Một chàng trai còn rất trẻ, tuổi chừng mười chín, thậm chí ít hơn, bước vào phòng. Khuôn mặt trẻ trung đẹp đẽ hếch lên tự tin một cách thái quá. Chàng ta có vẻ như cũng biết ăn mặc, ít nhất thì mọi thứ trên người đều hợp với vóc dáng; cao hơn người bình thường, tóc đen rậm rối bù và cặp mắt đen to, táo tợn đặc biệt nổi trội trên khuôn mặt anh chàng. Chỉ tội cái mũi hơi to và hếch lên; nếu không vì những điểm này thì có thể nói đó là một chàng điển trai. Chàng thanh niên bước vào với vẻ khá là quan trọng.

– Xem ra tôi có dịp được gặp ngài Trusoski đây, - chàng thanh niên nói rời từng chữ và đặc biệt thích thú nhấn mạnh từ “có dịp”, có nghĩa muốn cho người khác biết rằng, đối với chàng ta, chẳng có sự hân hạnh cũng như sự thích thú nào trong cuộc nói chuyện với ngài Trusoski cả.

Veltraninov bắt đầu hiểu và hình như cả Pavel Pavlovich cũng cảm thấy điều gì đó. Trên mặt ông ta thể hiện sự lo lắng, bất an, tuy nhiên ông ta tự trấn tĩnh.

– Tôi không có hân hạnh được biết cậu, - ông đáp lại vẻ quyền uy, - tôi cũng chorằng tôi không thể có công chuyện nào với quý cậu.

– Ngài nghe cho rõ trước đã, sau hãng nói ý kiến của mình - chàng trai nói một cách tự tin, tỏ vẻ răn dạy rồi lôi cặp kính hình con rùa đeo bằng một sợi giây nhỏ, chăm chú nhìn chai sâm banh ở trên bàn. Sau khi bình thản nhìn chai sâm banh, chàng ta xếp kính và lại hướng tới Pavel Pavlovich, nói:

– Aleksei Lobov.

– Aleksei Lobov này là ai vậy?

– Là tôi. Chưa nghe thấy bao giờ à?

– Chưa.

– Đúng thế, làm sao mà ngài biết được. Tôi có một chuyện quan trọng liên quan tới ngài; tuy nhiên, xin phép được ngồi, tôi mệt…

– Xin mời ngồi, - Veltraninov mời khách. Nhưng chàng trai đã ngồi trước khi lời mời được đưa ra. Mặc dầu cảm thấy trong ngực mình mỗi lúc một đau hơn, nhưng Veltraninov vẫn thấy thích thú quan sát cái ông lỏi con mất dạy này. Trên khuôn mặt hồng hào trẻ thơ của cậu chàng Veltraninov cảm thấy có nét gì đó nhang nhác Nadia.

– Cả ngài nữa, cũng xin mời ngồi - chàng trai mời Pavel Pavlovich, chỉ cho ông ta một chỗ ngồi đối diện bằng cái hất đầu đầy khinh mạn.

– Không sao, tôi đứng cũng được.

– Ngài sẽ bị mỏi đấy. Còn ngài Veltraninov, có thể không cần phải đi chỗ khác.

– Việc gì tôi phải đi đâu, đây là nhà của tôi.

– Tùy ngài. Tôi đây, phải thừa nhận là thậm chí còn muốn có sự hiện diện của ngài trong khi tôi làm sáng tỏ vấn đề với ngài này. Nadezda Fedosievna giới thiệu với tôi về ngài và khá là tán dương ngài đấy.

– Ái chà! Cô ấy kịp làm việc này vào lúc nào vậy?

– Vừa mới xong, ngay sau khi các ngài ra về, tôi cũng từ chỗ đó đến đây. Thế này,ngài Trusovski ạ. - Chàng trai quay lại nói với Pavel Pavlovich đang đứng, - chúng tôi, tức là tôi và Nadezda Fedosievna. - Chàng ta rít qua kẽ răng, ngồi dạng hai chân một cách cẩu thả trên ghế bành - yêu nhau từ lâu và đã hứa hẹn cùng nhau. Giờ đây ngài là chướng ngại giữa hai chúng tôi; tôi tới đây đề nghị ngài rời vị trí. Liệu ngài có đồng ý với lời đề nghị của tôi hay không?

