Chàng thanh niên Morosouke đang trên đường tới những vùng miền xa xôi của nước Nhật. Anh tứ cố vô thân, cha mẹ không có, bằng hữu cũng không, chẳng ai dìu dắt anh hòa nhập cuộc sống nơi kinh kỳ hay giúp anh gây dựng cơ nghiệp. Anh đã theo những danh y tầm sư học đạo, thuần thục được cái nghề cứu người và với tay nghề vững vàng, lại thêm lòng bác ái, nhất định chẳng mấy mà anh sẽ được người người tín nhiệm. Thế nhưng trong một thành lớn đến chừng này thì một kẻ đơn thương độc mã như anh sao trụ được. Giữa bao kẻ, bất luận giàu nghèo, khôn ngoan hay ngu dốt, bậc anh tài hay phường xảo trá, chỉ có những kẻ lắm tiền hay quyền thế mới hòng tiến thân. Và bởi Morosouke không có tiền, cũng chẳng có người đỡ, nên anh đã quyết định đến thành khác, nơi chưa có ai hành nghề thầy thuốc để lập nghiệp; bởi chỉ có ở đó, người ta mới trọng tài.

Trời đang tiết xuân. Những dòng sông cuồn cuộn chảy xuống từ núi gầm gào, ào ạt tung bọt; thình lình một cơn lũ khủng khiếp ập đến dâng nước thành những cuộn sóng cao bằng nhà, nhấn chìm mọi thứ trên đường đi. Giữa lúc nguy nan, Morosouke bám được vào cánh cửa gỗ hẳn đã bị lũ giật phăng và nước cuốn trôi đi. Ép mình trên cánh cửa, người thầy thuốc để mình bị cuốn trôi đi, mắt nhìn những điều khủng khiếp đang diễn ra quanh mình.

Bỗng anh nghe thấy tiếng kêu cứu tuyệt vọng vẳng đến: “Cứu tôi với, cứu tôi với! Tôi sắp chết đuối rồi! Cứu với, tôi sắp chết đuối rồi!” Gần cánh cửa có người đàn ông nọ đang gom chút sức lực cuối cùng để vật lộn chống lại những con sóng đục ngầu chỉ chực dìm anh ta xuống đáy. Không chút đắn đo lo cho an nguy của bản thân, Morosouke túm lấy người đàn ông đã sắp chìm nghỉm và kéo anh ta lên cùng mình.

Vừa lên đến nơi, người này đã rối rít cảm ơn ân nhân cứu mạng: “Ôi, ân nhân đáng kính, tôi nợ ngài cả mạng sống; từ nay về sau tôi nguyện làm tôi tớ cho ngài. Xin hãy coi tôi là tên hầu trung thành; tôi sẽ theo ngài tới cùng trời cuối đất và đến chết tôi vẫn hàm ơn lòng dũng cảm cùng sự tử tế của ngài. Tôi chỉ là một thợ đóng thùng nghèo khổ; nhưng bàn tay tôi, nhờ ơn ngài mà còn, nguyện từ rày về sau chỉ phục vụ ngài mà thôi!”

Anh ta không ngớt lời cảm ơn và trong khi miệng vẫn ca tụng ân nhân cứu mạng mình, anh ta khiếp sợ ôm cứng lấy tấm gỗ, kinh hãi trông những xoáy nước. Người thầy thuốc, tế nhị giả như không hề nghe thấy những lời cảm ơn ấy, mà chỉ chăm chú trông theo hướng mảng bè bất đắc dĩ này đang xuôi. Lúc này dường như mảng bè đang trôi trên một khu rừng bởi đây đó có những ngọn cây vượt lên khỏi mặt nước và trong xoáy nước có con cáo đang vùng vẫy tuyệt vọng mong thoát ra. Người thầy thuốc không chần chừ lâu. Anh ngả người, vươn ra xa hết mức khỏi chiếc bè và chìa tay cho con cáo.

“Trời ơi, ngài làm gì thế!” người thợ đóng thùng kinh hãi hét lên. “Cứ để mặc con cáo, cánh cửa này sẽ lật mất thôi và cả hai ta sẽ rơi cả xuống nước. Đánh liều hai mạng sống chỉ để cứu một con cáo thì mới vô lý làm sao chứ!”

