[TIÊU DỀ]: Trận thứ hai
Thời điểm: Một lát trước.
Địa điểm: Bắc Kinh, phủ họ Thẩm.
Nhân vật: Thẩm Cổn (con thứ của Thẩm Thanh Hà, vai oa sinh), Thẩm Bao (con thứ ba của Thẩm Thanh Hà, vai oa sinh), Thẩm phu nhân (vợ Thẩm Thanh Hà, vai lão đán), Thẩm Thanh Hà (Kinh vĩ Cẩm y vệ, vai sinh), Thẩm Ti và Tiểu Hà (con cả của Thẩm Thanh Hà, vai tiểu sinh), Nghiêm Hỉ.
〔Thẩm Cổn, Thẩm Bao lên.〕
Thẩm Cổn, Thẩm Bao (hát): Nịnh thần đương đạo người căm hận.
〔Thẩm phu nhân lên.〕
Thẩm phu nhân (hát): Nhớ quê nhà muốn dạy bảo cháu con! (Ngồi)
Các con ơi, sao cha các con không ở trong thư phòng?
Thẩm Cổn, Thẩm Bao: Chắc là đi dạo cùng đại huynh rồi ạ.
Thẩm phu nhân: Các con ơi, cha các con tính tình cương trực, nóng như lửa hồng, làm qua ba nhiệm kỳ tri huyện, đúng là "Lại túc duy tuân pháp, quan thanh bất ái tiền" (Quan lại nghiêm trang chỉ tuân thủ pháp luật, quan chức thanh liêm không ham tiền tài)! Vì thế mà đắc tội với hào phú quyền quý, bị điều về kinh sư, biếm làm một chức kinh vĩ nhỏ nhoi. Hằng ngày ông ấy đọc, đọc chính là bức "Xuất sư biểu" này (chỉ vào bàn); viết, viết cũng là bức "Xuất sư biểu" này. Mỗi khi uống rượu say, đọc đến câu "Cúc cung tận tụy, tử nhi hậu dĩ", ắt là ngửa mặt lên trời thở dài, mắng nhiếc cha con nhà họ Nghiêm. Than ôi! Hiện nay triều đình văn võ toàn là tay sai của nhà họ Nghiêm, lỡ như để lộ tin tức, thì cha con nhà họ Nghiêm kia há chịu để yên!
Thẩm Cổn, Thẩm Bao: Ý của mẫu thân thế nào ạ?
Thẩm phu nhân: Đại huynh Tiểu Xá của các con hiện giờ muốn về quê ứng thí, ta muốn khuyên cha các con từ bỏ quan chức, cùng về quê cày cấy, bớt gây thị phi, chẳng phải rất tốt sao?
Thẩm Cổn, Thẩm Bao: Cha một lòng báo quốc, chưa chắc đã chịu đâu ạ!
Thẩm phu nhân: Các con ơi! (Hát điệu Tây hoàng nguyên bản)
Cha các con chức vị nhỏ bé, luống ôm lòng bất bình.
Nhà họ Nghiêm kia đã mua chuộc hết văn võ quần thần!
Chi bằng về nhà cày ruộng cho an ổn;
Có chòm xóm láng giềng đều là người lương thiện!
〔Tiếng Thẩm Thanh Hà ho ở hậu đài. Tiếng đàn tranh chưa dứt.〕
Thẩm Cổn, Thẩm Bao: Cha về rồi kìa.
〔Thẩm Thanh Hà, Thẩm Tiểu Xá lên.〕
Thẩm Thanh Hà (hát): Thẩm Thanh Hà, một kẻ sĩ nghèo, một đời cương trực.
Hận chỉ hận bọn nịnh thần vô sỉ chuyên quyền nạp hối lộ, hại nước hại dân, trên lừa dối thiên tử, dưới áp bức bách tính!
Thẩm Bao: Tham kiến phụ thân, đại huynh!
Thẩm Thanh Hà (hát): Các con cũng phải giữ lời ăn tiếng nói và lòng trung tín, báo đền ơn nước, ngày đêm học võ dùi văn!
Thẩm phu nhân: Lão gia mời ngồi!
Thẩm Thanh Hà (hát): Xin thưa phu nhân, có bàn bạc chuyện gì thế?
Hay là thiếu củi gạo, không có bạc trắng? (Ngồi)
Thẩm phu nhân: Lão gia nói gì thế, tiện thiếp biết tiết kiệm, chuyện trong nhà, xin hãy yên tâm!
Thẩm Thanh Hà: Thế thì đến thư phòng, có chuyện gì muốn nói?
Thẩm phu nhân: Lão gia ơi, ngài suốt ngày viết "Xuất sư biểu", mắng chửi cha con Nghiêm Tung, Nghiêm Thế Phiên, lỡ như lộ tin tức, ắt rước đại họa đấy!
Thẩm Thanh Hà: Ý của phu nhân là gì?
