Hỡi những người lao động anh em: Tôi không định tốn thời gian của quý vị để cất những lời ca tụng. Xưa nay, thói quen thường là ca ngợi các bậc vua chúa và những kẻ cầm quyền khi họ bước lên ngai vị, rồi quả quyết rằng dưới triều đại khôn ngoan và nhân từ của họ, hạnh phúc chắc chắn sẽ tràn ngập khắp giang sơn. Nhưng kết cục chẳng phải lúc nào cũng đẹp đẽ như thuở ban đầu. Nếu quả thật những kẻ lao động làm công hưởng lương như chúng ta sở hữu sự khôn ngoan và đức hạnh cần thiết để sử dụng quyền lực một cách đúng đắn — vượt hơn hẳn tầng lớp quý tộc và thương gia — thì chúng ta cũng chẳng nên vì thế mà lấy làm kiêu hãnh, hay cho rằng điều đó đồng nghĩa với sự không bao giờ lầm lỗi.
Theo quan điểm của tôi, những lời ca tụng kiểu đó đã quá dư thừa; và bất cứ khi nào một diễn giả, dù là người trong chúng ta hay kẻ ngoài, lãng phí thời gian của chúng ta vào những lời khoác lác hay nịnh hót, tôi xin đề nghị: hãy huýt sáo phản đối hắn. Nếu chúng ta đã chớm có được sự khôn ngoan — vốn khởi nguồn từ việc nhận thức được một phần sự thật về chính mình —, thì ta thừa biết rằng xét về tổng thể, chúng ta chẳng phải những kẻ quá khôn ngoan hay đức hạnh. Và để chứng minh điều này, tôi sẽ không chỉ đích danh những thói quen hay hành vi riêng lẻ của chúng ta, mà sẽ nhìn thẳng vào tình trạng chung của đất nước. Bất kỳ quốc gia nào có đa số thần dân — mà chúng ta chính là đa số — sở hữu nhiều sự khôn ngoan và đức hạnh, chắc chắn sẽ không bao giờ dung túng cho những thói hư tật xấu, những lời dối trá và lừa đảo trong thương mại, nạn pha trộn hàng hóa độc hại, thói gian lận bán lẻ, và tệ mua chuộc chính trị đang diễn ra nhan nhản một cách trơ trẽn ngay giữa lòng xã hội chúng ta. Một đám đông chiếm đa số hoàn toàn có đủ sức mạnh để định hình dư luận. Chúng ta từng có thể cất tiếng rên rỉ và huýt sáo phản đối ngay cả trước khi có quyền bầu cử: nếu ngày ấy chúng ta biết huýt sáo đúng chỗ, nếu chúng ta biết phân định rạch ròi giữa thiện và ác, nếu đại đa số chúng ta gồm thợ thủ công, công nhân nhà máy, thợ mỏ và lao động đủ mọi ngành nghề đều là những con người thạo việc, trung thực, phán đoán sắc sảo, siêng năng, tiết độ — và tôi chẳng tài nào hiểu nổi làm sao có thể có sự khôn ngoan hay đức hạnh ở bất cứ đâu nếu thiếu đi những phẩm chất ấy —, thì chúng ta đã tạo ra được một sức mạnh công chúng khiến các tầng lớp khác phải hổ thẹn mà từ bỏ phần trách nhiệm của họ trong những thói hư tật xấu của quốc gia. Khi ấy, chúng ta đã có được những nghị sĩ quốc hội ưu tú hơn, những nhà truyền giáo chân chính hơn, những thương nhân lương thiện hơn, ít những kẻ mị dân ngốc nghếch hơn, và bớt đi sự vô liêm sỉ ở những kẻ đồi bại, tàn nhẫn; đồng thời chúng ta cũng chẳng phải chứng kiến cái cảnh gớm ghiếc là những kẻ tự nhận mình là người đạo đức lại đang sống trong cảnh vinh hoa phú quý bằng những đồng tiền bất nghĩa. Tôi xin nhắc lại, một xã hội có đông đảo những con người khôn ngoan và đức hạnh thì hoàn toàn không thể rơi vào vũng bùn tội lỗi như xã hội chúng ta hiện tại — không thể có một chuẩn mực đạo đức thấp kém đến thế, không thể cả tin vào những điều dối trá đến thế, hay giữ những quan niệm suy đồi, dã man đến thế về cái gọi là sự hưởng thụ, hoặc về những yếu tố thực sự nâng một con người lên trên đồng loại của mình. Do đó, đừng ai thốt ra những lời nhảm nhí rằng chúng ta ưu việt hơn hẳn những đồng bào còn lại của mình, hay viện cớ đó để đòi quyền mở rộng bầu cử như vừa qua. Lý do để chúng ta có được quyền bầu cử, như tôi sẽ trình bày ngay sau đây, nằm ở một nơi khác chứ không phải ở những phẩm chất tốt đẹp cá nhân của chúng ta, và hoàn toàn không dựa trên bất kỳ xác suất cược cao nào cho thấy một đại biểu quốc hội thì đáng kính hơn một vị công tước, hay một người thợ mài dao ở Sheffield lại hơn hẳn bất kỳ ông chủ nào trong hãng mà anh ta đang làm việc.