Pavel Pavlovich thậm chí lảo đảo; mặt ông ta tái đi, song nụ cười cay độc lập tức xuất hiện trên môi.

– Thưa không, không thể nào! - Ông ta đáp lại một cách dứt khoát, ngắn gọn.

– Thế cơ đấy! - Chàng trai xoay người trên ghế, hai chân bắt chữ ngũ.

– Tôi thậm chí còn không biết mình đang nói với ai, - Pavel Pavlovich nói thêm. Tôi thậm chí còn nghĩ chúng ta chẳng có gì để tiếp tục nói nữa.

Nói xong ông ta cảm thấy cần phải ngồi xuống.

– Thì tôi đã nói là ngài sẽ mệt mà. - Chàng thanh niên nhận xét một cách khinh mạn. - Bây giờ tôi có dịp thông báo với ngài tên tôi là Lobov và tôi với Nadezda Fedosievna đã hứa hẹn cùng nhau. - Chính vì vậy mà ngài không thể nói, như ngài vừa mới nói đây, rằng ngài không biết có công chuyện với ai; cũng không thể nghĩ rằng chúng ta không có việc gì để mà tiếp tục câu chuyện: không phải là nói về tôi nữa, mà vấn đề động chạm tới Nadezda Fedosievna, người con gái mà ngài theo đuổi tán tỉnh một cách đểu giả. Chỉ cần một điều đó thôi cũng đủ là nguyên nhân để mà giải thích.

Chàng trai khẽ nói những điều này qua kẽ răng, như một công tử chính hiệu, thậm chí gần như không thèm cất thành lời; và lại rút cặp kính ra, hướng nó tới cái gì đó trong khi nói.

– Xin phép, chàng trai trẻ… - Pavel Pavlovich kêu lên một cách căng thẳng, song “chàng trai trẻ” đã chặn ông ta lại.

– Vào lúc khác, đương nhiên, tôi cấm ngài không được gọi tôi là “chàng trai trẻ”, nhưng lúc này, như ngài cũng thấy đấy, tuổi trẻ là sức mạnh vượt trội duy nhất của tôi so với ngài, và chắc hẳn ngài đã rất muốn, chẳng hạn như hôm nay, lúc tặng cái vòng tay ấy, ngài đã rất muốn trẻ thêm một chút.

– Ái chà, một con cá gọng kìm đây![1] - Veltraninov nghĩ thầm.

– Dù sao chăng nữa, thưa quý cậu kính mến - Pavel Pavlovich trấn tĩnh một cách đường bệ - dù sao tôi cũng không nhận thấy những nguyên cớ mà quý cậu đưa ra, những nguyên cớ không mấy lịch thiệp và thật đáng nghi ngờ, là đủ để có thể tiếp tục tranh luận. Tôi nhận thấy tất cả những cái đó là trò chơi trẻ con, vô nghĩa. Ngày mai tôi sẽ hỏi lại ngài Fedosei Semonovich khả kính, còn bây giờ xin mời quý cậu ra khỏi đây!

– Ngài thấy tư chất con người này rồi chứ! - Không kìm chế nổi chàng trai lập tức kêu lên, nóng nảy hướng về phía Veltraninov. - Việc người ta đuổi ông ta ra khỏi đấy, bắt ông ta câm miệng còn chưa đủ hay sao mà ông ta lại còn muốn ngày mai tâu bẩm với ông già về chúng tôi! Con người ngang bướng kia, chẳng có lẽ bằng điều này không phải ông đã chứng minh rằng ông muốn đoạt cô gái bằng cách cưỡng bức, mua cô ấy ở những người lẩm cẩm mà do hậu quả của những luật định xã hội man rợ đang nắm giữ quyền hành đối với cô ấy? Không đủ hay sao khi cô ấy, hình như, đã cho ngài thấy là cô ấy khinh bỉ ngài; chẳng phải là cô ấy đã gửi trả lại ngài cái món quà bất lịch sự mà ngài tặng cô ấy hôm nay hay sao? Ngài còn muốn gì nữa đây?

