Nhiều năm sau, các bậc cha mẹ ở Nê Giang sẽ chỉ Đồng cho con cái họ, một số người nói nó là thủ phạm duy nhất làm bố nó điếc đặc, vỡ sọ và liệt vĩnh viễn. Một số người khác bổ sung rằng công bằng mà nói, mặc dù ngu ngốc, song Đồng là đứa con trai tốt, không bao giờ để thân thể bố nó bị thối, loét vì nằm liệt giường, hoặc để mẹ nó khổ sở dưới ách cai trị của con dâu. Ban ngày, Đồng làm thư ký ở Tòa Thị chính còn ban đêm thì đọc sách. Nó đọc cho đến nửa đêm, và lúc bà mẹ đã ngủ, nó rút cuốn ghi chép dày cộp trong một ngăn kéo khóa kỹ và viết vội vàng vào đó, dù không bao giờ nó đọc lại những gì đã viết và không có ai trên đời đòi đọc những dòng chữ đó.
Mặc dù cuộc đời đã xoay vần buồn thảm biết chừng nào, lúc Đồng vào văn phòng hiệu trưởng buổi sáng sau khi bố nó bị bắt, nó không nhìn thấy gì ngoài sự hứa hẹn của niềm tin, còn lộng lẫy hơn mọi bông hoa, thuần khiết hơn vàng nguyên chất. Nó liệt kê tên những người đã đến cuộc tập hợp, các cô các bác ở cùng đơn vị làm việc của bố mẹ nó, các giáo viên và hàng xóm, ông bà Hoa. Nó miêu tả những bộ mặt không quen biết, và thề sẽ chỉ ra từng người nếu cho nó cơ hội. Nó sẽ đặt mạng nó vào bàn tay trừng phạt của Đảng và nhân dân, còn bố nó, xin thầy hiệu trưởng nói với các viên chức rằng bố nó chẳng hơn gì một kẻ nát rượu, được không ạ?
Một cậu bé may mắn, hiệu trưởng vừa nghĩ vừa quan sát Đồng, với giọng nói kỳ cục và diện mạo quê mùa. Cậu bé là cái bảng đá đen cho ông tô màu, hiệu trưởng ngẫm nghĩ, và đỏ hay đen hoàn toàn dựa vào tài năng của ông.
Hiệu trưởng cầm điện thoại và đợi người phụ nữ có giọng nói ngọt ngào ở tổng đài nối máy cho ông với ủy viên giáo dục của Hội đồng thành phố. Cậu bé ngồi giữa văn phòng, nhìn xuống giày và hiệu trưởng phải ra hiệu hai lần mới dám ngẩng đầu để ông nhìn rõ hơn. Bây giờ họ là hai chú dế buộc cùng sợi dây, hiệu trưởng suy nghĩ, bàn tay ông ta run lên lúc trong lòng đầy chất kích thích của một con bạc: cậu bé có thể thành tên phản cách mạng trẻ nhất trong cơn bão chính trị, còn ông, nhà giáo dục kém cỏi có thể mất hết sự nghiệp ông đã cần cù vun đắp. Hoặc ông có thể thuyết phục thượng cấp biến cậu bé thành một anh hùng trẻ tuổi, sẽ đứng lên vạch mặt tất cả những kẻ phạm tội, kể cả bố đẻ của nó; còn họ, những người xây dựng nên cậu bé anh hùng sẽ giành ngôi sao bạc trong lý lịch cá nhân.
Anh đã sẵn sàng chết vì đại nghĩa, Gia Lâm nói với mẹ khi bà được phép đến thăm anh trước phiên tòa, và đây là lúc bà nên vui vì anh thay vì thương tiếc. Có những cuộc sống nhẹ tựa lông hồng, và nhiều cái chết khác nặng hơn cả Thái Sơn. Mẹ Gia Lâm ép khăn mùi soa lên mắt và đáp sinh mạng của đứa con trai dù không tài cán lớn lao gì so với đời, vẫn là thứ không thể thay thế được, làm sao anh có thể mong bà tôn vinh sự rủi ro của con trai mình?
