Đến tận hôm nay, có thể nhiều người vẫn nghĩ rằng, cuộc chiến mà quân đội ta đã phải tiến hành trên biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia, đập tan tập đoàn phản động Pol Pot - Ieng Sary, cứu giúp đất nước và nhân dân Campuchia khỏi thảm họa diệt chủng không quá khốc liệt như những năm chống Mỹ cứu nước.

Sử sách nước nhà cũng ít khi nhắc đến 10 năm gian khổ, hy sinh của một thế hệ người Việt Nam trên những địa danh xa lạ ngoài lãnh thổ Tổ quốc năm 1979 và những năm 80 của thế kỷ XX. Chính vì thế, những năm tháng gian khổ và hy sinh của những người lính tình nguyện trên đất bạn cứ mờ mờ ảo ảo trong suy nghĩ của rất nhiều người, nhất là những người trẻ.

Nhưng với những người lính đã bước qua cuộc chiến này thì dù đến nay đã hơn 40 năm, chẳng ai có thể nguôi đi những ám ảnh về những gì đã trải qua, về những gian nan vất vả, những hy sinh, mất mát mà họ đã từng nếm trải hoặc chứng kiến. Đó mãi mãi là những ấn tượng sâu đậm nhất trong cuộc đời của những người lính tình nguyện, khiến không ai có thể lãng quên.

Có thể đó là niềm vui, cũng có thể đó là nỗi buồn hoặc là niềm khắc khoải nhưng nó cứ thôi thúc trong lòng mỗi người trong suốt những tháng năm hôm nay.

Đã có nhiều cựu chiến binh trên khắp các hướng của Mặt trận viết về những ngày tháng gian nan, vất vả và oai hùng đó. Nhưng mỗi người viết về cuộc chiến với một góc nhìn khác nhau, vị trí khác nhau. Và tôi, với góc nhìn của một chiến sĩ thông tin bộ binh của Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 174, Sư đoàn Bộ binh 5, từng tham chiến tại mặt trận Campuchia trong những năm 1978 đến 1980 xin được góp thêm một góc nhìn nữa để các đồng đội của tôi và tất cả các bạn hiểu thêm về cuộc trường chinh của những người lính chúng ta trên đất bạn những năm tháng ấy.

Thời gian lâu quá rồi. Do anh em, đồng đội, bạn bè động viên nên tôi mới cố hình dung những sự kiện năm xưa để ghi lại một cách trung thực nhất những gì đã xảy ra cách đây 40 năm trước. Xin được coi những dòng hồi ức này như những lời tâm sự của một người lính với những đồng đội đã hy sinh và những đồng đội còn sống đến hôm nay.

***

Nếu ai đó hỏi tôi, anh còn nhớ ngày vào Mặt trận, đơn vị anh gồm những ai không? Tôi tin là không chỉ tôi, mà bất cứ người lính nào đã từng ra trận cũng không thể trả lời chính xác được. Bởi chiến tranh giống cái lò nướng thịt, miếng này chín, bỏ ra lại có miếng khác được đưa vào, người này hy sinh, hoặc bị thương lại có người khác thay thế. Làm sao mà nhớ hết được.

Chẳng thế mà trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, ai cũng biết Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập với 34 chiến sĩ. Nhưng danh tính cụ thể của 34 con người ấy là ai, thì phải có biết bao nhiêu cuộc hội thảo khoa học mới xác định được, bởi ngay sau ngày 22/12/1944, đội đã đánh trận Phai Khắt và Nà Ngần…, có những người hy sinh ngay sau ngày thành lập và cũng có những người được bổ sung vào đội ngay sau ngày đó. Nhớ nhớ, quên quên cũng là chuyện hết sức bình thường.

Cách đây hơn 40 năm, tôi nhập ngũ. Một thằng sinh viên loắt choắt phải tạm xa giảng đường, xa Hà Nội để lao vào một cuộc chiến nơi đất khách. Những năm tháng sống và chiến đấu ở mặt trận cho tôi một cái nhìn khác về chiến tranh, cho tôi hiểu thấu đáo hơn về tình người trong lúc binh đao, trong cơn hoạn nạn. Rất nhiều đồng đội của tôi đã hi sinh, bỏ lại thời trai trẻ trên đất bạn, nhưng cũng có rất nhiều đồng đội trở về từ sau cuộc chiến, dù rằng gần như chẳng mấy ai nguyên vẹn.

Chúng tôi đã gặp nhau, trong số những đồng đội ngày nào, có người tôi nhớ, tôi hình dung ra, nhưng cũng không ít người tôi không thể nhớ được, mặc dù đã cố vận tất cả trí não của mình. Thời gian lâu quá rồi, những chàng lính trẻ măng, gầy tong teo ngày nào, giờ đã thành ông nội, ông ngoại, tóc đã phai màu, khuôn mặt nhàu nhĩ,… Thời gian và những lo toan sau cuộc chiến làm cho tất cả chúng ta đã thay đổi, phải không các bạn? Nhưng dù thế nào thì tất cả các bạn, những người lính năm xưa vẫn mãi như thế, vẫn mãi mãi là ĐỒNG ĐỘI của tôi, những người đã chia sẻ đắng cay, đồng cam cộng khổ với tôi trong những tháng ngày đáng sống nhất trên cõi đời này.

