Thúc ngựa phi gal-lô mà chẳng màng đến con đường dốc đá gập ghềnh, nhóm kỵ mã nhanh chóng nới rộng khoảng cách với toán người đang hành quân phía sau, để rồi cuối cùng, những dãy nhà đầu tiên của thị trấn Lancy đã che khuất tầm mắt của đám kẻ bám đuổi. Dẫu vậy, quãng đường vừa qua không hề ngắn, và khi họ đặt chân đến khu phố chính, bầu trời phía Tây đang dần được sưởi ấm bởi sắc màu và dư vị của buổi hoàng hôn. Đại tá gợi ý rằng, trước khi thực sự tiến về đồn cảnh sát, họ nên tranh thủ ghé qua để kéo thêm một cá nhân hữu ích về phe mình.

"Bốn trong số năm người giàu có ở thị trấn này," ông nói, "đều là những tên bịp bợm phổ thông. Ta cho rằng tỷ lệ ấy cũng xấp xỉ nhau trên khắp thế giới này mà thôi. Người thứ năm là bạn tôi, một trang nam tử rất đỗi tuyệt vời; và điều quan trọng hơn đối với chúng ta từ góc độ này, là ông ấy sở hữu một chiếc ô tô."

Giáo sư với điệu cười cợt nhả liền đáp lại, ngoái đầu nhìn lại con đường trắng xóa nơi cái chấm đen lúc nhúc có thể xuất hiện bất cứ lúc nào: "Tôi e rằng chúng ta chẳng còn chút thời gian nào cho những cuộc thăm hỏi buổi chiều đâu."

Đại tá điềm nhiên: "Nhà bác sĩ Renard chỉ cách đây vỏn vẹn ba phút chạy xe."

Tiến sĩ Bull tiếp lời: "Mối hiểm nguy của chúng ta thì chỉ cách chưa đầy hai phút."

Syme đồng tình: "Đúng vậy, nếu chúng ta cứ phi ngựa thật nhanh, chúng ta chắc chắn sẽ bỏ lại họ phía sau, bởi họ đang đi bộ."

Đại tá nhấn mạnh: "Ông ấy có một chiếc ô tô."

Bull hoài nghi: "Nhưng chưa chắc chúng ta đã lấy được nó."

Đại tá trấn an: "Không, ông ấy hoàn toàn đứng về phía chúng ta."

"Nhưng nhỡ ông ấy không có nhà thì sao?"

Syme đột ngột quát lớn: "Câm miệng lại! Tiếng gì thế kia?"

Chỉ trong một tích tắc, tất cả đều chết lặng như những bức tượng kỵ sĩ, và trong một khoảnh khắc — hai, ba hay bốn khoảnh khắc — cả đất trời dường như cũng chìm vào tĩnh lặng tuyệt đối. Rồi đôi tai của tất cả, bằng một sự chú ý đến cực độ, đã bắt được dọc theo con đường thứ âm thanh rung chuyển và đập thình thịch không thể nhầm lẫn vào đâu được — tiếng cộc cộc của những cỗ móng ngựa!

Khuôn mặt vị Đại tá biến sắc ngay tức khắc, tựa như bị chớp giật ngang qua mà vẫn bình yên vô sự.

Với một chút mỉa mai mang đậm chất quân ngũ, ông cất lời: "Chúng ta mắc bẫy rồi. Chuẩn bị đón kỵ binh!"

Syme vừa máy móc thúc con chiến mã phi nước đại, vừa hỏi: "Họ kiếm đâu ra được mấy con ngựa thế nhỉ?"

Đại tá im lặng một lát, đoạn cất giọng căng thẳng:

— Ta đã nói hoàn toàn chính xác khi khẳng định rằng quán trọ ‘Soleil d’Or’ là nơi duy nhất có thể kiếm được ngựa trong vòng bán kính hai mươi dặm.

"Không!" Syme giận dữ kêu lên, "Tôi không tin lão ta lại làm thế. Nhất là với mái tóc bạc phơ ấy chứ."

Đại tá nhẹ nhàng đáp: "Có thể lão đã bị ép buộc. Bọn chúng hẳn phải có ít nhất một trăm tên, đó là lý do vì sao tất cả chúng ta đều đang trên đường đến gặp người bạn Renard của tôi, kẻ đang sở hữu một chiếc ô tô."

Dứt lời, ông đột ngột giật cương cho ngựa quay ngoắt qua một góc phố, lao vút đi với tốc độ sấm sét khiến những người còn lại, dẫu đã phi gal-lô từ trước, cũng phải chật vật mới bám theo kịp cái đuôi ngựa đang bay phần phật của ông.

Bác sĩ Renard ngụ trong một ngôi nhà cao ráo và tiện nghi nằm ở đỉnh của một con dốc đứng, nhờ đó mà khi các kỵ sĩ xuống ngựa trước cửa nhà ông, họ lại một lần nữa trông thấy dãy đồi xanh ngắt vững chãi với con đường trắng vắt ngang qua, sừng sững vượt lên trên tất cả mái nhà trong thị trấn. Thấy con đường phía trước hãy còn quang đãng, họ khẽ thở phào nhẹ nhõm và bấm chuông.

Bác sĩ Renard là một người đàn ông rạng rỡ với bộ râu màu nâu, một minh chứng điển hình cho tầng lớp trí thức thầm lặng nhưng cực kỳ bận rộn mà nước Pháp vẫn bảo lưu một cách hoàn hảo hơn cả nước Anh. Khi sự tình được giải thích, ông hoàn toàn cười trừ trước sự hoảng loạn của cựu Hầu tước; với bản tính hoài nghi đậm chất Pháp, ông cho rằng chẳng có một mảy may khả năng nào về một cuộc nổi dậy vô chính phủ trên diện rộng cả. "Vô chính phủ ư," ông nhún vai nói, "đó chỉ là trò trẻ con!"

"Et ça," Đại tá đột ngột hét lên, chỉ thẳng qua vai người kia, "và cái kia thì cũng là trò trẻ con nốt chắc?"

