Ngày xưa có một lái buôn vô cùng giàu có, ông giàu đến độ các lãnh chúa thế lực nhất vương quốc cũng phải tới ông mượn tiền. Trong nhà ông, ngôi nhà lớn nhất cả thành, cất giữ những vật quý hiếm nhất và kỳ diệu nhất thế gian: những rương đầy ắp lụa là vải vóc dệt khéo đến nỗi sờ vào cứ nhẹ tựa như không; vàng thì nhiều không sao kể xiết; chẳng gì mà không có trong nhà người lái buôn. Trên bàn ăn chỉ bày toàn cao lương mỹ vị. Nước để pha trà hằng ngày cũng phải là thứ nước từ nguồn trong và sạch nhất, phải đi mất nửa ngày đường mới lấy về được.
Đồng thời, lái buôn cũng là người tử tế, vui vẻ và hạnh phúc. Việc buôn bán ngày một phát đạt, tưởng đâu không ai trên đời sung sướng bằng ông. Nhưng chuyện gì chẳng có hai mặt, và đúng vậy, người lái buôn cũng có nỗi buồn thầm kín. Con trai độc nhất của ông Kiheidji, là một trang khôi ngô, tuấn tú, lại cư xử lịch thiệp, ăn học đàng hoàng; nhưng dù có muốn gì được nấy và chẳng ốm o bệnh tật gì thì cậu cũng sống rất khép kín, chẳng giao du giao thiệp với mấy ai. Tất nhiên là cậu cũng đến đấu trường hay hí trường với cánh thanh thiên đồng trang lứa, hoặc chiều ý bố hay bị bạn bè nài nỉ quá thì cũng ra quán dùng một bữa ngon, uống chén rượu thơm; nhưng cậu chẳng bao giờ cười, còn khuôn mặt nhợt nhạt lúc nào cũng phảng phất nỗi buồn mênh mang. Cánh thanh niên thường mời cậu, bởi cậu là con trai của công dân được kính trọng nhất thành và luôn hào phóng chi tiền; nhưng nói chung, họ lấy làm mừng rỡ nếu cậu viện cớ gì đó từ chối, bởi khuôn mặt u ám của cậu khiến ai nấy đến u sầu theo.
Ông bố rất lo lắng vì tính khí khó chiều của cậu con trai. “Nó sẽ ra sao nếu ta không còn nữa và nó phải gánh vác công việc buôn bán. Kiheidji chẳng thiết tha với thứ gì và tâm trạng ủ ê của nó đến đuổi hết khách hàng đi mất thôi. Rồi nó sẽ thế nào và cả công việc kinh doanh bố nó truyền lại nữa?” Người lái buôn giàu có thường nghĩ vậy nhưng không biết làm sao đánh thức niềm vui sống trong cậu con trai. Kiheidji lễ phép lắng nghe khi cha quở mắng, cậu chiều hết ý muốn của ông, tuy nhiên vẫn chẳng vui hơn.
Trong cùng khu phố cũng có một lái buôn khác. Dù việc làm ăn không thuận lợi bằng, song ông cũng là người trung trực và khôn khéo cho nên ai ai cũng kính trọng. Thuở ông còn sống, gia đình cũng chẳng thiếu thốn gì. Họ sống khiêm nhường nhưng vui vẻ và cậu con trai độc nhất cũng được giáo dục đến nơi đến chốn. Nhưng một ngày nọ người lái buôn ngã bệnh, và chỉ ít lâu sau đã nằm dưới ba tấc đất. Bà góa không thạo chuyện làm ăn, nên chẳng mấy mà cơ nghiệp tiêu tán và bà chỉ còn cậu con trai Tokoubei. Khi Tokoubei đến tuổi khôn lớn, cậu phải kiếm việc để nuôi thân cùng mẹ mình. Trong lúc tìm việc, cậu tới cả nhà của người lái buôn giàu có kia. Cậu trai trẻ khôn khéo rất được lòng ông chủ và bởi ông này cũng biết rất rõ gia đình cậu, nên ông nhận Tokoubei về làm. Tokoubei rất chăm chỉ, tỉ mỉ và sớm chứng tỏ được tài năng đến nỗi người lái buôn giàu có giao hết việc sổ sách cho cậu và chỉ trong một thời gian ngắn, đã mang cậu về giới thiệu với gia đình. Ông càng đặc biệt thích chàng thanh niên khi thấy cậu con trai mình cũng thân thiết và quyến luyến với cậu này. Vậy là ông sẵn lòng thuận theo ý con xin cho thầy ký mới của nhà nghỉ vài ngày để dẫn cậu đi hành hương đến các ngôi chùa nổi tiếng ở Ise.
