Thiên Kiều ở Bắc Bình là một nơi tiếng tăm lừng lẫy, bất luận người từng đến hay chưa từng đặt chân tới, ai nấy đều biết đó là chốn vui chơi náo nhiệt. Nơi đây thậm chí còn nổi danh hơn cả Tây Hồ ở Hàng Châu, bởi lẽ Tây Hồ chẳng qua chỉ có "mười cảnh", còn Thiên Kiều lại có tới hàng trăm, hàng ngàn "cảnh". Cảnh của Tây Hồ là non nước, còn cảnh của Thiên Kiều lại hoàn toàn là con người. Thật vậy, nếu bóc tách con người đi, Thiên Kiều liền chẳng còn chút phong cảnh nào nữa. Ở đất Bắc Bình, độ tháng Ba thường nổi lên những trận bão cát mù trời lấp đất, bạn cứ nếm thử mùi vị ấy mà xem! Đất cát tựa như rắc bột tiêu rót thẳng vào miệng bạn. Trừ phi bạn nín thở, bằng không hễ hít vào một hơi, thì đống cát bụi ấy — thứ bụi bặm lẫn lộn từ đống rác rưởi cùng rãnh bánh xe, có lẽ kèm theo hàng vạn vi khuẩn chẳng rõ tên — đều trút cả vào bờ môi tôn quý của bạn. Bạn chẳng cách nào giữ gìn vệ sinh, thế nhưng cũng chưa chắc đã ngã bệnh, bởi lẽ người ở Thiên Kiều quanh năm suốt tháng đều sinh sống trong làn gió cát ấy, mà lại còn sống một cách khỏe khoắn, tràn đầy sức sống.
Thiên Kiều nằm ở ngoài Chính Dương Môn. Chính Dương Môn cũng chính là Tiền Môn — tòa kiến trúc vĩ đại được vẽ trên bao thuốc lá "Đại Tiền Môn", đây là nơi phồn hoa đô hội bậc nhất Bắc Bình. Kho hàng san sát, xứng danh chốn thương nghiệp sầm uất; lữ điếm vô số, đều là nơi dừng chân nghỉ ngơi của khách thập phương; rạp hát nhìn nhau, là ngọn nguồn của nghệ thuật "quốc kịch"; ngõ hẻm quanh co, lại là chốn ngập trong vàng son hoa lệ. Ngoài những thứ đó ra, nơi đây chính là thiên đường của kẻ lưu lạc, chốn tiêu khiển của tầng lớp hạ lưu, khu giao dịch buôn gian bán lận, đất hoành hành của lũ trộm cắp bịp bợm — ấy chính là cái gọi là Thiên Kiều.
Thiên Kiều có danh xưng là "cây cầu không nước". Nơi đây quả thực có một cây cầu, xây cất cũng rất kiên cố và mỹ lệ. Dưới chân cầu chẳng phải hoàn toàn không có nước, thường có chút nước mưa đọng lại, hoặc nước tuyết tan, cùng nước bẩn do người ta đổ xuống. Tóm lại, mùi vị ở đây chẳng lấy gì làm dễ chịu. Phía đông là mấy dãy lều quán bán quần áo cũ, đồ phế liệu lặt vặt, điều ấy tạm không bàn tới; phía tây ngoại trừ một số lều sạp bán giày tất áo quần tương đối mới, thì toàn là rạp hát, diễn mấy tuồng hạ đẳng chẳng thể lên nổi sân khấu lớn; lầu xướng ca có những ca nữ như hoa như ngọc đứng bán tiếng hát, công tử nhà giàu ở đó vung tiền như rác; quán ăn nhỏ bán bánh áp chảo, bánh nướng kẹp thịt, sủi cảo, dồi chiên, lại thêm gánh nước đậu phụ lên men; bên cạnh lại có quán trà, danh sĩ tụ tập đánh cờ tướng, kẻ du thủ du thực thì ngồi đó tán gẫu rỗi hơi hoặc làm chân cò nhà đất. Bên ngoài những gian lều quán dựng sơ sài ấy, lại có hàng xem bói, tiệm bọc răng, thầy tướng số, kẻ bán thuốc dạo, chiếu kính vạn hoa, người kể chuyện dã sử, hát kịch hài, đàn đại cổ thiết bản, diễn tấu hài ăn nói ba hoa chích chòe, làm ảo thuật, mãi võ dắt gấu, đấu vật, múa quyền bán cao dán, biểu diễn mãi võ đao thật thương thật... Lại có cả rạp chiếu bóng dựng bằng lều tranh, cùng những trò triển lãm lớn như "đầu người biết nói", trăn khổng lồ, nhím gai, cá sấu, xứ người lùn, cùng kèn tây trống lệnh inh ỏi; chú hề Chaplin ngoại quốc xuất hiện, mặc âu phục biểu diễn ảo thuật.