Tám trăm tám mươi nhăm người mang hoa trắng đến cuộc tập hợp đã bị hàng xóm và kẻ thù của họ buộc tội, bị điều tra và sau đó bị đuổi việc. Trong số đó có một bác sĩ ở phòng cấp cứu của bệnh viện thành phố. Sao định mệnh lại đui mù đến thế? Con gái của viên bác sĩ ấy ghi vào nhật ký, sự bất hạnh của mẹ lớn lên trong lòng cô gái mười bốn tuổi thành một khối u ác tính. Một cô lễ tân trẻ đã ấn định tổ chức lễ cưới vào ngày mồng Một tháng Năm, còn hai tuần nữa thì nhận được thư của vị hôn phu xin lỗi vì tình yêu mong manh và chúc cô may mắn, tìm được việc làm mới và người chồng mới. Một giáo viên trung học nói lời chia tay với học sinh trong lớp; hai học sinh giỏi nhất chen nhau lao đến với thầy giáo bắt đầu khóc; những giọt nước mắt của chúng đã dẫn đến nhiều cuộc bị gọi lên văn phòng hiệu trưởng, cuối cùng chúng biến thành đối địch, cả hai thi nhau tố cáo những ý nghĩ bẩn thỉu của kẻ kia với người đàn ông đáng tuổi cha chúng.
Ông bà Hoa được phóng thích khỏi trại cải tạo tạm thời - một trại huấn luyện dân quân địa phương - vài giờ sau khi bị bắt. Sau này, bà Hoa biết rằng ông chủ của bà, ông già độc thân Thiệu Khang đã giúp họ. Họ sẽ biết ơn ông mãi mãi, bà Hoa nói khi gặp lại ông, còn ông đáp bằng giọng lạnh lùng rằng ông không có việc cho bà nữa. Nhưng ông đã làm việc đó ra sao? Bà Hoa hỏi, vẫn chưa tin vào vận may của mình, chắc ông ta phải có quan hệ với người có quyền thế lớn với chính quyền; một người anh em, họ hàng hoặc một người bạn? Thiệu Khang ngước nhìn bà Cố. Hãy quên chuyện này đi, ông nói bằng giọng gần như năn nỉ, và lần đầu tiên bà hiểu ra rằng có nhiều điều bí ẩn được che chắn cẩn mật trong đời người đàn ông độc thân đã liều vì lợi ích của họ.
Nhược Nhược ăn, ngủ và khóc lóc suốt bốn ngày liền trong nhà Bát Thập, rồi mới bị cảnh sát phát hiện. Họ không đến tìm nó mà tìm chứng cứ không tồn tại của một tội ác không tồn tại, vì Bát Thập bị lão Keng tố cáo là đồng lõa với lão trong hành động phạm tội với thân thể của mụ phản cách mạng bị xử tử. Chỗ ở của cả hai gã đàn ông đều bị lục soát. Sau khi bắn vào trán con chó canh gác đang tru lên, cảnh sát đã phát hiện ra trong lều lão Keng hai bình thủy tinh chứa formaldehyde ngâm đôi vú trần và những bộ phận kín của người phụ nữ; trong nhà kia họ tìm ra một cô bé cùng đứa em gái nhỏ, bị kẻ tội phạm hăm dọa đã tự nhốt mình. Cô bé nói đến việc chuẩn bị kết hôn song không ai tin và sau đó, khi bị dẫn ra khỏi ngôi nhà, nó la hét và đá những người bắt giam. Một cuộc kiểm tra y tế chứng tỏ thần kinh nó bình thường và vẫn còn trinh, cảnh sát bối rối vì nó vẫn nói đến cuộc hôn nhân của nó với Bát Thập, kẻ bắt cóc nó. Khi bị hỏi vì sao không báo hai đứa con gái mất tích, bố nó không nói gì vì đã quên các con, ông ta còn mải chăm sóc hai đứa con gái bị bỏng trong căn nhà cháy và người vợ bị sẩy thai. Làm sao bố mẹ có thể quên con? Một nữ cảnh sát trẻ hỏi các đồng nghiệp và họ đáp đấy là việc tệ nhất đã xảy ra với nhiều đứa trẻ khác, tốt hơn hết là cô ta nên rèn luyện chuyên môn trong công việc.