“Rốt cuộc, con trai ta cũng có hứng với việc gì đó; biết đâu sau này nó lại thay đổi?” ông khấp khởi mừng thầm.
Hai cậu thanh niên Kiheidji và Tokoubei lên đường. Con đường như ngắn lại bởi Tokoubei biết rất nhiều truyện cười và khuôn mặt Kiheidji thường dãn ra khi cậu rụt rè mỉm cười; lắm khi cao hứng cậu còn tự mình kể chuyện. Một tối nọ - sau một ngày mệt nhoài - họ bắt gặp một quán trọ trông có vẻ khang trang nằm trên đường đi, không xa thành mấy.
“Chúng ta ở lại đây đêm nay đi,” Kiheidji đề nghị. “Quán trọ này trông có vẻ cũng hiếu khách; chắc ở đây ăn uống cũng không đến nỗi; việc gì phải cố đi tới tận thành? Tôi mệt quá rồi, không cất bước được nữa.”
Tokoubei cũng đồng ý, họ tiến vào quán trọ. Đón họ ở cửa là lão chủ quán vừa già vừa béo. Thoáng trông thấy Kiheidji vận bộ đồ đắt tiền, hắn hoan hỉ ra mặt và kính cẩn: “Các ngài đây tôi trông đích thị là trên đường đi ngao du cho thỏa chí tang bồng? Hay chuyến công cán nào đã dẫn các ngài đến vùng chúng tôi? Hân hạnh làm sao cho quán trọ tuềnh toàng của chúng tôi được tiếp đón những vị khách lừng danh như thế. Tôi sẽ chuẩn bị ngay cho các ngài những căn phòng tốt nhất. Đảm bảo các ngài sẽ hài lòng!”
Lão nói một lèo những lời này, vừa nói vừa không ngừng cúi lạy, rồi dẫn những vị khách vào nhà. Trong nhà, họ còn được tiếp đón trọng thị hơn nữa bởi bà chủ quán, bà này niềm nở dẫn họ lên lầu xem phòng. Rồi bà xin phép lui ra đi chuẩn bị bữa tối, không lúc nào thôi cúi lạy.
Tokoubei tò mò nhìn quanh và thấy trên cửa phòng có dòng chữ thế này: “Chưa từng có kẻ nghèo hèn nào ngủ ở đây.”
Cậu huých Kiheidji và nói: “Xem chúng ta đã đặt chân vào quán trọ sang trọng đến thế nào này. Chỉ dành cho người giàu thôi đấy!”
“Chà chà, lần này, họ bị lỡm rồi,” Kiheidji cười đáp. “Cậu nghèo kiết xác mà vẫn được ngủ trong căn phòng đẹp nhất!”
Ăn tối xong hai người bạn còn đấu láo một hồi nữa, rồi mới chúc nhau ngủ ngon và ai về phòng nấy. Tokoubei chui vào trong tấm chăn mỏng, nhưng dù đã mệt lử cậu vẫn không sao chợp mắt được.
Cậu trở mình trên giường không thôi, mi mắt ngày càng trĩu lại nhưng cơn buồn ngủ thì không đến.
“Chắc là xa hoa chừng này không dành cho một kẻ nghèo như mình và dòng chữ ngoài kia hóa ra chẳng sai,” Tokoubei tự nhủ.