Thiên Kiều quả thực cảnh vật muôn vàn, ngắm mãi không chán, người đông việc tạp, trăm nghề tụ hội, tàng long ngọa hổ, mới cũ song hành. Ấy là cặn bã của thời đại đan dệt cùng nỗi gian truân của kiếp mưu sinh mà tạo thành chốn này, giữa cơn gió dữ vô tình, trong làn bụi bặm mịt mù, khiến người ta vừa buồn cười lại vừa muốn khóc.
Vào khoảng năm Dân Quốc thứ sáu, tôi lần đầu tiên tới Bắc Bình, ngụ tại một lữ quán ở "Trường Hạng Đầu Điều". Vì việc mưu sinh chưa thành, lại thêm lâm bệnh, tuy chưa đến mức khốn đốn như Tần nhị gia phải chịu cái nhìn lạnh nhạt của chủ quán, song cũng thấy vô cùng buồn chán. May sao Thiên Kiều cách nơi này rất gần, thế là hầu như ngày nào tôi cũng ra Thiên Kiều học đòi người Bắc Bình cái thú gọi là "đi dạo tản bộ".
Mới đầu đến Thiên Kiều, mắt tôi thực sự chẳng dám mở to, trong lòng lại có phần khiếp hãi. Kẻ làm trò ảo thuật tàn nhẫn vô nhân đạo, ép lũ trẻ con uốn lưng bẻ chân khiến người ta chỉ muốn xông vào đấm cho hai quả; kẻ nói tấu hài ăn nói bừa bãi khiến tôi muốn thưa kiện hắn tội làm bại hoại phong hóa; cô gái còn ốm yếu hơn cả tôi đứng hát đàn thiết bản làm tôi muốn chu cấp cho nàng chút ít rồi khuyên nàng đổi nghề; lão thầy tướng chặn đường tôi, quát lớn một tiếng: "Khoan đi! Ấn đường của ngài tối sầm, ta tặng ngài vài câu, chỉ cho ngài một con đường sáng!" Cử chỉ thô lỗ cùng giọng điệu đe dọa ấy thường làm tôi giật nảy mình. Nhưng đi lại vài lần, lâu dần, tôi đối với mọi thứ nơi đây cũng thấy quen thuộc, thậm chí còn nảy sinh cảm giác thân thiết. Dẫu cho gió cát thường thổi mạnh nhường ấy, đất bụi bẩn thỉu nhường ấy, tôi dường như quên hết thảy, thường xuyên quanh quẩn nơi này đến nỗi quên cả lối về.
Trong số bao nhiêu con người ấy, người tôi khâm phục và kính trọng nhất là một gã bán "Đại Lực Hoàn". Tên gã là Lưu Bảo Thành, bởi lẽ trên "bãi diễn" của gã có đặt một tờ giấy viết ba chữ này trên mặt đất, nhờ đó mà tôi biết tên gã. Gã trạc chừng ba mươi tuổi, thân hình cao lớn chừng sáu thước, bờ vai vừa rộng vừa dày. Tiết trời đầu xuân ở Bắc Bình hãy còn rét mướt, vậy mà gã lại ở trần. Lộ ra khuôn ngực và đôi cánh tay cuồn cuộn bắp thịt khỏe khoắn khôn cùng, chỉ có thể ví với đá tảng hay sắt thép. Quanh eo gã thắt một dải đai lưng bản rộng chắc nịch có thêu hoa văn, sắc đỏ tía tương chiếu với những hình xăm trên đôi cánh tay vạm vỡ. Đôi chân tráng kiện mà nhanh nhẹn của gã, chỉ cần giậm mạnh một cái là mặt đất lún xuống thành một hố sâu. Thứ gã biểu diễn nói là kỹ thuật chi bằng nói là sức lực, bởi lẽ gã dùng một chưởng vỗ xuống tảng đá lớn, đá lập tức vỡ vụn; một thanh "Thanh Long Yển Nguyệt Đao" nặng cả trăm cân, gã chỉ cần một tay là nhấc bổng lên được. Chính nhờ vào bản lĩnh ấy mà gã mới bán "Đại Lực Hoàn".
