Ngày xưa, ở một làng chài nọ, có một bà góa nghèo sống cùng cô con gái độc nhất. Họ mới dọn về làng này vài năm trước. Hồi còn mồ ma chồng bà, một nhà buôn lớn nhất nhì thành, cả gia đình sống rất sung túc và hạnh phúc. Nhưng người đời chẳng bảo sao, hạnh phúc ngắn chẳng tày gang...

Một ngày, người lái buôn đổ bệnh và chỉ ít lâu sau thì qua đời, được chôn cất trọng thể. Còn lại bà góa sống cô quạnh cùng cô con gái. Có khi do bà không có tài buôn bán, cũng có khi bà không gặp may, dù là gì thì khách mua cứ ngày một thưa thớt, mà nợ lại ngày một chất chồng, rồi đến một ngày bà góa chẳng còn cách nào khác là bán hết của nả trong nhà để trang trải nợ nần, và khăn gói rời thành. Về làng, bà sống tằn tiện và dồn hết tâm huyết chăm lo bảo ban cô con gái, càng lớn cô gái lại càng dành hết tình yêu cũng như sự ân cần cho mẹ. Cô con gái có tấm lòng thơm thảo và thương người; cô đối đãi với ai cũng dịu dàng, nhân hậu. Nhìn cô, ai cũng mến. Bà góa vui mừng vì có cô con gái như vậy và trông cô chăm sóc mẹ, vun vén việc nhà, quét sân, mang nước thôi là bà cũng quên hết muộn phiền. Nhưng bà góa đã già, tiền bạc ngày một túng thiếu và cô con gái nhỏ Hanako quyết định đi làm để đỡ đần mẹ. Vì hiền hòa, tốt bụng, nên chẳng bao lâu cô đã tìm được một chỗ làm tốt trong thành gần làng. Dù phải cất công ngày ngày đi cả giờ đồng hồ mới vào đến thành, nhưng Hanako không muốn để mẹ già một mình, thế là sáng nào cũng như sáng nào, mới tờ mờ, cô đã rời nhà để kịp trở về trước khi đêm xuống. Mỗi lần về, cô lại mang theo một nửa khẩu phần ăn mà người trong thành trả công cô.

Đường rất khó đi, đặc biệt là vào mùa đông, hay những hôm gặp bão mùa thu, nhưng Hanako không quản ngại gì. Cô vui tươi nhảy nhót, tâm hồn rộng mở với vạn vật trong rừng. Hanako thuộc từng tổ chim và biết từng đóa hoa mới chớm nở. Nhưng cô thích hơn cả là cây dẻ lớn, cành nhánh tỏa rộng nằm giữa con đường từ làng vào thành. Thân cây cao lớn từ đằng xa đã trông thấy rõ và Hanako luôn chào cây từ xa, bởi nó nhắc cô đã đi được nửa đoạn đường. Chẳng mấy chốc cô đã thấy gắn bó với cái cây và có thói quen dễ chịu là dừng lại bên cây - bất kể nắng nôi hay tuyết rơi - để kể cho cây nghe những gì cô đã thấy trong ngày, từ những tin mới trong thành mà cái cây, dù cao hơn cô gái nhỏ Hanako, cũng không thể thấy, đến chuyện bông hoa nào đã nở trong vườn nhà. Nhưng cô hay kể nhất là về người mẹ giờ chân đã mỏi, đi lại khó khăn và cô chỉ ước ao sao giúp mẹ có được cuộc sống đầy đủ. Và cứ vừa kể chuyện, cô lại dịu dàng vuốt ve vỏ cây già nua xù xì, nhặt đi những chiếc lá khô, cành nỏ mà gió đã thổi rơi rụng xuống rễ cây.

Đằng đẵng ba năm trời, ngày nào cũng như ngày nào, Hanako đều trò chuyện cùng cái cây, và dần dà cô quên phắt đi rằng đó là một thực thể hoàn toàn khác mình. Cái cây đã trở thành người bạn tâm giao, nơi trút bầu tâm sự của cô lúc nào không hay.

Một tối nọ, như thường lệ, cô lại mang thức ăn về cho mẹ. Ngày hôm đó, cô phải làm muộn hơn, và cô vội vã về mong kịp mang thức ăn cho mẹ để bà khỏi lo lắng. Từ xa, cô đã dõi mắt tìm cái cây đứng giữa chặng đường, dù cho lần này cô không có thời gian trò chuyện với nó. Nhưng cô vẫn có thể dừng lại chốc lát và vuốt ve thân cây. Vậy là, cô cứ mải nhìn phía trước, vui mừng nghĩ đến lúc được gặp bạn mình mà không hề hay biết những đám mây đen đã ùn ùn kéo đến phủ kín bầu trời. Khi những hạt mưa đầu tiên rơi xuống, cô chỉ kịp chạy tới cái cây để được che chở dưới vòm lá dày rậm. Mưa rơi như trút trên tán lá và Hanako ôm chặt lấy thân cây lắng nghe tiếng nước chảy.

