Sau khi Phnom Penh được giải phóng, phương án tác chiến của Quân khu có sự thay đổi. Ngay chiều 07/01/1979, Sư đoàn nhận lệnh trở lại bờ đông sông Mekong, cùng với các sư đoàn của Quân đoàn 3 giải phóng Kampong Cham, rồi tiến theo hướng Quốc lộ 6, đánh chiếm Kampong Thom, ngược Siem Reap lên Battambang.

Riêng Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 174 do Trung đoàn phó Phạm Văn Minh chỉ huy, cơ động trên 4 xe vận tải quân sự, được tăng cường bốn xe M.113 của Trung đoàn 26, không quay lại cùng đội hình Sư đoàn mà hành quân theo bờ tây sông Mekong, cắt qua núi Chi, đánh chiếm Tang Krasang, rồi hợp điểm cùng đội hình Sư đoàn tại Kampong Thom.

Đưa một Sư đoàn với hàng vạn quân, cùng không biết cơ man nào là vũ khí trang bị qua một dòng sông lớn như sông Mekong là cả một kỳ tích. Giờ lại phải đưa đội hình lớn như thế lộn trở lại bên này sông thật không hề đơn giản. Nhưng sau khi nghe tin giải phóng Phnom Penh, anh em công binh Quân khu và Sư đoàn vô cùng phấn khởi, không quản ngày đêm, lại ngược xuôi đưa hàng trăm lượt thuyền máy qua sông. Còn lính tráng thì cảm thấy vui, phấn khích và quên đi mọi gian lao vất vả.

Hôm trở ngược lại bên này sông, chúng tôi không phải đi đêm nữa mà lên thuyền giữa ban ngày. Hàng chục chiếc thuyền lướt sóng giữa dòng Mekong trong xanh như đi du lịch chứ không có cảm giác căng thẳng như hôm trước. Dòng sông mênh mang, những tia nước bay lên hắt vào mặt, mát rượi. Ngồi trên thuyền, tôi vợt nước lên rửa mặt, nước trong và mát thấm vào da thịt làm tôi thấy thật sảng khoái.

Sang đến bờ bên này thì xe của Quân khu đã chờ sẵn. Cả đoàn xe hàng trăm chiếc, nối đuôi nhau chở đầy ắp lính, chạy ngược về hướng đông. Thấp thoáng ven đường là những rừng cao su bạt ngàn lùi dần về phía sau.

Chỉ mấy ngày trước thôi, cũng tại những cánh rừng này, bộ đội ta đã phải hy sinh, tổn thất rất nhiều khi phải giành giật với lính Pốt từng mét đất, giờ đứng trên xe quay ngược lại những địa danh quen thuộc, có cảm giác như chiến tranh đã kết thúc và chúng tôi đang trở về đất mẹ, trở về Việt Nam thân yêu.

Đến ngã ba Snuol, đoàn xe không đi thẳng hướng đông, hướng Tổ quốc Việt Nam mà rẽ phải và tiếp tục đi trong những rừng cao su bất tận. Ngược hướng với đoàn xe chở bộ đội Việt Nam vẫn là dòng người đen đúa, nhếch nhác, những chiếc xe bò đôi kẽo kẹt lê lết trên đường. Người dân Campuchia đang trở về quê sau bao năm phải trốn lủi để thoát khỏi bàn tay của bọn đao phủ Pol Pot. Những nụ cười rạng rỡ trên những khuôn mặt hốc hác, những đôi mắt trũng sâu nhưng chan chứa niềm vui, những bàn tay gầy guộc ríu rít giơ lên vẫy chào bộ đội khiến chúng tôi vô cùng cảm động.

Chiều muộn, đoàn xe dừng lại tại bến phà Kampong Cham chờ đến lượt qua sông. Rất nhiều đơn vị cũng phải dừng lại chờ đợi như chúng tôi. Trong cánh rừng cao su ven đường, võng mắc dày đặc. Lính tráng vừa trải qua những ngày hành quân vất vả và những trận đánh triền miên, giờ được nghỉ là tranh thủ ngủ lấy sức để chuẩn bị cho những trận đánh sắp tới.

