Cô gái mặc bộ quần áo nam giới màu sẫm, cỡ quá to so với cô, tóc cô cuốn lên và giấu dưới cái mũ mềm cùng màu. Bàn tay cô đi găng đen, nắm chặt đốc kiếm ngắn đã tuốt ra khỏi vỏ. Mũi kiếm hướng lên trên là thứ duy nhất có màu sáng trên bức ảnh đen-trắng. Bộ mặt nghiêm nghị của cô gái bị vành mũ che khuất một nửa, cặp mắt nhìn thẳng vào máy. Hãy nghĩ đến Thu Ngọc đã sẵn sàng từ bỏ cuộc đời, Khai nhớ lại lời giảng giải của thầy giáo khi cô được chọn đóng vai nữ anh hùng nổi tiếng trong vở hát mới. Hồi đó Khai mười hai tuổi, là ngôi sao đang nổi trong trường sân khấu ở tỉnh, và chẳng có gì lạ khi cô được chọn đóng các vai chính, từ Thu Ngọc đã bị chém đầu sau cuộc ám sát thất bại một vị quan đầu tỉnh trong triều đình của hoàng đế cuối cùng, đến Trần Thiết Quân, một đảng viên cộng sản trẻ tuổi bị bắn cạnh người yêu, ngay sau khi họ tuyên bố là vợ chồng trước tiểu đội hành quyết. Khai luôn được ca ngợi là biểu diễn nhuần nhuyễn, nhưng lúc này nhìn vào tấm ảnh, cô nhận thấy sự hiểu biết ít ỏi trong mắt cô gái hiện thân cho kẻ tử vì đạo. Khai thường tự hào mình trưởng thành trước các bạn cùng trang lứa, nhưng lúc này, cô có thể thấy sự trưởng thành ấy là giả tạo và không đáng tin, vì tuổi trẻ của cô dùng để thể hiện cái chết và sự tử vì đạo.

Cô treo lại bức ảnh đóng khung lên tường, nơi nó treo suốt năm năm qua cùng nhiều bức ảnh khác, những di tích của cuộc đời sân khấu từ năm mười hai đến năm hai mươi hai tuổi. Phòng phát thanh là một căn phòng nhỏ, không cửa sổ trên tầng thượng tòa thị chính, các bức tường nhồi bông, ánh đèn huỳnh quang lập lòe, ban đầu khiến Khai sửng sốt vì không khác một xà lim tù là bao. Hán là người trang trí căn phòng, treo ảnh cô lên tường và một tấm gương hình trái tim sau cánh cửa, xếp các bình hoa nhựa lên giá để chúng nở quanh năm không cần ánh nắng hoặc chăm sóc, biến căn phòng thành của riêng cô như Hán khẳng định, khi anh giúp cô vào vai đọc bản tin thời sự. Thêm một lý do nữa để cân nhắc lời cầu hôn của anh, mẹ Khai giục, hãy nghĩ đến những công việc ít thuận lợi hơn mà Khai bị phân công sau khi cô rời nhà hát thành phố: dạy trong trường tiểu học, vật lộn để bọn trẻ con hát đỡ chối tai, hoặc làm một trong những cô thư ký chẳng có mấy việc ngoài sự hiện diện của một phụ nữ xinh đẹp tại Sở Văn hóa và Giải trí. Hán đã theo đuổi Khai sáu tháng, là con trai duy nhất của một trong những cặp vợ chồng có thế lực nhất thành phố, và theo lời cha mẹ Khai thì đây là lựa chọn hoàn hảo cho cô. Cả hai ông bà chỉ là nhân viên bậc trung, ít có khả năng giúp Khai lúc những gương mặt trẻ trung hơn thay thế Khai trên sân khấu. Khi Khai nghĩ đến việc rời Nê Giang và tìm kiếm sự nghiệp diễn xuất ở Bắc Kinh hoặc Thượng Hải, bố cô bảo thành công quan trọng nhất của người phụ nữ không phải trong nghề nghiệp mà trong hôn nhân, giữ được sự chú ý suốt đời của một khán giả còn nhiều thử thách hơn giành được trái tim của nhiều người nhưng sẽ bị họ quên lãng ngay một sớm một chiều. Lúc vắng mặt mẹ Khai, bố cô giảng giải mọi điều, chúng không chỉ là sự sáng suốt của ông về bản chất phù du của danh tiếng, mà còn là sự biểu thị hiển nhiên rằng mẹ Khai - là người thống trị và lạm dụng trong cuộc hôn nhân của họ - đã thất bại, làm Khai phải cân nhắc lại quyết định của mình. Lần đầu tiên, cô con gái liếc nhìn vào góc khuất đen tối hơn trong cuộc hôn nhân của cha mẹ, buộc cô phải bước vào thế giới của người lớn, thường ngược lại bản tính và ý chí của cô. Với Khai, phải xa nhà từ khi lên tám vào trường sân khấu, lần ra đời thứ hai này là lúc các bạn học thân thiết nhất của cô mạo hiểm trong hôn nhân và sớm làm mẹ, cô quyết định lấy Hán. Ngay sau đó ít lâu, bố Khai qua đời vì ung thư gan phát hiện vào giai đoạn quá muộn, khiến cho quyết định này hình như thích đáng, ít ra là trong năm đầu của cuộc hôn nhân.

