Chúng ta đã thấy sự chênh lệch là nền móng của bất công thì ràng buộc và mâu thuẫn chính lại là trạng thái phát xuất do sự bất công ấy.

Tại sao trong cuộc sống loài người lại có sự ràng buộc ? Bởi vì khi xã hội loài người đã chênh lệch thì ý thức tìm đến cái sống là ý thức tranh đấu, vươn lên ! Kẻ hèn tìm đến chỗ sang, kẻ đói tìm đến chỗ no, cái rách tìm đến cái lành… Mọi ràng buộc ấy ảnh hưởng vào tâm tư con người, thúc đẩy họ phải tranh đấu, cướp đoạt để tự tồn. Cho nên, khi đã bước vào dòng đời, tâm tư con người lúc nào cũng nơm nớp lo âu, mà chúng ta thấy những tâm tư ấy phát xuất nhiều nhất trong lớp người bình dân, bởi vì họ là người bị thiệt thòi nhất trong cán cân chênh lệch của xã hội, họ cần phải lo lắng để tự bảo vệ lấy cuộc sống họ :

Một là đứng cửa trông ra,

Hai lo đi lấy chồng xa nước người.

Ba lo sợ chị em cười,

Bốn lo đi ngược về xuôi sao đành.

Năm lo lúc tử lúc sinh,

Sáu lo con gái một mình đường xa.

Bảy lo nhớ cửa nhớ nhà.

Tám lo còn chút mẹ già ai nuôi.

Chín lo em thiệt cả người,

Để em kiếm lối tìm nơi đi về.

Nếu bảo rằng trong đời sống chỉ có lớp người bình dân mới nhiều lo lắng ưu tư thì cũng không đúng. Bất kỳ trong giai cấp nào, mỗi người đều chịu một sự ưu tư, lo lắng trong hoàn cảnh sinh sống của mình. Cái khác nhau ở chỗ tính chất của sự ưu tư, lo lắng ấy mà thôi. Sở dĩ người đời cảm thấy nỗi lo lắng của lớp người bình dân đáng thương hại hơn là vì cái lo lắng của họ trực tiếp với cái đói khổ, rách rưới, trong lúc cái lo lắng, ưu tư của người trong giai cấp thượng lưu thường là những cái lo lắng, ưu tư vì tham vọng cá nhân hơn là bản chất tự tồn.

Tuy nhiên, dù với tính chất nào, mọi ưu tư, lo lắng của con người trong xã hội vẫn đưa đến một ảnh hưởng tất yếu là tranh đoạt, mà kẻ ưu tư là kẻ bị thất thế, thiếu sức tranh đoạt ấy.

Đây, trong ca dao bình dân đã chứng minh ý thức tranh đoạt của họ :

Xưa kia ngọc ở tay ta,

Bởi ta chểnh mảng, ngọc qua tay người.

Và nếu họ có phải than phiền như :

Đem thân vào chốn cát lầm,

Cho thân lấm láp như mầm ngó sen.

Đêm đêm ngồi tựa ánh đèn,

Thở than với bóng, giải phiền với hoa.

Thì cũng chính vì họ đã mệt lừ trong trạng thái tranh đoạt của lẽ sống.

Cho nên, chúng ta không lấy làm lạ khi yếu tố tranh đoạt tự tồn lôi kéo con người như một ràng buộc, chằng chịt với nhau không sao tháo gỡ ra nổi. Và cũng yếu tố tranh đoạt ấy đưa lẽ sống con người vào trạng thái mâu thuẫn chống đối nhau.