Bên kia sông là thị xã Kampong Cham mới được giải phóng. Nhà cửa, phố xá, và quang cảnh bộ đội đi lại tấp nập khiến những thằng lính không khỏi tò mò, muốn được sang ngay để biết cái thị xã này như thế nào. Nhưng quân đông như trẩy hội, sang đó rồi lạc biết đâu mà tìm. Đành vạ vật chờ đợi.

Tối vẫn chưa đến lượt sang sông, bộ đội ăn uống qua quýt bằng cơm sấy mang theo, rồi ngủ vạ vật ngay trên đường nhựa, cạnh những chiếc xe vận tải. Chẳng tìm được chỗ nào mắc võng nên tôi đành mở ba lô, lấy võng trải ngay xuống nền đường nhựa sau một chiếc xe tải, rồi gối đầu lên ba lô, súng AK đặt bên sườn và thiếp đi, mặc tiếng súng, tiếng pháo vẫn nổ ì ầm xa xa phía bên kia sông…

Sáng hôm sau, đơn vị xuống phà sớm. Vẫn là dòng Mekong hôm nào, nhưng đây là hạ nguồn thuộc địa phận tỉnh Kampong Cham. Thay vì sang sông trên những chiếc thuyền nhỏ, lắp máy Cô le như bữa trước, lần này bộ đội sang sông bằng phà. Những chiếc phà lớn chở đầy ắp bộ đội với vũ khí, trang bị, xe máy lũ lượt qua bờ.

Sát mép nước cạnh bến phà bên kia, những xác người chết bị sóng đánh dạt vào bờ nổi dập dềnh, những khuôn mặt biến dạng, ruồi nhặng bu đen, mùi xác thối ngâm nước lâu ngày bốc lên khăm khẳm. Trước khi rút chạy, bọn lính Pốt đã bắn chết những người dân sống bằng nghề chài lưới ven sông để cướp thuyền của họ chạy trốn khi ta chiếm được bến phà này.

Ngay cạnh đường xuống phà là một kho thóc lớn, dễ đến vài trăm tấn bị bọn Pốt đốt từ mấy ngày trước đang cháy dở, than vẫn đỏ giần giật, tỏa cái nóng hầm hập ra xung quanh, khói bốc lên cao ngút. Chắc đây là kho thóc chúng lấy từ các công xã, vận chuyển bằng đường sông rồi tập kết tại bến sông này để đưa đi các nơi. Nhưng khi ta đánh vào Kampong Cham, địch không thể mang đi được nên đốt để ta không thể sử dụng.

Sau này, khi nhắc đến bến phà Kampong Cham, không một người lính nào qua đây những ngày này không nhớ hình ảnh kho thóc đang cháy, bởi nó cháy rất lâu, cứ nghi ngút như vậy hàng tháng trời mới hết.

Bên này sông còn nhiều bộ đội hơn bờ bên kia, cơ man là súng pháo, cơ man là xe tăng, xe thiết giáp, cơ man là người. Những tiếng gọi í ới, những bước chân hối hả đi về các hướng, những chiếc xe tăng T54, T59, M113 phủ đầy bụi chiến trường, trông thật oai phong, hùng dũng đang đỗ dọc các con đường trên bến. Có những chiếc đang nổ máy, thỉnh thoảng lại tăng ga, phả ra những làn khói đen kịt. Những đoàn xe chở vũ khí, súng đạn và lương thực phủ bạt đỗ thành hàng dài khắp các con đường đầu thị xã.

Quân đi như nêm. Những khuôn mặt hốc hác, đen đúa, lấm lem của những người lính thật giống nhau. Có những anh lính mỏi quá không thể vác súng trên vai được nữa, cứ để nguyên khẩu B41 với quả đạn to như chiếc hoa chuối toòng teng trước ngực, phía sau là năm quả đạn dựng đứng trên lưng, vừa đi vừa thở phì phò khi đi ngược lên bến sông.

