“Không phải ai cũng từng được làm thần,” người đàn ông với làn da rám nắng cất lời. “Nhưng tôi thì đã từng rồi đấy. Trong số đủ thứ chuyện trên đời.”
Tôi khẽ tỏ ý hiểu sự nhún nhường của ông ta.
“Thế thì chẳng còn lại mấy cho tham vọng nữa, phải không?” người đàn ông rám nắng nói.
“Tôi là một trong số những kẻ sống sót sau vụ đắm tàu Ocean Pioneer. Quỷ thật! Thời gian trôi nhanh thật! Mới đó mà đã hai mươi năm rồi. Tôi e là ông chẳng còn nhớ gì về chiếc Ocean Pioneer nữa đâu nhỉ?”
Cái tên nghe quen quen, tôi cố lục lọi trong trí nhớ xem mình đã đọc nó ở đâu và khi nào. Ocean Pioneer ư? “Hình như có liên quan đến bụi vàng,” tôi đáp một cách mơ hồ, “nhưng chính xác thì…”
“Đúng thế,” ông ta đáp. “Trong một cái lạch quỷ quái mà lẽ ra con tàu không nên bén mảng tới — chỉ để né bọn cướp biển. Đó là chuyện trước khi người ta dẹp được cái đám đó. Rồi còn có núi lửa hay thứ gì đại loại thế khiến mọi tảng đá đều nằm sai vị trí. Có những nơi quanh vùng Soona mà ông buộc phải dõi theo đá để xem chúng trôi đi đâu. Con tàu chìm nghỉm xuống độ sâu hai mươi sải chỉ trong chớp mắt trước khi ông kịp chia xong bài đánh whist, cùng với năm mươi ngàn bảng vàng trên tàu, người ta đồn thế, dưới dạng này hay dạng khác.”
“Còn người sống sót?”
“Ba người.”
“Tôi nhớ ra vụ đó rồi,” tôi nói. “Có liên quan đến việc trục vớt…”
Nhưng vừa nghe đến từ 'trục vớt', người đàn ông rám nắng liền văng ra những lời chửi thề kinh khủng đến mức tôi phải sững sờ. Ông ta hạ giọng xuống những lời chửi bới bình thường hơn rồi đột ngột dừng lại. “Thứ lỗi cho tôi,” ông ta nói, “nhưng… trục vớt!”
Ông ta chồm về phía tôi. “Tôi đã từng làm công việc đó,” ông ta bảo. “Cố làm giàu, ai dè lại trở thành một vị thần. Tôi cũng có cảm xúc của riêng mình—”
“Làm thần cũng chẳng sung sướng gì cho cam,” người đàn ông rám nắng nói, và một lúc lâu sau đó, ông ta chỉ đối thoại bằng những châm ngôn ngắn gọn nhưng chẳng đi đến đâu. Cuối cùng, ông ta mới tiếp tục câu chuyện.
“Có tôi,” người đàn ông rám nắng kể, “một thủy thủ tên Jacobs, và Always, người bạn đồng hành trên tàu Ocean Pioneer. Chính hắn là kẻ khơi mào mọi chuyện. Giờ tôi vẫn nhớ như in khi chúng tôi ngồi trên chiếc thuyền nhỏ, chỉ bằng một câu nói mà hắn đã gieo ý tưởng vào đầu chúng tôi. Hắn là một tay cừ khôi trong việc xúi giục người khác. ‘Có bốn mươi ngàn bảng,’ hắn nói, ‘trên con tàu đó, và tôi là người biết chính xác nó đã chìm ở đâu.’ Chẳng cần phải thông minh lắm mới hiểu được ý hắn. Và hắn là kẻ cầm đầu từ đầu đến cuối. Hắn lôi kéo anh em nhà Sanders cùng chiếc tàu brig của họ; họ là hai anh em, và chiếc tàu tên là Pride of Banya, cũng chính hắn đã mua bộ đồ lặn — đồ cũ, có dùng thiết bị nén khí thay vì máy bơm. Hắn cũng đã tự mình lặn nếu như việc xuống nước không làm hắn thấy buồn nôn. Còn cánh thợ trục vớt thì cứ hì hục với tấm bản đồ giả mà hắn vẽ ra, nghiêm túc như thật, ở Starr Race, cách đó tận một trăm hai mươi dặm.”