Cứ trở mình trên giường như vậy, đột nhiên cậu có cảm giác trông thấy có thứ gì động đậy trong lò. Cậu nằm im giả đò như đã ngủ, nhưng mắt mở to chăm chú quan sát chuyện xảy ra. Ngay cạnh lò sưởi là một bà nhỏ thó đang cúi lom khom. Mãi một hồi, Tokoubei mới nhận ra đó là bà chủ quán và bà ta cúi mình đi đi lại lại trên bếp lò như thể đang làm việc đồng áng. Chàng thanh niên ráng nhìn kỹ hơn thì thấy bà ta gieo hạt trên tro. Vừa đếm đến năm thì hạt mầm đã nảy. Chúng lớn như thổi, chẳng mấy đã trổ bông trĩu hạt. Được một chốc, trong lò chẳng có gì xảy ra, chỉ có những bông lúa bắt đầu chín và khi chúng vàng ruộm lên, bà kia đem gặt, rồi đập bằng đòn gỗ; rồi bà từ tốn, cẩn thận nhào bột. Bà ta xong việc thì trời cũng vừa sáng. Khi tiếng gà đầu tiên vừa cất lên, mọi thứ liền biến mất, trong lò lại chỉ còn mỗi tro nguội.
Tokoubei dụi mắt. “Mình hẳn đã ngủ thiếp đi và mơ rồi.” Cậu tò mò trông lại căn phòng. “Nhưng rõ ràng mình đã trông thấy chuyện đó và chuyện cứ thật rành rành ra.”
Cậu đứng dậy kiểm tra lò; nhưng chẳng tìm được gì đáng ngờ. Đó là một cái lò như mọi cái lò khác. Thế rồi Tokoubei nhìn vào trong gương. Trên khuôn mặt nhợt nhạt vì thiếu ngủ, cặp mắt đỏ ngầu đang nhìn lại cậu.
“Dù mình mơ hay không, thì cũng thế cả; có điều gì đó mờ ám ở đây,” cậu quả quyết rồi chạy sang phòng bên cạnh để cảnh báo bạn.
“Cậu tuyệt đối không được ăn thứ họ đưa cho nhé,” cậu nói. “Nhất là bánh gạo.” Và cậu kể chuyện đã nhìn thấy.
Kiheidji chế nhạo cậu: “Nhưng thật là ngốc! Trồng rồi gặt lúa trong lò chỉ trong một đêm; ai đã từng nghe chuyện gì tương tự chưa. Chỉ là ác mộng thôi. Tóm lại là cậu không quen ngủ trong nhà trọ như thế này!”
Tokoubei cảm thấy tự ái: “Tôi đã nói cho cậu hay điều tôi tận mắt trông thấy. Còn nghe hay không là việc của cậu. Nhưng tôi báo trước, đừng có ăn bánh gạo đấy!” rồi cậu trở về phòng.
Một lúc sau, Kiheidji nghe thấy tiếng gõ cửa lịch sự. Cậu ra mở cửa và bà chủ quán bước vào mang theo khay đồ điểm tâm cho khách trọ. Kiheidji cả cười nghĩ lại khuôn mặt tự ái của Tokoubei. Đang đói, cậu chén luôn bánh gạo. Ăn cái đầu tiên, cậu chẳng thấy có gì xảy ra.
“Tokoubei đã mơ hão huyền rồi,” cậu tự nhủ và chén cái thứ hai. Nhưng vừa nuốt xong chiếc bánh, thay vì Kiheidji, lại có một con ngựa đen ở giữa phòng. Bà chủ quán vừa phục vụ bánh cười gian xảo và dắt con ngựa còn đang chống cự đóng vào chuồng.
Trong lúc đó, Tokoubei ngồi trong phòng mình. Cậu không động đến đồ ăn bà chủ quán mang đến và đợi Kiheidji gọi, bởi họ phải lên đường ngay.
Mãi một hồi lâu không nghe thấy gì, Tokoubei bèn đứng dậy sang phòng bạn. Nhưng Kiheidji đã biến mất; trong phòng chỉ còn lại cái bàn nhỏ với bữa sáng đã ăn dở. Đoán ngay ra cơ sự, Tokoubei lao ra khỏi nhà vừa kịp trông thấy những kẻ hầu đang dẫn một con ngựa ô đầm đìa nước mắt vào chuồng. Tokoubei ngờ ngợ đoán ra chuyện.