Khai cho đĩa vào máy hát. Kim quay vòng trên cái đĩa màu đỏ, và bài hát Yêu quê hương nghiêm trang dành cho bản tin buổi sáng tràn qua các loa phóng thanh, đến từng góc phố. Khai hình dung cuộc đời bên ngoài phòng phát thanh: khói than đen sì bốc lên khỏi mái nhà vào bầu trời buổi sáng màu chì; những con chim sẻ nhảy từ nóc nhà này sang nóc nhà khác, cánh bám đầy bụi và tiếng ríu rít của chúng bị tiếng nhạc yêu nước lấn át. Những con người sống dưới những mái nhà ấy đã quen với nghi thức buổi sáng là nghe nhạc và sau đó là bản tin thời sự. Chắc là họ chẳng nghe lấy một lời trong chương trình.

Bài đồng ca chấm dứt, Khai nhấc kim và bật micrô:

- Xin chào các công nhân, nông dân và tất cả các đồng chí cách mạng thành phố Nê Giang, - cô bắt đầu lời chào quy định, giọng nói được huấn luyện kỹ lưỡng của cô vừa sôi nổi vừa vô cảm. Cô đọc tin trong nước và quốc tế do một nhân viên làm ca đêm của Sở Tuyên truyền lấy từ Nhân dân nhật báo và Tập san tham khảo, tiếp theo là tin trong thành phố và các sự việc ở địa phương. Sau đó cô chọn bài xã luận, lăng mạ và đe dọa chính phủ Việt Nam đã phản bội chủ nghĩa cộng sản đích thực, hoan nghênh ý thức hệ của Pon Pot và tổ chức Khmer Đỏ, dù đang phải tạm thời lùi bước trước sự xâm lăng của Việt Nam. Trong lúc đọc, Khai nhận thấy một bức thư ngắn dán vào micrô, chỉ thị cho cô công bố với nhân dân thành phố cuộc phê đấu Cố San và tiếp theo là cuộc hành hình cô ta.

Cố San hai mươi tám, cùng tuổi với Khai, và trẻ hơn Thu Ngọc bốn tuổi khi nàng bị chặt đầu sau phiên tòa vội vã. Thu Ngọc để lại hai đứa con quá bé chưa biết thương khóc, còn người chồng đã từ bỏ nàng để bảo vệ vương triều cuối cùng mà nàng chống lại. Khai có chồng với một đứa con; Cố San chẳng có ai. Tự do hy sinh cho đức tin của người nào đó là thứ xa xỉ vì chỉ một số ít người có thể làm, Khai nghĩ. Cô thầm hình dung những từ tù nhân và tử vì đạo trong bản thông báo hành hình. Chắc San đã được mời ăn bữa cuối cùng và có khi còn được thay quần áo sạch, và nghe giọng của người bạn mà từ lâu cô không còn mong đợi trong nhiều năm bị giam giữ? Bàn tay Khai run lên khi đọc thông báo. Cô và San hiện giờ là bạn đồng minh, dẫu San không bao giờ biết điều đó.

Khai tắt micrô và ai đó gõ cửa, hai tiếng ngắn tiếp theo là một tiếng cào nhẹ. Khai kiểm tra mặt mình trong gương rồi mới mở cửa.