Người thầy thuốc lờ những lời này đi và kéo con cáo lên. Vậy là có ba mạng trên cánh cửa và xem ra nó khó bề chở nổi. May thay, cánh cửa được làm từ gỗ tốt, chứ nếu không dưới sức nặng như thế nó có lẽ đã đắm rồi.

Nước càng lúc càng dâng cao và chẳng mấy chốc người ta chỉ còn nhìn thấy bọt sóng ngầu lên. Chợt có những xoáy nước ngay bên cạnh cái bè. Một con rắn lớn đang xoay tít trong dòng nước và sắp bị nuốt chửng. Lại một lần nữa, người thầy thuốc, chẳng phút lưỡng lự, kéo con rắn lên cùng mình. Mặc người thợ đóng thùng càu nhàu, than vãn, nói trước rằng rồi tất cả sẽ chết hết vì con rắn này.

“Nếu đã có đủ chỗ cho cả ba thế này, chúng ta cũng sẽ tìm được một chỗ nhỏ cho con rắn!” người thầy thuốc kiên quyết đáp. “Con rắn cũng là vật sống và tôi không thể thấy chết mà không cứu được.”

Nước mấp mé bề mặt cánh cửa nhưng nó không chìm và con rắn cũng có được một chỗ tạm trên đó.

Đoàn người và thú kỳ lạ này xoay xở ngồi chật chội trên tấm gỗ cứu nạn và cứ mặc dòng nước cuốn đi. Mãi rồi cơn bão cũng tan và nước bắt đầu rút. Cuối cùng, cánh cửa chở người thầy thuốc, người thợ đóng thùng, con cáo và con rắn mắc lại giữa đường chạy qua cánh đồng. Họ nán lại thêm một chốc để nước rút hết khỏi đường, rồi nhằm thẳng hướng thành phía trước đi tới. Riêng con rắn và con cáo đi theo ân nhân cứu mạng một quãng ngắn rồi chia tay, chúng bày tỏ lòng biết ơn: “Chúng tôi sẽ không bao giờ quên ơn ngài; nếu có dịp, chúng tôi sẽ đền đáp ơn này.”

Suốt đường tới thành, người thợ đóng thùng cũng cam đoan với người thầy thuốc rằng anh ta sẽ biết ơn người thầy thuốc cả phần đời còn lại và sẽ dùng những ngày còn lại ấy để làm lụng hòng đền ơn.

Đêm ấy, họ xin trú nhờ tại nhà của một người giàu có trong vùng, và hay tin quanh đây không có lấy một thầy thuốc nào cả.

“Vậy tôi sẽ ở lại đây, trong thành này, và tôi sẽ trị bệnh cho người dân,” người thầy thuốc quyết định. “Sao phải đi xa nữa làm gì?”

Chủ nhà giàu có mời anh ở lại nhà mình: “Nhà tôi rất rộng và gia đình tôi chẳng đông đến mức ở hết phòng. Vậy các anh cứ ở lại đây. Khi nào kiếm khá thì trả tiền thuê nhà, cứ xem như tôi cho nợ. Còn nếu anh không muốn nợ nần phiền phức thì hãy chăm bệnh cho gia đình tôi không công để đổi lại.”

Morosouke vui lòng chấp thuận lời đề nghị. Anh làm một tấm biển và thông báo khắp thành là kể từ ngày này, thầy thuốc Morosouke sẽ ở tại nhà ngài Hatchiémon. Người ốm khắp cả thành ùn ùn kéo đến nhà anh. Morosouke thân thiện với mọi người và chịu khó lắng nghe những lời phàn nàn. Vả chăng, anh rất thạo nghề - chẳng gì anh cũng đã theo học toàn những danh y - nên tên tuổi anh lan sang tới cả những vùng lân cận và người bệnh ở những làng xa xôi nhất cũng kéo đến thăm khám.

Morosouke chẳng mấy mà giàu, anh trả tiền thuê nhà, cho xây m ột ngôi nhà lớn ở giữa thành và sống sung sướng nhờ nghề của mình.