Tất cả cùng quay người lại, và chứng kiến một làn kỵ binh đen kịt đang cuồn cuộn càn quét qua đỉnh đồi với toàn bộ sức mạnh tựa như quân của Attila. Dẫu phi ngựa rất nhanh, toàn bộ hàng ngũ vẫn giữ đội hình cực kỳ sát nhau, và họ có thể nhìn thấy những chiếc mặt nạ đen của hàng quân đầu tiên thẳng tắp như một dải quân phục. Thế nhưng, mặc dù khối kỵ binh đen ấy vẫn giữ nguyên hình khối, dù đang di chuyển với tốc độ nhanh hơn, giờ đây đã xuất hiện một điểm khác biệt gây chấn động mà họ có thể nhìn rõ trên sườn đồi, tựa như trên một tấm bản đồ nghiêng. Đa số kỵ sĩ tụ lại thành một khối; thế nhưng có một kỵ sĩ lại phóng tít lên tận phía trước đoàn quân, với những cử động cuồng loạn của tay và gót chân liên tục thúc ngựa chạy nhanh hơn nữa, khiến người ta dễ tưởng lầm rằng y không phải kẻ săn đuổi mà là kẻ đang bị truy nã. Song ngay cả từ khoảng cách xa vời vợi ấy, họ vẫn nhận thấy ở dáng người hắn một sự cuồng tín đến cùng cực, một sự kiên quyết không thể chối cãi, để rồi nhận ra đó chính là vị Tổng thư ký. Đại tá cất giọng: "Tôi rất tiếc phải cắt ngang một cuộc thảo luận mang đậm tính trí thức, nhưng anh có thể cho tôi mượn chiếc ô tô ngay bây giờ, trong vòng hai phút được không?"

Bác sĩ Renard mỉm cười thân thiện: "Tôi có linh cảm rằng tất cả các anh đều phát điên cả rồi; nhưng xin Chúa đừng để sự điên rồ ấy làm gián đoạn tình bằng hữu. Chúng ta hãy ra nhà để xe nào."

Bác sĩ Renard là một người ôn hòa nhưng sở hữu khối tài sản kết xù; các phòng trong nhà ông trông giống như Bảo tàng Cluny, và ông có tới ba chiếc ô tô. Tuy nhiên, dường như ông rất ít khi sử dụng chúng, bởi ông mang gu sống giản dị của tầng lớp trung lưu Pháp, và khi những vị khách thiếu kiên nhẫn đến kiểm tra, họ phải mất một lúc lâu mới chắc chắn rằng có ít nhất một chiếc vẫn còn chạy được. Sau không ít khó khăn, họ cuối cùng cũng lôi được nó ra đường cái trước cửa nhà vị Bác sĩ. Khi bước ra từ căn nhà để xe mờ tối, họ giật mình nhận ra màn đêm đã buông xuống nhanh chóng tựa như chốn vùng nhiệt đới. Hoặc là họ đã ở trong đó lâu hơn tưởng tượng, hoặc có một đám mây kỳ lạ nào đó đã kéo đến phủ kín bầu thị trấn. Nhìn xuống những con phố dốc đứng, họ mang cảm giác như có một lớp sương mù nhẹ đang bốc lên từ phía biển.

Tiến sĩ Bull giục: "Bây giờ hoặc không bao giờ. Tôi nghe thấy tiếng ngựa rồi."

Giáo sư đính chính: "Không, chỉ một con ngựa thôi."

Và khi họ lắng tai nghe, rõ ràng là thứ âm thanh đang nhanh chóng tiến lại gần trên những phiến đá lục cục ấy không phải tiếng của cả một đoàn kỵ mã, mà là tiếng của duy nhất một kỵ sĩ đã bỏ xa phần còn lại — gã Tổng thư ký điên cuồng.

Gia đình của Syme, cũng giống như phần lớn những ai tìm về lối sống giản dị, từng sở hữu một chiếc ô tô, và anh rành tuốt tuột về chúng. Anh nhảy bổ ngay lên ghế lái, khuôn mặt đỏ bừng đang điên cuồng vặn vẹo và giật cục cỗ máy đã lâu không sử dụng. Anh dồn toàn lực vào một tay quay, rồi điềm đạm cất giọng:

"Tôi e là hỏng bét rồi."

Vừa lúc đó, từ khúc cua phóng vút ra một bóng người cứng đờ trên con chiến mã đang phi như bay, lao đi với tốc độ và sự cứng nhắc của một mũi tên. Hắn nở một nụ cười khiến phần cằm nhô ra như thể vừa bị trật khớp. Hắn phóng sạt qua chiếc ô tô đang đứng im lìm mà nhóm người đã chen chúc ngồi bên trong, rồi đưa tay níu lấy phần đầu xe. Đó chính là vị Tổng thư ký, và khuôn mặt hắn đanh lại trong sự nghiêm trang của kẻ chiến thắng.

Syme đang rướn người tì mạnh lên vô lăng, xung quanh chẳng còn âm thanh nào khác ngoài tiếng gầm rú của toán truy binh phía sau đang phóng vào thị trấn. Rồi đột ngột vang lên tiếng kim loại cọ sát chói tai, và chiếc xe chồm về phía trước. Nó giật phăng vị Tổng thư ký khỏi yên ngựa vỏn vẹn trong chớp mắt hệt như rút một thanh dao ra khỏi bao, kéo lê hắn quằn quại thê thảm suốt hai mươi thước, trước khi hất văng hắn nằm bẹp dí xuống mặt đường ở tận phía trước con ngựa đang hoảng sợ của hắn. Khi chiếc xe ôm cua lượn một vòng tuyệt đẹp để quẹo vào góc phố, họ thoáng thấy những tên vô chính phủ khác đang tràn ngập cả con đường và xúm lại nâng tên lãnh đạo vừa ngã ngựa của chúng lên.

Giáo sư cuối cùng cũng cất giọng trầm trầm: "Tôi không tài nào hiểu nổi tại sao trời lại tối nhanh đến thế."

Tiến sĩ Bull đoán: "Chắc sắp có giông bão rồi. Mà này, thật tiếc là chúng ta không có nổi một ngọn đèn trên chiếc xe này, chí ít là để còn thấy đường mà đi."

Đại tá liền đáp: "Chúng ta có đây này," và từ sàn xe, ông với lên một chiếc đèn lồng bằng sắt chạm trổ theo kiểu cổ nặng trịch, bên trong vẫn còn ngọn lửa đang cháy. Hiển nhiên đây là một món đồ cổ, và có vẻ như công năng nguyên thủy của nó mang màu sắc nửa tôn giáo, bởi có một hình chữ thập được chạm nổi thô sơ trên một mặt của chiếc đèn.