Những chuyện tào lao về các bộ phận thân thể của người phụ nữ bị hành hình và cô bé bị bố mẹ đẻ bỏ rơi, bị giam hãm, lại có tình cảm với kẻ bắt cóc cứ truyền từ miệng người này sang miệng người khác, từ tai này sang tai khác. Lúc này, đấy là những đề tài an toàn duy nhất để bàn tán ở Nê Giang, dân chúng tha hồ sáng tác ra nhiều chi tiết, trí tưởng tượng của họ át nỗi sợ của một cuộc sống mà họ không hiểu nổi.
Theo chủ trương trừng phạt nghiêm khắc nhất với mọi tổ chức và cá nhân chống chính quyền, ba trăm mười một người ký vào bản kiến nghị bị coi là phần tử phản cách mạng, những người a dua chịu án tù ba năm, còn những người lãnh đạo bị kết án chung thân. Khi xem xét vụ việc, các vị quan chức tỉnh đưa ra lời răn đe quần chúng: thiếu án tử hình sẽ không có hiệu lực. Giết một con gà sẽ khiến những con khỉ tinh nghịch sợ mà vâng lời, một quan chức cao cấp nhấn mạnh mệnh lệnh, và vài người khác phụ họa tán thành.
Cô không ngờ lại tịch mịch đến thế. Những âm thanh trước kia tạo nên diễn biến tự nhiên một ngày của cô - tiếng khóc của Minh Minh lúc nửa đêm, câu đùa của Hán, lời than thở của mẹ, âm nhạc yêu nước cô chơi cho thành phố, giọng nói của cô đọc bản tin tới những đôi tai hờ hững như nhau - không rời cô; đúng hơn, họ chặn các âm thanh hàng ngày với Khai: nước chảy rỏ giọt, tiếng khóc và thì thào của những người phụ nữ trong các xà lim gần đó, tiếng mở ô cửa lúc phát bữa ăn, tiếng bước chân cô đo hình khối xà lim của mình.
Chẳng có gì lạ, sau ngày giam cầm đầu tiên trong nhà khách tốt nhất ở Nê Giang, Khai bị chuyển vào xà lim hiện nay của cô, tay bị còng. Cô không biết mong đợi gì trong những giờ và ngày sắp tới, theo một kiểu xa lạ không ngờ, giống như một người lơ lửng trên một lãnh thổ không quen biết mong được hạ xuống mặt đất rắn chắc.
Lúc này bên rìa ảo ảnh của những âm thanh từng quen thuộc kéo cô xuống, và trong những đêm tĩnh lặng nhất cô nghĩ đến Minh Minh, đến những người như cha cô và ông bà cô, vì họ mà cô sẽ từ từ hạ xuống một nơi không tồn tại. Trong tất cả những người cô thiếu vắng - mẹ cô, các em cô, Gia Lâm, thậm chí cả Hán - Minh Minh sẽ là người không có kỷ niệm nào về cô khi lật trang này. Trong những ngày can đảm đợi chết, Thu Ngọc đã ước giá có một cõi trần gian tương tự, để cô có thể tiếp tục chăm sóc các con?
Khai bắt đầu hát để quên đau. Cô hát những bài cất giữ từ lâu cùng với những ước mơ thanh xuân của cô. Giọng cô hình như khác với thứ cô nhớ từ bao năm trước, nhưng sân khấu ngoài trời không kìm kẹp cô như những bức tường lạnh lẽo hiện nay.