Đột nhiên, cô có cảm tưởng mình nghe thấy một giọng nói khe khẽ lẫn với tiếng mưa rơi: “Hanako thương mến, đã đến lúc chúng ta từ biệt rồi. Ba ngày nữa, thợ mộc của lãnh chúa sẽ tới đây đốn hạ tôi. Người ta sẽ lấy thân tôi đóng thành một con thuyền. Rất nhiều thợ thuyền đã tụ tập trong làng và sẽ đóng thuyền tại đây. Ba tháng nữa, con thuyền sẽ hoàn thành và viên thợ cả sẽ tổ chức một buổi lễ linh đình chào đón sự kiện này. Lãnh chúa sẽ đích thân tham dự. Trong giờ khắc từ biệt này, tôi muốn cảm ơn tình bạn của bạn và sự ân cần của bạn. Trái tim thuần khiết của bạn đã làm tôi vô cùng cảm động. Nhưng điều làm tôi cảm động hơn, ấy là bạn hết mực quan tâm chăm sóc người mẹ già, đến quên cả thân mình. Bạn thực xứng đáng có một số phận tốt đẹp hơn, và bởi vì tôi có quyền năng, tôi muốn giúp bạn đạt được điều đó. Hãy nghe kỹ những lời tôi sắp nói: khi viên thợ cả ra lệnh hạ thủy con thuyền, sẽ không một sức mạnh nào trên thế gian này có thể khiến tôi suy suyển. Cuối cùng, lãnh chúa sẽ hứa ban tặng hậu hĩ cho người nào đẩy được thuyền xuống dòng nước. Nhưng sẽ chẳng ai làm được. Chỉ đến khi nào bạn lại gần tôi và thì thầm: ‘Là tôi, Hanako đây, tôi đến với bạn đây’ thì con thuyền sẽ nhẹ nhàng trượt xuống nước. Xin tạm biệt, Hanako thương mến, mong bạn mãi nhân hậu và hiền từ như thế!”

Cây dẻ vừa dứt lời thì mưa cũng tạnh và trời quang đãng trở lại. Hanako sửng sốt tột độ. “Hẳn là mình đang mơ; cây làm sao có thể nói được, dù cây dẻ là người bạn thân thiết nhất của mình,” cuối cùng cô nhủ thầm, rồi cô lại dịu dàng vuốt ve thân cây, cầm tay nải lên và chạy về nhà.

Tối hôm sau, cô lại dừng chân bên cái cây.

“Bạn tưởng tượng được không,” cô hụt hơi nói, “hôm qua tôi đã gặp một giấc mơ tồi tệ. Tôi mơ thấy người ta chặt bạn đi. Nhưng đó chỉ là một giấc mơ thôi; tôi chắc chắn, chắc như đinh đóng cột, là sẽ chẳng có điều gì xảy ra đâu. Lỡ thật thì tôi biết nói chuyện với ai đây?”

Nhưng ngày thứ ba, khi Hanako trở về nhà, dù có cố dõi mắt nhìn bạn mình từ xa, thì cô cũng không còn trông thấy thân cây cao lớn đâu nữa. Hoảng hốt, cô chạy ào tới, nhưng những gì cây tiên đoán đã thành hiện thực. Giờ đây, nơi thân cây từng kiêu hãnh vươn lên, những người thợ mộc đang chặt những cành cuối cùng của cây dẻ khổng lồ. Buồn bã, Hanako vuốt ve lần cuối vỏ cây rồi chậm rãi quay về nhà.

Tối hôm đó, ngôi nhà không còn tiếng hát ca. Hanako lặng lẽ chăm sóc mẹ, không ngừng nghĩ về cái cây khốn khổ. Giờ đây con đường đi không có người bạn thân thương mới buồn làm sao!

Tất cả những gì cây tiên đoán đã thành hiện thực. Cả ngôi làng thốt nhiên đông đúc những thợ thuyền tối ngày cưa thân, bào láng, tiện cột rồi bắt đầu dựng một con thuyền lớn ở ngay rìa làng, chỗ bãi sông.

Đúng ba tháng sau, ngay gần con nước, một con thuyền tuyệt đẹp thơm mùi gỗ và mùi nắng đã sừng sững hiện ra.