Thẩm phu nhân: Từ bỏ quan chức, về chốn thôn quê, vợ dệt chồng cày, cũng được thảnh thơi tự tại!
Thẩm Thanh Hà: À, phu nhân ơi, nịnh thần đương đạo, chuyên đối đầu với người ngay thẳng, ở chốn kinh thành này hay ở quê nhà thì cũng bị hãm hại như nhau, không khác là bao!
Thẩm phu nhân: Nơi núi cao vua ở xa thì thế nào cũng khá hơn một chút chứ.
Thẩm Thanh Hà: Dù là thế, thì cũng chỉ là bảo toàn tính mạng trong thời loạn, há lại là khí phách của kẻ đại trượng phu!
Thẩm phu nhân: Muốn ở lại đây, lão gia cũng nên cẩn thận một chút!
Thẩm Thanh Hà: Phu nhân, nàng bảo ta phải cẩn thận thế nào đây? Cha con nhà họ Nghiêm kia kiêu ngạo hoành hành, ai nịnh hót chúng thì được làm quan lớn, kẻ không chịu nhận sự mua chuộc của chúng thì là kẻ thù, có cẩn thận thì cũng uổng công thôi! Tục ngữ có câu: "Trung thần không sợ chết, sợ chết không phải trung thần"!
À, phu nhân, xin hãy vào buồng sau nghỉ ngơi đi, ta còn phải viết cho xong bức "Xuất sư biểu" này.
Thẩm phu nhân: Haiz! Các con ơi, hãy chăm sóc cha cho thật tốt nhé! (Đi xuống)
Thẩm Thanh Hà: Các con ơi, mài mực đậm vào! (Viết, hát điệu Tây bì đảo bản)
Nịnh thần đương đạo nước sắp mất,
Sao không khiến người đời tưởng nhớ bậc trung lương!
Gia Cát Lượng vì nước tâm lực quặn đau,
"Xuất sư biểu" lay động lòng người là áng văn huyết lệ.
Cúc cung tận tụy ý chí sục sôi,
Tử nhi hậu dĩ chính khí dài lâu!
Ta Thanh Hà không có công lao lại luống hưởng bổng lộc, viết xong không khỏi khiến lòng người tràn ngập bi phẫn!
〔Nghiêm Hỉ lên.〕
Nghiêm Hỉ: Đến đây là tới nơi rồi. Ngoài cửa có ai không?
Thẩm Thanh Hà: Ngoài cửa có người, con hãy ra xem thử đi.
Thẩm Tiểu Xá: Vâng ạ! Ngoài cửa là ai thế?
Nghiêm Hỉ: Là ta đây, người ở phủ họ Nghiêm đến!
Thẩm Tiểu Xá: Xin mời đi theo ta. Bẩm báo phụ thân: Người phủ họ Nghiêm đến cầu kiến.
Thẩm Thanh Hà: Bảo hắn vào đây.
Thẩm Tiểu Xá: Vâng! Cha ta gọi ngươi kìa.
Nghiêm Hỉ (vẻ kiêu ngạo): Tham kiến Thẩm đại nhân! Thiếu thừa tướng mời đại nhân qua phủ dự tiệc.
Thẩm Thanh Hà: Hử? Ta và Nghiêm thị lang xưa nay vốn không qua lại, sao lại mời ta dự tiệc?
Nghiêm Hỉ: Thế thì không tốt sao? Người khác muốn cầu còn chẳng được ấy chứ!
Thẩm Thanh Hà: Hừ, người khác cầu chẳng được, còn ta thì...
Nghiêm Hỉ: Ngươi ắt là mừng rỡ ngoài ý muốn rồi chứ gì!
Thẩm Thanh Hà: Mừng rỡ ngoài ý muốn sao? (Cười lạnh) Ồ, hừ hừ hừ! Ngươi cứ về trước đi, ta sẽ theo sau đến ngay.
Nghiêm Hỉ: Đến sớm một chút đấy, Thiếu thừa tướng không có thói quen chờ đợi người khác đâu! (Đi xuống)
Thẩm Tiểu Xá, Thẩm Cổn, Thẩm Bao: Cha ơi, phủ họ Nghiêm mà cũng đi được sao?
Thẩm Thanh Hà: Hừ—— Ta tự có đạo lý của mình! À, Tiểu Xá, con hãy thu xếp hành lý, mau chóng về quê ứng thí. Giữa đường nếu có cơ hội, con nên đi gặp hai vị bác Trâu Ứng Long và Phùng Đan Tuyết, kể cho họ nghe đại sự trong triều.
Thẩm Tiểu Xá: Tuân mệnh! Phủ họ Nghiêm mời cha dự tiệc, cha hãy cẩn thận một chút!
Thẩm Thanh Hà (hát):
Ta với nhà họ Nghiêm không qua lại,
Mời dự tiệc ắt chẳng có lòng tốt gì.
Tà không thắng chính các con cứ yên tâm,
Ta tự khắc có cách đối phó!
〔Cùng đi xuống.〕