Tức sôi lên, cậu chạy đi tìm chủ quán. “Các người đã làm gì bạn ta? Cậu ấy đâu rồi?” Cậu vừa hét vừa lắc lão chủ quán thật lực.
Lão ta ấp úng: “Tôi không biết, thưa ngài, tôi chẳng biết gì.”
Mụ vợ thấy thế lại gần giả lả nói cười: “Sao ngài lại thô bạo với ông nhà tôi thế ngài trẻ tuổi, tại sao ngài lại giận dữ thế? Tôi đã đích thân mang cho ngài kia bữa sáng và tôi có thể làm chứng rằng ngài ấy rất hài lòng. Chắc là bạn ngài đã đi trước rồi và đang đợi ngài đâu đó trên đường. Còn về tiền nong ư, đừng lo, thanh toán cả rồi. Chắc đó là thứ ngài muốn biết đúng không?”
Tokoubei lòng đầy giận dữ nhưng không biết đối đáp sao trước những lời giễu nhại này. Cậu đành trở về phòng và quảy tay nải lên vai. Nhưng trước khi rời khỏi nhà trọ, cậu tới chuồng ngựa và tìm giữa bao nhiêu là ngựa, một con đen bóng, cậu thấy nó bị buộc vào một máng ăn, đầy buồn bã.
Tokoubei dịu dàng vuốt ve và nói: “Cậu thấy chuyện gì xảy ra khi không nghe tôi chưa. Tôi sẽ một mình đi tiếp và tìm hỏi các bậc thông thái xem có cách nào giúp cậu không.”
Vậy là Tokoubei tiếp tục lên đường. Chẳng dễ dàng chút nào bởi tiền bạc ở hết trong hành lý của Kiheidji và đã rơi vào tay những kẻ đóng giả chủ quán kia. Cậu tính sẽ vào các thành lớn, bởi ở đấy sẽ dễ bề xoay xở kiếm sống hơn. Hơn nữa, các thành lớn đều đông đúc dân cư, thành ra dễ có cơ may gặp được người biết giải phép thuật cho bạn cậu.
Nhưng cậu có ghé bao nhiêu chợ, nói chuyện với đủ mọi hạng người nhộm nhoạm nơi quán xá, cậu có tới những đền chùa danh tiếng cầu cạnh những thầy tu tiếng tăm hay chẳng tiếng tăm gì thì cũng vô ích. Gặp ai đoán chừng biết chuyện, cậu cũng đều hỏi xin lời khuyên biến ngựa trở lại thành người. Cậu đã đi cả nửa vương quốc, mà vẫn chưa tìm ra cách.
“Xem ra ở các thành lớn và đền chùa mình không thành công rồi; vậy thử lên núi một chuyến xem sao. Biết đâu lại chẳng gặp cao nhân ẩn dật nào đấy giúp được.”
Nghĩ thế Tokoubei rời thành, tìm tới những ngôi làng hẻo lánh, nhưng vẫn vô vọng. Đã một năm tròn kể từ khi cậu với Kiheidji rời nhà đi và ngủ lại quán trọ - và Tokoubei vẫn chưa biết làm sao giải thoát cho bạn mình. Một ngày nọ, cậu lang thang mãi trên núi cao, dân làng đã chỉ cho cậu tới một làng gần đó có vị cao tăng chắc chắn sẽ giúp được. Dù Tokoubei đã sớm từ bỏ mọi hy vọng, nhưng cậu không muốn bỏ qua bất kể một cơ may nào vậy là cậu lên đường tới làng kế bên. Trên đường đến đó, cậu bị lạc trong núi và giờ đã hai ngày rồi, cậu vẫn đang loay hoay tìm đường.