"Đại Lực Hoàn" là một loại thuốc viên tròn màu đen, to chừng hạt đậu tương, bọc bằng thứ giấy vô cùng thô ráp thành từng gói nhỏ, bên ngoài còn đóng một con dấu đỏ chữ nghĩa lờ mờ, đặt trong chiếc khay đồng lau chùi sáng loáng. Mỗi lần luyện xong vài ngón nghề phô diễn đại lực, thấy xung quanh người ta đã tụ tập tầng tầng lớp lớp đông đúc, gã mới bắt đầu bán thuốc. Trước hết gã luôn rao loại thuốc này trị được những chứng bệnh gì, tóm lại, bất kể là đả thương trật đả, hay ngũ lao thất thương, cho tới ho hen đờm suyễn, đại tiện không thông, tiểu tiện tắc nghẽn, trăm thứ bệnh tạp, hễ uống thuốc này vào là quyết không có chuyện không khỏi. Giá thuốc định ra rất rẻ, chỉ cần một đồng xu nhỏ, tương đương giá một chiếc bánh nướng nhỏ. Gã liền bưng khay đồng, lần lượt đi từng người mời mua. Thực chất đây chẳng qua là biến tướng của việc mãi võ xin tiền, giá vốn của viên thuốc e rằng chưa đáng một đồng, vả lại ai nấy đều biết thứ này uống vào tuy không hại nhưng tuyệt đối chẳng chữa được bệnh tật gì. Chẳng qua là mượn cái danh mua bán để che đậy chút sĩ diện, bản chất vẫn là xin cứu giúp. Thế nhưng số người giúp tiền cho gã (tức người mua thuốc) rốt cuộc chỉ là thiểu số, phần lớn đều xúm quanh xem gã bán sức tàn, đợi đến khi gã bưng khay thuốc ra thì ai nấy đều quay lưng bỏ đi. Loại người này là hạng gã căm ghét nhất, lần nào cũng khiến gã nổi trận lôi đình. Trước khi đám đông tản đi, gã luôn mở lời trước: "Các vị! Nếu không mang theo tiền thì cũng chẳng sao, người giàu vạn quán còn có lúc lỡ bước! Ai thích thuốc của tôi cứ việc cầm lấy hai gói, có tiền thì ném vào đôi đồng, không tiền thì ta kết nghĩa bạn bè, chỉ xin các vị nán lại trợ uy cho tôi, chớ vội bỏ đi!" Thế nhưng những lời này tuyệt nhiên vô dụng, hễ đến lúc ấy, những kẻ khôn lỏi — chuyên xem chùa không chịu móc túi — vẫn cứ thế ùa nhau giải tán. Gã liền chửi ầm lên: "Mẹ kiếp! Đi cái gì? Ở nhà có người đợi các người về nhặt xác à? Mẹ nó chứ! Cái thói đời gì thế không biết?..." Lúc gã chửi rủa, mặt tức giận đến tím ngắt, gân xanh trên trán nổi cộm cả lên, hệt như một con sư tử phát cuồng. Nhưng con sư tử đáng thương ấy, dẫu một ngày có gầm rống bao nhiêu lần, kết cục cũng chẳng kiếm được mấy đồng tiền!
Tôi thường đợi gã đến vào buổi trưa, bắt đầu biểu diễn bán thuốc, đứng xem miết cho tới khi trời tối gã thu dọn sạp hàng, nhẩm tính thu nhập của gã thì thấy quá đỗi ít ỏi! Tôi không khỏi tiếc nuối thay cho gã, mà cảm thấy việc đời sao quá bất công!
Bởi thế tôi luôn chẳng đành lòng không mua thuốc của gã. — Tôi xót thương cho "kẻ mạnh" này. Thực ra, thuốc ấy tôi cũng chẳng hề uống, trong chiếc rương mây ở phòng trọ của tôi đã tích đến bảy tám mươi gói "Đại Lực Hoàn". Mớ thuốc ấy đối với tôi đương nhiên cũng là một khoản chi tiêu, thế nhưng hễ cứ đến Thiên Kiều, tôi nhất định — cứ coi như là "chu cấp" đi! — cho gã chút tiền. Gã dần dà nhận mặt tôi, khay đồng rất ít khi chìa tới trước mặt tôi nữa, có khi tôi móc sẵn tiền, chìa tay định lấy thuốc từ trong khay, gã thường khách khí bảo: "Ngài cứ giữ lấy tiền đi!" Lúc ấy dẫu tôi có đưa nén bạc, gã dường như cũng nghiêm mặt từ chối, gã quả là một người quật cường và có khí phách đến thế. Đến nay, tôi mới nghiệm ra câu cổ văn từng học: "Đất Yên Triệu xưa nay nhiều kẻ sĩ khảng khái bi ca." Người đời chẳng phải toàn lũ vô sỉ, đê tiện, phường bất tài cùng quân vai hề, vẫn có bậc anh hùng hảo hán, nhưng bất hạnh thay lại phải lưu lạc nơi chốn Thiên Kiều!