Dù sao đi nữa, giờ đây chúng ta đã có quyền bầu cử. Trong Hạ viện, người ta từng mỉa mai gọi chúng ta là những ông chủ tương lai của đất nước; và nếu lời châm chọc ấy chứa đựng chút sự thật nào, thì đối với tôi, điều đầu tiên chúng ta nên nghĩ tới chính là trách nhiệm nặng nề của mình; nghĩa là nguy cơ khủng khiếp mà chúng ta phải đối mặt: gây ra tai họa thay vì mang lại điều tốt lành, giẫm lên vết xe đổ của những kẻ đi trước. Giả sử có một nhóm người, vốn bất bình với hệ thống thủy lợi của một xứ sở mà sự thịnh vượng hoàn toàn phụ thuộc vào việc điều phối dòng chảy của một con sông lớn, lại giành được quyền quản lý hệ thống ấy trước khi họ thực sự chắc chắn về cách thức cải tạo nó sao cho tốt hơn, hay liệu họ có đủ nguồn lực cần thiết cho một cuộc cải tổ như vậy hay không. Nhóm người đó chắc chắn sẽ gánh vác một công việc vô cùng khó khăn và nguy hiểm; và những ai càng có ý thức, tình cảm và tri thức, thì họ lại càng run rẩy lo sợ nhiều hơn là hoan hỉ. Hoàn cảnh của chúng ta hiện nay cũng chẳng khác gì họ là mấy. Bởi vì sự thịnh vượng và an lạc chung vốn là một mùa màng vô tận, giống như lúa mì ở Ai Cập, chẳng thể nào thu hoạch được bằng những hành động vội vã chớp nhoáng, mà chỉ có thể đạt được qua một quá trình kiên nhẫn và sáng suốt; và việc quyền lực chính trị có mang lại lợi ích gì cho chúng ta hay không khi đã nắm trong tay, hoàn toàn phụ thuộc vào phương tiện và nguồn lực — tức là tri thức, năng lực và lòng trung thực mà chúng ta đang sẵn có. Ba yếu tố này là điều kiện duy nhất để chúng ta có được bất kỳ lợi ích lâu dài nào, như mọi người thợ lành nghề giữa chúng ta đều rõ: anh ta thừa biết rằng để một sản phẩm có giá trị cao, trước hết phải có một phát minh hoặc bản thiết kế tốt, phải có nguyên liệu được chuẩn bị chu đáo, và phải có bàn tay lao động khéo léo, trung thực để hiện thực hóa bản thiết kế đó. Và chính bằng tiêu chuẩn này, chúng ta có thể đem ra phán xét những kẻ đang muốn tự xưng là lãnh đạo của chúng ta. Liệu họ có gì để cống hiến cho chúng ta ngoài những lời la ó đầy phẫn nộ? Khi họ bảo rằng chúng ta phải có cái này, cái nọ hay cái kia, liệu họ có thể giải thích cho chúng ta một cách hợp lý, công bằng và an toàn để đạt được điều đó không? Liệu họ có thể biện minh cho một sự thay đổi cụ thể bằng cách chỉ rõ cho chúng ta thấy sự thay đổi ấy sẽ diễn ra như thế nào trên thực tế không? Tôi không hề có ý chê bai một sự phẫn nộ chính đáng; trái lại, tôi mong muốn nó còn triệt để và phổ biến hơn nữa. Hơn hai ngàn năm trước, một bậc hiền triết khi được hỏi điều gì có khả năng giảm thiểu bất công trên thế giới nhiều nhất, đã đáp rằng: “Đó là khi mọi người đứng xem đều cảm thấy phẫn nộ trước một điều sai trái như thể chính họ là nạn nhân.” Chúng ta hãy trân trọng sự phẫn nộ ấy. Nhưng những tệ nạn đã bám rễ lâu đời của một quốc gia lớn vốn là một vấn đề vô cùng phức tạp, đòi hỏi nhiều thứ hơn là chỉ sự phẫn nộ mới có thể quét sạch được. Sự phẫn nộ cũng giống như một con chiến mã dũng mãnh, nhưng con chiến mã ấy phải được điều khiển bởi một người có lý trí, kỹ năng, lòng dũng cảm, được trang bị vũ khí đúng đắn và nhắm đến một mục tiêu rõ ràng.
Chúng ta có lý do để bất mãn với nhiều điều, và khi nhìn lại lịch sử nước Anh qua các thế hệ xa xưa hay qua các chính sách lập pháp và hành pháp thời gian gần đây, chúng ta hoàn toàn có căn cứ để khẳng định rằng rất nhiều tệ nạn mà đất nước đang gánh chịu chính là hậu quả của sự ngu muội, dốt nát, tắc trách hoặc ích kỷ từ những kẻ từng nắm giữ quyền lực, địa vị và tiền tài qua các thời kỳ. Nhưng chúng ta càng cảm thấy điều đó cay đắng bao nhiêu, càng lớn tiếng kêu gọi bao nhiêu, thì chúng ta lại càng phải gánh vác trách nhiệm nặng nề bấy nhiêu để đề phòng: chớ để chính chúng ta, vì một sự nôn nóng vội vã áp dụng những biện pháp tưởng chừng mang lại sự xoa dịu tức thời, lại đẩy thế hệ của mình vào một hoàn cảnh tồi tệ hơn, đồng thời để lại một di sản tồi tệ cho con cháu mai sau. Lời nguyền cay đắng nhất của việc làm điều sai trái, dù là do ngu ngốc hay ác ý, chính là hậu quả của nó rất khó mà khắc phục được. Tôi nghĩ chẳng có gì đáng sợ hơn phần lịch sử bệnh tật cho thấy rằng, khi một người tàn phá thể xác mình bằng những thói ăn chơi trác táng, thì con cái và cháu chắt của họ sẽ phải gánh chịu những thể xác và tâm trí bệnh hoạn, và hậu quả của cái di sản khốn khổ ấy cứ tiếp tục lan rộng vượt ngoài tầm tính toán của chúng ta. Đây chỉ là một ví dụ về quy luật gắn kết cuộc đời con người lại với nhau; một ví dụ khác cho những điều chúng ta vẫn thường phàn nàn khi nhắc đến nạn bần cùng, sự dốt nát đến mức đần độn của đông đảo đồng bào, gánh nặng thuế khóa do những cuộc chiến tranh tội ác gây ra, những dòng tiền công bị hoang phí, những tốn kém và rắc rối để đòi lại công lý — và gọi đó là hậu quả của sự cai trị tồi tệ. Đó là quy luật mà tất cả chúng ta đều đang phải mang ách, một quy luật chẳng do ai tạo ra và cũng chẳng ai có thể phá bỏ. Giờ đây, ai ai cũng thấy rõ điều đó qua trường hợp của Ireland. Chúng ta, những người đang sống hôm nay, phải gieo neo vì thói hư tật xấu của người đi trước; chúng ta là nạn nhân của những lỗi lầm do nhau gây ra; và những đứa trẻ sinh ra sau chúng ta cũng đang và sẽ tiếp tục gánh chịu hậu quả từ chính những nguyên nhân ấy. Liệu có kẻ nào dám lớn tiếng tuyên bố rằng hắn chẳng thèm bận tâm đến quy luật đó — rằng nó chẳng dính dáng gì đến hắn — và điều hắn muốn chỉ là mưu cầu lợi ích cho riêng mình? Vậy thì với bộ mặt nào hắn lại dám than van khi bị tổn thương? Nếu hắn tuyên bố rằng trong chính trị hay trong bất kỳ hoạt động xã hội nào, hắn cũng mặc kệ hậu quả đối với những người xung quanh ra sao, thì hóa ra hắn đang biện hộ cho chính những hành vi tồi tệ nhất đã đẩy hắn vào cảnh bất mãn. Hắn chẳng khác nào đang khẳng định rằng con người chẳng cần quy tắc nào ngoài việc ai nấy cứ tranh giành, xâu xé lấy phần lợi cho mình, mặc cho sự xâu xé ấy tàn phá ra sao đối với tấm lưới xã hội chằng chịt tinh vi mà hắn đang bị kẹt chặt trong đó. Nếu có kẻ nào rao giảng một học thuyết như vậy, chúng ta thừa biết hắn là một tên ngốc. Thế nhưng vẫn có những kẻ hành xử đúng như thế; ví dụ như mọi tên vô lại, dù là một tên vô lại giàu có mang vỏ bọc đạo đức giả, kẻ chuyên dối trá và lừa lọc với quy mô lớn, rồi có lẽ sẽ đến xin quý vị bầu cho hắn vào Quốc hội; hay một tên móc túi nghèo hèn, kẻ chực chờ thò tay ăn cắp những đồng xu lẻ của quý vị trong lúc đang đứng nghe diễn thuyết quanh bục. Chẳng ai trong chúng ta lại dốt nát đến mức không biết rằng một xã hội, một quốc gia được gắn kết lại với nhau bởi chính những học thuyết và hành động hoàn toàn trái ngược — đó là sự phụ thuộc lẫn nhau giữa người với người và ý thức về lợi ích chung trong việc ngăn ngừa tổn hại. Và theo tôi, chúng ta, những người lao động, là tầng lớp ít có khả năng quên đi điều này nhất; bởi vì nếu lãng quên, chúng ta chẳng khác nào những thủy thủ tự tay đập phá ván thuyền của chính mình chỉ để lấy củi sưởi ấm ly rượu rum. Thế thì ý nghĩa của các công đoàn lao động là gì? Ý nghĩa của mỗi lá cờ chúng ta giương cao, mỗi cuộc diễu hành chúng ta tham gia, mỗi đám đông chúng ta tụ tập để cất lên tiếng nói đại diện cho tầng lớp người làm công hưởng lương là gì, nếu không phải vì điều này: rằng bảo vệ lẫn nhau là lợi ích chung của chúng ta, và vì đó là lợi ích chung, nên không ai trong chúng ta được phép mưu cầu một thỏa thuận hời cho riêng mình mà lại không màng đến điều gì tốt đẹp cho những người anh em? Và mọi thành viên công đoàn đều tin rằng, anh ta càng mở rộng quy mô công đoàn bao nhiêu, thì sức ảnh hưởng của nó càng trở nên mạnh mẽ và chắc chắn bấy nhiêu. Do đó, tôi tin rằng mình hoàn toàn có cơ sở khi khẳng định rằng một người thợ biết suy tính trước sau, hoặc biết lấy bốn trừ đi ba để thấy phần dư còn lại, hoàn toàn có thể hiểu được rằng: để một xã hội có được cuộc sống sung túc, thành phần chủ chốt của nó phải là những con người biết đặt lợi ích chung lên ngang hàng với lợi ích cá nhân.
