Việc nghiên cứu con người qua các thời kỳ và dưới các điều kiện xã hội khác nhau có thể được xem như lịch sử tự nhiên của loài người. Vậy thì, trong chốc lát, với tư cách là những nhà nghiên cứu lịch sử tự nhiên ấy, chúng ta hãy tự tưởng tượng ra cảnh đang “nạo vét” nửa đầu thế kỷ XVIII để tìm kiếm các mẫu vật. Vào khoảng năm 1730, chúng ta đã vớt lên một cá thể kỳ lạ thuộc loài thần học — một cái tên gây ngạc nhiên nếu xét đến bản chất của sinh vật trước mặt chúng ta, nhưng chúng ta đã quen với những cái tên bất hợp lý trong lịch sử tự nhiên. Hãy thong thả nghiên cứu cá thể này. Ông ta đang ở ngưỡng tuổi năm mươi, và gần đây đã trải qua cuộc biến thái thành hình thái giáo sĩ. Quả là một mẫu vật nghịch lý nếu bạn quan sát kỹ: một dạng lai giữa kẻ nịnh bợ và người hát thánh vịnh; một nhà thơ có trí tưởng tượng luân phiên được nung nấu bởi “Ngày tận thế” và bởi sự phong tước của các bá tước, kẻ dao động giữa những lời ca tụng ngất ngây dành cho Vua George và những lời ca tụng ngất ngây dành cho Đức Giê-hô-va. Sau khi trải qua “một tuổi trẻ dại khờ, là trò đùa cho các bá tước và thi nhân,” sau khi làm kẻ bám váy cho vị Công tước đồi bại xứ Wharton, sau khi mưu cầu một sự nghiệp nghị trường trong vô vọng, và giăng câu thu hút lương hưu lẫn bổng lộc bằng những lời đề tặng nịnh hót cùng những bài thơ ca ngợi tầm thường, ông ta có đôi chút chán nản với thành công nửa vời của mình, và đã quyết định từ bỏ lĩnh vực ăn mày đại trà để chuyển sang một nhánh chuyên môn; nói cách khác, ông ta quyết định từ bỏ trần gian theo hàm ý của việc “thọ phong linh mục,” với viễn cảnh về một bổng lộc hậu h ít và một mối lương duyên có lợi. Và không ai có thể thích hợp hơn với Giáo hội Anh giáo. Ông ta hiện thân trọn vẹn cho sự cân bằng khéo léo giữa lợi lộc trần thế và tâm linh của giáo hội này. Ông ta vừa bị ấn tượng sâu sắc bởi tầm quan trọng của cái chết lẫn các khoản phí mai táng; ông ta vừa khao khát sự sống vĩnh hằng vừa thèm thuồng những “bổng lộc nhà thờ”; ông ta có một sự gắn bó thiết tha với các mạnh thường quân nói chung, nhưng xét cho cùng thì vẫn ưu ái Đấng Toàn Năng hơn. Ông ta sẽ giảng dạy, với sự xác tín vượt qua cả khuôn khổ bổn phận, về sự vô nghĩa của vạn vật trần gian; và ông ta sẽ cảm thấy bất mãn vượt qua cả tư thù cá nhân nếu những nỗ lực đáng khen ngợi của mình trong việc hướng sự chú ý của con người đến thế giới bên kia không được đền đáp bằng những bổng lộc thiết thực ở thế giới này. Phần con người phàm tục của ông ta tin vào dải băng bằng vải cambric và tất lụa như là trang phục đặc trưng cho “một điểm nhấn của tôn giáo và đức hạnh”; hy vọng những kẻ bề tôi chốn hoàng cung sẽ không bao giờ quên noi theo Sir Robert Walpole; và viết thư xin xỏ nhân tình của Nhà vua. Phần con người tâm linh của ông ta không công nhận động lực nào quen thuộc hơn Đồi Sọ và “các từng trời”; nó lang thang chốn nghĩa trang, hoặc vút bay giữa các vì sao. Tôn giáo của ông ta cạn kiệt trong những tiếng cảm thán và lời quở trách, chẳng biết đến ranh giới nào giữa trạng thái ngất ngây xuất thần và giọng điệu giáo điều. Nếu không vì viễn cảnh bất tử, ông ta cho rằng thật khôn ngoan và dễ chịu khi cứ sống đồi bại hoặc giết cha mình; và gạt thiên đàng sang một bên, bất kỳ ai không làm kẻ gian xảo thì quả là cực kỳ phi lý.