Người thợ đóng thùng cũng theo Morosouke ở lại thành này. Người thầy thuốc không muốn chuyện đền ơn, nói rằng không cần anh ta làm tôi tớ cho mình, nên anh ta cũng hành nghề trở lại. Vận may cũng mỉm cười với anh ta. Chẳng mấy chốc anh ta đã mở được xưởng riêng và xây được ở ngoại ô một căn nhà nhỏ xinh. Nhưng, không giống Morosouke, anh ta không thỏa mãn với cuộc sống của mình. Anh ta bị lòng đố kị giày vò thành thử không sao vui lên được. Thành công của ân nhân không để anh ta yên, và anh ta hay hằn học nói: “Cả hai ta đều đến đây không có lấy một xu dính túi và xem giờ thì tay thầy thuốc thế nào kìa. Hắn ta chắc chắn là rủng rỉnh tiền bạc đến không biết tiêu sao cho hết. Chưa kể lại còn nhà cao cửa rộng ở ngay giữa thành nữa!”

Và lòng đố kị dằn vặt anh ta cho tới khi nó lấp hết lòng biết ơn. Người thợ đóng thùng không ăn không ngủ, công việc thì trì trệ cho tới một ngày, không chịu được nữa, anh ta tới gặp quan quan tỉnh.

“Thưa ngài,” anh ta nói, “thứ lỗi cho tôi nếu tôi dám quấy rầy ngài, nhưng tôi thấy có trách nhiệm phải lưu ý ngài về tên thầy thuốc Morosouke. Đó là một tên nguy hiểm sẽ khiến không chỉ người bệnh mà cả thành này gặp tai họa. Những trò bùa chú chẳng có gì tốt đẹp mà hắn, thưa ngài, lại chữa trị bằng những trò đó. Ngài không thấy lạ sao khi giữa trận lụt lớn đã cướp đi sinh mạng chừng ấy người, thì lại có cánh cửa một ngôi chùa nào đó đến với hắn vừa kịp lúc. Còn tiền mà hắn kiếm được nữa; chắc chắn cũng từ nguồn gốc mờ ám mà ra. Không có những trò xảo thuật ấy, chắc chắn hắn chẳng thể nào giàu nhanh đến thế được.”

Viên quan tỉnh hoảng sợ, bởi quả thật, tốt nhất là nên tránh xa các trò bùa chú cho lành. Nếu có điều gì xảy ra cho thành, lãnh chúa sẽ không trách phạt tên thầy thuốc vô danh kia mà trách chính ông, đường đường một quan tỉnh. Ông vội cử ngay lính đến nhà người thầy thuốc và tống anh vào ngục. Mặc cho người thầy thuốc ra sức kêu oan, không ai nghe anh cả, họ còn không cho anh biết anh bị bắt vì tội gì.

Tin tức về cuộc bắt bớ người thầy thuốc danh tiếng và được yêu mến lan nhanh, nhưng cũng phải mất vài tuần mới đến được tai con cáo. Ngay khi biết tin ân nhân gặp chuyện chẳng lành, nó vội vàng tìm đến rắn bàn bạc.

“Ân nhân của chúng ta đã gặp họa lớn, rắn ạ,” cáo nói. “Chúng ta phải giúp ngài thôi.”

Chúng suy nghĩ rất lung, rồi cũng tìm ra được một cách. Rắn sẽ đi nghe ngóng xem người ta nói gì về Morosouke và tại sao anh bị tống vào ngục. Ngay sau khi biết được câu trả lời, chúng sẽ lại hội ý với nhau.

Bí mật giữa con người thì chẳng mấy mà lộ và rắn dễ dàng tìm hiểu được ngọn ngành, chuyện trò bùa chú.

“Thực là trả ơn hay chưa!” hai con vật nói với nhau khi biết tên kẻ đã vu khống người thầy thuốc. “Nhưng làm thế nào chúng ta báo được cho viên quan tỉnh? Mà ai lại đi thương lượng với một con rắn và một con cáo?”

Chúng suy nghĩ rất lung, đưa ra rồi lại bác bỏ không biết bao nhiêu ý, cuối cùng cũng tìm được một cách.

Đợi đến đêm, rắn tới nhà viên quan tỉnh và náu dưới hiên nhà bằng gỗ dẫn ra vườn nơi để dép của mọi người trong nhà. Nó cuộn tròn, chờ ở đấy đến chiều hôm sau. Cuối cùng cũng đến lúc ngài tỉnh trường theo lệ thường ra vườn đi dạo. Chỉ chực ông vừa thò bàn chân đi tất mỏng xuống hiên nhà để xỏ dép thì rắn lao tới, cắn phập vào bắp chân rồi lẩn đi mất.