Lính Quân đoàn 3, Quân đoàn 4, Quân khu 7, bộ đội biên phòng, thanh niên xung phong… người nói giọng Nam, kẻ nói tiếng Bắc, quần áo mỗi đơn vị một màu, những miếng vải khâu trên vai áo ký hiệu đơn vị mỗi người một kiểu, người màu vàng, kẻ màu đỏ… tất cả trộn vào nhau, tất cả đều hối hả mang vác súng ống, vũ khí đi theo nhiều hướng, lính tráng cứ đan chéo vào nhau, tấp nập. Khói bụi, âm thanh hỗn tạp, không thể phân biệt được ai ở đâu, thuộc đơn vị nào.

Thấy một chàng lính đeo miếng vải màu vàng trên vai áo, đi cùng chiều, tôi hỏi với sang:

- Cậu ở đơn vị nào?

Một giọng Nghệ An đặc sệt trả lời.

- Sư 10.

- Sư 10 thuộc quân đoàn nào?

Tôi hỏi tiếp.

- Quân đoàn 3 ông ơi. Mà ông ở đơn vị nào?

- Tôi Sư 5, Quân khu 7.

Chỉ thế thôi, rồi hai thằng bắt tay nhau, đi về hai hướng. Chiến tranh lôi những thằng thanh niên trai tráng vào trận, và rồi chiến tranh đẩy chúng tôi đi theo các hướng khác nhau. Mãi mãi tôi không biết cậu ta sau này đi đâu, về đâu, số phận ra sao. Và cậu ta cũng chẳng hiểu những năm tháng tiếp theo của tôi sẽ như thế nào.

***

Chẳng được vào để biết đường ngang, ngõ dọc của thị xã Kampong Cham như thế nào bởi vừa sang bờ là có lệnh tập hợp, chúng tôi lại lục tục lên xe tiếp tục hành trình.

Đội hình hành quân của Sư đoàn với xe tăng, xe thiết giáp của Tiểu đoàn 26 dẫn đầu hành tiến theo Quốc lộ 6. Tiếng động cơ của cả đoàn xe trộn lẫn tiếng gió rít bên tai ào ào. Trên đầu, trời vẫn xanh vời vợi, nắng chói chang và không một gợn mây. Qua thị xã Kampong Thom, đội hình hành quân tiếp tục hướng lên Siem Reap. Dọc đường hành quân, chốc chốc lại thấy một chiếc máy bay trực thăng bay dọc đội hình. Chắc đoàn xe quá dài nên phải bố trí máy bay hộ tống, quan sát địch và điều chỉnh đội hình hành quân.

Vậy mà thỉnh thoảng đoàn xe lại phải dừng lại, bộ đội xuống xe tìm chỗ ẩn nấp vì phía trước gặp địch. Những toán địch lẻ tẻ vẫn cố thủ trên đường, thấy đại quân của ta đi qua, chúng nổ vài phát súng đì đẹt rồi bỏ chạy vào rừng. Các đơn vị đi đầu vừa hành tiến, vừa nổ súng thị uy để bọn chúng khiếp sợ chứ biết chúng chạy phương nào mà bắn.

Tuy nhiên, từ thị xã Siem Reap ngược lên hướng tây thì những ổ đề kháng của địch nhiều hơn. Trong lúc rút chạy, bọn Pốt để lại những toán khoảng vài ba chục tên, chốt giữ những khu vực trọng yếu nhằm quấy rối, làm chậm tốc độ tiến công của ta. Nhưng với lực lượng đi đầu là xe tăng và xe thiết giáp thì việc đập tan những cái chốt này giống như lấy gạch đập ruồi. Mỗi khi gặp địch, chúng tôi lại xuống xe, ngồi bên vệ đường hút thuốc lá và xem bộ phận đi đầu nổ súng. Tiếng đạn pháo 100 ly của T54, tiếng đạn cối, tiếng DKZ và súng 12 ly 7, đại liên PKT của các phân đội thiết giáp và bộ binh đi đầu bắn áp đảo. Chỉ đùng đoàng một lát là các điểm chốt của chúng nhanh chóng tan rã. Lát sau đoàn xe lại tiếp tục lên đường.

