Lão Xá Tự Truyện

Lượt đọc: 415 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết Thứ Hai
Sự Phục Hồi Nho Nhỏ

❊ ❊ ❊

“Hai mươi ba, ải La Thành.”

Năm hai mươi ba tuổi quả thực là một cửa ải đối với tôi, suýt chút nữa thì không vượt qua được.

Dù xét từ mặt sinh lý, tâm lý, hay bất kỳ mặt lý nào đi nữa, câu tục ngữ này quả thực là một lời cảnh báo đáng chú ý. Theo lời một người bạn học ngành bệnh lý học kể cho tôi nghe: Từ mười tám đến hai mươi lăm tuổi là giai đoạn cần đặc biệt chú ý đề phòng bệnh lao phổi. Trên thực tế, không ít người ở độ tuổi khoảng hai mươi ba đang bận rộn với kỳ thi tốt nghiệp đại học, đồng thời ánh mắt lại liếc trỏm bóng ma thất nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp; hai luồng khí kẹp công, cả thể chất lẫn tinh thần đều khó lòng thảnh thơi tự tại, bệnh phổi tự khắc sẽ nhân cơ hội sơ hở mà xâm nhập.

Chưa nói đến các sinh viên đại học, nói một cách chung nhất, qua tuổi hai mươi mốt, con người ta tự nhiên sẽ bắt đầu thu lại tính trẻ con để muốn trở thành người lớn; có không ít chàng trai tuổi hai mươi hai, hai mươi ba để ria mép cho vui, rồi qua một hai tuần lại cạo đi, đó chính là một bằng chứng. Trong khoảng thời gian này, nếu mọi chuyện đắc ý, ắt sẽ không tránh khỏi muốn nếm thử những thứ từ trước tới nay vẫn bị coi là trái cấm; đã không còn tự coi mình là trẻ con nữa, thì phải ra vẻ già dặn làm mấy chuyện phong lưu mà người lớn hay chơi. Tiền là do tự mình kiếm ra, không tiêu đi há chẳng bứt rứt trong lòng. Hút thuốc uống rượu, cùng với việc mặc quần áo bằng lụa, vẫn chỉ là chuyện nhỏ; chơi bời cờ bạc, mới thực sự mang đủ hương vị người lớn. Còn nếu sự việc không được như ý, chán nản càu nhàu, đây chính là lúc đó, cũng có thể tổn hại đến sức khỏe. Người thật thà hơn một chút, dù sự việc đắc ý mà lại không ném đá giấu tay, cũng thường nghĩ đến chuyện tìm một cô gái, trải qua cuộc sống yêu đương, tuy thật thà nhưng rốt cuộc tuổi trẻ không kìm nén được, gặp phải người con gái coi tình yêu là trò đùa, kết hôn là một đống đau khổ, còn thất nghiệp (thất tình) thì có lẽ sẽ tự tử. Ngược lại, thiên hạ bất bình, không màng nghĩ đến bản thân, sát thân thành nhân không chịu thua kém, máu trên chiến trường phần lớn là từ những kẻ như thế này.

Đáng tiếc không có bộ bảng thống kê nào hỗ trợ, tôi đành phải nói rằng theo quan sát cá nhân tôi, “thuyết ải La Thành” này là đứng vững được. Lấy ví dụ gần đây, ít nhất tôi có thể đưa chính mình ra làm chứng, tuy không hẳn là “khoa học” gì, nhưng rốt cuộc cũng không mất đi giá trị “có một lần như thế”.

Năm hai mươi ba tuổi, chuyện của riêng tôi, tính về thù lao thì không đến nỗi quá tồi. Mỗi tháng tôi có thể nhận được hơn một trăm đồng. Một trăm đồng của mười sáu, mười bảy năm trước có thể dùng bằng hai trăm đồng hiện nay; hồi đó tiêu mười lăm đồng xu nhỏ là có thể ăn một bữa no nê. Tôi nhớ: một suất thịt lợn thái sợi xào ba chiếc bánh xô-i thoa dầu, một bát vằn thắn kèm theo hai quả trứng gà, chỉ tốn mười một, mười hai đồng xu là có thể thanh toán; nếu chuẩn bị sẵn mười lăm đồng xu tiền cơm, thì hoàn toàn có thể kiếm một bầu rượu trắng để uống.