“Tôi nói thật, chúng tôi trên con tàu đó đã có một quãng thời gian hạnh phúc, đùa nghịch, uống rượu và nuôi bao hy vọng tươi sáng. Mọi thứ dường như quá gọn gàng, rõ ràng và suôn sẻ, đúng kiểu mà những gã thô lỗ chúng tôi gọi là 'chắc thắng'. Chúng tôi thường đoán xem cánh thợ trục vớt thực thụ kia, những kẻ đã khởi hành trước chúng tôi hai ngày, đang làm ăn ra sao, cho đến khi bụng dạ chúng tôi đau nhức vì cười. Tất cả chúng tôi cùng ăn chung trong khoang của anh em nhà Sanders — một thủy thủ đoàn kỳ lạ, toàn sĩ quan chứ không có thủy thủ nào — và bộ đồ lặn cứ đứng đó chờ đến lượt. Sanders trẻ là một gã hài hước, và cái đầu bự chảng của bộ đồ lặn với đôi mắt nhìn trừng trừng của nó quả thực có gì đó rất buồn cười, và cậu ta đã khiến chúng tôi cũng thấy như vậy. ‘Jimmy Goggles,’ cậu ta hay gọi nó như thế, và nói chuyện với nó như thể nó là một Cơ Đốc nhân. Cậu ta hỏi nó có vợ chưa, bà Goggles dạo này thế nào, rồi mấy đứa nhỏ nhà Goggles ra sao. Cười muốn bể bụng. Ngày nào chúng tôi cũng uống rượu rum chúc sức khỏe Jimmy Goggles, rồi vặn mắt nó ra, đổ một ly rum vào trong, cho đến khi, thay vì cái mùi cao su khó chịu, bên trong nó tỏa ra mùi thơm phức như một thùng rượu rum vậy. Những ngày đó thật vui vẻ, tôi nói cho ông biết — lũ khờ khạo chúng tôi chẳng hề hay biết điều gì sắp xảy ra.”
“Chúng tôi không hề định vội vàng làm hỏng cơ hội của mình, ông biết đấy, và chúng tôi đã dành cả một ngày để rà soát đường đi về phía nơi tàu Ocean Pioneer chìm, ngay giữa hai tảng đá xám lởm chởm — đá dung nham trồi gần như sát mặt nước. Chúng tôi phải neo đậu cách đó khoảng nửa dặm để an toàn, và đã có một cuộc tranh cãi nảy lửa xem ai sẽ ở lại trên tàu. Và con tàu nằm đó, ngay tại chỗ nó chìm, đến mức ông có thể nhìn thấy phần đỉnh cột buồm vẫn còn đứng nguyên, rõ mồn một. Cuộc tranh cãi kết thúc bằng việc tất cả cùng xuống thuyền. Tôi lặn xuống bằng bộ đồ lặn vào sáng thứ Sáu, ngay khi trời vừa hửng sáng.”
“Thật là một cú sốc! Giờ tôi vẫn thấy rõ mồn một mọi thứ. Đó là một nơi kỳ quái, và ánh sáng thì chỉ vừa mới le lói. Người ta ở đây cứ nghĩ mọi nơi ở vùng nhiệt đới đều là bờ biển bằng phẳng, có cây cọ và sóng vỗ, lạy chúa tôi! Nơi này, ví dụ thế, chẳng hề giống vậy chút nào. Không phải loại đá thông thường bị sóng bào mòn; mà là những bờ đá cong vút như đống xỉ sắt, với lớp bùn xanh bên dưới, và những bụi cây gai nhọn hoắt đung đưa đây đó, còn nước thì trong veo, lặng như tờ, hiện lên một màu xám đen bẩn thỉu, với những đám rong biển đỏ nâu khổng lồ, to bè, không cử động, cùng với những sinh vật bò trườn, lao vút qua. Và xa xa, phía bên kia những con mương, vũng nước và đống đá vụn là một khu rừng trên sườn núi, đang hồi sinh sau những đợt phun trào của núi lửa và mưa xỉ than. Còn phía bên kia cũng là rừng, và một loại... cái gì nhỉ?... một đấu trường đổ nát làm từ xỉ than đen và rỉ sét trồi lên từ tất cả, còn biển thì nằm trong một cái vịnh ở giữa.”
“Bình minh, như tôi đã nói, chỉ mới bắt đầu, chẳng có nhiều màu sắc, và chẳng có một bóng người nào ngoài chúng tôi xuất hiện ở bất cứ đâu trong tầm mắt dọc theo con lạch. Ngoại trừ chiếc Pride of Banya, nằm ở phía xa ngoài tảng đá hướng ra phía biển khơi.”
“Chẳng thấy một bóng người nào,” ông ta nhắc lại, và ngừng một chút.
“Tôi không biết họ đến từ đâu, chẳng biết tí gì. Và chúng tôi cảm thấy an toàn vì chỉ có một mình đến nỗi Sanders trẻ tội nghiệp còn đang ca hát. Tôi đã mặc bộ đồ Jimmy Goggles, chỉ trừ cái mũ bảo hiểm. ‘Nhẹ nhàng thôi,’ Always nói, ‘đó là cột buồm của con tàu.’ Và sau khi tôi liếc nhìn qua mạn tàu, tôi vớ lấy cái mũ bảo hiểm và suýt thì ngã nhào khi Sanders già lái thuyền vòng lại. Khi các cửa sổ đã được vặn chặt và mọi thứ ổn thỏa, tôi khóa van khí từ đai đeo để giúp mình chìm nhanh hơn, rồi nhảy xuống nước, chân xuống trước — vì chúng tôi không có thang. Tôi để mặc chiếc thuyền tròng trành, và tất cả bọn họ nhìn xuống nước dõi theo tôi, khi đầu tôi chìm vào đám rong biển và bóng tối bao quanh cột buồm. Tôi cho rằng chẳng ai, kể cả gã thận trọng nhất trên đời, lại bận tâm đến việc canh gác ở cái nơi hoang vắng thế này. Nó nồng nặc mùi của sự cô độc.”