Thế nhưng, nếu nhìn nhận thế giới đúng như bản chất thực tại của nó — và đây là cách duy nhất chúng ta buộc phải áp dụng khi muốn tìm hiểu xem làm thế nào để cải thiện nó — thì không có xã hội nào chỉ được cấu thành từ một tầng lớp duy nhất: xã hội hiện lên trước mắt chúng ta giống như một cỗ máy sống kỳ diệu mang tên cơ thể con người, với tất cả các bộ phận gắn kết phụ thuộc lẫn nhau, đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ bệnh tật khôn lường chính vì sự phụ thuộc mỏng manh đó. Tất cả chúng ta đều biết cơ thể con người dễ mắc biết bao nhiêu thứ bệnh, và thật khó khăn nhường nào ngay cả cho các bác sĩ để dò ra chính xác căn nguyên hoặc nơi khởi phát của cơn đau. Đó là bởi cơ thể được cấu tạo từ quá nhiều bộ phận khác nhau, có mối liên hệ mật thiết với nhau, hoặc dễ dàng cảm nhận ngay hiệu ứng nếu có bất kỳ bộ phận nào trục trặc. Các quốc gia hay xã hội lâu đời của chúng ta cũng có nét tương đồng như vậy. Chẳng có xã hội nào tồn tại lâu dài trên thế giới mà lại không phân hóa thành nhiều tầng lớp khác nhau. Giờ đây, thật là dối trá khi cho rằng không hề tồn tại cái gọi là lợi ích giai cấp. Rõ ràng là nếu một nhóm người cụ thể nào đó thu được một lợi ích đặc biệt từ bất kỳ thể chế tồn tại sẵn có nào, họ sẽ có xu hướng kết bè kết phái để duy trì và gia tăng lợi ích ấy, cho đến khi nó bị xem là bất công và tổn hại đối với một tầng lớp đông đảo khác — những kẻ đã đủ tri thức và sức mạnh để đứng lên kháng cự. Và điều này, một lần nữa, lại là một phần trong lịch sử của mọi xã hội lớn kể từ khi lịch sử bắt đầu. Nhưng nguyên nhân đơn giản cho việc này là vì bất kỳ một tập thể đông đảo nào cũng thường mang nặng sự ngu muội, hẹp hòi và tham lam hơn là tầm nhìn xa trông rộng và lòng hào hiệp, nên hiển nhiên là những kẻ đứng lên chống lại sự bất công và tổn hại cũng có nguy cơ trở thành những kẻ gây tổn hại khi đến lượt họ nắm quyền. Cứ thế, một sự kháng cự chính đáng lại biến thành một cuộc nổi loạn tàn phá, khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hơn chứ chẳng khá lên được. Điều này đã diễn ra quá nhiều lần đến mức chúng ta cần phải rút ra dăm ba bài học từ chính kinh nghiệm đó. Chừng nào lòng ích kỷ vẫn còn tồn tại trong con người; chừng nào họ vẫn chưa tự tìm ra những thể chế diễn tả và đưa vào thực tiễn chân lý rằng lợi ích tối cao của nhân loại suy cho cùng phải là lợi ích chung chứ không phải là lợi ích bị chia rẽ; chừng nào tác động tiệm tiến của những quy luật vững chắc vẫn chưa biến chân lý ấy thành một phần tri thức và cảm xúc của mỗi người, giống như cách mà chúng ta ngày nay không chỉ biết rằng giữ gìn vệ sinh là tốt cho sức khỏe, mà còn cảm nhận sâu sắc rằng sự sạch sẽ chẳng qua chỉ là một cách gọi khác của sự thoải mái — thứ vốn là mặt trái hoặc lớp lót của mọi sự hưởng thụ; chừng nào, tôi xin nhấn mạnh, con người vẫn còn tảng lờ trước sự khôn ranh của chính mình, hay vẫn ngẩng cao đầu kiêu ngạo chỉ vì chiếm được ưu thế trước đồng loại; thì chừng đó lợi ích giai cấp vẫn sẽ còn đe dọa gây ra những tổn thương. Chẳng có nhóm người nào giành được một dạng quyền lực nào đó mà lại không đối mặt với nguy cơ thèm khát nhiều hơn phần đáng lẽ họ được hưởng. Nhưng mặt khác, cũng chắc chắn không kém rằng, chẳng có nhóm người nào lại cảm thấy bất bình khi nhận được ít hơn phần đáng lẽ của mình, rồi đứng lên đòi quyền lợi dựa trên lý do đó, mà lại không rơi vào chính cái cõi nguy hiểm là đòi hỏi quá mức, lại còn đòi bằng những phươngSAI trái. Chúng ta buộc phải đối mặt và làm việc với chính bản tính con người, chứ chẳng có gì khác cả. Điều đó nghe có vẻ như một câu nói tầm thường — thậm chí hiển nhiên; giống như việc ở đâu có đôi bàn tay thì ở đó có cái miệng. Thế nhưng, khi nghe qua biết bao bài diễn thuyết và chứng kiến biết bao hành động đang diễn ra hằng ngày, người ta lại dễ có cảm giác rằng điều hiển nhiên ấy đã bị lãng quên.