Con người, theo quan điểm của ông ta, là sự kết hợp giữa thiên thần và loài thú; phần thú tính phải được hạ nhục bằng cách nhắc nhở nó về “mối liên hệ với chuồng trại,” và làm cho sợ hãi đến mức ôn hòa thông qua việc ngắm nhìn những chiếc giường hấp hối và đầu lâu xương chéo; phần thiên thần phải được phát triển bằng cách phỉ báng thế gian này và tôn cao thế giới bên kia; và qua quá trình kép này, bạn thu được một tín đồ Cơ Đốc — “phong cách cao quý nhất của con người.” Dẫu vậy, vị giáo sĩ tân thời của chúng ta vẫn là một nhà thơ không thể nhầm lẫn. Trộn lẫn trong lớp đất sét chủ yếu gồm kẻ thực dụng và nhà hùng biện ấy là một tia lửa thực sự của ngọn lửa Prometheus. Sẽ có ngày ông ta khoác lên những lời cảm thán và quở trách của mình, tôn giáo thiên văn học và đạo đức nhà xác của mình, những vần thơ bất hủ đứng sừng sững như một cỗ xe Juggernaut làm bằng vàng và ngọc bích, vừa tráng lệ lại vừa phản cảm: bởi vị giáo sĩ này chính là Edward Young, tác giả tương lai của tập “Suy tưởng ban đêm.”
Sẽ là cực kỳ thiếu tế nhị nếu chúng ta cho rằng độc giả của mình không nắm rõ các sự kiện trong cuộc đời Young; chúng nằm trong số những điều mà “ai cũng biết”; nhưng chúng ta nhận thấy rằng, liên quan đến những vấn đề ai cũng biết này, phần lớn độc giả thích được đối xử theo kế hoạch mà Monsieur Jourdain đã gợi ý. Khi vị thương gia nổi tiếng đó được hỏi liệu ông có biết tiếng Latinh hay không, ông đã ngầm đáp rằng, “Oui, mais faîtes comme si je ne le savais pas” (Vâng, nhưng cứ coi như tôi không biết đi). Do đó, phỏng theo tư cách của một cây bút lịch thiệp rằng độc giả của chúng ta biết tất cả mọi thứ về Young, thì hệ quả tất yếu từ giả định đó là chúng ta nên tiến hành như thể họ chẳng biết gì cả, và gợi lại các biến cố trong tiểu sử của ông với mức độ chi tiết nhất có thể mà không lấn chiếm không gian cần thiết cho mục đích chính của chúng ta — đó là việc đánh giá lại nhân cách của ông với tư cách là một nhà thơ luân phu và tôn giáo.
Đánh giá qua các tác phẩm của Young, người ta có thể tưởng tượng rằng tư chất giảng sư đã được hình thành trong con người ông thông qua sự truyền đời qua một dòng dài các bậc tiền bối làm giáo sĩ — rằng những viên kim cương trong “Suy tưởng ban đêm” đã được cô đọng từ muội than của những bài giảng tổ tiên. Thế nhưng sự thật lại không phải vậy. Ông nội của ông, rõ ràng, tự nhận mình là một quý ông chứ không phải giáo sĩ; và không có bằng chứng nào cho thấy nghề giảng đạo đã chảy trong dòng máu gia đình trước khi nó rẽ sang hướng đó ở thân phụ của nhà thơ, một người kiêm nhiệm đến bốn chức sắc giáo hội cùng một lúc, vừa là chánh xứ, kinh sĩ, tuyên úy hoàng gia, lẫn viện phụ. Young sinh ra tại nhà xứ Upham của cha mình vào năm 1681. Chúng ta có thể tự tin phỏng vấn rằng ngay cả tác giả của “Suy tưởng ban đêm” cũng chào đời mà không đội tóc giả; nhưng nếu không có sự bảo chứng của Tiến sĩ Doran, chúng ta hẳn đã không dám cả gan khẳng định rằng vị chánh xứ khả kính đã “hôn, với niềm xúc động đầy trang nghiêm, đứa con trai độc nhất kiêm người mang tên dự khuyết của mình.” Tiến sĩ Doran chắc hẳn biết điều này nhờ sự am hiểu tường tận về sinh lý học và tâm lý học giáo sĩ. Ông ta đã xác định được rằng những cảm xúc phụ tử của các kinh sĩ mang phẩm chất tu sĩ, và ngay cả dịch vị lẫn nhũ chấp của một vị chánh xứ cũng nhận thức được chiếc áo choàng và dải băng mục sư.