Bỏ lại tay nải bên trong có chút đồ ăn cuối cùng trên cỏ, cậu leo lên một mỏm đá, nghĩ bụng đứng trên cao sẽ dễ bề tìm đường hơn. Và đúng vậy, cậu đã phát hiện ra một con đường mòn. Nhưng trước khi men theo đó, cậu muốn nghỉ ngơi một chốc và ăn cho lại sức bởi đã hai ngày rồi cậu không dám động vào chút lương thực ít ỏi mang đi, sợ rằng còn lạc lâu trên núi. Giờ đã tìm được lối ra, cậu có thể yên tâm xoa dịu cơn đói. Nhưng cậu mới kinh ngạc sao khi tìm thấy cái tay nải trống không trên bãi cỏ. Nhìn quanh, cậu thấy không xa nơi đã để tay nải lại, có một ông cụ tóc trắng như cước đang chùi những vụn bánh cuối cùng vương lại trên bộ râu.
Cụ ông chẳng chút sợ hãi khi trông thấy chàng thanh niên; cụ cười hiền hậu và nói: “Bánh của cháu ngon quá. Lâu lắm rồi ta mới ăn được thứ gì ngon đến thế. Ta hy vọng cháu không giận vì ta đã tự tiện lấy bánh mà chưa hỏi chủ nhân. Cháu biết đấy ta già rồi vả lại lâu rồi ta chưa được ăn gì - chỉ là ta không thể kìm lòng khi nhìn thấy tay nải với bánh trái ngon lành của cháu.”
Nghe những lời này, cơn giận của Tokoubei tiêu tan.
“Vâng, cụ thấy ngon là được rồi; làng không còn xa đây mấy, có thể tới đó cháu sẽ kiếm được cái gì ăn.”
“Cháu quả là một cậu bé rộng lượng đã không nổi giận với ông lão lạ lùng đã ăn đến miếng bánh cuối cùng của mình. Nghe này ta không biết rằng cháu chẳng còn gì. Nhưng hãy nói ta nghe điều gì đã dẫn cháu lên núi. Ta chưa từng nhìn thấy cháu bao giờ. Cháu đi tìm thứ gì à? Cứ kể ta nghe xem nào.”
“Rất cảm ơn cụ. Nhưng làm sao cụ có thể giúp cháu được khi mà ngay cả ở những thành lớn và những đền chùa nổi danh bậc nhất cháu còn chẳng gặp được ai cho cháu lời khuyên,” Tokoubei đáp.
“Hãy cứ thổ lộ với ta điều đang canh cánh trong lòng cháu. Ta có thể đền đáp cho tấm lòng thơm thảo của cháu. Bởi ta không phải là một lão già tầm thường, ta là thần núi. Vì chưa hiểu cháu là người thế nào nên ta chỉ muốn thử thách cháu mà thôi.”
Tokoubei vui sướng tột độ. Con người không giúp được cậu nhưng thần núi thì lại là chuyện khác. Vậy là cậu kể những gì đã xảy ra với bạn mình, từ hơn một năm nay bạn cậu đã phải chịu làm kiếp ngựa trong nhà những tên chủ quán trọ độc ác.
“Chà chà,” thần núi suy nghĩ. “Không dễ đâu. Ta có thể cho cháu một lời khuyên, nhưng về phần cháu, cháu cần phải hết sức kiên nhẫn và bền gan. Hãy nghe cho rõ này: cháu cứ đi tuốt về hướng Đông cho tới khi thấy một sườn núi thoải từ Tây sang Đông, trên đó có một đồng cà tím rộng lớn. Thấy đồng cà rồi, cháu phải kiểm tra từng cây một. Chỉ một cây trong số đó ra bảy trái, và đó chính là cây phải tìm. Cháu phải hái thật cẩn thận cả bảy trái và mang về cho bạn mình. Bảy trái đó, đem ăn sống, ăn hết bảy trái cà bùa phép sẽ được giải.”
Dứt lời, ông cụ biến mất cứ như thể độn thổ. Tokoubei sửng sốt nhìn quanh. Chỉ có cái tay nải sạch nhẵn chứng tỏ cậu không mơ, mà đã thực sự nói chuyện với thần núi. Cậu nhặt tay nải lên và ngạc nhiên nghe tiếng leng keng. Trong tay nải hóa ra có mấy đồng vàng.
“Mấy miếng bánh mà trả thế này thực hời quá. Ít nhất giờ mình cũng không phải lo kiếm sống nữa,” Tokoubei sung sướng nhủ thầm và bắt đầu men theo con đường dài khó đi.