- Thuốc bổ tốt nhất dành cho giọng nói hay nhất đây, - Hán nói, tay giơ cái phích và đưa cho cô bằng động tác rất kịch. Sáng nào, trước khi đến cơ quan trong cùng tòa nhà, Hán cũng ghé vào phòng cùng phích trà ủ với một thứ thảo dược và bảo rất tốt cho giọng nói. Nó bắt đầu như một thói quen của tình yêu sau tuần trăng mật, Khai đã tưởng nó sẽ nguội dần rồi cuối cùng tắt hẳn như mọi nỗi đắm say quá đáng giữa một người đàn ông và một người đàn bà. Nhưng đã năm năm và có một đứa con, Hán chưa từng bỏ việc này. Đôi khi Hán nói, đầy ngạc nhiên và ngưỡng mộ, ắt hẳn anh ta là người chồng duy nhất trong thành phố này mang trà cho vợ, như thể chính anh ta cũng rất hạnh phúc vì việc mình làm; Hán bảo những người khác chắc cho anh là thằng rồ vì tự giễu mình, còn anh ta không che giấu sự hãnh diện khi tuyên bố, khiến Khai hoang mang. Lấy chồng rồi nhanh chóng làm mẹ dường như là bản năng tự nhiên nhất trong đời cô, nhưng nhiều lần Khai không đừng được mong ước xóa sạch mọi thứ cô đã quyết định sai lầm.

- Em đã bảo anh nhiều lần là em không cần mà, - Khai nói về phích trà và câu trả lời của cô thường như một lời trách yêu, hôm nay vang lên sốt ruột hơn bên tai cô. Hình như Hán không để ý. Anh ta hôn vội lên má vợ, đi lướt qua Khai vào trong phòng và rót một cốc trà cho cô:

- Hôm nay là một ngày quan trọng. Anh không muốn toàn thế giới thấy giọng vợ anh kém hoàn hảo.

Khai mỉm cười yếu ớt, và lúc Hán giục cô uống trà, cô nhấp một ngụm. Anh ta chăm chú nhìn cô. Anh chuẩn bị ngày hôm nay ra sao, cô hỏi trước khi Hán kịp bình phẩm về nhan sắc của cô như thường lệ.

- Mọi sự đã bố trí, kể cả trực thăng, - Hán đáp.

- Trực thăng? - Khai hỏi. Việc đó không thuộc trách nhiệm của anh, anh ta nói và bỏ lửng. Khai hỏi, như vì tò mò ngây thơ là anh cần trực thăng để làm gì, Hán đáp chắc có ai đó sắp xếp mọi việc, cô không nên bận tâm về công việc buồn tẻ của anh ta làm gì.

- Lo lắng làm em chóng già, - anh ta đáp như một câu đùa và Khai nói có lẽ anh sớm có thời gian tìm một phụ nữ trẻ hơn. Hán cười, coi câu trả lời của Khai như một lời tán tỉnh.

Thật lạ là chồng cô chưa bao giờ nghi ngờ cô mảy may. Lòng chung thủy và niềm tin của anh ta vào cô - đúng hơn là tự tin vào bản thân - khiến anh ta trở thành người tôn thờ mù quáng cuộc hôn nhân của họ. Thật dễ dàng lừa gạt một người cả tin, nhưng ý nghĩ ấy khiến Khai áy náy. Cô nhìn đồng hồ và nói sắp đến giờ phải đi. Tám giờ, cô phải có mặt tại chỗ của mình ở sân vận động Đông Phong, một trong những địa điểm chính cho cuộc phê đấu. Hán nói sẽ cùng đi với cô đến đó. Khai mong có cớ để từ chối, nhưng cô không nói gì.

Cô gạt mấy trang bản tin và sửa lại mái tóc trước khi rời phòng cùng anh ta. Chồng cô nắm khuỷu tay cô như thể cô cần hướng dẫn và giúp xuống năm cầu thang, nhưng khi ra khỏi tòa nhà, anh ta buông cô để họ không bị nhìn thấy sự tiếp xúc thân thể không thích hợp ở nơi công cộng.