Đương nhiên tiền giấy Trung Giao hồi đó một đồng chỉ đáng giá vài hào, mà tiền lương hàng tháng thì không bao giờ có thể nhận một cục hết một lần, thế là phương pháp chia nhỏ món tiền và đổi đồng tròn ra đồng hào khiến tôi thường xuyên phải đem một hai tấm vé tiệm cầm đồ đi thì mới qua khỏi. Giả sử được phát tiền một cách sảng khoái, mà tiền lại hoàn toàn là bạc trắng nguyên chất, tôi nghĩ có lẽ tôi đã sớm trở thành một “lão đại gia” rồi.

Dù thế nào đi nữa, tiền lương hơn một trăm đồng rốt cuộc cũng không khiến tôi gặp phải khó khăn cực lớn; đem cầm đồ rồi lại chuộc về, rất hợp với đạo lý “làm giàu cho dân, ích quốc”, thế là tôi không vui cũng chẳng oán. Mỗi khi nhận được một phần tiền lương, tôi lại về nhà đưa cho mẹ một ít tiền. Rời khỏi nhà, tôi luôn cảm thấy thế giới vô cùng trống trải cô tịch, không rút ra một ít tiền thì không thể khiến niềm vui của mình có mối liên hệ với một xó xỉnh nào đó trên thế giới. Thế là tôi đi xem kịch, đi dạo công viên, uống rượu, mua thuốc lá “Đại Hỉ” để hút. Vì xem kịch đã thành nghiện, tôi tiến thêm một bước học theo mấy câu với bạn bè, đến lúc rượu ngấm lời say, tôi cũng có thể hô lên hai câu; hay dở không cần biết, hô lên dẫu sao vẫn sảng khoái. Tử lượng không lớn, mà lại rất thích uống, gom góp hai ba tri kỷ, là lại gọi vài cân; uống đến lúc ai nấy đều cứng lưỡi, mới bắt đầu thích nói chuyện, nói năng sảng khoái thân thiết, thực sự bộc lộ chút khí phách của trang nam nhi đất Yến Triệu khảng khái bi ca. Điều này thực sự đáng ghi nhớ. Say rượu trở lại, có khi giao cả ví tiền lẫn khăn tay cho người kéo xe kéo bảo quản, ngày hôm sau tỉnh dậy, giữa nỗi đau buồn vẫn thấp thoáng chút cảm giác hào phóng phóng khoáng ngang tàng. Có một lần, tôi đang trọ tại một căn hộ ở chùa Dực Giáo. Người bạn thân Lư Tung Am chở từ Liễu Tuyền Cư tới một vò rượu “Trúc Diệp Thanh”. Lại hẹn thêm hai người bạn nữa — trong đó có một người không biết uống — mọi người liền bưng bát trà lên. Vò tuy to, nhưng sao chống lại được sự tấn công dồn dập của những chiếc bát trà; trăng còn chưa lên, vò đã cạn. Đi làm gì đây? Đánh bài chơi thôi. Mỗi người lấy ra một trăm đồng xu, quy đổi ra tiền đại dương khoảng hơn bảy hào, vì đây là chuyện thời xưa. Vừa dựng ván bài đầu tiên lên, không biết — cho đến nay vẫn không biết — tôi trèo lên giường bằng cách nào. Bài chắc chắn là không đánh thành công, bởi vì khi tôi mở mắt ra thì mặt trời đỏ đã lên cao tận đỉnh đầu.

Cũng đã học được cách đánh bài. Cho đến tận bây giờ khi tôi đã tỉnh ngộ ra, tôi vĩnh viễn không thể trở thành một tay cờ bạc già dặn. Tôi không muốn tốn tâm sức để tính toán, mà hoàn toàn lãng mạn phó thác thắng thua cho vận may. Tôi không xem những quân bài ở “dưới đất”, cũng không nhìn quân bài do nhà trên nhà dưới đánh ra, tôi chỉ tưởng tượng hy vọng có được quân bài đẹp là thành thanh nhất hoặc đại tam nguyên. Kết quả là trận nào cũng thảm bại. Sau khi nhận ra thiếu sót này, tôi không còn mấy nghiện đánh bài nữa, đánh hay không đều được; thế nhưng, vào lúc đó tôi quyết không thừa nhận tay bài của mình dở, chỉ cần có ai hô hào là tôi lại ngồi xuống.