Giáo sư kinh ngạc hỏi: "Chúa ơi, ông kiếm đâu ra cái thứ này thế?"

Đại tá khúc khích cười đáp: "Tôi lấy nó ở nơi tôi lấy chiếc ô tô này đấy, từ người bạn thân nhất của tôi. Trong lúc bạn chúng ta đây đang vật lộn với vô lăng, tôi đã chạy lên bậc thềm trước của ngôi nhà và trò chuyện với Renard, lúc ấy đang đứng ở hiên nhà, các anh còn nhớ chứ. 'Tôi đoán là,' tôi nói, 'chắc chẳng có thời gian để kiếm một ngọn đèn đâu.' Lão ngước nhìn lên, chớp mắt thân thiện vào chiếc trần vòm đẹp tuyệt mỹ ở sảnh chính nhà mình. Từ đó treo lủng lẳng bằng những sợi xích sắt tinh xảo là chiếc đèn lồng này, một trong hàng trăm báu vật trong kho tàng của lão. Bằng một lực mạnh mẽ tuyệt đối, lão giật phăng ngọn đèn khỏi trần nhà, làm vỡ tung các ô gỗ được chạm trổ và kéo sập luôn hai chiếc bình màu xanh lam xuống đất trong cơn thịnh nộ. Rồi lão trao chiếc đèn sắt cho tôi, và tôi bỏ nó lên xe. Tôi nói có sai đâu khi bảo bác sĩ Renard là một người rất đáng để kết giao phải không nào?"

Syme nghiêm túc đáp: "Không trật đi đâu được," rồi treo chiếc đèn lồng nặng trịch lên đầu xe. Sự tương phản giữa chiếc ô tô hiện đại và ngọn đèn mang hơi hướng tôn giáo kỳ lạ ấy phảng phất một ý nghĩa biểu tượng nào đó cho toàn bộ tình cảnh của họ. Cho đến lúc này, họ đã đi qua phần yên tĩnh nhất của thị trấn, tối đa chỉ gặp một hoặc hai người đi bộ chẳng thể cung cấp cho họ chút manh mối nào về sự yên bình hay thù địch nơi đây. Thế nhưng giờ đây, những ô cửa sổ ở các ngôi nhà bắt đầu lần lượt được thắp sáng, mang lại cảm giác có con người và sự sống rõ rệt hơn. Tiến sĩ Bull quay sang vị thám tử mới gia nhập – người đã dẫn đầu cuộc đào tẩu của họ – và nở một nụ cười tự nhiên, thân thiện hiếm hoi.

"Những ánh đèn này khiến người ta cảm thấy phấn chấn hơn hẳn."

Thanh tra Ratcliffe cau mày lại.

"Chỉ có duy nhất một dãy đèn mới làm tôi phấn chấn hơn mà thôi," ông nói, "đó là những ngọn đèn của đồn cảnh sát mà tôi có thể nhìn thấy ở phía bên kia thị trấn. Cầu xin Chúa phù hộ để chúng ta có mặt ở đó trong vòng mười phút nữa."

Bấy giờ, sự thực tế tràn trề cùng niềm lạc quan sôi sục của Bull mới bùng nổ:

"Ôi, mấy thứ này toàn là lời sằng bậy điên rồ!" anh hét lên. "Nếu anh thực sự nghĩ rằng những con người bình thường trong những ngôi nhà bình thường là bọn vô chính phủ, thì anh còn phát điên hơn cả một tên vô chính phủ rồi đấy. Nếu chúng ta quay lại chiến đấu với bọn chúng, cả cái thị trấn này sẽ đứng về phía chúng ta."

Vị kia đáp lại với một sự đơn giản không gì lay chuyển nổi: "Không, cả thị trấn sẽ chiến đấu chống lại chúng ta. Rồi chúng ta sẽ rõ."

Trong lúc họ đang tranh cãi, vị Giáo sư đã rướn người về phía trước đầy vẻ kích động.

"Tiếng gì thế kia?" ông thốt lên.

Đại tá đoán: "Ồ, chắc là đám ngựa đuổi theo sau chúng ta chứ gì. Tôi cứ tưởng chúng ta đã cắt đuôi được chúng rồi cơ chứ."

Giáo sư phủ nhận: "Đám ngựa ở phía sau á! Không, không phải tiếng ngựa, và cũng chẳng phải ở phía sau chúng ta."

Ngay khi ông vừa dứt lời, hai hình thù sáng lóa đang lộc cộc lao vụt qua ngay đầu con phố trước mặt họ. Chúng biến mất chớp nhoáng gần như ngay lập tức, nhưng ai nấy đều kịp nhận ra đó là những chiếc ô tô, và vị Giáo sư đứng phắt dậy với gương mặt tái mét, thề thốt rằng đó chính là hai chiếc ô tô còn lại trong nhà để xe của bác sĩ Renard.

Đại tá giận dữ nói: "Vớ vẩn! Bác sĩ Renard đời nào lại giao xe của ông ấy cho bọn chúng."

Ratcliffe điềm tĩnh đáp: "Lão có thể bị ép buộc. Cả thị trấn đang đứng về phía chúng phát mà."

Đại tá ngỡ ngàng hỏi: "Anh vẫn tin vào điều đó sao?"

Vị kia giữ vẻ bình thản đến tuyệt vọng: "Rồi tất cả các anh cũng sẽ sớm tin thôi."

Một khoảng lặng đầy hoang mang kéo dài trong chốc lát, rồi Đại tá đột ngột lên tiếng lần nữa—

"Không, tôi không thể tin được. Chuyện này thật vô lý. Những con người chất phác của một thị trấn yên bình ở nước Pháp..."

Ông bị cắt ngang bởi một tiếng nổ lớn kèm theo một luồng ánh sáng chói lòa dường như bùng lên ngay sát mắt mình. Khi chiếc xe lao đi, nó để lại một đám mây khói trắng lơ lửng phía sau, và kịp lúc Syme nghe thấy tiếng đạn xé gió sượt qua tai.