Cô hát những bài mà Cố San chắc phải hát trong những năm dài bị giam cầm. Hoa tháng Năm nở trên thảo nguyên, những cánh hoa đỏ thắm rơi và phủ kín máu của những người tử vì đạo. Cô chưa bao giờ cảm thấy gần gũi như thế này với những người trong bài hát - người đàn ông và người phụ nữ tự kết hôn trước khi bị hành hình, một cô gái bị tống giam đã xin người mẹ chôn cô cùng tấm bia quay về hướng Đông để cô có thể ngắm mặt trời mọc, bài hát ru của người mẹ với đứa con bị cảnh sát mật tra tấn đến chết hiện lên trước mắt cô. Họ đã từng sống trước khi huyền thoại khẳng định họ, và lúc này họ sống trong tiếng hát của cô, san sẻ những bí mật của họ với cô và cầm tay cô, cùng đợi với cô.
Nhiều năm sau, trong hồi ký, một trong các nhà hoạt động chính trị bị giam cầm sẽ viết về việc lắng nghe tiếng hát của cô. Anh ta được thả và minh oan, còn cô, khi đó được các huyền thoại khẳng định từ lâu.
Lễ kỷ niệm mồng Một tháng Năm đánh dấu bằng cuộc phê đấu Ngô Khai và những kẻ tòng phạm trong cuộc bạo loạn chống chính quyền. Buổi sáng hôm ấy, Đồng dậy sớm, rửa mặt, kỳ cọ sau tai rất cẩn thận. Mẹ nó đã may cho chiếc quần xanh lơ và sơmi trắng từ hai đêm trước, và sau khi nó mặc, bà đưa tay vuốt phẳng các nếp nhăn. Đồng sẽ là một trong những người phát biểu tại buổi tố giác cùng với Hán và vài công dân kiểu mẫu của Nê Giang được phong danh hiệu Vệ sĩ anh hùng của Trung Quốc cộng sản. Một nghi thức đặc biệt được tổ chức trước buổi phê đấu, kết nạp Đồng vào đội Thiếu niên tiền phong Cộng sản. Nó nhìn cái áo sơmi sắp được tô điểm bằng khăn quàng đỏ; lúc nó ngước nhìn, mẹ nó đang nhìn nó đăm đăm với vẻ kính sợ và buồn bã mà nó không hiểu nổi. Bà bảo, hãy là đứa trẻ thật ngoan nhé, mẹ và bố con rất tự hào vì con; Đồng liếc nhìn bố nó trên giường - ông chưa hồi phục để nhận ra mặt Đồng - và nói nó sẽ giành mọi giải thưởng khiến họ trở thành bậc cha mẹ hạnh phúc nhất và hãnh diện nhất trên đời.
Hai nữ cảnh sát mở cửa xà lim và bước vào, không ai nhìn vào mắt Khai. Một cảnh sát nói, cái gói này của mẹ cô, rồi đưa bọc quần áo cho Khai. Từ khi bị bắt, Khai từ chối gặp mẹ tuy bà đã đến thăm vài lần. Cô là một phụ nữ lòng dạ sắt đá, cô không chỉ phản bội Đảng đã nuôi dưỡng cô mà còn phản bội cả mẹ đẻ, cả chồng và con trai, chánh án đã nói với cô ngay từ phiên xử đầu tiên tiến hành bí mật, chỉ có vài viên chức có mặt tại tòa. Khai vẫn im lặng và cách biệt, cô cũng chẳng ngạc nhiên vì phiên xử lại cũng tiến hành y như thế. Nỗi sợ chết là gì? Cô tự hỏi khi bản án được tuyên đọc, và hình dung cũng bản án này đọc cho Gia Lâm, và biết anh cũng sẵn sàng như cô vậy.
