Đêm mưa. Lần giở từng trang trên màn hình máy tính, tôi đọc một lèo từ đầu đến cuối tập hồi ký Rừng khộp mùa thay lá của tác giả Nguyễn Vũ Điền, và những ngày xưa như sống lại.
Với giọng văn bình dị, mộc mạc, như lời kể thủ thỉ của một đồng đội lúc đêm khuya, Nguyễn Vũ Điền gợi những cảm xúc tràn đầy, sâu đậm. Hình ảnh những người lính hiện lên trong từng trang viết chân thật, đầy chất lính và chất con người. Đây cũng chính là những đồng đội mà tôi từng biết, và viết về họ, dù ở một góc nhìn, một không gian và thời gian tương đối khác hơn.
Nguyễn Vũ Điền là một chiến sĩ đàn anh của tôi, thế hệ Biên giới Tây Nam, thuộc Trung đoàn 174, Sư đoàn 5, Mặt trận 479, cùng một Sư đoàn với tôi (tôi là lính Trung đoàn 4, Sư đoàn 5). Hầu hết những địa danh như Sisophon, Ampil, Thma Puok, Svay Chek, Pailin, Nimith, Khvav… ghi dấu những bước chân của tôi và đồng đội từng xuôi ngược, với mồ hôi, máu và đôi khi nước mắt.
Câu chuyện mở ra từ những ngày đầu tháng 8/1978, khi Điền còn là một cậu sinh viên năm thứ ba khoa Sử trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Và những hồi ức chạy dài: vào miền Nam, lên tuyến đầu biên giới, sang nước bạn. Những bước chân của Điền và đồng đội trải từ cửa khẩu Hoa Lư tới Kratié, rồi rất nhiều địa điểm trên địa bàn tỉnh Battambang, nơi nhiều thế hệ người lính Sư đoàn 5 đã gắn bó suốt một mùa chinh chiến.
Người lính, qua ngòi bút của Nguyễn Vũ Điền, là những thanh niên trong sáng, có đôi phần ngây thơ khi mới chập chững bước vào quân ngũ. Nhưng qua những trận đánh, những mất mát, vốn quá nhiều trong đời lính chiến, Điền và các đồng đội đã trở thành những chiến binh thực thụ; đã nếm trải những vui buồn, mất mát, bao lần nhìn đồng đội ra đi mãi mãi trong lứa tuổi thanh xuân, đã nếm trải tình cảm thân thương với những người mẹ, người em gái Khmer hiền lành chất phác.
Những trận đánh hiện lên trước mắt người đọc vô cùng sống động. Không chút màu mè, hoa mỹ, phản ảnh chân thật những gì đã xảy ra, những gì người lính chứng kiến và suy ngẫm:
“Tôi nghe rõ tiếng rên của ai đó. Lại nhìn thấy một thân người nằm sấp, bụi đất phủ kín. Giữa lưng anh, một mảng thịt to bằng hai bàn tay bay đi đâu mất, cái cuống phổi đưa lên, đưa xuống rồi dừng lại giữa chừng. Sau này, tôi mới biết đó là anh Thành, Trung đội trưởng Trung đội cối 82.
Mắt tôi đờ dại. Một cảm giác thật khó tả len lỏi trong suy nghĩ của tôi. Hóa ra chiến tranh là thế này ư? Từ trước đến giờ, tôi chỉ biết đến chiến tranh qua phim ảnh, đó là những cảnh ta và địch dàn thành trận tuyến rõ ràng, rồi pháo bắn, rồi đạn nổ rầm trời, rồi bộ đội ta ào ào xông lên, trên tay là những khẩu súng bộ binh đang nhả đạn, miệng hô “Xung phong” rồi đồn bốt của địch cháy rực trời, quân địch chết như ngả rạ và bộ đội ta cắm cờ chiến thắng…
Vậy mà không phải thế. Lần đầu tiên ra trận, tôi chưa nhìn thấy một thằng địch nào, cũng chưa cảm nhận thấy sự nguy hiểm của bom đạn, nhưng đã tận mắt chứng kiến anh em đồng đội hy sinh ngay bên cạnh. Những cái chết thật thê thảm mà mình được trực tiếp chứng kiến. Cú sốc quá lớn khiến tôi cảm thấy ghê sợ”.