Nhưng tôi lại quay trở về điều này: rằng trong xã hội cổ kính của chúng ta, tồn tại những thể chế lâu đời, và trong số đó có các tầng phân hóa cùng những đặc quyền kế thừa của các giai cấp; những thứ đã tự hình thành song hành cùng toàn bộ hệ thống phát triển chậm chạp kỳ diệu bao gồm luật pháp, thương mại và mọi thứ kho tàng của chúng ta, dù là hiện vật vật chất như các công trình kiến trúc và máy móc, hay là tri thức như tư duy khoa học và chuyên môn nghề nghiệp. Giống như trường hợp mà tôi đã đề cập trước đó, hệ thống thủy lợi của một quốc gia, nơi nước bắt buộc phải được phân phối nếu không muốn cây trồng chết khô; ở đó có những con mương cũ, những bờ ruộng cũ, và những chiếc máy bơm cũ, bắt buộc phải được sử dụng nguyên trạng cho đến khi những cái mới và tốt hơn được chuẩn bị sẵn sàng, hoặc cho đến khi cấu trúc của cái cũ được cải tạo dần dần. Nhưng sẽ là hành động của một kẻ ngốc nếu đập phá một chiếc máy bơm chỉ vì người ta có thể làm ra một cái tốt hơn, trong khi trong tay bạn chẳng có sẵn cỗ máy thay thế nào; và đó sẽ là một tội ác nếu những ngôi làng phải mất trắng mùa màng vì hành động ấy. Giờ đây, con đường duy nhất an toàn để xã hội có thể từng bước tiến bộ và giảm thiểu các tệ nạn tồi tệ nhất của chúng ta, không phải là thông qua bất kỳ nỗ lực nào nhằm xóa bỏ ngay lập tức những sự phân hóa giai cấp và đặc quyền đang tồn tại trên thực tế, như thể mọi người đều có thể làm cùng một loại công việc hoặc có cùng một lối sống (mà chẳng có thính giả nào của tôi lại ngu ngốc đến mức nghĩ như vậy), mà là bằng cách chuyển hóa các lợi ích giai cấp thành các chức năng hoặc nghĩa vụ giai cấp. Ý tôi muốn nói là, mỗi tầng lớp nên được thúc đẩy bởi các điều kiện xung quanh để hoàn thành công việc đặc quyền của mình dưới sức ép nặng nề của trách nhiệm đối với toàn thể quốc gia; rằng các vấn đề công cộng của chúng ta phải được đưa vào một trạng thái mà ở đó không có sự dung túng cho những hành vi ngốc nghếch hoặc phản bội. Bằng cách này, phán quyết của công chúng sẽ sàng lọc ra những kẻ bất tài và bất lương khỏi các vị trí trọng trách, và ngay cả lòng tham vọng cá nhân cũng sẽ buộc phải chuyển hóa thành một dạng thức cao quý hơn, bởi vì khao khát của những kẻ ích kỷ nhất cũng phải chịu sự nhào nặn đáng kể từ ý kiến của những người xung quanh; và để một cá nhân dám đội chiếc mũ chú hề chuông lợn, hay dấn thân vào những con đường bỉ ổi, tầm thường nhằm kiếm thật nhiều tiền để rồi vung vãi số tiền khổng lồ mua sắm những thứ trang sức phù phiếm lố bịch hơn láng giềng, hắn ta buộc phải nắm chắc phần thắng là sẽ có một đám đông hò reo cổ vũ mình. Giờ đây, các thay đổi chỉ có thể mang lại điều tốt đẹp tương xứng với mức độ chúng giúp hiện thực hóa loại kết quả này: tương xứng với việc chúng đặt tri thức vào chỗ của sự dốt nát, và tình đồng loại vào chỗ của lòng ích kỷ. Trong tiến trình thay thế ấy, các sự phân hóa giai cấp chắc chắn sẽ thay đổi bản chất của chúng, phản ánh những nghĩa vụ biến đổi của con người thay vì những lợi ích xung đột của họ. Nhưng cái đích này sẽ không thể đạt được bằng sự thiếu kiên nhẫn. “Trời sẽ chẳng hừng sáng sớm hơn chỉ vì chúng ta dậy trước lúc hoàng hôn.” Nó lại càng không thể đến từ những hành động phá hoại đơn thuần, hay sự thay đổi chỉ cốt để thay đổi. Hơn thế nữa, nếu chúng ta tin rằng nó sẽ được thúc đẩy một cách vô điều kiện nhờ việc chúng ta giành được quyền bầu cử, thì chúng ta sẽ trở thành những kẻ mà tôi gọi là mê tín dị đoan, tin vào phép thuật, hay tin rằng một kết quả có thể được tạo ra bằng trò phù phép bịp bợm. Việc chúng ta có được quyền bầu cử sẽ chỉ thúc đẩy cái đích tốt đẹp ấy một cách mạnh mẽ, đúng bằng mức độ mà mỗi người trong chúng ta sở hữu tri thức, tầm nhìn xa và lương tâm — những thứ sẽ giúp anh ta trở nên sáng suốt và cẩn trọng khi sử dụng quyền lực đó. Bản chất sự vật trên thế giới này đã được định đoạt sẵn cho chúng ta từ trước, và theo một cách thức mà không một con tàu nào có thể mong đợi sẽ vượt sóng thuận lợi trong một hải trình khó khăn và cập đúng bến bờ an toàn, nếu nó không có một thủy thủ đoàn giỏi giang: bản chất của gió và sóng, của những thanh ván tàu, buồm và dây thừng, sẽ chẳng đời nào chịu dung túng cho những tên thủy thủ say xỉn và nổi loạn.
Quý vị sẽ không mảy may nghi ngờ rằng tôi đang muốn rao giảng bất kỳ lời đạo đức giả nào với mình, hay hùa theo cái trò bịp bợm rằng mọi thứ đều đang vô cùng tốt đẹp và chẳng cần phải cải thiện thêm nữa. Điều mà tôi đang nỗ lực khắc ghi vào tâm trí chúng ta chính là sự cẩn trọng, là lòng dè dặt mà chúng ta cần phải có khi bắt tay vào việc cải thiện mọi thứ, sao cho trật tự công cộng không bị phá hủy, sao cho không một cú sốc chí mạng nào giáng xuống xã hội của chúng ta — cỗ máy sống mà cuộc đời của tất cả chúng ta đều gắn liền trong đó. Sau Đạo luật Cải cách năm 1832, tôi từng chứng kiến một cuộc bạo loạn bầu cử, thứ đã cho tôi thấy rõ ràng, dẫu ở quy mô nhỏ, rằng tình trạng hỗn loạn công cộng rốt cuộc là thế nào; và tôi chưa bao giờ quên rằng cuộc bạo loạn ấy phần lớn do bàn tay đạo diễn của những kẻ bất lương tự nhận đứng về phía nhân dân. Giờ đây, mối nguy hiểm treo lơ lửng trên đầu mọi cuộc đổi thay lớn lao đến nhường nào, thì nó cũng tương đương với việc nó dễ dàng châm ngòi cho sự hỗn loạn bằng cách gieo vào đầu một số lượng lớn những kẻ dốt nát — những kẻ có quan niệm thấp hèn và thô bỉ về thế nào là điều tốt — niềm tin rằng họ đã nắm trong tay quyền lực và có thể làm bất cứ điều gì họ thích. Nếu có ai đó đưa mắt nhìn