Khai mở bọc, có bộ quần áo và giày mới, chắc mẹ cô đã gói cho cô. Có một đứa con gái như cô là nỗi bất hạnh cho mẹ, Khai nghĩ và cô buộc mình tập trung vào việc thay quần áo. Cô không còn là con gái, là vợ hoặc là mẹ, cô chỉ là chính mình, và sẽ là chính mình trong những ngày còn lại.
Chín giờ rưỡi, cô bị đưa đi trong chiếc xe cảnh sát bịt kín, cánh tay bị trói giật ra sau và đã bị tê. Các sĩ quan cảnh sát, hai nam và hai nữ, đều im lặng. Người lãnh đạo lớn hơn những người kia khoảng mười tuổi, gần như lịch thiệp khi dặn cô đừng phát biểu những lời phản cách mạng tại cuộc phê đấu.
Sao họ không cắt dây thanh đới của cô để biết chắc cô tuân lời, như đã làm với Cố San? Khai hỏi, hầu như vì tò mò. Ba cảnh sát trẻ hình như không hiểu cô nói gì, mặt họ vô cảm. Khai nhìn xoáy vào viên cảnh sát già hơn lúc xe chuyển bánh; mắt ông ta hạ xuống vì cái nhìn chằm chằm của cô, nhưng một lát sau ông ta đáp mọi tù nhân đều xứng đáng được đối xử văn minh và nếu có tiến hành thêm bất cứ một thủ tục nào đều vì lý do nhân đạo.
Khi họ đến sân vận động Đông Phong, từ cách gào to khẩu hiệu và từ kinh nghiệm quá khứ của mình, Khai có thể nói buổi lễ chắc đã đến cao trào. Lúc cô bước lên sân khấu, cô nhận ra các đồng chí của mình đã bị dẫn đến trước cô, và các khẩu hiệu chắc nhằm vào họ. Cánh tay họ đều bị trói, mỗi người có hai cảnh sát đứng đằng sau. Khai không có dịp nhìn vào mắt họ khi bị đẩy vào giữa. Cuối cùng, lúc khán giả dịu lại, một giọng nữ tuyên tội của những tên phản cách mạng.
Khai lắng nghe người nữ phát thanh viên mới, giọng cô ta hoàn mỹ như giọng cô trước kia. Một cậu bé giọng nói hơi quê mùa lên sân khấu và đọc to bài viết của cậu, tiếp theo là vài người khác, từng người trong bọn có cách nói khoa trương riêng, thanh trừng những kẻ thù nguy hiểm nhất Nê Giang. Hán là người phát biểu cuối cùng về cuộc đấu tranh và nhận thức khi phát hiện ra người vợ cũ là người lãnh đạo cuộc bạo loạn chống lại đất nước.
Chỉ đến lúc tuyên đọc bản án, lần đầu tiên trong ngày Khai ngạc nhiên. Phán quyết của cô đọc cuối cùng, là án tử hình duy nhất trong mười bản án. Cô ấy còn trẻ quá, bà Cố gào to, bà bị dúi xuống trước khi bị lôi tuột khỏi sân khấu. Chỉ đến lúc đó Khai mới hiểu rằng bản án của cô đã được giữ bí mật với các bạn đồng hành với cô, có lẽ để gây hiệu quả mạnh nhất, hoặc chỉ là một nghi thức. Bất chấp hai cảnh sát cố ấn mạnh đầu cô xuống, cô cố ngước nhìn Gia Lâm, anh quay sang cô, mắt anh sau cặp kính đầy vẻ ham muốn lạ lùng. Họ chưa kịp nói gì, Gia Lâm đã bị đẩy khỏi sân khấu. Khai là người cuối cùng rời sân khấu, và trong giây lát, cô nhớ lại một tiểu luận mà cha cô thảo cho cô khi cô học lớp năm. Một con người với giấc mơ cách mạng sẽ không bao giờ là người lẻ loi, cô nhớ đầu đề, và nhắm mắt lại, cô hầu như nhìn thấy bài luận đó, được công bố là đứng đầu cuộc thi toàn tỉnh, những lời tuyệt đẹp của cha cô viết bằng lối chữ chưa hoàn mỹ của cô.