Vào mùa khô ở Campuchia, vấn đề lớn nhất đối với người lính là nước uống, những dòng văn sinh động sau đã mô tả rất thật những gì bản thân tôi cũng từng trải nghiệm:
“Trong hàng quân, có một vài chiến sĩ bị ngất do quá khát. Y tá chạy đến, họ phải dùng dịch truyền cho bộ đội uống mỗi người một chút, giúp họ tỉnh lại.
Khoảng 3 giờ chiều, trời bỗng nổi giông. Mây từ đâu kéo đến đen kịt cả bầu trời, sấm chớp vần vụ, gió nổi ào ào. Rồi mưa, những hạt mưa to tướng từ trên trời đan chéo xuống mặt đất. Cát bỏng như rang nên hạt mưa rơi xuống không kịp thấm đã biến mất.
Đoàn quân trở nên nhộn nhạo, bộ đội khí thế hẳn lên, mấy chàng lính nhanh nhảu cởi ba lô, lôi ra những tấm tăng to tướng, rồi chia nhau mỗi thằng túm một góc để hứng nước mưa. Hàng chục chiếc tăng được giăng lên đón nước dọc con đường, những tiếng reo hò thật vô tư của lính bật lên khi những giọt nước đầu tiên rơi xuống tấm tăng.
Nhưng hỡi ôi, trời như trêu ngươi những người lính, chỉ có vài giọt nước lộp độp rơi xuống, chưa đủ ướt tấm tăng thì trận mưa lại đột ngột biến mất, giống như khi nó kéo đến. Trời lại trong xanh và nắng lại chói chang.
Ngay cạnh tôi, mấy người lính thở dài thườn thượt, cúi xuống liếm lên mặt tấm tăng để kiếm những giọt nước chưa kịp khô. Tôi đi vượt qua họ. Bên đường, một cậu lính trẻ quỳ xuống đất, lè lưỡi hứng một giọt nước long lanh đọng trên đầu lá cỏ chưa kịp rơi xuống đất…
Những hình ảnh ấy không hiểu sao cứ lưu mãi trong trí nhớ tôi, để đến lúc này sau gần 40 năm, khi tôi ngồi viết những dòng này, nó vẫn hiện lên rõ mồn một như mới xảy ra hôm qua trong tâm trí tôi”.
Với những chàng lính trẻ, phụ nữ là một đề tài không thể thiếu trong những cuộc chuyện trò, tâm sự, là một cảm xúc không thể thiếu trong những thể xác trẻ trung căng tràn nhựa sống, tác giả đề cập tới vấn đề này với một cái nhìn sâu sắc và tinh tế:
“Hầu hết những mê mai, đều rất thích những chàng lính Việt Nam, dù lúc đó lính ta ăn mặc nhếch nhác, mặt mày hốc hác vì gian khổ nhưng với nước da trắng hơn, dáng vẻ thư sinh hơn những người Khmer bản địa, nhiều người lính đã làm cho những mê mai mê mẩn. Bản năng giống khiến họ thèm khát những vòng tay đàn ông.
Khi tiếp xúc với bộ đội ta, những mê mai kia chẳng thèm giấu cảm xúc, nhiều khi đang nói chuyện, họ chẳng ngại ngần ‘sang số’, tháo cạp chiếc váy đang mặc ra, để hở cả một khoảng bụng chìa ra trước mặt những thằng lính Việt, rồi hai tay cầm đưa lên phía trước, giũ giũ, sau đó ép lại thành bụng, giắt chiếc cạp sang phía bên kia… nhìn ngứa mắt thật. Có những lúc anh em đang tắm, họ ra đầm lấy nước, hoặc cũng ra tắm thì họ thường thể hiện một điều gì đó như là sự lả lơi, mời gọi, những cái nhìn lộ rõ vẻ thèm khát đến cháy lòng.
Với lính, khi đó toàn là những chàng trai đang tuổi 18-20, bản năng giống đực rất mãnh liệt. Nhìn họ làm thế, mặc dù biết đấy, hiểu ý họ đấy, cũng chẳng thằng nào dám xơ múi gì, đành nuốt cơn thèm vào trong, bởi kỷ luật chiến trường hết sức nghiêm khắc. Đã có một vụ hiếp dâm ở Quân đoàn 4, bị tòa án quân sự xử bắn và thực hiện công khai ngay tại mặt trận, thông báo đến từng chiến sĩ để phòng ngừa, nên chuyện trai gái giữa bộ đội ta với các ‘mê mai’ thực sự rất hiếm”.