Ngày tiếp theo, khi đầu đội hình hành quân tiếp cận cầu Sisophon, một ổ đề kháng của địch từ bên kia cầu dựa vào công sự được đắp nổi ngay ven đường nổ súng ngăn chặn quyết liệt. Phát hiện ổ đề kháng của địch, những chiếc xe tăng dẫn đầu nhanh chóng triển khai đội hình chiến đấu. Mấy chiếc T54 và M113 rời mặt lộ, lợi dụng các cánh rừng ven đường, hình thành thế gọng kìm, tiến công địch từ bên sườn. Lực lượng bộ binh chiếm lĩnh hai bên đường nổ súng quyết liệt.

Tôi đã thấy súng 12 ly 7 bắn bộ binh khá nhiều, nhưng đây là lần đầu tiên nhìn thấy hai khẩu cao xạ 37 ly hạ nòng bắn thẳng vào boong ke của địch. Uy lực của chúng thật khủng khiếp, cứ “ùng ùng, ùng ùng”… những viên đạn thẳng căng, đỏ lừ bay đi rồi cháy rực phía mục tiêu. Đã thật.

Trận chiến chỉ diễn ra chừng mươi phút. Bọn địch bị tiêu diệt gần hết. Tôi nhìn rõ mấy thằng địch chết, xác cháy sém với đủ tư thế nằm lăn lóc trên mặt chiến hào, vài ba tên sống sót chạy biến vào rừng. Đoàn quân lại tiếp tục tiến lên.

***

Phải mất đúng 5 ngày kể từ hôm rời Kratié, chiều muộn ngày 11/01/1979, Sư đoàn mới hoàn toàn làm chủ Sisophon, một thị xã lớn và có vị trí hết sức quan trọng về quân sự ở Tây Bắc Campuchia.

Sisophon còn có tên là Serey Sophon. Tiếng Khmer có nghĩa là cô gái đẹp. Ngay giữa bùng binh của thành phố hiện nay có một bức tượng một cô gái rất xinh đang đứng chơi trong một vườn hoa. Đây cũng chính là biểu tượng của thành phố Sisophon - thủ phủ của tỉnh Banteay Meanchay ngày nay.

Đây là một thị xã nhỏ, nhưng giữ vị trí hết sức quan trọng về quân sự nói chung, trong hệ thống phòng thủ của địch nói riêng sau khi Phnom Penh thất thủ. Bởi từ Sisophon, theo Quốc lộ 5 xuôi về hướng nam là thị xã Battambang, ngược lên phía bắc theo Quốc lộ 56 là đến Svay Chek, Thma Puok, hai thị trấn nhỏ chạy dọc biên giới phía Tây Bắc. Từ Sisophon, theo Quốc lộ 5 chạy về hướng tây khoảng 50km là cửa khẩu Poipet, cửa khẩu quốc tế lớn nhất nối Campuchia với Thái Lan.

Chiếm được Sisophon có thể coi như chiếm được yết hầu của địch, gây cho địch những khó khăn rất lớn trong việc xâm nhập nội địa Campuchia.

Tôi muốn nhấn mạnh đến vị trí của Sisophon, bởi đối với Sư đoàn 5 thì đây được coi là thủ đô của lính. Suốt từ tháng giêng năm 1979, khi Sư đoàn tiếp quản Sisophon cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ, rút quân về nước cuối năm 1989, nơi đây chính là đại bản doanh và cũng là hướng tác chiến chính của Sư đoàn. Những địa danh được nhắc đến quanh Sisophon cũng là những địa danh mang đầy kỷ niệm của những người lính Sư 5 trong suốt những năm sống và chiến đấu tại chiến trường Campuchia đầy hy sinh và gian khổ này.

Theo sự phân công của Trung đoàn, các đơn vị triển khai đội hình phòng ngự, sẵn sàng đánh địch phản kích. Tiểu đoàn 6 được giao án ngữ phía tây thị xã, ngay gần ga Sophi trên đường tàu nối Battambang với Poipet.

Cuộc hành quân lật cánh của Sư đoàn đã hoàn thành một cách suôn sẻ, nhưng những cuộc chiến đấu gian nan, vất vả, hy sinh của chúng tôi mới chuẩn bị bắt đầu.