Đại tá kinh hoàng: "Chúa ơi, có kẻ bắn chúng ta kìa."

Ratcliffe ủ rũ đáp: "Nó chẳng cần phải làm gián đoạn cuộc trò chuyện đâu. Xin mời Đại tá tiếp tục câu chuyện đi. Hình như ngài đang bàn về những con người chất phác của một thị trấn yên bình ở nước Pháp thì phải."

Vị Đại tá trố mắt ngạc nhiên, giờ đây đã quá bàng hoàng để mà bận tâm đến lời châm chọc ấy nữa. Ông đảo mắt nhìn khắp con phố.

"Thật kỳ lạ," ông thốt lên, "quá sức kỳ lạ."

Syme bình phẩm: "Một kẻ khó tính thậm chí có thể gọi nó là khó chịu đấy chứ. Dù sao đi nữa, tôi cho rằng những ánh đèn ngoài bãi đất trống phía bên kia con phố chính là trụ sở Hiến binh. Chúng ta sẽ đến đó sớm thôi."

Thanh tra Ratcliffe phủ nhận: "Không, chúng ta sẽ chẳng bao giờ đến được đó đâu."

Ông vừa đứng lên và chăm chú nhìn thẳng về phía trước. Giờ đây ông ngồi xuống, dùng một cử động mệt mỏi vuốt lại mái tóc mượt của mình.

Bull gay gắt hỏi: "Ý anh là sao?"

Gã người bi quan điềm nhiên đáp: "Ý tôi là chúng ta sẽ không bao giờ tới đó được đâu. Bọn chúng đã chăng sẵn hai hàng quân có vũ trang chắn ngang đường rồi; tôi có thể nhìn thấy họ từ tận đây. Thị trấn này đã cầm vũ khí đứng lên rồi, đúng như tôi đã nói. Tôi chỉ có thể tự chìm đắm trong sự thoải mái tuyệt đỉnh của tính chính xác mà thôi."

Rồi Ratcliffe thoải mái ngồi thụp xuống ghế xe và châm một điếu thuốc, trong khi những người khác đứng phắt dậy đầy kích động và trân trân nhìn xuống con đường. Syme đã giảm tốc độ xe khi tình hình trở nên mịt mờ, và cuối cùng anh dừng hẳn lại ngay góc của một con hẻm nhỏ đổ dốc rất gắt hướng ra phía biển.

Thị trấn chìm phần lớn trong bóng râm, nhưng mặt trời vẫn chưa lặn hẳn; bất cứ nơi nào ánh sáng ngang của nó có thể len lỏi qua, nó đều nhuộm mọi thứ thành một màu vàng rực rỡ. Từ con hẻm nhỏ này, tia nắng cuối cùng của hoàng hôn chiếu rọi sắc bén và hẹp hòi hệt như một luồng sáng nhân tạo trong rạp hát. Nó rọi thẳng vào chiếc ô tô của nhóm năm người, thắp sáng nó trông như một cỗ chiến xa đang bốc cháy. Thế nhưng phần còn lại của con phố, đặc biệt là hai đầu đường, lại chìm trong chạng vạng tối tăm mịt mùng, khiến họ chẳng thể trông thấy gì trong vài giây liền. Sau đó, Syme – người sở hữu đôi mắt tinh anh nhất – bỗng cất lên một tiếng huýt gió nhạt nhẽo đầy cay đắng:

"Đúng thật rồi. Có một đám đông, hoặc một đội quân, hay đại loại thế đang chặn ngang cuối con phố kìa."

Bull thiếu kiên nhẫn: "Chà, nếu có thật, thì chắc chắn đó phải là thứ gì khác — một trận chiến giả định, hay ngày sinh nhật thị trưởng gì đó chứ. Tôi không thể và sẽ không bao giờ tin rằng những con người bình thường, vui vẻ ở một nơi thế này lại đi mang theo thuốc nổ trong túi. Lái tiến lên một chút đi Syme, để chúng ta xem bọn chúng là thể loại gì nào."

Chiếc xe ì ạch bò thêm chừng trăm thước nữa, để rồi tất cả đều giật nảy mình khi Tiến sĩ Bull bỗng bật lên một tiếng cười lanh lảnh.

"Này mấy cái đầu đất kia!" anh hét lên, "Tôi nói có sai đâu cơ chứ. Đám đông kia hiền lành như một con bò đực, và nếu không phải thế, thì họ cũng đang đứng về phía chúng ta."

Giáo sư ngẩn người hỏi: "Sao anh biết?"

Bull quát lớn: "Đồ con dơi đui mù kia, anh không thấy kẻ nào đang dẫn đầu bọn họ đấy phỏng?"

Họ nheo mắt nhìn lại, rồi Đại tá nghẹn giọng hét lên:

"Trời ạ, chính là Renard!"

Quả thực, có một hàng những bóng người mờ ảo đang chạy tràn ngang qua đường và chẳng thể nhìn rõ mặt; nhưng ở vị trí đủ xa phía trước để bắt được ánh sáng hoàng hôn hắt vào chính là vị bác sĩ Renard không lẫn vào đâu được, đầu đội chiếc mũ trắng, đang vuốt bộ râu nâu dài và tay trái lăm lăm khẩu súng lục.

Đại tá thốt lên: "Mình mới ngốc nghếch làm sao!" Dĩ nhiên là ông lão đáng yêu ấy đã ra tay cứu giúp chúng ta rồi.

Tiến sĩ Bull cười vang khúc khích, tay vung vẩy thanh kiếm hệt như một cây gậy ba tong. Anh nhảy tót khỏi xe, băng qua khoảng không gian ở giữa và cất giọng gọi lớn:

"Bác sĩ Renard! Bác sĩ Renard!"

Chỉ một tích tắc sau, Syme tưởng như đôi mắt mình đã phát điên ngay trong đầu. Bởi vì vị bác sĩ Renard nhân ái kia lại chủ động giơ súng lục lên và nổ liền hai phát về phía Bull, khiến tiếng súng vang dội dọc theo con đường.