“Tất nhiên ông phải hiểu là tôi còn tay mơ về khoản lặn. Chẳng ai trong chúng tôi là thợ lặn cả. Chúng tôi phải mày mò với đống đồ đạc để làm quen, và đây là lần đầu tôi lặn sâu thế này. Cảm giác tệ kinh khủng. Tai ông đau điếng. Tôi không biết ông đã bao giờ tự làm đau mình khi ngáp hay hắt hơi chưa, nhưng cảm giác nó y hệt vậy, chỉ là đau gấp mười lần. Và một cơn đau phía trên lông mày này — như muốn nứt ra — cùng cảm giác như bị cúm trong đầu. Và phổi hay các thứ bên trong cũng chẳng thoải mái gì cho cam. Cảm giác đi xuống giống như bắt đầu một chuyến thang máy, chỉ là nó cứ tiếp diễn mãi. Và ông không thể quay đầu để nhìn xem phía trên có gì, cũng không thể nhìn rõ chân mình nếu không cúi xuống một cách đau đớn. Và vì ở sâu nên trời tối om, chưa kể bóng tối của tro bụi và bùn đất tạo nên đáy biển. Có thể nói, giống như từ ánh bình minh chìm ngược vào màn đêm vậy.”
“Cột buồm hiện ra như một bóng ma từ trong bóng tối, rồi một đám cá, rồi một mớ rong biển đỏ phấp phới, và rồi 'bộp', tôi đập người xuống boong tàu Ocean Pioneer với một tiếng động xỉn đục, và lũ cá đang rỉa xác chết xung quanh tôi tản ra như một đàn ruồi bay lên từ đống rác mùa hè. Tôi bật khí nén trở lại — vì bộ đồ vẫn hơi dày và nặng mùi cao su dù đã đổ rượu rum vào — rồi đứng dậy ổn định lại. Dưới đó mát lạnh, và điều đó giúp làm giảm bớt cảm giác ngột ngạt đi đôi chút.”
“Khi bắt đầu thấy dễ chịu hơn, tôi bắt đầu nhìn quanh. Thật là một cảnh tượng phi thường. Ngay cả ánh sáng cũng kỳ lạ, một kiểu hoàng hôn đỏ quạch do những dải rong biển trôi dạt hai bên tàu. Và phía trên cao, xa tít tắp là một màu xanh lục pha xanh dương sâu thẳm như ánh trăng. Boong tàu, ngoại trừ hơi nghiêng về phía mạn phải, vẫn bằng phẳng, nằm dài đen tối giữa đám rong biển, sạch sẽ, trừ những chỗ cột buồm bị gãy khi con tàu lật úp, rồi biến mất vào đêm đen phía mũi tàu. Chẳng có thi thể nào trên boong, có lẽ hầu hết đều nằm trong đám rong biển dọc theo mạn tàu; nhưng sau đó tôi tìm thấy hai bộ xương nằm trong khoang hành khách, nơi cái chết đã tìm đến họ. Thật kỳ lạ khi đứng trên boong tàu đó và nhận ra mọi thứ, từng chút một; một chỗ tựa vào lan can nơi tôi từng thích đứng hút thuốc dưới ánh sao, và góc phòng nơi một lão già từ Sydney thường hay tán tỉnh một góa phụ đi cùng tàu. Một cặp đôi thoải mái, vậy mà mới tháng trước thôi, giờ đây ngay cả một con cua con cũng chẳng tìm được chút gì để rỉa trên người họ.”
“Tôi luôn có chút tư duy triết học, và tôi dám cá là mình đã dành phần lớn năm phút đó để suy nghĩ trước khi xuống dưới tìm xem chỗ bụi vàng kia được cất giữ ở đâu. Việc tìm kiếm diễn ra chậm chạp, phần lớn là mò mẫm, tối om như hũ nút, với những tia sáng xanh lập lòe dọc theo cầu thang. Và có những thứ gì đó đang di chuyển xung quanh, một cái quệt vào kính của tôi, và một lần khác là một cú nhéo vào chân. Cua, chắc vậy. Tôi đá vào một đống thứ lổn nhổn khiến tôi bối rối, rồi cúi xuống nhặt lên một vật đầy những mấu và gai. Ông đoán xem là gì? Xương sống! Nhưng tôi chưa bao giờ có cảm xúc đặc biệt gì với xương xẩu. Chúng tôi đã bàn bạc kỹ lưỡng về vụ này, và Always biết chính xác nơi cất giữ đám vàng đó. Chuyến đó tôi đã tìm thấy nó. Tôi nhấc một đầu chiếc hộp lên được chừng một inch hoặc hơn.”