Không, chuyện thực chẳng dễ dàng gì, dù giờ cậu đã biết cách giúp bạn mình. Trước tiên cậu phải tìm ra cái cây có thể xóa bùa phép đã!
Cậu đi tuốt về hướng Đông, gặp rất nhiều đồng cà tím, từ nhỏ đến lớn, trên con dốc thoải từ Tây sang Đông. Cậu quỳ xuống, cẩn thận kiểm tra hết cây này đến cây kia nhưng chẳng cây nào ra bảy trái cả. Tokoubei không nản chí. Cậu đi hết đồng cà này đến đồng cà khác. Cậu đã thấy không biết bao nhiêu cây ra bốn trái, có cả năm trái; một lần, thậm chí cậu tưởng như đã tìm thấy rồi. Cậu đếm: một, hai, ba, bốn, năm... và liền thất vọng ngay; chỉ có sáu trái.
Cậu đã mệt lử, lưng đau nhừ vì hay phải cúi; mắt cậu dù nhắm hay mở cũng chỉ thấy những cây cà tím, nhưng cậu vẫn nhẫn nại đi sang đồng cà tiếp theo. Cậu lại kiểm tra từng cây cà cho đến khi ở rìa một cánh đồng kia, cậu gặp một cây có vẻ rất sai quả. Cậu bắt đầu đếm... năm, sáu, bảy!
Cậu thở phào nhẹ nhõm. Cậu hái bảy trái cà bỏ vào tay nải và nhằm thẳng hướng quán trọ quay về. Cậu vui vẻ bước đi. Chẳng mấy chốc nỗi bất hạnh của bạn cậu sẽ được cất bỏ! Lòng cậu đầy biết ơn cảm tạ vị thần núi, đã đổi bữa trưa đạm bạc bằng một lời khuyên quý giá lại còn cho những đồng vàng.
Những đồng vàng khiến cậu nảy ra một ý. Trước khi về quán trọ, cậu tới thành bên cạnh dùng số tiền còn lại mua một bộ kimono sang trọng và thuê tất cả những gì một cậu thanh niên con nhà quyền quý cần để đi ngao du, rồi đĩnh đạc bước vào quán.
Vợ chồng chủ quán trông thấy chàng trai ăn vận sang trọng thì xun xoe lại gần.
“Ta vừa đi một chuyến dài về, bởi ta vừa ghé thăm các chùa ở Ise,” Tokoubei nói. “Ta mệt rã rời rồi và muốn nghỉ đêm ở đây. Ta hy vọng các người có phòng đủ tốt cho ta.”
“Ôi, thưa quý ngài, quán trọ chúng tôi chỉ tiếp những khách trọ đáng kính như ngài. Chúng tôi sẽ xếp cho ngài ở căn phòng tốt nhất và chắc chắn ngài sẽ hài lòng.”
Chúng nhanh chóng dẫn Tokoubei vào nhà, vừa đi vừa cúi đầu liên tục. Cậu trai trẻ hợm hĩnh chắc chắn là không trông thấy cái nháy mắt quỷ quyệt chúng trao nhau ý bảo: “Mồi ngon đây!”
Chúng dẫn Tokoubei vào phòng mà Kiheidji bất hạnh đã ở đúng một năm trước. Thế rồi chúng lui ra, lại cúi chào, nói sẽ đi chuẩn bị nước tắm cho vị khách quý.
Vợ chồng chủ quán vừa rời khỏi phòng, Tokoubei đã vội vàng lẻn xuống chuồng ngựa để tìm bạn. Cậu thấy bạn trong một góc, gầy gò và mình đầy những lằn roi tứa máu. Ăn uống kham khổ lại làm việc cực nhọc đã khiến bạn cậu ra nông nỗi đấy, bạn cậu đứng thờ ơ trước máng ăn mà không buồn quay lại xem ai đi vào. Tokoubei lại gần, vuốt ve bờm ngựa và nói. “Cậu không phải buồn nữa, tôi đã có cách biến cậu lại thành người.” Nói rồi cậu rút từ trong tay nải giấu dưới tay áo kimono ra quả cà đầu tiên và đưa cho con ngựa ô.