Gần như cùng lúc với làn khói trắng bốc lên từ loạt đạn tàn nhọc ấy, một làn khói trắng dài cũng bay ra từ điếu thuốc của gã Ratcliffe đầy hoài nghi. Hắn cũng tái mặt đôi chút giống như những người khác, nhưng lại nở nụ cười. Tiến sĩ Bull – mục tiêu mà những viên đạn vừa bay sượt qua sát da đầu – vẫn đứng im phăng phắc giữa lòng đường mà chẳng hề biểu lộ chút sợ hãi nào, rồi anh lững thững quay người, lết trở về xe và trèo lên với hai lỗ thủng đạn xuyên qua chiếc mũ.

Kẻ hút thuốc điềm đạm cất lời: "Nào, giờ thì anh nghĩ thế nào?"

Tiến sĩ Bull rành mạch đáp: "Tôi nghĩ rằng tôi đang nằm trên giường ở khu nhà Peabody Buildings số 217, và chẳng mấy chốc tôi sẽ giật mình tỉnh giấc; hoặc nếu không phải thế, thì tôi nghĩ mình đang ngồi trong một căn phòng đệm kín mít ở Hanwell, và ngài bác sĩ chẳng tài nào chẩn đoán nổi bệnh tình của tôi. Nhưng nếu anh muốn biết điều gì mà tôi không nghĩ, tôi sẽ nói cho anh nghe. Tôi không nghĩ như những gì các anh đang nghĩ. Tôi không nghĩ, và sẽ không bao giờ nghĩ, rằng đại đa số những con người bình thường lại là một lũ trí thức hiện đại bẩn thỉu. Không, thưa các ngài, tôi là một người theo chủ nghĩa dân chủ, và tôi vẫn không tin rằng ngày Chủ Nhật có thể cải đạo nổi một gã phu khuân vác hay nhân viên bán hàng bình thường nào. Có thể tôi điên, nhưng nhân loại thì không."

Syme hướng đôi mắt xanh biếc đầy vẻ nghiêm túc hiếm thấy nhìn Bull.

"Anh quả là một người tuyệt vời," anh nói. "Anh có thể tin vào một sự minh mẫn không chỉ đơn thuần là sự minh mẫn của riêng anh. Và anh đã đúng về nhân loại, về những người nông dân hay những người như lão chủ quán trọ vui tính ấy. Nhưng anh đã nhầm về Renard. Tôi đã hoài nghi lão ngay từ đầu. Lão là một kẻ theo chủ nghĩa duy lý, và tệ hơn thế, lão giàu có. Khi bổn phận và tín ngưỡng thực sự bị tàn phá, kẻ ra tay chính là tầng lớp giàu có."

Kẻ ngậm điếu thuốc nhét tay vào túi, điềm nhiên đáp: "Bây giờ chúng đã thực sự bị tàn phá rồi đấy."

Những người ngồi trong ô tô lo lắng hướng mắt về phía ánh nhìn mơ màng của hắn, và họ nhận ra toàn bộ trung đoàn ở cuối con đường đang tiến thẳng về phía họ, bác sĩ Renard hầm hầm bước đi tiên phong, bộ râu bay phần phật trong gió.

Đại tá bật tung cửa xe nhảy phốc xuống với một tiếng thở dài đầy bất bình.

"Thưa các quý ông," ông kêu lên, "chuyện này thật không thể tin nổi. Chắc chắn đây chỉ là một trò đùa quái ác. Nếu các anh quen biết Renard như tôi – việc này chẳng khác nào gọi Nữ hoàng Victoria là một kẻ đặt mìn. Nếu các anh đã hiểu rõ bản chất của con người ấy—"

Syme mỉa mai: "Ít nhất thì Tiến sĩ Bull cũng đã nhét được cái bản chất ấy vào trong mũ của mình rồi đấy."

Đại tá dậm chân thình thịch: "Tôi nói với anh là không thể nào có chuyện đó! Renard phải giải thích rõ ràng. Lão phải giải thích cho tôi hiểu," và ông sải bước tiến lên.

Gã nghiện thuốc lá kéo dài giọng: "Đừng vội vã thế chứ. Lão sẽ sớm giải thích cho tất cả chúng ta thôi."

Nhưng vị Đại tá thiếu kiên nhẫn đã bước ra khỏi tầm nghe, tiến thẳng về phía kẻ thù đang áp sát. Bác sĩ Renard đang vô cùng kích động lại giơ súng lên lần nữa, nhưng khi nhận ra đối thủ của mình, lão chần chừ, để rồi Đại tá bước đến giáp mặt lão với những cử động phản đối đầy cuồng loạn.

Syme nói: "Chẳng ích gì đâu. Ông ta sẽ chẳng bao giờ móc ra được lời nào từ lão dị giáo đó đâu. Tôi đề nghị chúng ta cứ lái xe húc thẳng qua giữa đám đông, húc mạnh hệt như những viên đạn đã xuyên qua mũ của Bull ấy. Tất cả chúng ta có thể bị giết, nhưng chí ít cũng phải tiễn một mớ bọn chúng về chầu diêm vương."

Tiến sĩ Bull bày tỏ sự bất bình: "Tôi không đồng ý đâu. Mấy tội nghiệp ấy có thể đang phạm phải một sai lầm nào đó. Hãy cho Đại tá một cơ hội đi."

Giáo sư hỏi: "Vậy chúng ta quay lại nhé?"

Ratcliffe lạnh lùng đáp: "Không, con đường phía sau chúng ta cũng đã bị phong tỏa rồi. Hơn nữa, hình như tôi lại nhìn thấy một người quen cũ nữa của anh đấy, Syme."

Syme quay phắt người lại, trân trân nhìn ngược về chặng đường họ vừa đi qua. Anh nhìn thấy một nhóm kỵ mã lộn xộn đang tụ tập và phi nước đại về phía họ trong bóng chiều nhập nhoạng. Anh thoáng thấy ánh bạc của một lưỡi kiếm lóe lên phía trên chiếc yên ngựa đi đầu, rồi khi nó tiến lại gần hơn, đó chính là mái tóc bạc phơ của một cụ già. Ngay tích tắc tiếp theo, với một lực xoay chuyển kinh hoàng, anh bẻ quặt tay lái quay ngoắt chiếc ô tô, lao vút xuống con hẻm dốc đứng hướng ra phía biển, tựa như một kẻ chẳng thiết sống nữa.

Giáo sư tóm chặt lấy tay anh, hoảng hốt thét lên: "Cái quái gì thế này?"