Tôi không thể nghĩ ra việc gì có hại hơn đánh bài. Uống nhiều rượu có thể bị tổn thương, nhưng vừa say xong, chẳng ai lập tức đi uống lại nữa, trừ khi là mượn rượu tự tử. Đánh bài thì lại khác, biết rõ là có hại, vẫn cứ muốn tiếp tục, có một người nói “chơi tiếp đi”, là chẳng ai nỡ rời đi. Vào lúc này, con người dường như đã bị những khối quân bài nhỏ bé ấy mê hoặc, nóng lạnh đói no đều mặc kệ, vứt hết mọi kiến thức vệ sinh sang một bên. Càng đánh càng hút thuốc uống trà, càng thua càng máu chiến. Gà gáy, lòng bàn tay phát nóng, đầu óc hoa vồ, nhưng chẳng ai chịu không xả mạng bồi quân tử. Chơi mạt chược suốt đêm, tôi tin chắc rằng, tổn hại còn lớn hơn nhiều so với việc mắc một trận bệnh nhẹ. Thế nhưng, tuổi trẻ khí thịnh, ai thèm quản mấy chuyện này!

Tôi chỉ là không đi chơi bồ bịch gái gú. Cho dù là bạn thân đến đâu kéo tôi đi, tôi cũng chưa từng đồng ý một lần nào. Tôi dường như giữ lại chút ít này, để tự giải khuây tự an ủi; cái gì tôi cũng có thể gật đầu, duy chỉ là không thể bước chân tới “nơi đó” nữa; chỉ có như vậy, khi đêm thanh vắng tự vấn lương tâm mới không đến mức tự đặt toàn bộ con người mình vào giữa bầy lũ hoang đàng.

Thế nhưng, thuốc lá, rượu chè, mạt chược, đã đủ khiến tôi gầy gò, đàm trong cổ thường mang theo chút máu!

Hồi đó, lý luận tự do hôn nhân vừa mới được giới trẻ coi là phúc âm cứu thế, mà mẹ tôi thì lại ngấm ngầm đính ước hôn sự cho tôi. Để từ hôn, tôi đã vô cùng lo lắng. Vừa muốn không thể không làm một con người mới, lại vừa sợ làm tổn thương lòng mẹ, tiến thoái lưỡng nan, lòng thắt lại thành một cục u nhỏ. Tôi mời chị ba đến làm hộ thuyết khách, lão mẫu rớm lệ gật đầu. Tôi yêu mẹ, nhưng tôi đã giáng cho bà một đòn chí mạng. Thời đại khiến tôi trở thành đứa con nghịch tử. Hôn ước rốt cuộc cũng bị hủy bỏ, thế nhưng tôi lại mắc một trận bệnh rất nặng.

Mới đầu phát bệnh, tôi chỉ cảm thấy toàn thân cứng đờ. Tắm rửa, không ra mồ hôi; chạy khắp phố, không ra mồ hôi. Tôi biết sắp không ổn rồi. Qua hai ba ngày, tôi uống một ít thuốc thành dược, không có hiệu lực. Ban đêm, tôi nằm mơ một giấc mơ kỳ lạ, mơ thấy mình dường như đã chết, nhưng lại nghe rõ mồn một tiếng khóc của mọi người. Sáng sớm hôm sau, tôi về nhà, vừa về đến nhà là không dậy nổi nữa.

“Tiên sinh” là người của Thái Y Viện, đã kê cho tôi loại thuốc gì, tôi không biết, tôi đã bất tỉnh nhân sự, không biết phải đòi đơn thuốc để xem. Đợi đến khi tôi có thể xuống giường trở lại, tóc trên đầu tôi đã toàn bộ cắt đứt quan hệ với tôi, cái đầu nhẵn thín như quả bóng bi-a. Nửa năm sau, tôi vẫn không dám cởi mũ trước mặt người khác, dưới mũ trống trơn.

Trải qua trận ốm này, tôi bắt đầu kiểm điểm bản thân: Những thói hư tật xấu đó nhất định phải bỏ, từ nay về sau phải cẩn thận hơn bội phần, đây không phải chuyện đùa!

Thế nhưng, rốt cuộc tại sao lại phải học những thói hư tật xấu này? À, hóa ra là vì trong tháng có thu nhập trăm mấy, mà công việc lại vô cùng thảnh thơi. Vậy thì, nếu định không quậy phá nữa, nhất định trước tiên phải có chút việc đính đắn mà làm; công việc thảnh thơi mà thù lao hậu hĩnh chỉ có thể hủy hoại bản thân mình.①——

①Khi Lão Xá làm hiệu trưởng tiểu học, từng được cục học vụ phái sang Giang Tô khảo sát giáo dục tiểu học. Tháng 9 năm 1920, Lão Xá giữ chức khuyên học viên khu bắc ngoại thành Bắc Kinh, lại từng giữ chức sở trưởng sở giảng giải giáo dục thông tục bắc giao công lập Bắc Kinh, ủy viên bộ phận tiểu học hội giáo chức Bắc Kinh, v.v., cho nên thù lao của ông khá hậu hĩnh.