Một ngày nọ khi bóng tà ngả về tây, gió xuân đã mang theo đôi phần ấm áp, các nghệ nhân ở Thiên Kiều đều đã ngưng tiếng chiêng trống. Khách chơi tản mát hết, Lưu Bảo Thành cũng ngồi đếm tiền. Tôi vẫn chưa rời đi, đứng bên cạnh nhìn gã gom lại thu nhập của cả ngày — là một chồng tiền đồng nhỏ đặt trên tấm ván đếm tiền, gã cầm gọn lỏn trong lòng bàn tay to bè, chẳng nhìn ra được là bao nhiêu, một năm, một mười, mười lăm, hai mươi, hai lăm, ba mươi, ba lăm... Tôi hy vọng gã đếm tiếp, nhưng ngoại trừ hai đồng tiền còn sót lại, gã đã chẳng còn gì để đếm nữa rồi. Gã ngước mắt nhìn tôi, lộ ra nụ cười bất đắc dĩ, lẩm bẩm tự than: "Hôm nay còn chẳng bằng hôm qua, mới kiếm được hơn ba điếu tiền, bột ngô tạp nham đã một điếu hai một cân rồi, tôi một bữa phải ăn tới cân rưỡi, — bánh bao ngô to chừng ngần này..." Gã dùng tay ướm cho tôi xem. To chừng ấy, tôi đến một cái cũng nuốt chẳng trôi, vậy mà gã bảo phải ăn tới ba cái! Gã đưa tay lau mồ hôi trên trán và trên lưng, nhặt chiếc áo lót vải mỏng dưới đất tròng vào chiếc áo kép bông ngắn! — nom cũng còn tươm tất. — Đoạn lại nói với tôi: "Bán sức lực mà không ăn thì sao sống nổi? Khổ nỗi cái ăn! Thật sự khó khăn quá chừng!" Gã không thở dài, chỉ tỏ vẻ chán nản với "nghề nghiệp" này của mình, có lẽ là những lời hậm hực. Gã bảo: "Cứ mãi như ngày hôm nay, khéo phải đổi nghề đi kéo xe mất!"
Tôi chẳng cách nào tìm được lời lẽ thích hợp để an ủi gã, chỉ mỉm cười — nụ cười này họa chăng có thể biểu đạt chút lòng trắc ẩn? Tôi bắt chuyện hỏi thăm: "Trong nhà còn có những ai?" Tôi quan tâm xem gã có gánh nặng gia đình hay không, toan tính xem chút tiền còm này làm sao gã trang trải nổi.
Gã hỏi ngược lại: "Có người nữa thì sống sao nổi?" Rồi tiếp lời: "Một thân một mình còn chưa xong! Đèo bòng thêm gánh nặng gia đình thì đúng là xong đời!" Gã cười, rồi lại nghiêm trang giải thích với tôi: "Cánh luyện võ chúng tôi, đừng nói không có tiền, dẫu có tiền cũng chẳng thể lập gia đình, bởi lẽ tấm thân này chính là vốn liếng. Cũng giống như giọng hát của người xướng ca vậy, phường hát sợ hỏng giọng, còn chúng tôi thì sợ... tửu, sắc, tài, khí." Gã đang thuyết giảng về đạo dưỡng sinh, còn tôi thì sao? Kẻ ốm yếu như tôi, dường như lại thấy có phần hổ thẹn trước mặt gã.
Chúng tôi đang dở câu chuyện thì đằng kia có một người đi tới, là một phụ nữ trung niên, tóc búi chẳng buồn chải chuốt, áo quần cũ kỹ, chân xỏ đôi giày kéo lê xộc xệch, đùng đùng nổi giận tìm đến chỗ gã, nói: "Sao chú không qua?" Giọng điệu hỏi tội vô cùng nghiêm khắc. Lưu Bảo Thành — trang hán tử quật cường ấy — ngay lúc đó lại lộ ra vẻ sợ sệt, liên thanh đáp: "Tôi, hai hôm nay tôi thực sự không rảnh!" Người đàn bà trừng mắt bảo: "Người chú không rảnh, chẳng lẽ tiền cũng không rảnh chắc? Chú mà còn chút lương tâm thì tốt rồi!" Lưu Bảo Thành vội vàng đem hơn ba điếu tiền kia đưa cho người phụ nữ, nói: "Đây là tiền hôm nay tôi kiếm được, — chị cầm cả đi!" Người phụ nữ chẳng chút khách khí nhận lấy tiền, quay ngoắt người bước đi.