Ông ta ngắt quãng câu chuyện. “Tôi đã nhấc được nó,” ông ta nói, “gần như vậy đó! Bốn mươi ngàn bảng vàng ròng! Vàng! Tôi hét lên bên trong mũ bảo hiểm như một kiểu reo hò và làm đau cả tai. Lúc này tôi bắt đầu cảm thấy ngột ngạt và mệt mỏi đến cùng cực — hẳn là tôi đã lặn xuống được hơn hai mươi lăm phút — và tôi nghĩ thế là đủ rồi. Tôi lại leo lên cầu thang, và khi mắt tôi ngang với mặt boong tàu, một con cua khổng lồ giật bắn mình rồi bò ngang đi mất. Nó làm tôi giật thót. Tôi đứng thẳng trên boong và đóng van sau mũ bảo hiểm để khí tích tụ giúp tôi trồi lên — tôi nhận thấy một kiểu đập mạnh từ phía trên, như thể họ đang lấy mái chèo đập vào nước, nhưng tôi không ngước nhìn lên. Tôi cứ ngỡ họ đang ra hiệu cho tôi ngoi lên.”
“Và rồi thứ gì đó lao vút xuống cạnh tôi — một thứ gì đó nặng nề, và cắm phập vào những tấm ván sàn. Tôi nhìn, đó là một con dao dài mà tôi từng thấy Sanders trẻ cầm. Tôi nghĩ, chắc cậu ta làm rơi, và tôi vẫn đang mắng thầm cậu ta là đồ ngốc này nọ — vì nó có thể làm tôi bị thương nặng — thì tôi bắt đầu nổi lên và lao về phía ánh sáng ban ngày. Ngay tầm những thanh xà phía trên của con tàu Ocean Pioneer, 'bộp!', tôi va phải thứ gì đó đang chìm xuống, và một chiếc ủng đập vào trước mũ bảo hiểm của tôi. Rồi lại thứ gì đó khác, vùng vẫy dữ dội. Đó là một vật nặng đè lên tôi, bất kể nó là gì, và đang di chuyển, vặn vẹo. Tôi đã tưởng là một con bạch tuộc khổng lồ, hay thứ gì tương tự, nếu không phải vì chiếc ủng. Nhưng bạch tuộc thì làm gì có đi ủng. Tất nhiên, tất cả chỉ diễn ra trong chớp mắt. Tôi cảm thấy mình lại chìm xuống, và tôi vung tay để giữ thăng bằng, và cả đám đó lăn ra khỏi người tôi và lao xuống trong khi tôi lao lên—”
Ông ta dừng lại.
“Tôi nhìn thấy khuôn mặt của Sanders trẻ, trên một bờ vai đen trần trụi, và một ngọn giáo đâm xuyên qua cổ cậu ta, từ miệng và cổ cậu ta trào ra thứ gì đó giống như những tia khói màu hồng trong nước. Và họ chìm xuống, bám lấy nhau, xoay vòng, cả hai đều đã quá yếu để buông tay. Và chỉ một giây sau, mũ bảo hiểm của tôi đập cái 'bộp', tưởng như vỡ tan, vào chiếc ca-nô của bọn da đen. Đó là bọn da đen! Hai chiếc ca-nô đầy ắp.”
“Đó là những giây phút sinh tử, tôi nói cho ông biết! Always rơi xuống nước với ba ngọn giáo găm trên người. Có những cái chân của ba, bốn tên da đen đang quẫy đạp xung quanh tôi dưới nước. Tôi không nhìn rõ lắm, nhưng tôi thấy trò chơi kết thúc rồi, tôi vặn mạnh cái van của mình, và lại sủi bọt lao xuống dưới, theo sau Always tội nghiệp, trong trạng thái kinh hoàng và ngạc nhiên tột độ mà ông có thể tưởng tượng được. Tôi lướt qua Sanders trẻ và tên da đen đang lao ngược lên và vẫn còn giãy giụa chút ít, và một thoáng sau, tôi lại đứng trong màn sương mờ mờ trên boong con tàu Ocean Pioneer.”
“'Quỷ thật,' tôi nghĩ, ' phen này tiêu rồi!' Bọn da đen? Lúc đầu tôi chẳng thấy lối thoát nào ngoài chuyện chết ngạt ở dưới hoặc bị đâm ở trên. Tôi không hiểu rõ mình còn bao nhiêu không khí để thở, nhưng tôi chẳng muốn ở dưới đó thêm chút nào nữa. Tôi thấy nóng và đầu óc choáng váng — hoàn toàn tách biệt với nỗi sợ hãi tột độ đang bao trùm. Chúng tôi chưa bao giờ gây hấn với những tên bản địa quái đản này, lũ Papuan bẩn thỉu. Chẳng ích gì khi ngoi lên chỗ tôi đang ở, nhưng tôi phải làm gì đó. Trong lúc nhất thời, tôi leo qua mạn tàu brig và hạ cánh xuống đám rong biển, rồi lao đi trong bóng tối nhanh nhất có thể. Tôi chỉ dừng lại một lần và quỳ xuống, ngoái đầu lại trong mũ bảo hiểm nhìn lên. Phía trên là một màu xanh lục pha xanh dương sáng kỳ lạ, và hai chiếc ca-nô cùng con thuyền đang trôi ở đó, nhỏ bé và xa xăm như một chữ H bị vặn vẹo. Và cảnh tượng đó làm tôi phát ốm khi phải nheo mắt nhìn lên, và nghĩ xem sự tròng trành và đung đưa của cả ba con thuyền đó có nghĩa là gì.”