- Vậy anh sẽ gặp em ở Tam Hỷ nhé? - Hán hỏi lúc họ rẽ ở góc phố.

Để làm gì? Khai hỏi và Hán trả lời đây là một bữa tiệc mừng. Chưa ai nói với cô, Khai nói, còn Hán đáp bây giờ cô biết rồi, đấy là việc thông thường sau một sự kiện như vậy.

- Trong vài bữa tối gần đây, thị trưởng đã hỏi sao không thấy em, - Hán nói và thêm rằng cả hai lần anh ta đều tìm ra cớ cho cô.

Khai có thể hình dung ra cảnh ấy: chỗ của cô ở bàn cùng thị trưởng và phu nhân, Hán cùng cha mẹ anh ta và vài gia đình khác, một giới quyền thế gắn bó. Đó là phần cám dỗ của cuộc hôn nhân. Là người trong gia đình này, cô bước vào một nhóm xã hội mà những nhân viên như cha mẹ cô suốt đời mơ được với tới. Lúc này Khai bất đắc dĩ thừa nhận điều đó, nhưng cô biết phù phiếm là một trong những sai lầm đắt giá của cô. Cô là người vợ và con dâu đáng để trưng bày: xinh đẹp, trước khi gặp Hán không có người bạn trai nào, có thể sinh ngay từ lần đầu tiên một đứa con trai. Nhà chồng đối tốt với cô, nhưng họ không bao giờ ngần ngại để cô hiểu rằng cô là người nhờ hôn nhân mới bước được vào gia đình này.

Cô đã bảo người trông trẻ là cô sẽ về nhà vào khoảng giờ ăn trưa, Khai nói. Cô trông trẻ mười lăm tuổi rưỡi mới vào làm tuần trước, quá trẻ để chăm sóc một đứa bé theo quan niệm của Khai, nhưng người trông trẻ trước đã nghỉ việc và trở về cày cuốc cùng chồng con - sau nhiều năm công xã nhân dân, cuối cùng chính quyền trung ương đã cho phép nông dân được cấy trồng trên mảnh đất của mình -, họ chỉ có thể tìm được một cô gái sơn cước để thay thế.

Hán nói anh ta có thể bảo cần vụ của cha mẹ kiểm tra cô giữ trẻ. Làm sao một cậu trai mười tám tuổi có thể hiểu được đứa trẻ mười một tháng, Khai đáp và Hán nhận thấy một chút sốt ruột trong lời lẽ của cô, anh ta ngắm cô và hỏi cô có khỏe không. Anh ta xiết bàn tay cô thật nhanh rồi buông ra.

Khai lắc đầu và nói cô chỉ lo về Minh Minh. Hán đáp anh hiểu nhưng cha mẹ anh sẽ không vui nếu cô bỏ lỡ những sự kiện xã hội quan trọng. Cô gật đầu và nói cô sẽ đến nếu anh muốn thế. Đứa trẻ là cái cớ thuận tiện cho cô sao nhãng bên bàn ăn sáng, bỏ các bữa tối ở nhà cha mẹ Hán, ít đến thăm mẹ đẻ, những lời xin lỗi vì mệt khi Hán đòi hỏi tình dục vào ban đêm.

- Cha mẹ anh muốn em đến đó, - Hán nói. - Anh cũng muốn thế.

Khai gật đầu và họ lại lặng lẽ đi tiếp. Đi thêm vài khối nhà, họ thấy khói bốc lên ở ngã tư. Một nhóm người tụ tập, có mùi da cháy khét trong không khí. Một mảnh lụa màu rất nhã to bằng bàn tay bị gió cuốn bay qua phố. Một con mèo vàng duỗi người trên bức tường thấp nhìn mảnh lụa bay phất phơ.

Hán yêu cầu đám đông dẹp đường. Vài người tránh ra và Khai theo chồng bước vào vòng tròn. Một người đàn ông đeo băng đỏ Tuần tra của Công đoàn công nhân nhìn xuống một bà già ngồi trước đống quần áo đang cháy. Bà ta không nhìn lên khi Hán hỏi cớ gì bà ta lại cản trở giao thông trong ngày có sự kiện chính trị quan trọng như thế này.

- Mụ già này giở bài câm điếc, - người tuần tra nói và thêm rằng người đi cùng anh ta đã đi báo cảnh sát.