– Chẳng có ai trả lại tôi chiếc vòng đó cả, vả lại điều đó là không thể, - Pavel Pavlovich nói giọng run run.

– Sao lại không thể? Chẳng lẽ ngài Veltraninov chưa chuyển lại cho ngài?

“Ôi, khỉ thật!” - Veltraninov nghĩ.

– Đúng là vừa rồi - anh rầu rĩ nói - Nadezda Fedosievna có nhờ tôi chuyển cho ngài, Pavel Pavlovich, chiếc hộp này. Tôi không cầm, song cô ấy cứ đề nghị… nó đây… tôi thấy bực mình…

Anh rút chiếc hộp từ trong túi áo khoác, đặt nó trước mặt Pavel Pavlovich đang điếng người.

– Tại sao từ lúc ấy đến giờ ngài không chuyển cho người ta? - Chàng trai trẻ nghiêm giọng hỏi Veltraninov.

– Tôi không kịp, chắc vậy, - Veltraninov bối rối.

– Điều này thật lạ.

– C-á-i gì?

– Chí ít thì điều này cũng rất là lạ, tự ngài thấy đấy. Tuy nhiên, tôi cũng thừa nhận rằng ở đây không có gì khả nghi cả.

Veltraninov những muốn ngay lúc này đứng dậy và véo tai thằng oắt, nhưng anh không giữ nổi, phì cười vào mặt cậu ta; chàng trai cũng bật cười theo; chỉ có Pavel Pavlovich là không cười; giá như Veltraninov nhận thấy cái nhìn khủng khiếp của ông ta đối với mình khi anh cười phá vào mặt Lobov - thì chắc anh sẽ hiểu được rằng con người này trong khoảnh khắc ấy đang vượt qua một giới hạn vô cùng quan trọng… Nhưng Veltraninov, mặc dầu không nhận thấy cái nhìn đó, vẫn hiểu rằng cần phải ủng hộ Pavel Pavlovich.

– Nghe đây, thưa cậu Lobov - anh bắt đầu bằng giọng thân mật - tôi không tham gia tranh cãi về những nguyên nhân này nọ mà tôi không muốn động chạm tới, tôi chỉ muốn ngài lưu ý những gì mà Pavel Pavlovich mang theo khi tới cầu hôn Nadezda Fedosievna. Thứ nhất, đó là sự hiểu biết rõ ràng đầy đủ về bản thân đối với gia đình tôn kính đó. Thứ hai, địa vị tuyệt vời và khả kính của mình. Cuối cùng là gia sản, có nghĩa là, đương nhiên ông ấy lấy làm kinh ngạc khi thấy một đối thủ như cậu, một người có thể có rất nhiều tự trọng, nhưng mà trẻ tới mức không thể nào coi cậu là một đối thủ cho được… Do vậy mà ông ấy đã đúng khi đề nghị cậu chấm dứt.

– “Trẻ tới mức” nghĩa là thế nào? Còn một tháng nữa là tôi mười chín tuổi. Theo luật, tôi có thể cưới vợ từ lâu. Nói vậy để ngài hiểu.

– Nhưng liệu có ông bố nào hiện tại lại dám gả con gái của mình cho cái kẻ dẫu sau này có trở thành triệu triệu phú hoặc trở thành một vị cứu nhân độ thế tương lai? Người ở tuổi mười chín đến bản thân mình còn chưa chịu trách nhiệm nổi, mà cậu lại còn dám đảm nhận với lương tâm mình tương lai của người khác, tức là tương lai của đứa trẻ giống như cậu! Liệu điều đó có thật sự là cao thượng không, theo cậu? Tôi mạn phép nói thẳng điều này, là vì mới rồi cậu cư xử với tôi như một người trung gian giữa cậu và Pavel Pavlovich.