“Đó là mười phút kinh hoàng nhất mà tôi từng trải qua, loay hoay trong bóng tối đó, áp suất thì khủng khiếp, như bị chôn vùi trong cát, đau nhói khắp ngực, phát ốm vì sợ hãi, và chẳng thở được gì ngoài cái mùi rượu rum và cao su. Quỷ thật! Một lát sau, tôi thấy mình đang đi lên một con dốc khá đứng. Tôi nhìn lại lần nữa xem có thấy gì của lũ ca-nô và thuyền không, rồi cứ tiếp tục. Tôi dừng lại với cái đầu cách mặt nước một foot, và cố nhìn xem mình đang đi đâu, nhưng tất nhiên, chẳng thấy gì ngoài hình ảnh phản chiếu của đáy biển. Rồi tôi lao vút ra ngoài như thể đập đầu qua một tấm gương. Ngay khi mắt tôi ra khỏi mặt nước, tôi thấy mình đã ngoi lên một loại bãi biển gần rừng. Tôi nhìn quanh, nhưng cả dân bản địa và chiếc tàu brig đều bị che khuất bởi một đống đá dung nham xoắn xuýt khổng lồ, gã ngu ngốc trong tôi gợi ý hãy chạy vào rừng. Tôi không tháo mũ bảo hiểm ra, mà nới lỏng một trong các cửa sổ, và sau khi thở hổn hển một chút, tôi tiếp tục đi lên khỏi mặt nước. Ông khó mà tưởng tượng được không khí có vị sạch và nhẹ như thế nào đâu.”
“Tất nhiên, với bốn inch chì dưới đế ủng, và đầu nằm trong một cái bình đồng to bằng quả bóng, lại còn vừa ngâm mình dưới nước ba mươi lăm phút, ông chẳng thể phá kỷ lục chạy nào đâu. Tôi chạy như một gã nông phu đi làm ruộng. Và nửa đường đến chỗ hàng cây, tôi thấy hơn chục tên da đen, đang đi ra với vẻ ngơ ngác, sửng sốt để đón tôi.”
“Tôi đứng khựng lại, và tự nguyền rủa mình là gã ngốc nhất London. Tôi chẳng còn cơ hội nào để quay lại mặt nước cả. Tôi vặn chặt cửa sổ lại để rảnh tay, và đợi chúng. Chẳng còn gì khác để làm.”
“Nhưng chúng không tiến lại gần thêm được bao nhiêu. Tôi bắt đầu nghi ngờ lý do. 'Jimmy Goggles,' tôi tự nhủ, 'vẻ đẹp của mày đã làm được điều đó đấy.' Tôi nghĩ mình hơi bị choáng váng đầu óc với bao nhiêu nguy hiểm xung quanh và sự thay đổi áp suất không khí quỷ quái. 'Chúng mày nhìn cái gì?' tôi nói, như thể lũ man di có thể nghe thấy. 'Chúng mày tưởng tao là ai? Tao thề là tao sẽ cho chúng mày thứ gì đó để mà nhìn,' tôi nói, và thế là tôi vặn chặt van thoát khí rồi mở khí nén từ thắt lưng cho đến khi người tôi phồng lên như một con ếch. Trông hẳn là oai vệ lắm. Tôi thề là chúng chẳng dám tiến thêm một bước; và rồi một tên, rồi tên khác quỳ xuống đất. Chúng không biết phải làm gì với tôi, và chúng đang tỏ ra cực kỳ lễ phép, một hành động rất khôn ngoan và hợp lý của chúng. Tôi đã có ý định lùi lại phía biển để tẩu thoát, nhưng có vẻ vô vọng quá. Chỉ cần một bước lùi, chúng sẽ đuổi theo ngay. Và vì quá tuyệt vọng, tôi bắt đầu tiến về phía chúng trên bãi biển, với những bước chân chậm chạp, nặng nề, và vung vẩy đôi tay phồng to một cách đầy uy nghiêm. Còn bên trong, tôi đang run rẩy như một con chim sẻ.”
“Nhưng chẳng gì bằng một vẻ ngoài ấn tượng để giúp người ta vượt qua khó khăn — tôi đã nhận ra điều đó trước và sau vụ này. Những người như chúng ta, vốn quen với đồ lặn từ năm bảy tuổi, khó có thể tưởng tượng được tác động của nó đối với một tên man di đơn thuần. Một hoặc hai tên da đen bỏ chạy, những tên khác thì vội vã đập đầu xuống đất. Và tôi cứ tiếp tục đi, chậm chạp, nghiêm trang, trông ngớ ngẩn và đầy toan tính như một gã thợ sửa ống nước. Rõ ràng là chúng coi tôi là thứ gì đó ghê gớm lắm.”