Viên quan tỉnh hét lên một tiếng đau đớn rồi ngã lăn ra. Chân ông sưng phồng lên và ông sốt phừng phừng. Nghe tiếng hét, người ăn kẻ ở trong nhà chạy tới. Họ mang viên quan tỉnh đặt lên giường, đắp khăn ướt lên vết cắn - nhưng vô ích. Chân ông ngày càng sưng và viên quan tỉnh ngày đêm rên xiết vì đau đớn.

Giữa lúc ấy thì cáo làm gì? Theo lời khuyên của rắn, để có thể đường hoàng vào nhà con người, nó sực nhớ tới bà dì sống ở làng xa có một viên ngọc thần, có thể giúp biến hình như mong muốn.

Nhân lúc rắn trườn vào thành cắn viên quan tỉnh, thì đến lượt mình, cáo chạy gấp đi tìm bà dì. Nó phải nhanh nếu muốn trở về thành trước khi viên quan tỉnh vời đến các danh y và nhà sư thông thái từ thành lân cận tới. Nó chạy liền hai ngày hai đêm. Đến sáng ngày thứ ba, có được viên ngọc rồi nó về đến thành. Đến nơi, nó biến thành một thầy tướng số già đi ngang qua trước cửa nhà viên quan tỉnh.

Vừa hay tin có thầy tướng số đến thành, tôi tớ trong nhà viên quan tỉnh vội vàng ra phố đón ngài về thăm bệnh.

Thầy tướng số nhìn cái chân sưng phồng với vẻ nghiêm trang rồi nói: “Trông đã biết chẳng phải vết cắn của rắn thường. Tất cả chỉ ra rằng đây là hình phạt cho một quyết định bất công mà ngài đã đưa ra. Không, tôi không nghĩ rằng có cách nào cứu được ngài!”

Viên quan tỉnh hỏi thầy tướng số rằng thực không có cách nào ư. Ông sẵn sàng hủy ngay quyết định bất công kia nếu được.

Thầy tướng số ra vẻ đăm chiêu suy ngẫm lắm, rồi cuối cùng ông nói: “Tôi không biết làm thế nào, nhưng trong ngục có một người, duy nhất người ấy có thể giúp được ngài.” Đó là tất cả những gì ông tiết lộ. Rồi không quay dọc quay ngang, ông rời nhà và rời khỏi thành luôn.

Vậy là viên quan tỉnh nhớ ra mình đã bỏ tù thầy thuốc Morosouke. Có lẽ thầy tướng số đã ám chỉ anh ta khi nói về quyết định bất công. Ông vội vàng sai lính vào ngục giải người thầy thuốc đến.

Morosouke trông thấy cửa ngục mở ra và lính ập vào, ra lệnh: “Đi mau, không chậm trễ!” thì vô cùng hoảng hốt.

Trong đầu Morosouke chỉ nghĩ tới việc họ mang mình đi hành quyết.

“Tôi vô tội! Tôi chẳng làm gì hại ai!” người thầy thuốc hét lên, nhưng chẳng ai nghe anh; họ đẩy anh về phía trước và dẫn tới gặp viên quan tỉnh.

Tới nơi, người thầy thuốc khốn khổ đứng run rẩy, đầu cúi thấp và van vỉ: “Thưa ngài, mong ngài đại xá chứ thực tình tôi chẳng mắc tội gì cả.”

Nhưng thay vì kết tội, anh lại nghe thấy ngài quan tỉnh cầu xin: “Morosouke kính mến, tôi đã bất công với anh. Hãy giúp tôi, tôi không thể chịu được đau đớn thêm nữa.”

Người thầy thuốc không đợi phải cầu xin đến lần thứ hai. Anh nhìn cẳng chân phù nề và anh vừa đặt tay lên vết sưng nóng đỏ thì chân liền hết sưng. Cơn sốt liền dứt ngay tức thì và đau đớn cũng hết.

Viên quan tỉnh vui sướng tột độ; ông cho thả người thầy thuốc, ban thưởng cho người này hậu hĩ và vì biết ai là kẻ xúi giục gây nên rắc rối này, nên ông tống tên thợ đóng thùng vào ngục thế chỗ cho người thầy thuốc.

“Chuyện ác từ người ác mà ra cả,” ông nhủ thầm; còn chúng tôi thì nói thêm rằng: “Làm người thì không nên vong ân bội nghĩa.”