Khai nhìn đỉnh đầu bà già chỉ còn lơ thơ những sợi tóc hoa râm. Cô cúi xuống và bảo rằng bà đang vi phạm luật giao thông, rằng tốt hơn hết bà ta nên đi ngay. Lúc Khai nói xong, một thoáng rì rầm trong đám đông; ở thành phố này, ai cũng nhận ra giọng Khai. Lúc đứng thẳng dậy, cô cảm thấy người phụ nữ đứng cạnh dịch ra xa như để quan sát mặt cô kỹ hơn.

- Bà vẫn còn một cơ hội, nếu bà tự đi ngay bây giờ, - Hán nói và hạ giọng, anh ta bảo Khai đi đến cuộc lễ, còn anh ta sẽ đợi cảnh sát.

Bà già ngước nhìn:

- Các vị tiễn nó theo cách của các vị. Tại sao tôi không thể tiễn nó theo cách của tôi?

Nhân viên tuần tra giải thích với Hán và Khai rằng bà già này là mẹ của tên phản cách mạng sắp bị hành quyết. Chỉ đến lúc đó, Khai mới nhận ra vẻ bất chấp trong mắt bà Cố. Cô đã thấy vẻ coi thường ấy trong mắt San mười hai năm trước, khi họ ở các phe phái đối địch trong Hồng vệ binh.

- Cách của chúng tôi là tống tiễn con gái bà không chỉ vào con đường đúng đắn nhất mà còn là con đường duy nhất luật pháp cho phép, - Hán nói lúc ra lệnh cho nhân viên tuần tra mang nước đến. Khi người tuần tra trở lại với xô nước nặng trĩu, Hán lùi lại và ra hiệu cho anh ta đổ vào đống lửa. Bà Cố không che mặt khi nước bắn tung tóe. Đống lửa kêu sì sì và cháy âm ỉ, nhưng bà cời nó như thể sẵn sàng cho ngọn lửa bùng lên lần nữa.

Lúc này hai viên cảnh sát do người tuần tra kia gọi đến, xô đẩy đám đông và quát tháo, bắt mọi người giải tán. Vài người bỏ đi, nhưng nhiều người chỉ lùi lại thành một vòng tròn lớn hơn.

- Chúng ta đừng làm to chuyện, - Khai bảo Hán lúc anh ta rảo bước tới chỗ cảnh sát.

- Những ai tìm kiếm sự trừng phạt sẽ được đúng thứ họ muốn, - Hán nói.

Người tuần tra chào các cảnh sát, lưu ý đến Hán và Khai, nhưng bà giáo Cố ít chú ý đến những người đàn ông vây quanh bà, bà đang lẩm bẩm gì đó trước khi lau những giọt nước ở khóe mắt.

- Sao anh không để bà ta đi? - Khai nói với Hán và trích dẫn câu thành ngữ cổ: Ơn trả, oán đền.

Hán liếc nhìn Khai, nói anh ta không biết cô lại mê tín đến thế.

- Nếu anh không muốn tin vì bản thân anh, chí ít anh cũng nên tin vì con trai anh, - Khai nói. Vẻ khẩn thiết trong giọng cô ngăn Hán lại, anh ta nhìn cô với ánh mắt giễu cợt. Hán nói chưa bao giờ anh ta biết cô lại tiếp nhận đức tin của các thế hệ cũ.

- Một người mẹ cần đến mọi trợ giúp có thể để đảm bảo cho con mình một cuộc sống tốt đẹp, - Khai nói. - Nhỡ người ta nguyền rủa Minh Minh vì những việc chúng ta làm thì sao?

Hán lắc đầu, dường như thích thú lập luận của vợ. Anh ta chào mấy cảnh sát, bảo họ đưa bà già về nhà và tìm người dọn sạch đường phố.

- Lần này chúng tôi không làm to chuyện, - anh ta nói, lặp lại lời Khai và nói thêm, không cần căng thẳng thêm trong ngày hôm nay. Những người đàn ông kia tán tụng sự rộng lượng của Hán: Khi anh tha một người mà không truy đuổi lỗi lầm chỉ càng thêm quyền lực, viên cảnh sát lớn tuổi hơn nói và Hán gật đầu đồng ý.