“Rồi một tên nhảy dựng lên và bắt đầu chỉ trỏ, làm những cử chỉ kỳ lạ với tôi, và tất cả những tên khác bắt đầu vừa nhìn tôi vừa nhìn ra phía biển. 'Chuyện gì nữa đây?' tôi nói. Tôi quay người chậm rãi để giữ vẻ oai nghiêm, và ở đó, tôi thấy, lách qua một mũi đất, chiếc Pride of Banya tội nghiệp cũ kỹ đang bị hai chiếc ca-nô kéo đi. Cảnh tượng đó làm tôi muốn phát ốm. Nhưng rõ ràng chúng mong đợi một sự công nhận nào đó, nên tôi vung tay một cách đầy ấn tượng nhưng mơ hồ. Rồi tôi quay người và lại sải bước về phía hàng cây. Lúc đó tôi đang cầu nguyện điên cuồng, tôi nhớ thế, lặp đi lặp lại: 'Chúa ơi, hãy giúp con vượt qua chuyện này! Chúa ơi, hãy giúp con vượt qua chuyện này!' Chỉ những kẻ ngu ngốc không biết gì về nguy hiểm mới dám cười nhạo việc cầu nguyện.”
“Nhưng lũ da đen này không để tôi cứ thế đi thẳng. Chúng bắt đầu một kiểu điệu nhảy cúi chào xung quanh tôi, và kiểu như thúc ép tôi đi theo một lối mòn dẫn qua hàng cây. Rõ ràng với tôi là chúng không coi tôi là công dân Anh, dù chúng có nghĩ tôi là cái gì đi nữa, và về phần mình, tôi chưa bao giờ cảm thấy ít muốn nhận mình là người của đất nước cũ như lúc này.”
“Ông khó mà tin được, trừ khi ông rành về lũ man di, nhưng những sinh vật tội nghiệp, sai lầm và thiếu hiểu biết này đã đưa tôi thẳng đến nơi thờ tự của chúng để giới thiệu tôi với hòn đá đen cũ kỹ thiêng liêng ở đó. Đến lúc này, tôi bắt đầu nhận ra mức độ thiếu hiểu biết của chúng, và ngay khi nhìn thấy vị thần này, tôi hiểu mình phải làm gì. Tôi bắt đầu rú lên một âm thanh nam trầm, 'wow-wow', kéo dài trên một nốt nhạc, và bắt đầu vung vẩy đôi tay rất nhiều, rồi một cách chậm rãi và trang trọng, tôi lật đổ bức tượng của chúng xuống và ngồi lên đó. Tôi đang rất cần ngồi xuống, vì bộ đồ lặn mặc ở vùng nhiệt đới chẳng dễ chịu chút nào. Hay nói cách khác, nó khó chịu quá mức. Tôi có thể thấy chúng nín thở khi tôi ngồi lên thần tượng của chúng, nhưng chưa đầy một phút, chúng đã quyết định và hì hục tôn thờ tôi. Và tôi nói cho ông biết, tôi thấy nhẹ nhõm hơn hẳn khi thấy mọi thứ diễn ra suôn sẻ, bất chấp sức nặng trên vai và chân mình.”
“Nhưng điều khiến tôi lo lắng là đám người trên các chiếc ca-nô sẽ nghĩ gì khi chúng quay lại. Nếu chúng đã thấy tôi trên thuyền trước khi tôi lặn xuống, và không đội mũ bảo hiểm — vì có thể chúng đã rình mò và ẩn nấp từ đêm hôm trước — thì rất có thể chúng sẽ có quan điểm khác với những tên kia. Tôi đã lo sốt vó về chuyện đó hàng giờ liền, dường như là vậy, cho đến khi tiếng ồn ào của đợt trở về bắt đầu vang lên.”
“Nhưng chúng đã chấp nhận — cả cái làng quỷ quái đó đã chấp nhận. Phải trả giá bằng việc ngồi cứng đờ và nghiêm nghị, giống như những bức tượng Ai Cập ngồi mà ông thấy, tôi đã xoay xở được, trong khoảng mười hai giờ liền, tôi đoán ít nhất là thế. Ông khó mà tưởng tượng được điều đó nghĩa là gì trong cái nóng và cái mùi hôi thối đó. Tôi không nghĩ bất kỳ tên nào trong số chúng mơ đến việc có một con người bên trong. Tôi chỉ là một vị thần tuyệt vời bằng da thuộc đã may mắn trồi lên từ dưới nước. Nhưng sự mệt mỏi! Cái nóng! Sự ngột ngạt quái quỷ! Cái mùi cao su và rượu rum! Và sự phiền toái! Chúng đốt một đống lửa bốc mùi trên một phiến đá dung nham trước mặt tôi, và mang đến một đống thứ thịt thối — những phần tệ nhất của thứ chúng đang chén ngoài kia, lũ quái vật — và đốt tất cả để cúng tế tôi. Tôi bắt đầu thấy hơi đói, nhưng giờ tôi hiểu cách các vị thần làm thế nào để sống mà không cần ăn, chỉ cần ngửi mùi đồ cúng là đủ. Và chúng mang vào rất nhiều thứ lấy được từ chiếc tàu brig, và trong số đó, tôi nhẹ nhõm khi thấy, là loại máy bơm khí nén từng được dùng cho bộ đồ lặn, rồi một đám nam thanh nữ tú kéo vào và nhảy múa quanh tôi một cách vô sỉ. Thật kỳ lạ với những cách thể hiện sự tôn trọng khác nhau ở những con người khác nhau. Nếu có cái rìu trong tay, tôi đã xông vào xử cả đám — chúng làm tôi thấy điên tiết. Suốt thời gian đó, tôi ngồi cứng đờ như một vị khách, chẳng biết làm gì hơn. Và cuối cùng, khi màn đêm buông xuống, và ngôi đền lợp bằng liễu gai trở nên hơi tối tăm so với ý thích của chúng — ông biết đấy, tất cả những tên man di này đều sợ bóng tối — và tôi bắt đầu phát ra một kiểu âm thanh 'Moo', chúng đốt những đống lửa lớn bên ngoài và để mặc tôi một mình trong sự yên bình trong căn lều tối tăm, tha hồ nới lỏng cửa sổ một chút để suy nghĩ, và cảm thấy tồi tệ như bao nhiêu tùy thích. Và, lạy Chúa! Tôi phát ốm.”