Đúng lúc này, cấp trên của tôi mắng tôi một trận. Thế là tôi từ chức. Có người nói tôi quá hiếu thắng, có người nói tôi bị ép buộc không thể không từ chức, tôi đều mặc kệ. Tôi đi tìm một nơi dạy học, mỗi tháng kiếm năm mươi đồng. Về mặt tiền bạc, khỏi phải nói, tôi chịu tổn thiệt rất lớn; về mặt sức lao động đương nhiên cũng phải chịu thêm rất nhiều vất vả. Thế nhưng, tôi rất vui vẻ: Tôi lại được chạm vào sách vở, từ sáng đến tối tiếp xúc đều là những học sinh đáng yêu. Ngoài việc vẫn hút thuốc, tôi đã tự nhiên vứt bỏ hết những thói hư tật xấu khác. Kiếm được ít tiền, làm nhiều việc, không nỡ tiêu tiền, cũng chẳng rảnh rỗi mà tiêu. Suốt nửa năm trời, tôi chưa từng say rượu một lần nào, chưa từng chạm tay vào cờ bạc một lần nào. Mệt mỏi, dạo quanh khuôn viên trường hoặc ra ngoài sân vận động xem học sinh chơi bóng, hoạt động của tôi hoàn toàn ở trong trường học, tâm trí định thần, sinh sống có quy luật; giả sử mà có thể vứt bỏ điếu thuốc lá, lại đi lễ nhà thờ nhiều hơn một chút, tôi hoàn toàn có thể trở thành một tín đồ Thanh giáo.①——

①Qua khỏi “cửa ải”, Lão Xá gia nhập Thiên Chúa giáo. Theo “Niên giám Hội Thanh giáo Trung Hoa” kỳ 7 năm 1924 ghi chép: “Thư Xá Thiển Dư… tuổi hai mươi sáu, người Bắc Kinh, năm Dân Quốc thứ 11 chịu lễ rửa tội thuộc Hội Thanh giáo Trung Hoa phố Cương Ngõa Thị Bắc Kinh, từng giữ chức khuyên học viên kinh sư, giáo viên trung học Nam Khai, cán sự đoàn phục vụ địa phương Bắc Kinh, nay giữ chức giáo viên trung học đệ nhất kinh sư, chủ nhiệm trường nhật giáo Hội Thanh giáo Trung Hoa phố Cương Ngõa Thị.” Lúc này, ông ôm ấp ý niệm hy sinh vì dân vì nước, đổi tên thành “Xá Thiển Dư”. Tinh thần bác ái của Thiên Chúa giáo đã ảnh hưởng đến cả cuộc đời Lão Xá. Chẳng bao lâu sau, do mối quan hệ giáo hội, được Dịch Văn Tư giới thiệu sang Anh dạy học.

Khi dạy học ở trường trung học Nam Khai, tôi từng nói trong đại hội kỷ niệm Quốc khánh của trường rằng: Tôi muốn giải thích “Song Thập” thành hai chiếc thánh giá. Vì chính trị dân chủ, vì phúc lợi chung của quốc dân, mỗi người chúng ta phải gánh vác hai chiếc thánh giá — Chúa Giê-su chỉ gánh vác một chiếc: Để phá hủy, quét sạch những thói hư tật xấu cũ, tệ nạn lâu đời, và thứ văn hóa độc hại như nghiện thuốc phiện, chúng ta phải chuẩn bị hy sinh, gánh vác một chiếc thánh giá. Đồng thời, vì sáng tạo xã hội và văn hóa mới, chúng ta cũng phải chuẩn bị hy sinh, gánh vác thêm một chiếc thánh giá nữa.

Nghĩ lại, tôi có thể sống đến tận bây giờ, mà cuộc sống trước sau ít nhiều vẫn có quy luật, xấp xỉ hoàn toàn là công lao của “cửa ải” đó; đương nhiên, lần đó mà không vượt qua được, thì có lẽ có chút không ổn rồi. “Hai mươi ba, ải La Thành”, là một lời cảnh báo đáng chú ý!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.