Syme đáp khi chiếc xe của họ lao thẳng xuống bóng tối hệt như một ngôi sao băng:

"Sao mai đã rơi rồi!"

Những người còn lại không tài nào hiểu nổi lời anh, nhưng khi ngoái đầu nhìn lên con phố phía trên, họ trông thấy toán kỵ binh thù địch đang vòng qua khúc cua và lao xuống dốc bám theo sau; và dẫn đầu đoàn người ấy chính là lão chủ quán trọ tốt bụng, khuôn mặt bừng sáng trong nét ngây thơ rực rỡ của ánh hoàng hôn.

Giáo sư ôm mặt gục đầu vào hai bàn tay, than thở: "Thế giới này điên rồ mất rồi!"

Tiến sĩ Bull nhún nhường đáp: "Không, là tôi mới đúng."

Giáo sư hỏi: "Bây giờ chúng ta phải làm gì đây?"

Syme điềm tĩnh đáp: "Vào khoảnh khắc này, tôi nghĩ chúng ta sắp đâm sầm vào một cột đèn đấy."

Ngay tích tắc sau, chiếc ô tô va đập với một tiếng động thảm khốc vào một vật bằng sắt. Khoảng khắc tiếp theo, bốn con người lồm cồm bò ra từ đống hỗn độn kim loại, trong khi cái cột đèn cao và mảnh khảnh vốn đứng thẳng tắp bên rìa đại lộ ven biển giờ đây đã cong quắp và vặn vẹo hệt như một cành cây gãy.

Giáo sư cười nhạt: "Chà, ít ra chúng ta cũng tông hỏng được thứ gì đó. Cũng đỡ ấm ức phần nào."

Syme vừa phủi bụi quần áo theo thói quen ưa sạch sẽ, vừa nói: "Anh đang dần trở thành một kẻ vô chính phủ rồi đấy."

Ratcliffe đáp: "Ai mà chẳng thế."

Vừa lúc họ cất lời, kỵ sĩ tóc bạc cùng đồng bon của lão đã rầm rập phóng đến từ phía trên, và gần như cùng lúc đó, một nhóm người đen kịt la hét inh õng đang chạy dọc theo bờ biển. Syme chộp lấy một thanh kiếm, ngậm ngang trong miệng; anh giắt thêm hai thanh nữa dưới nách, tay trái cầm thanh thứ tư còn tay phải cầm chiếc đèn lồng, rồi nhảy phóc từ thềm đại lộ cao xuống bãi cát phía dưới.

Những người còn lại cũng đồng loạt nhảy theo, ngầm chấp nhận hành động quả quyết ấy, để lại đống đổ nát cùng đám đông đang tụ tập ở phía trên.

Syme nhổ thanh thép khỏi miệng, cất lời: "Chúng ta còn một cơ hội nữa. Dù cái mớ hỗn độn này có nghĩa là gì đi nữa, tôi cho rằng đồn cảnh sát sẽ giúp được chúng ta. Chúng ta không thể đến đó vì bọn chúng đã chặn đường. Nhưng có một cái cầu tàu hoặc kè chắn sóng đâm thẳng ra biển ngay tại đây, nơi mà chúng ta có thể cố thủ lâu hơn bất cứ đâu, giống như Horatius và cây cầu của ông ấy vậy. Chúng ta phải tử thủ ở đó cho đến khi lực lượng Hiến binh xuất hiện. Bám sát tôi."

Họ lầm lũi bám theo anh dẫm đạp lạo xạo trên bãi cát, và chỉ một, hai giây sau, giày của họ không còn dẫm lên sỏi biển nữa mà là trên những phiến đá rộng và phẳng. Họ tiến dọc theo một con đê dài và thấp, vươn dài một cánh tay ra giữa vùng biển mịt mờ đang cuồn cuộn sóng dữ, và khi đi đến tận cùng của nó, họ hiểu rằng mình đã đi đến tận cùng của câu chuyện. Họ quay người lại đối mặt với thị trấn.

Thị trấn ấy đang biến dạng trong tiếng gầm thét hỗn loạn. Dọc theo đại lộ cao nơi họ vừa rời xuống là một dòng người đen kịt đang gầm rú, với những cánh tay khua khoắng và những khuôn mặt hầm hầm lửa giận, đang mò mẫm và trợn trừng nhìn về phía họ. Dải đen dài ấy đốm đốm những ngọn đuốc và đèn lồng; nhưng ngay cả ở những nơi không có ngọn lửa nào chiếu rọi lên gương mặt cuồng nộ ấy, họ vẫn có thể nhận thấy ở dáng hình xa xôi nhất, trong cử chỉ mờ ảo nhất, một mối hờn căm đã được tổ chức chặt chẽ. Rõ ràng họ đã trở thành những kẻ bị muôn người nguyền rủa, dẫu chẳng rõ lý do vì sao.

Hai hoặc ba gã trông nhỏ thó và đen đúa hệt như loài khỉ liền nhảy qua bờ chắn như cách họ vừa làm và rơi xuống bãi cát. Bọn chúng băng qua lớp cát lún, tru tréo rợn người và cố ngụp lặn lội ra biển một cách vô định. Hành động đó ngay lập tức được hưởng ứng, và toàn bộ khối người đen kịt bắt đầu tràn qua bờ chắn rỉ máu và nhỏ giọt xuống hệt như mật rỉ đen.

Dẫn đầu nhóm người trên bãi cát, Syme nhận ra gã nông dân từng đánh xe chở họ. Lão cưỡi một con ngựa kéo xe to lớn lội thẳng vào vùng sóng bạc đầu, giơ cao chiếc rìu đe dọa họ.

Syme kinh hoàng: "Gã nông dân! Bọn chúng đã không nổi dậy kể từ thời Trung Cổ rồi."

Giáo sư ủ rũ lên tiếng: "Ngay cả khi cảnh sát có đến lúc này đi nữa, họ cũng chẳng thể làm gì được với cái đám đông này."

Bull tuyệt vọng phản bác: "Vớ vẩn! Kiểu gì trong thị trấn cũng vẫn còn những con người mang tính người chứ."

Viên thanh tra tuyệt vọng đáp: "Không, con người sẽ sớm tuyệt chủng thôi. Chúng ta là những mầm sống cuối cùng của nhân loại."