quanh và tuyên bố rằng họ chẳng thấy chút dấu hiệu nào của mối nguy hiểm ấy ở hiện tại, và rằng tình trạng quốc gia của chúng ta đang trôi êm đềm như một dòng suí rộng trong trẻo, hoàn toàn không sợ bị nghẽn tắc bởi bùn nhơ, thì tôi xin gọi kẻ ấy là một người vô tư lạc quan: có lẽ anh ta tự làm vườn ở nhà và hiếm khi đi chân trần ra khỏi khuôn viên quen thuộc của mình. Còn đối với chúng ta, những kẻ chẳng có mảnh vườn nào và thường xuyên phải đi lại ngoài đường, thì rõ ràng là cứ hễ hòa mình vào đám đông là thể nào chúng ta cũng phải va áo với một lũ du côn — những kẻ mang trọn vói thói hư tật xấu của tầng lớp thượng lưu đồi bại nhất — chúng là những kẻ cờ bạc, nát rượu, trác táng, lừa đảo, hoặc chí ít cũng là những kẻ ngu ngốc chỉ biết chìm đắm trong dục vọng và là nạn nhân của chính chúng. Chúng là thứ mùa màng gớm ghiếc đã mọc lên trong lúc những kẻ quản gia đang say giấc; chúng là dòng dõi sinh sôi nảy nở được tạo ra từ những bậc sinh thành bị bỏ mặc không cho học hành chữ nghĩa, chẳng có lấy một chút an sinh nào ngoài những ảo tưởng lụi tàn của bia rượu pha độc chất. Chúng là phần rìa gớm ghiếc của xã hội, một đầu thì kéo theo những người nghèo dốt nát vô tội, đầu kia thì chìm dần vào bóng tối vô định của tầng lớp tội phạm thấp kém nhất. Đây chính là một trong những tệ nạn không thể một sớm một chiều quét sạch được, và là thứ mà bất kỳ ai trong chúng ta có óc phán đoán, sự tao nhã và học thức đều cần phải cảnh giác. Rằng những đồng bào bị đọa đày ấy có thực sự giành được quyền bá chủ trong một cuộc chống đối luật pháp dai dẳng và trong một cuộc chiến lật đổ trật tự hay không, thì tôi không tin; nhưng những thảm họa khốc liệt chắc chắn sẽ giáng xuống ngay từ khi khởi đầu của một cuộc đấu tranh như thế, và sự kéo dài của nó sẽ biến thành một cuộc nội chiến, nơi mà nguồn cảm hứng ở cả hai phía có thể chẳng mấy chốc sẽ không còn vương vấn lấy một chút quan niệm sai lầm về lẽ phải, mà sẽ thoái hóa thành bản năng dã thú tàn bạo trực diện. Tất cả chúng ta phải tự giám sát để không tiếp tay đánh thức thứ mà tôi gọi là con mãnh thú hoang dã trong lồng ngực của thế hệ chúng ta — để không góp phần đầu độc dòng máu của quốc gia, và dọn sẵn đường cho sự man rợ trỗi dậy trong tương lai. Chúng ta thừa hiểu rằng những kẻ áp bức đã từng phạm phải tội ác này — rằng sự áp bức nổi tiếng là đã khiến con người ta phát điên; và chúng ta quyết tâm chống lại áp bức. Nhưng nếu có thể, hãy chứng minh rằng chúng ta vẫn giữ được sự tỉnh táo trong công cuộc kháng cự ấy, và hãy định hình phương tiện của mình ngày càng hợp lý hơn nhằm đạt được mục đích một cách ít tổn hại nhất, và do đó cũng nhanh chóng nhất. Tôi muốn nói rằng, hãy chứng minh ý chí của chúng ta quá kiên cường để không bị đẩy đến mức phát điên, mà vẫn giữ được sự quyết tâm bình tĩnh — thứ duy nhất mang lại quyền làm chủ đối với việc thích ứng các phương tiện. Và bảo đảm đầu tiên cho sự tỉnh táo ấy chính là hành động như thể chúng ta hiểu rằng nghĩa vụ cốt lõi của một chính phủ là duy trì trật tự, là ép buộc sự tuân thủ luật pháp. Xưa nay người ta vẫn đinh ninh rằng một người chỉ có thể được tin tưởng giao phó vai trò bảo vệ trật tự khi anh ta có nhiều tiền tài và sự thoải mái để mà mất. Nhưng một trạng thái tốt đẹp hơn sẽ là khi những người có ít tiền và chẳng mấy sung túc vẫn có thể trở thành những người bảo vệ trật tự, bởi vì họ có đủ sự sáng suốt để nhận ra rằng hỗn loạn chẳng mang lại lợi ích gì, và có một trái tim chứa đầy công lý, lòng trắc ẩn cùng sự kiên cường để ngăn họ không tạo thêm đau khổ chỉ vì bản thân họ cũng đang nếm trải một phần đau khổ. Có hàng ngàn người thợ thủ công đã và đang thể hiện tinh thần cao đẹp này, họ đã nhẫn nại chịu đựng với một sự anh hùng kiên định. Nếu một tinh thần như vậy lan rộng và thấm nhuần trong tất cả chúng ta, chẳng mấy chốc chúng ta sẽ trở thành những ông chủ của đất nước theo nghĩa cao đẹp nhất và vì những mục đích tốt đẹp nhất. Bởi vì, một khi trật tự công cộng được gì trì, sẽ chẳng còn bất kỳ chính phủ nào trong tương lai lại không bị chi phối bởi sự kiên quyết của chúng ta đối với những yêu sách công bằng và khả thi của mình. Chỉ có qua con đường hỗn loạn, những yêu sách của chúng ta mới bị bóp nghẹt, để rồi chúng ta sẽ thấy mình lạc lõng giữa đám đông thô bỉ, với toàn bộ tầng lớp trí thức của đất nước đứng ở chiến tuyến đối lập, và cuối cùng phải chứng kiến bộ mặt của chính quyền hiện hình qua những nòng súng càn quét chúng ta trong cái chết tử đạo nhục nhã của những kẻ ngu ngốc.
Xưa nay người ta vẫn hay quan niệm một cách sai lầm rằng việc kiên quyết bảo vệ trật tự là bổn phận của một tầng lớp quý tộc ích kỷ và một giai cấp thương gia ích kỷ, bởi vì xét theo bản chất sự việc, những kẻ phản đối sự đổi thay thường xuất hiện trong các tầng lớp này. Tôi là một người theo trường phái Cấp tiến; và hơn thế nữa, tôi không phải là một kẻ Cấp tiến có tước vị, có đầu bếp riêng người Pháp, hay thậm chí có cửa vào ra những không gian thượng lưu sang trọng. Tôi mong chờ những thay đổi lớn lao, và tôi khát khao chúng. Nhưng tôi không mong chúng ập đến một cách vội vã, thông qua những nhát chổi quét dọn vô tư lự. Một vị anh hùng Hercules với chiếc chổi cùn khổng lồ là hình ảnh tuyệt vời để dọn sạch một cái chuồng ngựa bẩn thỉu, chứ không phải để làm cỏ một luống gieo hạt, nơi mà chiếc chổi của ông ta sẽ sớm biến nơi ấy thành một mảnh đất trơ trọi cằn cỗi.
Đó là những lời lẽ lỗi thời, ai đó có thể sẽ thốt lên như vậy. Chúng ta biết hết những điều đó rồi.