“Này, đây là thứ cậu phải ăn để trở lại như cũ.”
Con ngựa ăn trái đầu tiên, rồi thứ hai và thứ ba. Nó ngắc ngứ nuốt trái thứ tư và đến trái thứ năm, nó từ chối.
Tokoubei nổi giận: “Cậu làm gì thế! Dường như cậu thích làm ngựa hơn đấy hả. Thôi được, cứ làm như cậu muốn; nếu không ăn nữa, thì cậu cứ việc ở đây mà làm ngựa!”
Kiên trì đe dọa bỏ đi để mặc Kiheidji lại với số phận hẩm hiu, cuối cùng cậu cũng khiến Kiheidji nuốt hết bảy trái cà. Khi miếng cuối cùng vừa nuốt xong, thì thay vì con ngựa lại là Kiheidji đang đứng trước máng ăn. Nhưng cậu mới gầy và xanh làm sao!
Tokoubei lôi cậu ra ngoài và bảo: “Cậu hãy nấp tạm trong khu rừng gần đây; tôi còn phải dạy cho vợ chồng chủ quán một bài học.”
Tokoubei quay trở lại phòng và chuẩn bị một bữa ăn thịnh soạn. Cậu mời cả chủ quán và vợ ông ta ăn chung với mình, nếm thử những chiếc bánh gạo quý mà theo cậu là được mang về từ cuộc hành hương. Cả hai nhận lời mời, cúi rạp người cảm ơn vinh hạnh lớn lao cậu ban cho. Nhân lúc đó, Tokoubei đã lén tráo bánh gạo thường cậu mới mua trên phố với bánh gạo mà chủ quán vừa mang lên để cảm ơn tấm thịnh tình của người thanh niên trẻ.
Cả hai ăn ngon lành bánh gạo Tokoubei mời; nhưng vừa ăn đến cái thứ hai, thì chúng lập tức biến thành ngựa. Chúng hí rồi đá hậu nhưng ích gì. Tokoubei gọi người hầu kẻ hạ lên sai dẫn những con ngựa vào chuồng. Thế rồi cậu đi tìm Kiheidji trong rừng. Hai người bạn đã ngủ một giấc ngon lành; sớm hôm sau, họ bán hết của cải của hai vợ chồng chủ quán và cả hai con ngựa. Tokoubei trả lại đồ đã thuê rồi mua mọi thứ cần thiết cho Kiheidji và mình để lên đường trở về nhà. Giờ không gì có thể ngăn họ được nữa.
Người lái buôn giàu có vui sướng được gặp lại con trai. Ông đã vô cùng lo sợ, và không chỉ ông, cả bà góa, mẹ Tokoubei cũng thế, khi hai chàng trai trẻ mãi không trở về. Ông đã cử người đi khắp nơi dò la tin tức nhưng những người này chẳng thu lượm được gì trừ việc chắc chắn hai người đã không đến Ise, không ai trông thấy họ trong những ngôi chùa ở thành này. Người lái buôn giàu có đã khóc than cho con trai mình, còn bà góa nghèo khổ cũng đã bao đêm mất ăn mất ngủ. Giờ cả hai đã trở về, bình an vô sự, và niềm vui của các bậc sinh thành là không gì sánh nổi. Tokoubei và Kiheidji kể lại cho mọi người nghe chuyện đã xảy ra; khi người lái buôn biết được lòng trung thành của Tokoubei, ông chia gia tài làm hai phần đều nhau và giao một phần cho Tokoubei.
“Không có cậu thì giờ ta cũng không còn con trai nữa; và những gì ta có đủ cho cả hai con.”
Từ đó về sau, họ sống hạnh phúc và thoải mái. Nhưng thay đổi lớn nhất phải là ở Kiheidji. Cậu vừa mới ngộ ra. Giờ cậu đã biết tận hưởng cuộc sống, thoải mái với sự giàu có và bạn bè mình. Nhưng cậu cũng đã biết được làm việc cực nhọc là thế nào và do đó, cha cậu chẳng có gì phải lo lắng khi giao cơ nghiệp cho cậu sau khi qua đời.