Tôi trân quý, tôi yêu mến, tôi cảm phục, cảm ơn tất cả các bạn về những gì các bạn đã dành cho tôi trong những tháng ngày ở Mặt trận, những gì các bạn đã làm cho những đồng đội hy sinh khi chúng mình cùng nhau trở lại chiến trường xưa.

Giờ đây, tất cả những gì thuộc về các đồng đội đều trở nên vô giá.

***

Ở phần trên, tôi có nói chiến tranh như một cái lò nướng thịt, miếng này chín, bỏ ra lại có miếng mới được đưa vào, người này đi, lại có người khác được thay thế… Nói thế chẳng ngoa chút nào đâu.

Thời gian tôi tham chiến ở chiến trường Campuchia chưa đầy hai năm, mà Tiểu đoàn được bổ sung quân đến bảy, tám lần. Vậy nhưng các đại đội chẳng khi nào có đến 50 người, Tiểu đoàn khi đông nhất chưa nổi 200 tay súng, bởi trong chiến tranh, người hy sinh, người bị thương… hầu như ngày nào cũng có. Việc bổ sung quân vào Mặt trận trong những năm chiến tranh giống như đong gạo thời bao cấp. Đầu tháng thùng gạo đầy, cuối tháng lại chẳng còn được bao nhiêu, lại nôn nao chờ sang tháng mới để được bổ sung, bù đắp vào số đã hao hụt.

Còn nhớ, một buổi chiều, khi đơn vị đóng quân ở Chup, Trung đội tôi được nhận hai chú lính trẻ măng từ Bắc Giang vào. Đang ăn cơm thì các chú khoác ba lô đến. Các chú còn quá trẻ, mấy thằng lính “già” nhìn nhau ái ngại. Liệu những chàng lính măng tơ này có chịu nổi bom đạn không, và lỡ chúng nó chết thì sao? Thương chúng nó quá…

Bỗng thằng Cương kều thì thầm:

- Thằng kia có lông chưa chúng mày?

Vậy là có một cuộc tranh luận được khơi mào và thực hiện thông qua ánh mắt và cử chỉ của những thằng lính tinh nghịch. Chúng tôi ra hiệu với nhau, ăn cơm xong sẽ vật chú ấy ra xem sự thể thế nào.

Chú lính đến lán của bọn tôi. Vì đang ăn cơm nên chúng tôi bảo chú pha nước uống. Khi chú đang thò tay lấy gói chè, mấy thằng lính hè nhau đè ngửa chú ấy ra, cởi cúc quần và lôi tuột cả quần ngắn quần dài xuống tận đầu gối…Ôi giời ơi, trắng nhởn, đã có gì đâu, còn non tơ quá, vừa mới rời vú mẹ đã phải vào mặt trận đây mà…

Chúng tôi cười, cười rộn rã bởi cái trò tinh nghịch ấy. Nhưng có cái gì đó cay cay nơi khóe mắt. Thương chúng nó quá, giá như chúng nó đã từng biết yêu, đã từng cầm tay một người con gái, đã từng biết đến nụ hôn, hoặc đã từng là đàn ông thì nếu có mệnh hệ gì còn đỡ tiếc, đằng này…

Ngay tháng sau, khi chú ấy cùng chúng tôi khiêng xác của 19 đồng đội hy sinh ở Ngã tư Xương Máu về Phum Khvav, tôi nhìn khuôn mặt méo xệch, tái mét của chú ấy mà thấy thương. Nó còn trẻ quá, đã biết trận mạc là gì đâu mà phải nhìn thấy xác chết. Nó cũng ngây thơ như tôi trong trận đánh đầu đời tại cửa ngõ thị xã Kratié mấy tháng trước đây. Tôi phải vừa đi vừa động viên chú ấy:

- Cố lên em, mình khiêng các anh ấy rồi lỡ mấy hôm nữa, lỡ tháng sau mình chết, đồng đội lại khiêng mình.

Chú ấy cứ tức tưởi sau lưng tôi vì sợ và thương những người lính đã hi sinh.

Vậy mà sau đó vài tháng thì chú ấy chết thật, chú ấy chết trong một trận đánh vào Dangkum, một căn cứ của địch giáp biên giới Thái Lan. Người lính ấy ra đi khi chưa tròn 18 tuổi, vẫn ngây thơ như một đứa trẻ, như một đứa em út trong gia đình chúng tôi. Đau xót lắm, thương em lắm, nhưng đã là người lính thì phải biết chấp nhận, chẳng ai có thể làm được gì cho em, bởi tất cả chúng mình đều giống nhau, đều là LÍNH CHIẾN, đều phải lao lên phía hòn tên mũi đạn. Chỉ may mắn mới có cơ hội trở về.

Giá như không có chiến tranh, giá như đừng có chiến tranh thì những chàng trai như chú em kia, và cả chúng tôi nữa đâu phải ra trận, đâu phải chịu những mất mát hy sinh nhiều đến thế.

Nhớ lại kỷ niệm xưa để tự nhủ mình rằng, những đồng đội đã chết và cả những người đang sống hôm nay thôi thúc tôi phải viết, viết lại những gì đã xảy ra ở Snoul, ở Kratié, ở Svay Chek, Poipet, hồ Ampil, ở Cao Melai… 40 năm trước.

Dù hay, dù dở, thì các bạn hãy cứ đọc nhé. Đọc để hiểu suy nghĩ rất thật của một người lính đã bước ra từ chính cuộc chiến này.