Giáo sư thẫn thờ đáp: "Biết đâu đấy." Đoạn ông lẩm bẩm bằng giọng điệu mơ màng: "Đoạn cuối của cuốn 'Dunciad' thế nào nhỉ? 'Ngọn lửa chung, riêng, chẳng dám tỏa bừng; Chẳng còn nhân quang, chẳng bóng thiêng liêng! Kìa! Hỡi Hỗn Mang, đế quốc khủng khiếp mi đã phục hồi; Ánh sáng lụi tàn trước lời vô thế giới: Bàn tay mi, Đại Chúa Hỗn Mang, buông màn nhung phủ xuống; Và bóng tối vạn vật chôn vùi tất cả!'"

Bull đột ngột hét lên: "Dừng lại! Lực lượng hiến binh đã xuất hiện rồi kìa."

Những ngọn đèn mờ ảo của đồn cảnh sát quả thực đang nhấp nháy và bị che khuất bởi những bóng người đang hối hả di chuyển, và họ văng vẳng nghe thấy tiếng va chạm lanh lanh của một đội kỵ binh kỷ luật giữa màn đêm.

Bull kinh ngạc hoặc hoảng hốt kêu lên: "Họ đang xông lên tấn công đám đông kìa!"

Syme đính chính: "Không, họ đang lập trận hình dọc theo đại lộ."

Bull phấn khích nhảy cẫng lên: "Họ đã tháo súng cạc-bin ra rồi kìa."

Ratcliffe lạnh lùng: "Đúng thế, và họ sắp nổ súng vào chúng ta đấy."

Vừa dứt lời, một loạt tiếng súng trường nổ giòn vang lên, và những viên đạn rơi lộp bộp như mưa đá xuống những phiến đá ngay trước mặt họ.

Giáo sư ôm trán kêu lên: "Lực lượng hiến binh đã nhập bọn với chúng rồi!"

Bull điềm tĩnh: "Tôi đang nằm trong phòng đệm kín rồi đây."

Một khoảng lặng kéo dài trôi qua, rồi Ratcliffe cất giọng khi đang hướng tầm mắt nhìn ra vùng biển đang dâng trào một màu tím xám—

"Ai điên hay ai tỉnh thì có quan trọng gì nữa đâu? Chẳng mấy chốc tất cả chúng ta đều sẽ bỏ mạng cả thôi."

Syme quay sang anh ta và hỏi:

"Anh hoàn toàn tuyệt vọng rồi sao?"

Ông Ratcliffe giữ im lặng như đá; rồi cuối cùng ông mới điềm đạm cất lời:

"Không; kỳ lạ thay, tôi không hoàn toàn tuyệt vọng. Vẫn có một tia hy vọng điên rồ nhỏ nhoi mà tôi không sao gạt ra khỏi đầu mình được. Sức mạnh của cả hành tinh này đang chống lại chúng ta, thế nhưng tôi vẫn không khỏi tự hỏi liệu tia hy vọng ngớ ngẩn nhỏ nhoi này đã thực sự tắt ngấm chưa."

Syme tò mò hỏi: "Hy vọng của anh đặt vào ai hay điều gì thế?"

Vừa hướng mắt ra vùng biển chì xám, người kia vừa đáp: "Vào một người mà tôi chưa từng gặp mặt."

Syme trầm ngâm: "Tôi hiểu ý anh là gì, con người trong căn phòng tối. Nhưng Chủ Nhật chắc chắn đã tiêu diệt hắn từ lâu rồi."

Người kia kiên định đáp: "Có lẽ thế; nhưng nếu vậy, hắn chính là kẻ duy nhất mà Chủ Nhật cảm thấy khó khăn mới tiêu diệt được."

Giáo sư quay lưng đi, nói: "Tôi đã nghe thấy những gì anh nói. Tôi cũng đang bám chặt lấy thứ mà tôi chưa bao giờ nhìn thấy."

Bất thình lình, Syme – người nãy giờ vẫn đứng đờ đẫn như một kẻ mù quáng chìm trong dòng suy tưởng nội tâm – quay ngoắt người lại và thét lên hệt như một kẻ vừa bừng tỉnh sau giấc ngủ:

"Đại tá đâu rồi? Tôi cứ tưởng ông ấy đi cùng chúng ta cơ mà!"

Bull hoảng hốt: "Đại tá ư! Đúng rồi, Đại tá đang ở xó xỉnh nào rồi?"

Giáo sư đáp: "Ông ấy đã đi gặp Renard rồi còn gì."

Syme thét lên: "Chúng ta không thể bỏ mặc ông ấy giữa bầy dã thú đó được! Hãy chiến đấu và hy sinh như những quý ông nếu—"

Ratcliffe nhếch mép cười nhạt: "Đừng có thương hại Đại tá làm gì. Ông ấy đang cực kỳ thoải mái đấy. Ông ấy đang—"

Syme hoảng loạn hét lên: "Không! Không! Không! Cả Đại tá nữa sao! Tôi sẽ không bao giờ tin điều đó đâu!"

Vị kia hỏi ngược lại: "Anh có muốn tin vào chính mắt mình không?" rồi chỉ tay xuống bãi cát.

Rất nhiều kẻ bám đuổi đã lội xuống làn nước quơ tay múa chân hò hét, nhưng biển động mạnh nên chúng không thể tiếp cận cầu tàu. Tuy nhiên, có hai hoặc ba bóng người đang đứng ở đoạn đầu lối đi bằng đá, có vẻ như đang thận trọng tiến xuống dưới đó. Ánh sáng lóe lên từ một ngọn đèn lồng ngẫu nhiên đã soi rõ khuôn mặt của hai kẻ đi đầu. Một gương mặt đeo chiếc mặt nạ nửa mặt màu đen, và bên dưới nó, phần miệng đang ngoẹo sang một bên trong một cơn cuồng nộ thần kinh đến độ chỏm râu đen cứ ngoằn ngoèo chuyển động hệt như một sinh vật sống đang cựa quậy. Gã còn lại chính là khuôn mặt đỏ lựng cùng bộ ria mép trắng phau của Đại tá Ducroix. Bọn chúng đang hội ý vô cùng nghiêm túc.