Thế rồi, cũng đến ngày hạ thủy. Đó thực sự là một lễ hội! Đám đông tề tựu. Ai nấy đều vận những bộ đồ đẹp nhất. Có không biết bao nhiêu là nhà buôn, và la liệt bánh gạo, bánh kẹp, cá tươi và món ăn vặt được bày bán. Có cả gánh hát đến dựng rạp bên bờ sông khô ráo. Người ta chỉ còn chờ lãnh chúa, cuối cùng ngài cũng tới cùng đoàn tùy tùng đông đảo. Người ta đổ ra bãi sông, người người chen chúc đến nỗi một hạt gạo cũng khó lòng lọt qua.

Nhưng chuyện gì thế này? Thợ thuyền hoài công đẩy, dây thừng kéo đến đứt cả ra, con thuyền vẫn oai vệ nằm đó. Một con thuyền đẹp nhường ấy mà làm gì nếu không thể cho xuống nước? Người thợ cả tái mặt vì tức giận. Chuyện đáng xấu hổ làm sao, lại còn ngay trước mắt lãnh chúa nữa! Nhưng mặc ông thét lác, động viên, nhiếc móc thợ thuyền, chẳng có gì suy chuyển; con thuyền không nhúc nhích lấy một phân. Cả đám đông đứng xem cũng lao vào giúp sức nhưng vô ích vẫn hoàn vô ích.

Cuối cùng, lãnh chúa thông báo sẽ trọng thưởng cho ai giải được bùa phép này và hạ thủy được con thuyền. Nhiều trai tráng nổi danh lực lưỡng trong cả vùng kéo đến thi nhau trổ tài; rồi cả đến những vị thầy tu quyền phép, những thầy lang xảo quyệt; ai nấy đều ra sức thử, nhưng chẳng ai thành công. Con thuyền vẫn ngự trên bãi sông, thơm mùi gỗ và mùi nắng, nhưng không ai có thể đẩy xuống nước.

Cô gái nhỏ Hanako cũng đứng giữa đám dân làng, và suy nghĩ hồi lâu sau khi quan sát mọi chuyện, xem có nên nghe theo lời khuyên của cây dẻ hay không. Nhưng có bao nhiêu người lạ, bao nhiêu trai tráng sức vóc tráng kiện đã thử. Tất cả mọi người chắc chắn sẽ cười nhạo cô, một cô gái mảnh mai yếu ớt mà lại muốn so tài với con thuyền lớn. Và ai biết được, nếu ngày xa xôi đó, chỉ là cô mơ thôi? Nhưng nghĩ về lời của người bạn cũ và thấy mọi chuyện diễn ra đúng như cây đã nói, cuối cùng cô cũng lấy hết dũng khí, tiến lại bãi đất trống ngay trước con thuyền, cúi rạp người và bảo: “Nếu ngài cho phép, tôi sẽ thử phá tan bùa phép đã giữ con thuyền.”

Điều cô sợ đã xảy ra; tất cả đều cười nhạo cô; đã biết bao người thử vận may, những người khỏe mạnh và những người quyền phép. Còn đây là một cô gái yếu ớt mà lại muốn tỏ ra hơn người sao. “Về nhà đi và cẩn thận đấy. Ở đây cô chỉ làm quẩn chân người khác mà thôi!”

Nhưng những người hàng xóm cũng có mặt trong số khán giả thì lên tiếng bênh vực: “Đó là Hanako bé nhỏ. Cứ để cô ấy thử. Đó là một cô gái tử tế, nhân hậu và cô ấy không ngu ngốc chút nào đâu. Ai mà biết được, biết đâu chỉ có cô ấy mới được việc.”

Cuối cùng, người thợ cả ra dấu khích lệ cô, bởi ông không muốn bỏ qua dù chỉ một cơ may nhỏ.

Hanako ngượng ngùng lại gần con thuyền, dang tay ra và thì thầm khe khẽ: “Là tôi, Hanako bé nhỏ đây.”

Vì xúc động, cô nói bé quá đến nỗi chẳng nghe thấy gì. Đám đông chăm chú theo dõi cảnh tượng này để xem điều gì xảy ra. Vậy là Hanako im lặng một lát, rồi tiến lại gần hơn, vuốt ve thành thuyền trơn nhẵn và nói: “Là tôi, Hanako đây. Tôi đến với bạn đây!”

Cô vừa dứt lời thì con thuyền tự mình trượt êm ái xuống dòng nước.

Vậy là niềm vui vỡ òa. Tất cả mọi người đều thán phục cô gái nhỏ Hanako và lãnh chúa gọi cô lại gần để hỏi xem cô muốn được thưởng gì.

Hanako kể lại cho lãnh chúa nghe tình bạn của cô và cây dẻ, cả chuyện cây dẻ muốn giúp đỡ cô như thế nào, cô và bà mẹ già. Cô gái nhỏ đáng mến và khiêm nhường đã làm lãnh chúa hài lòng, và ngài ban thưởng cho cô hậu hĩ, đến nỗi, kể từ đó cô sống hạnh phúc và không phiền muộn gì bên mẹ của mình.