Đúng vậy, khi mọi thứ được đẩy đến cực đoan, hầu hết mọi người đều tưởng rằng mình đã rõ; nhưng rốt cuộc, số người nhận ra những bước tiến nhỏ li ti dẫn đến những cực đoan ấy, hay có đủ nghị quyết và sự tự chủ để chống lại những xung lực nhỏ bé đang âm thầm kéo họ đến một kết cục bi thảm, lại vô cùng ít ỏi. Có ai đời nào lại tự đặt ra mục tiêu hủy hoại chính mình, hay uống rượu đến chết, hay phung phí cuộc đời để rồi trở thành một lão già đáng khinh, một kẻ phiền phức hết thời trông như một con ruồi mùa đông cơ chứ? Thế nhưng lại có biết bao nhiêu kẻ có câu chuyện cuộc đời đáng thương hệt như thế. Giờ đây, giả sử tất cả chúng ta đều có những thiện ý tốt đẹp nhất, thì với tư cách là một khối thống nhất, những người lao động chúng ta vẫn đối mặt với nguy cơ mang lại tai họa cho quốc gia theo một cách thức vô thức như thế — nửa như vội vã, nửa như bị xô đẩy trong một cuộc hành tiến xô bồ hướng về một cái đích mà ta chẳng hề nghĩ tới. Bởi vì cũng giống như có rất nhiều điều chúng ta biết rõ hơn và cảm nhận sâu sắc hơn những gì mà các tầng lớp giàu có, tay chân mềm mại có thể biết hay cảm nhận; thì cũng có vô vàn điều — vô vàn báu vật quý giá — mà chính vì hoàn cảnh khốn khó, sự thiếu thốn thời gian rảnh rỗi và học thức, chúng ta lại ít có khả năng nhận thức và đưa vào tính toán hơn. Những báu vật quý giá đó tạo nên phần cốt lõi của cái mà tôi có thể gọi là điền sản chung của xã hội: một thứ tài sản vượt lên trên cả các công trình xây dựng, máy móc, sản phẩm, tàu bè v.v., dẫu có mối liên hệ mật thiết với chúng; một thứ tài sản mang tính tinh tế hơn mà chúng ta rất dễ vô tình đẩy vào nguy hiểm, gây ra tổn hại mà bản thân chẳng hề hay biết. Ý tôi muốn nói đến kho tàng tri thức, khoa học, thi ca, sự tinh tế trong tư duy, tình cảm và cung cách ứng xử, những ký ức vĩ đại và sự giải mã những sử liệu hào hùng — thứ được truyền từ tâm trí thế hệ này sang tâm trí thế hệ khác. Đây là một thứ hoàn toàn tách biệt với những sự xa hoa trụy lạc và thói đuổi theo xiêm y phù phiếm; và một trong những nỗi gian truân trong số phận của những người lao động chính là họ phần lớn bị gạt ra khỏi việc chia sẻ kho tàng này. Nó có thể khiến cuộc đời một con người trở nên vĩ đại, ngập tràn niềm vui, dẫu anh ta chẳng có nổi món đồ nội thất lịch sự hay con tuấn mã nào: nó cũng mang lại rất nhiều phát minh giúp đính chính những sai lầm, những sáng chế làm dịu bớt nỗi đau thể xác, và ít nhất là làm cho cuộc sống của tất cả mọi người trở nên dễ thở hơn.
Giờ đây, sự an toàn của kho tàng này không chỉ đòi hỏi việc duy trì trật tự, mà còn cần ở phía chúng ta một sự kiên nhẫn nhất định đối với nhiều thể chế và thực tế thuộc đủ mọi loại hình, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến việc tích lũy của cải — thứ mà từ góc nhìn của chúng ta, thường dễ thấy mặt xấu hơn là mặt tốt của nó. Nhiệm vụ của sự khôn ngoan thực tế không bao giờ là thốt lên: “Cái này tốt, và tôi sẽ chiếm lấy nó,” mà là nói rằng: “Đây là cái ít tệ hại hơn trong hai cái ác không thể tránh khỏi, và tôi sẽ nhẫn nại chịu đựng nó.” Và kho tàng tri thức ấy — vốn nằm trong hoạt động tinh tế và tầm nhìn cao cả của vô số tâm trí — hiện đang gắn liền với những điều kiện chứa đựng đầy rẫy sự bất cập. Giống như trong trường hợp của cải vật chất và sự phân phối của nó, nơi chúng ta buộc phải tính đến lòng ích kỷ và những điểm yếu của bản tính con người, và dù chúng ta có lớn tiếng đòi hỏi con người phải hành xử tốt đẹp hơn bao nhiêu đi nữa, thì nếu không phải là những kẻ cuồng tín ngốc nghếch, chúng ta vẫn buộc phải cân nhắc xem họ có khả năng hành xử ra sao; cũng tương tự như vậy đối với vấn đề tài sản được lưu giữ trong tâm trí con người, chúng ta phải ngẫm nghĩ rằng: sự thống trị quá tuyệt đối của một tầng lớp có nhu cầu tầm thường, những kẻ chủ yếu đang vật lộn để kiếm thêm đồ ăn, quần áo, nơi trú ẩn và sự giải khuây cho thể xác, có thể dẫn đến những biện pháp vội vã chỉ vì muốn phân chia của cải công bằng hơn, để rồi ngay cả khi không thất bại trong mục đích ban đầu, thì cuối cùng nó cũng sẽ làm suy đồi cả đời sống của quốc gia. Hãy làm bất cứ điều gì đẩy lùi các tầng lớp đang nắm giữ kho tàng tri thức — thậm chí tôi có thể nói là kho tàng của những nhu cầu tinh tế — vào thế khuất tất, khiến họ rút lui khỏi các vấn đề công cộng, đột ngột cắt đứt mọi nguồn cung cấp thời gian rảnh rỗi và sự thư thả cho họ, tước đoạt đi những cơ hội để họ có thể phát huy ảnh hưởng và sự ưu việt của mình, thì bạn đang làm một việc ngắn cận chẳng khác gì hành động của Pháp và Tây Ban Nha trong cơn ghen tuông và thịnh nộ, dẫu không phải hoàn toàn vô cớ, khi họ trục xuất khỏi lãnh thổ những dân tộc và tầng lớp nắm giữ truyền thống thủ công nghiệp và nông nghiệp. Bạn đang tự tay hủy hoại di sản của chính mình và di sản của con cháu bạn. Quả thực bạn có thể nói rằng thứ mà tôi gọi là điền sản chung của xã hội này chưa bao giờ là chung đối với bạn; nhưng điều tương tự cũng có thể được thốt lên bởi nhiều người trong chúng ta về ánh sáng mặt trời và bầu không khí, về bầu trời và đồng cỏ, về các công viên và những trò chơi ngày hội. Mặc dù vậy, sự tồn tại của những hồng ân ấy vẫn làm cho cuộc sống trở nên đáng sống hơn đối với chúng ta, và càng giục giã chúng ta vươn tới những phương pháp thiết thực, năng nổ để giành lấy phần của mình trong đó; và tôi xin nhấn mạnh, chúng ta hãy thận trọng quan sát, kẻo lại làm tổn hại đến kho tàng đang được lưu giữ trong tâm trí con người ấy, trong lúc chúng ta đang nỗ lực hết sức mình, trước tiên và trên hết, để bản thân và con cháu có thể được chia sẻ mọi thành quả của nó. Vâng, hãy