Giáo sư ngồi bệt xuống một phiến đá, cất giọng: "Đúng thế, ông ấy cũng đi đời nhà ma rồi. Mọi thứ tiêu tùng cả rồi. Tôi tiêu tùng rồi! Tôi chẳng thể tin nổi cơ thể của chính mình nữa. Tôi có cảm giác như tay mình bất cứ lúc nào cũng có thể vung lên tát vào mặt tôi vậy."

Syme vừa bước rảo bước dọc theo cầu tàu tiến về phía Đại tá, tay cầm kiếm, tay kia cầm đèn lồng, vừa đáp: "Khi tay tôi vung lên, nó sẽ tát vào mặt kẻ khác."

Như để dập tắt niềm hy vọng hay mối hoài nghi cuối cùng, Đại tá vừa trông thấy anh liền chĩa súng lục vào anh và siết cò. Phát súng trượt khỏi Syme, nhưng lại đập trúng thanh kiếm của anh, làm nó gãy ngang ngay chuôi. Syme lao tới, vung chiếc đèn lồng bằng sắt lên cao quá đầu.

Anh thét lên: "Giu-đa trước Hê-rốt!" rồi giáng một đòn hạ gục Đại tá xuống những phiến đá. Sau đó, anh quay ngoắt sang tên Tổng thư ký – kẻ có cái miệng gớm ghiếc giờ đây gần như đang sùi bọt mép – và giơ cao ngọn đèn với một tư thế cứng nhắc và đầy uy quyền đến mức gã đàn ông kia như thể bị đóng băng trong giây lát, buộc phải lắng nghe.

Syme cất giọng đanh thép vang dội: "Anh có nhìn thấy ngọn đèn lồng này không? Anh có thấy hình chữ thập được chạm khắc trên đó và ngọn lửa đang cháy bên trong không? Không phải do anh làm ra nó. Không phải anh đã thắp lên ngọn lửa ấy. Những con người vĩ đại hơn anh, những con người biết tin tưởng và tuân phục, đã rèn đúc nên ruột gan sắt thép và gìn giữ huyền thoại về ánh sáng ấy. Chẳng có con phố nào anh bước đi, chẳng có sợi chỉ nào anh mặc trên người, mà lại không được tạo ra theo cách của chiếc ngọn đèn này, bằng việc chối bỏ triết lý về loài chuột bọ và bụi bặm của anh. Anh chẳng thể tạo ra nổi bất cứ thứ gì. Anh chỉ biết tàn phá mà thôi. Anh sẽ tiêu diệt nhân loại; anh sẽ tiêu diệt cả thế giới này. Thế là quá đủ cho anh rồi đấy. Thế nhưng chiếc đèn lồng Cơ Đốc cổ kính duy nhất này thì anh tuyệt đối không thể hủy diệt được. Nó sẽ đi đến nơi mà đế quốc loài khỉ của anh muôn đời cũng đừng hòng mơ tưởng tìm thấy."

Anh vung đèn đánh mạnh một cái khiến gã Tổng thư ký lảo đảo; đoạn, xoay vòng nó hai lần trên đầu, anh ném nó bay vút ra xa giữa biển khơi, nơi nó bùng cháy rực rỡ như một quả tên lửa gầm rú rồi chìm hẳn xuống.

Syme quay khuôn mặt bừng bừng lửa giận lại phía ba người đằng sau, quát lớn: "Kiếm đây! Hãy xông lên chém chết lũ chó má này, bởi thời điểm để chúng ta hy sinh đã đến rồi."

Ba người đồng đội lao theo anh, tay lăm lăm kiếm. Kiếm của Syme đã gãy, nhưng anh vung tay giật phăng cây gậy gỗ từ tay một ngư dân và xô ngã gã xuống. Chỉ trong chớp mắt, họ sẽ tự phóng mình vào biển người cuồng nộ và bỏ mạng, thì bỗng một sự ngắt quãng xảy ra. Kể từ sau bài diễn văn của Syme, gã Tổng thư ký vẫn đứng im với bàn tay ôm lấy cái đầu vừa trúng đòn hệt như đang ngẩn ngơ; giờ đây, hắn đột ngột giật phăng chiếc mặt nạ đen xuống.

Khuôn mặt tái mét vừa phơi bày dưới ánh đèn không chỉ mang theo sự giận dữ mà còn đong đầy vẻ kinh ngạc. Hắn giơ tay ra ra hiệu đầy vẻ lo lắng và uy quyền:

"Đã có sự nhầm hiểu nào ở đây rồi," hắn nói. "Thưa anh Syme, tôi e là anh chưa hiểu rõ vị trí của mình đâu. Tôi tuyên bố bắt giữ anh nhân danh pháp luật."

Syme thả rơi gậy, ngẩn người hỏi: "Pháp luật ư?"

Tổng thư ký dõng dạc: "Chắc chắn rồi! Tôi là một thám tử đến từ Sở cảnh sát Scotland Yard," vừa nói hắn vừa rút một chiếc thẻ nhỏ màu xanh từ trong túi ra.

Giáo sư buông thõng hai tay, cất giọng hỏi: "Thế anh cho rằng chúng tôi là ai?"

Tổng thư ký cứng nhắc đáp: "Các anh, như tôi đã xác thực từ thực tế, là các thành viên của Hội đồng Vô chính phủ Tối cao. Cải trang thành một trong số các anh, tôi—"

Tiến sĩ Bull tiện tay ném thẳng thanh kiếm của mình xuống biển.

"Chẳng có cái Hội đồng Vô chính phủ Tối cao nào sất," anh nói. "Tất cả chúng ta chỉ là một lũ cảnh sát ngốc nghếch cứ ngơ ngác nhìn nhau mà thôi. Và tất cả những con người đáng yêu đã nã đạn vào chúng ta nãy giờ đều tưởng chúng ta là bọn đặt mìn. Tôi biết là mình không thể nhầm lẫn về đám đông được mà," anh vừa nói vừa cười rạng rỡ hướng về phía biển người khổng lồ đang trải dài tít tắp về cả hai phía đến tận chân trời. "Những kẻ bình dân chẳng bao giờ điên rồ cả. Bản thân tôi cũng là kẻ bình dân nên tôi thừa hiểu. Bây giờ tôi sẽ lên bờ và mời tất cả mọi người ở đây một chầu."