“Tôi yếu và đói, và tâm trí tôi cứ như một con bọ cánh cứng trên đinh ghim, hoạt động dữ dội nhưng chẳng đi đến đâu. Cứ loanh quanh đúng chỗ cũ. Tôi thương tiếc cho đám bạn, dù chắc chắn là lũ bợm nhậu đáng ghét, nhưng không đáng phải chịu kết cục như vậy, và hình ảnh Sanders trẻ với ngọn giáo xuyên qua cổ cứ ám ảnh tâm trí tôi. Có kho báu ở dưới đó, trên con tàu Ocean Pioneer, và làm sao để lấy nó, giấu ở nơi nào an toàn hơn, rồi thoát thân và quay lại lấy sau. Và có câu hỏi hóc búa là lấy gì mà ăn. Tôi nói thật, tôi gần như phát điên. Tôi sợ phải ra hiệu bằng tay để xin đồ ăn, vì sợ mình hành động quá giống người, nên tôi cứ ngồi đó và chịu đói cho đến gần bình minh. Sau đó ngôi làng trở nên yên tĩnh hơn, và tôi không thể chịu đựng thêm được nữa, tôi đi ra ngoài và kiếm được vài thứ giống như cây atiso trong bát và một ít sữa chua. Những thứ còn dư, tôi cất vào giữa những lễ vật khác, chỉ để gợi ý cho chúng về khẩu vị của mình. Và đến sáng, chúng đến tôn thờ và thấy tôi vẫn đang ngồi cứng đờ và đáng kính trên vị thần trước đó của chúng, y như cách chúng để tôi lại tối hôm qua. Tôi tựa lưng vào cây cột chính của túp lều, và thực tế là tôi đã ngủ thiếp đi. Và đó là cách tôi trở thành một vị thần giữa những kẻ ngoại đạo — một vị thần giả, không nghi ngờ gì, và đầy báng bổ, nhưng người ta không phải lúc nào cũng có thể chọn lựa được.”
“Giờ thì, tôi không muốn tự tâng bốc mình như một vị thần vượt quá công trạng, nhưng tôi phải thú nhận rằng trong khi tôi là thần của những người này, chúng cực kỳ thành công. Tôi không nói là có gì bí ẩn trong đó đâu, ông hiểu chứ. Chúng thắng một trận chiến với một bộ lạc khác — tôi nhận được một đống lễ vật tôi chẳng muốn nhờ vụ đó — chúng có những chuyến đánh bắt tuyệt vời, và vụ mùa pourra của chúng đặc biệt bội thu. Và chúng coi việc chiếm được chiếc tàu brig là một trong những lợi ích mà tôi mang lại cho chúng. Tôi phải nói là tôi không nghĩ đó là một thành tích tồi cho một kẻ mới vào nghề hoàn toàn. Và, mặc dù có lẽ ông khó mà tin được, tôi đã là vị thần bộ lạc của những tên man di quái đản đó trong gần bốn tháng…”
“Tôi còn có thể làm gì nữa, ông bạn? Nhưng tôi không mặc bộ đồ lặn đó suốt thời gian ấy. Tôi bắt chúng dựng cho tôi một kiểu nơi thánh địa, và tôi đã có một khoảng thời gian khốn khổ khi bắt chúng hiểu điều tôi muốn chúng làm. Đó quả thực là khó khăn lớn nhất — làm cho chúng hiểu những mong muốn của tôi. Tôi không thể hạ thấp bản thân bằng cách nói thứ ngôn ngữ tệ hại của chúng — ngay cả khi tôi có thể nói được chút ít — và tôi cũng không thể cứ vung vẩy hàng đống cử chỉ trước mặt chúng. Vì thế, tôi vẽ những hình thù trên cát, ngồi xuống bên cạnh và rú lên như một kẻ điên. Đôi khi chúng làm đúng những việc tôi muốn, và đôi khi chúng làm hoàn toàn sai. Tất nhiên, chúng luôn rất sẵn lòng. Suốt thời gian đó, tôi cứ vò đầu bứt tai nghĩ cách giải quyết cái mớ bòng bong này. Mỗi đêm trước bình minh, tôi thường đi ra ngoài trong bộ đồ lặn đầy đủ và đi đến một nơi có thể nhìn thấy cái lạch nơi con tàu Ocean Pioneer nằm chìm, và thậm chí có một lần, trong một đêm trăng sáng, tôi đã cố đi bộ ra chỗ con tàu, nhưng đám rong biển, đá tảng và bóng tối đã đánh bại tôi hoàn toàn. Tôi không quay lại cho đến tận ban ngày, và rồi tôi thấy tất cả lũ da đen ngốc nghếch đó ngoài bãi biển, cầu nguyện vị thần biển của chúng quay trở lại với chúng. Tôi bực bội và mệt mỏi, loay hoay lộn xộn, ngoi lên rồi lại lặn xuống, đến mức tôi chỉ muốn đấm vào mấy cái đầu ngốc nghếch đó khi chúng bắt đầu ăn mừng. Tôi thề là tôi chẳng thích nghi lễ gì sất.”