nỗ lực hết sức mình để đứt bỏ xiềng xích của sự dốt nát. Nếu chúng ta đòi hỏi nhiều thời gian nghỉ ngơi hơn, nhiều sự thảnh thơi hơn trong cuộc sống, hãy chứng minh rằng chúng ta không đáng bị quở trách vì thói trốn tránh lao động — thứ công việc mà dưới hình thức này hay hình thức khác, bất kỳ ai, dù giàu hay nghèo, cũng đều phải cảm thấy mình có bổn phận gắn bó hệt như bổn phận giữ gìn sự đoan trang. Hãy chứng minh rằng chúng ta muốn giữ lại cho mình một chút thời gian và sức lực, không phải để chìm đắm trong những dục vọng thô bỉ, mà là để rèn luyện một cách hợp lý các năng lực làm nên con người của chúng ta. Nếu không có điều này, không một biện pháp chính trị nào có thể cứu rỗi chúng ta. Không một thể chế chính trị nào có thể thay đổi được bản chất của Sự dốt nát, hay ngăn cản nó sản sinh ra tội ác và sự khốn cùng. Sự dốt nát, dù bắt đầu theo bất kỳ cách nào, cuối cùng vẫn phải chạy chung một vòng luẩn quẩn của những ham muốn thấp hèn, sự nghèo đói, nô lệ và mê tín dị đoan. Một số người trong chúng ta hiểu rõ điều này — thậm chí tôi xin nói là cảm nhận sâu sắc nó; bởi vì tri thức kiểu này khoét sâu vào tâm can; và đối với chúng ta, một trong những sự thật đau đớn nhất gắn liền với hoàn cảnh của mình là có vô số những người anh em lao động lại cách xa việc cảm nhận theo hướng đó đến mức họ chưa bao giờ tận dụng những cơ hội vốn đã vô cùng ít ỏi được dâng sẵn để cho con cái đi học chữ, mà lại đẩy những đứa con thơ dại của mình vào con đường kiếm sống, thường là qua những lao động tàn nhẫn, bị phơi bày trước sự lây nhiễm kinh khủng của thói hư tật xấu trẻ con. Tất nhiên, nguyên nhân của những điều gớm ghiếc này đã bắt nguồn từ rất xa xưa. Nỗi bất hạnh của các bậc sinh thành đã sinh ra tội ác của các bậc sinh thành. Nhưng chúng ta, những kẻ vẫn còn diễm phúc mang trong ngực trái tim của những người cha và lương tâm của những người đàn ông — chúng ta, những người có chút hiểu biết về lời nguyền giáng xuống các thế hệ sinh linh mang hình hài con người p. 286 với những thể xác cằn cỗi và tâm trí u tối lầm lạc, những kẻ chỉ là tâm điểm của sự bất an nơi mà ngay cả ham muốn cũng trở nên yếu ớt và niềm vui là điều bất khả — tôi xin tuyên bố rằng chúng ta có bổn phận phải sử dụng mọi phương tiện trong tay để góp phần chấm dứt thảm cảnh này. Tại đây, theo tôi, chính là con đường mà chúng ta có thể sử dụng sức mạnh hợp tác rộng rãi của mình cho mục đích trọng đại nhất, và thiết lập những điều kiện gia nhập nhằm củng cố mọi biện pháp giáo dục. Quả thực, ý thức về bổn phận làm cha mẹ trong toàn xã hội hiện đang ở mức rất thấp, và vô số kẻ chẳng có chút ngụy biện nào về sự khốn đốn thể xác lại xem nhẹ việc sinh con đẻ cái, đưa những sinh linh mang tiềm năng vĩ đại vào thế giới đầy gian khó này rồi lại mặc kệ họ không thèm dạy dỗ, rèn giũa cho chuyến hành trình hiểm nguy mà họ bị ép buộc phải dấn thân vào mà chẳng hề được hỏi ý kiến. Đây là một tội lỗi mà mọi tầng lớp đều vướng phải ở mức độ ít nhiều; nhưng có những tội lỗi cũng giống như thuế khóa, giáng nặng nhất lên những kẻ nghèo hèn, và chẳng ai có những lý do cay đắng như chúng ta — những người thợ thuyền — để nỗ lực khơi dậy đến tận cùng ý thức trách nhiệm trong lòng các ông bố bà mẹ. Chúng ta đã bị thúc đẩy đi đến sự hợp tác bởi áp lực của những nhu cầu chung. Trong chiến tranh, con người ta càng cần đến nhau hơn; và khi một vị trí nhất định phải được bảo vệ, các chiến sĩ tất yếu sẽ thấy mình kề vai sát cánh. Tình bằng hữu cứ thế lớn lên, các quy tắc của tình bằng hữu cũng thế mà hình thành, dần dần trở nên hoàn thiện khi ý tưởng về một lợi ích chung trở nên toàn diện hơn. Chúng ta có quyền cất lên rằng: Nếu anh muốn đứng vào hàng ngũ của chúng ta, anh phải đóng góp thế này — anh phải từ bỏ những đặc quyền riêng lẻ thế kia — anh phải kiên quyết chống lại những sự xâm phạm nọ. Nếu chúng ta mang trong đầu những ý tưởng sai lầm về lợi ích chung, các quy tắc của chúng ta sẽ trật đường ray, và chúng ta sẽ đang hợp tác để tàn phá lẫn nhau. Nhưng giờ đây, đây mới là một phần lợi ích của chúng ta, mà nếu thiếu nó thì mọi thứ khác mà ta tranh đấu đều trở nên vô nghĩa — ý tôi là sự cứu rỗi của những đứa con. Hãy yêu cầu các thành viên trong công đoàn phải hoàn thành bổn phận của một người cha, người mẹ trong vấn đề cụ thể này — thứ mà các quy tắc có thể vươn tới điều chỉnh. Hãy yêu cầu họ đưa con cái đến trường, để chúng ta không tiếp tục liều lĩnh dung dưỡng một căn bệnh dịch đạo đức ngay giữa lòng xã hội, một cách nghiêm ngặt hệt như cách chúng ta đòi hỏi họ đóng góp quỹ chung vốn được hiểu là dành cho phúc lợi chung. Trong lúc chúng ta giám sát các nhà lãnh đạo chính trị, hãy giám sát lẫn nhau về bổn phận này — một bổn phận cũng mang tính công ích, thậm chí còn trọng đại hơn cả việc tuân thủ các quy định vệ sinh. Trong lúc chúng ta kiên quyết tuyên chiến với cái ác ở chốn vương giả, hãy đồng thời đứng lên chống lại cái ác ở chốn bùn nhơ, đừng tranh cãi xem cái nào xuất hiện trước, p. 287 hay cái nào tồi tệ hơn trong hai cái — đừng cố gắng phân định thứ tự ưu tiên khốn khổ giữa dịch hạch và nạn đói, mà hãy kiên định không lùi bước trước những phương thuốc một khi đã được kiểm chứng, đồng thời triệu hồi những kẻ đang nắm giữ kho tàng tri thức hãy nhớ rằng họ đang giữ nó như một dạng tài sản tín thác, và nhiệm vụ đi tìm những phương thuốc mới cũng như tìm ra phương pháp áp dụng đúng đắn chính là thuộc về họ. Tìm kiếm những phương thuốc đúng đắn và phương pháp đúng đắn. Đây chính là chức năng vĩ đại của tri thức: đây là nơi cuộc đời của một con người có thể tạo ra một kỷ nguyên hoàn