– Ồ vâng, hóa ra quý ông này tên là Pavel Pavlovich! - Chàng trai nhận xét. - Thế mà không hiểu tại sao tôi lại cứ nghĩ tên ngài là Vasili Petrovich? Thế này - chàng trai ngoảnh lại phía Veltraninov - ngài không làm tôi ngạc nhiên mấy tí; tôi biết các ngài cùng một duộc cả thôi! Chỉ lạ là mọi người lại nói với tôi về ngài như về một người khá là tân tiến. Nhưng thôi, đó chỉ là điều vớ vẩn, vấn đề là ở chỗ, ở đây không chỉ không có bất kì cái gì không cao thượng từ phía tôi, như là ngài tự cho phép mình nói ra, thậm chí còn hoàn toàn ngược lại, điều mà tôi hi vọng xin ngài tự lí giải lấy: chúng tôi, thứ nhất, đã hứa hẹn với nhau; ngoài việc đó ra, trước sự hiện diện của hai nhân chứng, tôi đã hứa chắc chắn với cô ấy rằng, nếu như tới một lúc nào đó cô ấy yêu người khác, hoặc ân hận vì đã lấy tôi và muốn li hôn với tôi, ngay lập tức tôi làm cho cô ấy biên bản xác nhận tội gian dâm của mình bằng điều này tôi ủng hộ cô ấy bất cứ ở đâu cô ấy đề nghị li hôn. Hơn nữa: trong trường hợp tôi nuốt lời và từ chối không chịu đưa biên bản đó, thì để đảm bảo cho cô ấy, trong chính ngày cưới của chúng tôi, tôi sẽ đưa cô ấy một hối phiếu một trăm nghìn rúp, để trong trường hợp tôi cứ một mực không chịu đưa biên bản xác nhận, thì cô ấy lập tức cũng có thể chuyển hối phiếu đó và tôi sẽ trắng tay! Như vậy tất cả đều được đảm bảo, và tôi không mạo hiểm với tương lai của ai cả. Thế đấy, đó là điều thứ nhất.

– Tôi sợ cái việc cầm cố này hẳn là do tay…, - tên hắn là gì nhỉ - Predposylov đã vẽ ra cho ngài? - Veltraninov bật kêu lên.

– Hích - hích - hích! - Pavel Pavlovich cười độc địa.

– Quý ông này cười cái gì vậy? - Đúng là ngài đã đoán ra, đó là ý tưởng của Predposylov; nhưng cũng phải thừa nhận là khôn ngoan đấy chứ. Luật pháp phi lí hoàn toàn… Đương nhiên, tôi chú tâm yêu cô ấy mãi mãi, còn cô ấy thì cười ghê lắm, nhưng mà mọi cái sắp đặt khá là giỏi, thậm chí cũng phải thừa nhận, khá là cao thượng, và không phải ai cũng làm được điều này.

– Theo tôi, không những không cao thượng, mà thậm chí còn là đê tiện.

Chàng trai nhún vai.

– Ngài lại không làm cho tôi ngạc nhiên nữa rồi - anh chàng nhận xét sau một lát im lặng - tất cả những cái đó từ lâu đã không còn làm cho tôi ngạc nhiên nữa. Predposylov, cái tay ấy, giá có mặt ở đây sẽ nói vỗ vào mặt ngài, rằng sự thiếu hiểu biết như vậy của ngài về những sự việc tự nhiên, tối thiểu nhất xuất phát từ sự đồi bại những tình cảm và những hiểu biết bình thường nhất của ngài. Thứ nhất, do cuộc sống vô nghĩa kéo dài, thứ hai, lối sống nhàn hạ kéo dài. Nhưng mà thôi, chúng ta có thể còn chưa hiểu lẫn nhau; dù sao thì người ta cũng nói tốt về ngài với tôi…

Ngài đã tới năm mươi chưa?

– Xin mời vào việc ngay cho.