“Và rồi người truyền giáo đến. Gã truyền giáo đó! Đó là vào buổi chiều, và tôi đang ngồi trang trọng trong khu đền ngoài của mình, ngồi trên hòn đá đen cũ kỹ đó của chúng thì hắn đến. Tôi nghe tiếng ồn ào và luyên thuyên bên ngoài, rồi giọng hắn nói chuyện với thông ngôn. 'Chúng thờ cúng gỗ đá,' hắn nói, và tôi hiểu ngay chuyện gì đang xảy ra. Tôi đã tháo một cửa sổ ra cho thoải mái, và tôi lên tiếng ngay lập tức. 'Gỗ đá hả!' tôi nói. 'Ông vào đây,' tôi nói, 'rồi tôi sẽ đấm cho ông một cú vào cái đầu hoa lá hẹ của ông.' Có một sự im lặng và nhiều tiếng luyên thuyên hơn, rồi hắn bước vào, trên tay cầm Kinh Thánh, theo kiểu của chúng — một gã nhỏ thó, da hơi sạm, đeo kính và đội mũ cối. Tôi tự phụ rằng việc tôi ngồi đó trong bóng tối, với cái đầu bằng đồng và đôi kính bảo hộ to lớn, lúc đầu đã làm hắn choáng váng đôi chút. 'Thế nào,' tôi nói, 'việc buôn bán vải calico dạo này ra sao rồi?' vì tôi không ưa gì cánh truyền giáo.”
“Tôi đã có một trò đùa với gã truyền giáo đó. Hắn là một tay mơ, và hoàn toàn không cùng đẳng cấp với một người như tôi. Hắn hổn hển hỏi tôi là ai, và tôi bảo hắn đọc dòng chữ dưới chân tôi nếu muốn biết. Hắn cúi xuống đọc, và thông ngôn của hắn, tất nhiên là mê tín như bất kỳ tên nào trong số đó, tưởng đó là một hành động tôn thờ và quỳ xuống ngay lập tức. Tất cả dân làng của tôi gào lên vì chiến thắng, và không còn việc gì để làm trong ngôi làng của tôi sau chuyến thăm đó, ít nhất là với những kẻ như hắn.”
“Nhưng tất nhiên, tôi là đồ ngốc khi đuổi hắn đi như vậy. Nếu tôi có chút khôn ngoan, đáng lẽ tôi nên nói thẳng với hắn về kho báu và rủ hắn cùng làm ăn. Tôi tin chắc hắn sẽ đồng ý làm ăn. Một đứa trẻ, với vài giờ suy nghĩ, cũng có thể thấy mối liên hệ giữa bộ đồ lặn của tôi và vụ đắm tàu Ocean Pioneer. Một tuần sau khi hắn đi, tôi đi ra ngoài vào một buổi sáng và thấy chiếc Motherhood, con tàu trục vớt từ Starr Race, đang kéo vào lạch và dò xét. Toàn bộ trò chơi đã kết thúc, và tất cả rắc rối của tôi đổ sông đổ bể. Quỷ thật! Tôi cảm thấy tức điên lên được! Lại còn phải giả vờ trong bộ đồ bốc mùi ngu ngốc đó! Bốn tháng trời!”
Câu chuyện của người đàn ông rám nắng lại thoái hóa. “Hãy nghĩ mà xem,” ông ta nói, khi trở lại với sự trong sáng về ngôn từ một lần nữa. “Bốn mươi ngàn bảng vàng.”
“Gã truyền giáo nhỏ bé đó có quay lại không?” tôi hỏi.
“Ồ, có chứ! Phước cho hắn! Và hắn cam đoan danh dự rằng có một người bên trong vị thần, và bắt đầu tiến hành xác minh với sự trang trọng tột độ. Nhưng chẳng có ai cả — hắn lại bị lừa lần nữa. Tôi luôn ghét những cảnh tượng và giải thích, và từ rất lâu trước khi hắn đến, tôi đã rút lui khỏi tất cả — trở về Banya dọc theo bờ biển, trốn trong bụi rậm vào ban ngày, và trộm thức ăn từ các ngôi làng vào ban đêm. Vũ khí duy nhất là một ngọn giáo. Không quần áo, không tiền bạc. Chẳng có gì. Khuôn mặt là tài sản duy nhất của tôi, như người ta vẫn nói. Và chỉ nhận được một phần nhỏ xíu, tám ngàn bảng vàng — một phần năm. Nhưng lũ dân bản địa lại trở nên hung hăng, ơn trời, vì chúng nghĩ chính hắn là kẻ đã mang vận xui đến cho chúng.”