Ông bà Hoa rời Nê Giang vào buổi chiều trước ngày lễ mồng Một tháng Năm. Với họ, còn lại quá ít thứ để bám lấy thành phố hoặc bất cứ nơi nào trên cõi đời, trái tim họ rộn ràng hẳn lên vì mong muốn trở lại với kiếp sống lang thang. Nhược Nhược cùng ra đi với họ; bị bố mẹ chối bỏ, nó van nài vợ chồng người hành khất cho nó đi cùng. Không nhớ nổi mặt mũi các con gái cũng chẳng sao, bà Hoa nghĩ, Nhược Nhược sẽ là đứa con cuối cùng của họ. Họ không biết rằng Nhược Nhược đã mang theo toàn bộ số tiền mặt trong hòm của Bát Thập và giấu trong bít tất; lúc này tập tiền cứ cọ vào lòng bàn chân cứng lại thành chai vì nhiều ngày gian khổ, nhưng không ai ngờ tật tập tễnh của nó.
Bằng số tiền trong bít tất, nó sẽ chăm sóc đôi vợ chồng này khi họ quá già không làm việc được nữa, Nhược Nhược ngẫm nghĩ. Chẳng còn lý do gì để nó nấn ná lại Nê Giang, dù nó biết khi mười bảy tuổi, nó sẽ trở lại sau khi Bát Thập mãn hạn tù vì tội quấy rối và bắt cóc trẻ em. Một hôm, nó đã thử đến thăm gã nhưng những người lính gác nói chỉ có gia đình và họ hàng mới được phép. Chẳng làm thế nào cho họ hiểu nó chính là cô dâu bé của gã, không có cách gì giải thích cho bất cứ ai, kể cả ông bà Hoa. Việc duy nhất để làm là tính đếm từng ngày, từng tháng, từng năm sắp tới.
Lão Keng bị án tù bảy năm vì tội hãm hiếp và cắt xẻo xác chết. Sáng hôm mồng Một tháng Năm, khi tiếng nhạc và tiếng hô khẩu hiệu vang lên từ các loa phóng thanh bên ngoài những bức tường cao của nhà tù, Keng ra hiệu cho Bát Thập đang nằm cuộn tròn trên chiếc giường hẹp lắng nghe. Cả hai cùng bị các bạn tù cùng phòng giam đánh đập nhiều lần, vì chúng là người mới và cũng vì tội ác của chúng liên quan đến phụ nữ. Chúng bị coi là thấp hèn hơn những sinh vật thấp hèn nhất. Hình như lão Keng không buồn bực gì lắm vì những lần bị đánh, và chẳng bao lâu nữa, lão sẽ trở thành người tổ chức những cuộc trừng phạt như thế. Nhưng lúc này, khi Khai đã bị xe cảnh sát chở đến Đảo Gù, cả Keng và Bát Thập đều nhích từng bước chầm chậm vì những vết thương trên người. Có nghe thấy không? Keng hỏi Bát Thập; lại một sinh mạng nữa đang trên đường sang thế giới bên kia. Bát Thập không trả lời, gã ngước nhìn lão già, vừa sợ hãi vừa ghê tởm. Có nhớ cái ngày bọn mình đã thành bạn bè trên thân xác mụ ấy không? Keng vỗ vai Bát Thập và bảo gã đừng có vẻ hoảng hốt thế. Keng nói, cánh cửa thiên đường thì hẹp, mỗi lần chỉ cho một người anh hùng lọt qua, nhưng những kẻ bị tống xuống địa ngục thì lúc nào cũng đi từng đôi, tay trong tay.