– Xin lỗi vì sự thiếu khiêm tốn và ngài cũng đừng giận; tôi không chủ ý. Xin được nói tiếp: tôi hoàn toàn không phải triệu phú, như ngài vừa nói (mà sao ngài lại có ý nghĩ như vậy chứ!). Tôi là thế này, như ngài thấy đấy, nhưng tôi hoàn toàn tin chắc vào tương lai của mình. Tôi sẽ không trở thành người hùng hay một kẻ ban ân cao thượng, nhưng tôi đảm bảo được cuộc sống cho bản thân và cho vợ mình. Tất nhiên hiện tại tôi không có gì, tôi thậm chí được nuôi nấng dạy dỗ trong gia đình họ, từ lúc còn nhỏ… - Sao lại thế?

– À, là vì tôi là con của một người bà con họ xa với vợ của ngài Zakhlevnik, và khi cả hai bố mẹ tôi mất, tôi mới có tám tuổi, ông già nhận nuôi tôi, sau đó cho tôi đi học. Đó là một người rất nhân hậu, nếu như ngài muốn biết…

– Điều đó thì tôi biết rồi…

– Vâng, chỉ phải cái đầu óc cũ quá. Nhưng đúng là một người từ tâm. Giờ đây,đương nhiên tôi đã thoát ra khỏi sự bảo trợ của ông ấy, tôi muốn tự kiếm sống và chịu trách nhiệm về bản thân mình.

– Mà khi nào cậu ra khỏi nhà đó vậy? - Veltraninov tò mò hỏi.

– Cũng được bốn tháng nay rồi.

– Bây giờ thì hiểu cả rồi: bạn bè từ thủa ấu thơ! Vậy cậu cũng có chỗ làm đấy chứ?

– Vâng, tôi làm ở một văn phòng công chứng tư, lương hai mươi lăm rúp một tháng. Tất nhiên, đó chỉ là tạm thời; khi tôi cầu hôn, tôi còn không có nổi ngần ấy. Thời kì đó tôi làm ở đường sắt, chỉ có chín rúp một tháng, nhưng tất cả đều chỉ là tạm thời thôi.

– Chả lẽ cậu đã cầu hôn?

– Chỉ là cầu hôn hình thức thôi, và lâu rồi, cũng phải tới ba tuần.

– Rồi thế nào?

Ông già lăn ra cười, sau đó thì giận điên lên và thế là họ giam cô ấy trên gác lửng.

Nhưng Nadia chịu đựng hết sức ngoan cường. Với lại, trong sự thất bại này còn có một nguyên nhân nữa, số là trước đó ông già đã mài nanh giũa vuốt chống lại tôi vì tội tôi đã tự ý bỏ việc trên bộ mà ông ấy xin cho tôi vào làm bốn tháng trước đó, trước khi tôi làm ở đường sắt. Đó là một ông già rất hay, tôi nhắc lại, ở nhà rất giản dị, vui vẻ, nhưng chỉ cần xuất hiện ở trên bộ, thì ngài không thể tưởng tượng được đâu! Một thiên lôi chính hiệu! Làm việc này, đương nhiên, tôi muốn phát tín hiệu cho ông ấy thấy rằng tôi không còn thích phong cách của ông ấy, nhưng ở đây nguyên do chính xuất phát từ cái tay cố vấn giúp việc thủ trưởng: tay này tìm cách kêu ca rằng tôi có ý “làm hại” hắn, nhưng tôi có làm gì đâu, chỉ có nói với tay ấy rằng hắn chưa trưởng thành. Tôi đã bỏ hết và bây giờ thì làm ở văn phòng công chứng.

– Ở bộ cậu nhận lương có khá không?

– Lương quá siêu! Ông già thì vẫn nuôi ăn, bao hết, - thì tôi đã nói với ngài rồi, ông ấy rất tốt bụng mà; nhưng chúng tôi dù sao cũng không nhượng bộ. Tất nhiên, hai mươi lăm rúp không thể gọi là đảm bảo được, nhưng chẳng bao lâu nữa tôi hi vọng sẽ tham gia vào việc quản lí những điền trang đang lụn bại của bá tước Zavileiski, khi đó lương sẽ là ba nghìn rúp, chứ chẳng như lương của đám luật sư. Hiện người ta đang tìm… Chà! Sấm ra sấm, rồi sẽ có dông đây, thật may tôi kịp đến trước cơn dông; chả là tôi đi bộ từ chỗ ấy tới đây; gần như chạy suốt.