Tập hồi ký này có một điểm khác biệt, khá là thú vị: tác giả thuật lại chuyến “thăm lại chiến trường xưa” của các cựu chiến binh Trung đoàn 174, với những tình cảm vô cùng thắm thiết:
“Khi tôi đến nhà thì em đang lễ chùa gần đó. Nghe tin có khách Việt Nam đến nhà, em tất tưởi chạy về, trên tay bế một đứa trẻ độ chừng 2 tuổi.
Là Nhanh đây ư, em đây ư? Gần 40 chục năm rồi nên em khác đi nhiều quá khiến tôi không thể nào nhận ra được. Ngày tôi về nước, em mới 14 tuổi, mỗi khi tôi đến nhà, em lại ôm lấy tay tôi, chạy theo tôi nhõng nhẽo và ra chiều tự hào với lũ bạn cùng phum rằng mình có một người anh là bộ đội Việt Nam. Vậy mà giờ đây gặp lại em đã 53 tuổi. Em đã trở thành một người mẹ của 7 đứa con, là bà nội, bà ngoại, một người đàn bà Khmer già nua, khắc khổ đến tội nghiệp.
Có một điều rất lạ là khi chạy từ chùa về, thoạt nhìn thấy tôi, em chẳng hề lạ lẫm, bình thản gọi tôi với giọng thật trìu mến, như thể em vẫn nghĩ sẽ có ngày tôi trở lại:
- Boòng Điền… nức ná. (Anh Điền, nhớ lắm)
Em cười, một nụ cười thật rạng rỡ. Rồi liền sau đó, ngay trước mặt chú Minh và mấy bà hàng xóm, em chẳng ngại ngần ôm chầm lấy tôi, đôi mắt rơm rớm.
Rồi em khóc. Giữa tiếng nức nở, em nói với tôi:
- Boòng, Me bất hời… Boòng nức Me tê? (Anh, Mẹ mất rồi… Anh có nhớ Mẹ không?)
Tôi cũng khóc. Một thằng lính đã bước qua cả một cuộc chiến chinh gian khổ ở xứ sở này chưa bao giờ biết khóc, kể cả những lúc phải chứng kiến đồng đội hy sinh thì chúng tôi cũng chỉ bặm môi lại mà chịu đựng. Vậy mà khi nghe em hỏi vậy, tôi không thể cầm được nước mắt, tôi ôm lấy vai em, tấm thân gầy gò dựa hẳn vào vai tôi. Tôi chỉ biết nói:
- Anh biết rồi. Anh nhớ Mẹ, nhớ các em lắm nhưng không thể nào sang được. Anh có lỗi với Mẹ và các em rất nhiều.
Tôi hỏi em:
- Mẹ chết thế nào?
Em kể, sau ngày tôi về nước mấy năm, Mẹ sang lấy hàng bên Thái Lan, khi mang hàng về theo đường buôn, Mẹ bị pháo Thái Lan bắn chết”.
***
Những đoạn văn giản dị, chân thật, nhưng không hề thiếu gợi cảm như vài trích dẫn trên đây hầu như xuất hiện đều đặn từ đầu tới cuối tập hồi ký. Và cuộc sống, tâm tư, tình cảm của một thế hệ người lính trên đất bạn cũng hiện lên rất rõ, vừa rất quen thuộc với tôi, cũng vừa mới mẻ hơn qua cách nhìn nhận và mô tả của Nguyễn Vũ Điền.
Như Chuyện lính Tây Nam của Trung Sỹ, một người lính thuộc Sư đoàn 9, Quân đoàn 4, có thể nói Rừng khộp mùa thay lá là một tập hồi ký chân thật nhưng không kém phần sâu sắc và thú vị, giúp người đọc có một cái nhìn rõ ràng, toàn diện hơn về những chàng lính trẻ làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia.
Đọc hết tập hồi ký, đêm cũng gần tàn. Bao hình ảnh, bao kỷ niệm lũ lượt kéo về, và tôi viết một mạch những dòng cảm nhận trên đây. Rất mong độc giả của tập sách này, những người từng khoác áo lính, và những thanh niên chưa biết gì về người lính sẽ có những cảm xúc giống như tôi khi đọc nó.
Sài Gòn, tháng 5/2019
Nguyễn Thành Nhân
Tác giả Mùa xa nhà