toàn mới ngay lập tức, nơi mà một dạng thức đau khổ từng tồn tại sẽ vĩnh viễn không còn nữa. Trong hàng ngàn năm cho đến giữa thế kỷ thứ mười seis, khi các chi của con người bị băm vặt và cắt cụt, chẳng ai biết cách nào để cầm máu ngoại trừ việc nung đỏ những thanh sắt để đốt cháy các đầu mạch máu. Nhưng rồi xuất hiện một người tên là Ambrose Paré, và ông đã cất lời: “Hãy thắt các động mạch lại!” Đó là một lời nói tuyệt vời. Nó chứa đựng tuyên ngôn về một phương pháp — một kế hoạch nhờ đó một tệ nạn cụ thể được xoa dịu vĩnh viễn. Chúng ta hãy cố gắng nhận diện những con người mà lời nói mang theo loại hạt nhân ấy, và lựa chọn những con người như vậy làm người dẫn đường và đại diện cho mình — chứ đừng chọn những kẻ khoa trương trên bục diễn thuyết, những kẻ chẳng mang lại cho chúng ta thứ gì ngoài nước biển để nấu súp. Việc đưa quyền lực tối cao vào tay những kẻ khôn ngoan nhất, tức là đưa cuộc đời chúng ta vào khuôn phép phù hợp với những nguyên lý chân chính nhất mà nhân loại đang nắm giữ, là một bài toán cổ xưa hệt như chính khái niệm về sự khôn ngoan. Lời giải đến rất chậm chạp, bởi vì con người nói chung chỉ có thể bị ép buộc phải tiếp thu các nguyên lý và hành động theo chúng thông qua bài học vĩ đại chậm chạp từ các biến cố của thế giới. Con người sẽ cứ tiếp tục trồng khoai tây, chẳng trồng gì khác ngoài khoai tây, cho đến khi dịch bệnh khoai tây bùng nổ và ép họ phải nhận ra lợi ích của một vụ mùa đa dạng. Sự ích kỷ, ngu muội, lười biếng vẫn cứ ngoan cố tìm cách nhào nặn thế giới theo dục vọng của chúng, cho đến một ngày thế giới tự bộc lộ ra là quá ư bất tiện đối với chúng. Sự khôn ngoan đứng bên ngoài con người và thúc ép anh ta, giống như dấu hiệu của các mùa thay đổi, trước khi nó tìm được một chốn dung thân trong tâm hồn anh ta, điều hướng hành động của anh ta, và từ những hệ quả quý giá của sự phục tùng mà sinh ra một thứ tình yêu tương ứng. Nhưng khi vẫn còn đứng bên ngoài chúng ta, sự khôn ngoan thường mang một vẻ ngoài đáng sợ, khoác lên mình những hình hài kỳ lạ, gói gọn trong các điều kiện đổi thay của một thế giới đầy tranh đấu. Giờ đây nó khoác lên hình hài của những nhu cầu và yêu sách chính đáng ở đông đảo người dân Anh quốc: những nhu cầu và yêu sách được thúc đẩy sinh cước bởi sức mạnh của một thế giới đang chín muồi. Và chính nhờ điều này — nhờ sự hiện diện này p. 288 của sự khôn ngoan đứng về phía chúng ta như một thực tế vĩ đại, cả về mặt vật lý lẫn luân lý, thứ bắt buộc phải thâm nhập và định hình tư duy lẫn hành động của nhân loại — mà những người lao động chúng ta mới giành được quyền bầu cử. Không phải vì chúng ta là một đám đông xuất chúng, mà vì chúng ta là một đám đông khốn cùng. Nhưng giờ đây, về phần mình, chúng ta phải nghiêm túc suy ngẫm về thứ trí tuệ ngoại tại này — thứ nằm trong bản chất tối cao không thể lay chuyển của vạn vật —, đồng thời canh chừng để ban cho nó một mái nhà trong tâm hồn và vâng theo nó. Nếu những yêu sách của tầng lớp lao động không có tài sản mang trong lòng những nguyên lý bắt buộc phải định hình tương lai, thì cũng đúng không kém rằng các tầng lớp có đặc quyền, thông qua di sản thừa hưởng từ quá khứ, đang nắm giữ thứ nguyên liệu quý giá mà nếu thiếu nó thì không một tương lai xứng đáng, cao cả nào có thể đúc nặn nên được. Rất nhiều công năng tối cao của cuộc sống đang nằm trong sự gìn giữ của họ; và nếu đặc quyền từng bị lạm dụng, thì nó đồng thời cũng là cái nôi nuôi dưỡng sự ưu việt. Một lần nữa, tại đây chúng ta lại phải cúi đầu khuất phục trước quy luật vĩ đại của sự kế thừa. Nếu chúng ta gây sự với cách thức mà những lao động và thành quả tích lũy của quá khứ được bảo tồn và truyền lại, chúng ta cũng sẽ cố chấp hệt như vậy, cũng hẹp hòi hệt như vậy, cũng thiếu thốn cái thứ tôn giáo — biết lắng nghe với một đôi tai rộng mở và một tâm trí vâng phục trước những bài học từ thực tế — hệt như cách chúng ta cáo buộc những kẻ đang gây sự với các chân lý mới và nhu cầu mới lộ diện trong hiện tại. Chúng ta càng thấu hiểu sâu sắc các nguyên nhân gây ra rắc rối cho con người, cũng như những con đường giúp con người trở nên tốt đẹp và hạnh phúc hơn, thì chúng ta lại càng ít có xu hướng rơi vào tinh thần và thực hành vô bổ là chỉ trích các tầng lớp theo kiểu vơ đũa cả nắm. Không phải tất cả những tệ nạn trong hoàn cảnh của chúng ta đều là thứ mà ta có thể quang minh chính đại đổ lỗi cho kẻ khác; và tôi xin nhắc lại, nhiều tệ nạn trong số đó là thứ mà không sự thay đổi thể chế nào có thể nhanh chóng chữa lành. Việc phân định rạch ròi giữa những tệ nạn mà sức mạnh có thể quét sạch và những tệ nạn mà sự kiên nhẫn buộc phải chịu đựng, chính là ranh giới phân biệt giữa sự nam tính và tính trẻ con, giữa óc phán đoán đúng đắn và sự ngu ngốc. Và hơn thế nữa, nếu thiếu đi sự phân định ấy, khi mà chúng ta đang gánh vác những bổn phận trọng đại đối với chính bản thân và toàn thể đất nước, chúng ta khó lòng tránh khỏi những hành vi liều lĩnh và bất công chí mạng.
Tôi đang diễn thuyết trước một hội chúng pha trộn gồm nhiều thành phần lao động, và một số quý vị có lẽ còn đủ điều kiện tương đương hoặc thậm chí tốt hơn tôi để đảm nhận vai trò này. Nhưng họ sẽ không trách móc gì tôi khi tôi đã cố gắng tổng hợp lại những cân nhắc có nhiều khả năng mang lại lợi ích nhất cho chúng ta trong việc tự chuẩn bị cho mình trước thềm những cơ hội mới. Tôi đã né tránh việc chạm vào những câu hỏi cụ thể. Sự trợ giúp tốt nhất để phán đoán đúng đắn về những vấn đề ấy chính là tiếp cận chúng với một tâm thế đúng đắn, không chút kỳ vọng viển vông, và với một sự quyết tâm được pha trộn cùng sự tiết độ.