– Nhưng, xin phép được hỏi, cậu nói chuyện với Nadezda Fedosievna như thế nào, khi ở đấy người ta không đón tiếp cậu?

– À, thì có thể nói qua hàng rào mà! Ngài chắc có nhìn thấy cô gái tóc hung chứ? Chàng trai cười - Cô ấy giúp liên lạc giữa chúng tôi, và còn có cả Maria Nikitisina; chỉ có điều cô này là một con rắn!.. Sao ngài cau mặt? Ngài sợ sấm à?

– Không, tôi không được khỏe, rất không khỏe… Veltraninov quả thực đang trải qua cơn đau thắt ở ngực, đứng dậy và thử đi lại trong phòng.

– Chà, quả là tôi quấy quả ngài thật, - Xin ngài đừng sốt ruột, tôi đi ngay bây giờ! Nói rồi chàng trai nhổm dậy.

– Cậu đâu có làm phiền gì tôi. - Veltraninov tỏ ra khách sáo.

– Không phiền là thế nào, khi “Kobylnikov đau bụng” - hẳn ngài còn nhớ Sedrin? Ngài thích Sedrin chứ?

– Có thích…

– Tôi cũng vậy. Nào, Vasili… Ôi, tôi lại quên, Pavel Pavlovich, xin chấm dứt đi! Chàng trai quay về phía Pavel Pavlovich, cười cười. - Tôi xin một lần nữa đặt câu hỏi phù hợp với cách hiểu của ngài: Liệu ngài có đồng ý ngay ngày mai, trước mặt ông bà già và cùng với sự có mặt của tôi, khước từ mọi kì vọng đối với Nadezda Fedosievna?

– Tôi nhất quyết không đồng ý, - Pavel Pavlovich đứng dậy, dáng vẻ sốt ruột và quyết liệt. - Đồng thời một lần nữa đề nghị để cho tôi yên… là vì tất cả những điều đó thực trẻ con và ngu ngốc.

– Hãy coi chừng! - Chàng trai dứ dứ ngón tay dọa ông ta cùng với nụ cười cao ngạo. - Đừng tính toán sai lầm! Chắc ngài cũng biết sự tính toán sai lầm như thế sẽ dẫn đến đâu chứ? Còn tôi thì cảnh cáo ngài rằng trong chín tháng, sau khi ngài đã tiêu phí tiền của ở đó, sau khi bị hành cho khốn khổ, ngài sẽ lại quay về đây. Ở đấy, chính ngài sẽ buộc phải khước từ Nadezda Fedosievna, nếu không, tình cảnh ngài sẽ còn tệ hơn. Xem đó, ngài đã đẩy sự việc tới đâu! Tôi cần báo trước rằng bây giờ ngài chẳng khác gì chó giữ xương, xin lỗi, đó chỉ là một sự so sánh, không với bản thân, không với những kẻ khác. Tôi nhắc lại vì lòng nhân đạo: hãy nghĩ cho kĩ, bắt bản thân, dù chỉ một lần trong đời, suy nghĩ cho thấu đáo.

– Đề nghị miễn cho tôi phải nghe giảng giải đạo đức, - Pavel Pavlovich giận dữ kêu lên, còn về những ám chỉ xấu xa của cậu thì ngay ngày mai tôi sẽ có những biện pháp, những biện pháp thích đáng!

– Ám chỉ xấu xa? Ồ sao ngài lại nói về điều đó chứ? Bản thân ngài xấu xa, tồi tệ, nếu như điều đó có trong đầu ngài. Được, tôi đồng ý đợi đến ngày mai, nhưng nếu… Ối chà chà, sấm lại nổ! Xin tạm biệt, rất vui được gặp ngài! Chàng trai gật đầu chào Veltraninov và chạy đi, chắc vội tránh cơn dông và khỏi gặp mưa trên đường.

❀ ❀ ❀

[1] Nguyên văn Peskar – cá đục, cá bống, loại cá có ngạnh.