Đúng hạn, cậu thiếu niên vào học tại Cao đẳng Winchester, và sau đó, dù đã sang tuổi hai mươi hai, tiếp tục theo học tại Oxford, nơi vì nể tình cha cậu, cậu được các giám thị của hai trường cao đẳng nâng đỡ, và vào năm 1708, ba năm sau khi cha cậu qua đời, được Tổng Giám mục Tenison đề cử vào một suất nghiên cứu sinh luật tại All Souls. Về cuộc đời của Young tại Oxford trong những năm tháng này, hầu như chẳng ai biết gì. Người viết tiểu sử cho ông là Croft chẳng có gì để kể ngoài lời đồn mơ hồ rằng khi “Young thấy mình được độc lập và là chủ nhân của chính mình tại All Souls, ông không phải là một điểm sáng về tôn giáo và đạo đức như sau này,” và giai thoại có lẽ là ngụy tạo rằng Tindal, kẻ vô thần, đã thú nhận mình cảm thấy lúng túng trước tính độc đáo trong các lập luận của Young. Tuy nhiên, cả lời đồn lẫn giai thoại ấy đều được củng cố bởi các bằng chứng gián tiếp. Về vế sau, Young đã để lại cho chúng ta đủ bằng chứng cho thấy ông rất thích tranh luận về khía cạnh thần học, và ông có cách riêng của mình để xử lý các đề tài cũ. Về vế đầu, chúng ta được biết rằng Pope, sau khi đưa ra những nhận định khác mà chúng ta biết là đúng về Young, đã bổ sung thêm rằng ông đã trải qua “một tuổi trẻ dại khờ, là trò đùa của các bá tước và thi nhân”; và từ tất cả những dấu hiệu mà chúng ta có được về sự nghiệp của ông cho đến khi gần năm mươi tuổi, chúng ta nghiêng về nhận định rằng phát ngôn của Pope chỉ sai sót ở chỗ chưa đủ độ, và lẽ ra ông nên nói rằng “một tuổi trẻ và tuổi trung niên dại khờ.” Không có khả năng Young là một học sinh cực kỳ chăm chỉ, bởi vì ông đã gây ấn tượng với Johnson, người từng gặp ông khi tuổi già sức yếu, là “không phải một học giả lớn” và tỏ ra ngạc nhiên một cách kỳ lạ về những điều mà Johnson cho là “những châm ngôn hoàn toàn phổ biến” trong văn chương; và không có bằng chứng nào cho thấy ông lấp đầy thời gian rảnh rỗi hay túi tiền của mình bằng nghề gia sư. Sự nghiệp cầm bút của ông chỉ khởi đầu khi ông đã gần ba, tính từ thời điểm xuất bản một phần của bài thơ “Ngày tận thế” trên tờ Tatler; thế nên ông khó lòng mà say mê đắm chìm vào việc sáng tác. Nhưng nơi nào mà một côn trùng trưởng thành sống ký sinh, chúng ta tin rằng ấu trùng của nó thường cũng sống ký sinh, và chúng ta có lẽ sẽ không sai lầm mấy khi cho rằng Young ở Oxford, cũng như ở những nơi khác, đã dành phần lớn thời gian để bám càng các mạnh thường quân tiềm năng lẫn đương thời, đồng thời uyển chuyển thích nghi với các thói quen bằng một thứ lương tâm và lưỡi lỳ vô cùng linh hoạt; dẫu vậy vẫn không hề kém phần sẵn sàng, khi cơ hội đến, tự trình diện như một nhà vô địch của thần học và xuất khẩu thành thơ vào những thời điểm thích hợp khi bầu bạn cùng các từng trời hay đầu lâu xương chéo. Vị công tước đồi bại hào hoa xứ Wharton, kẻ mà Young sau này bám chặt lấy như mạnh thường quân chính của mình, vào thời điểm này mới chỉ là một thiếu niên; và mặc dù có khả năng mối thâm giao giữa họ đã bắt đầu, vì cha mẹ của vị Công tước vốn là bạn của vị viện phụ già, thì mối thâm giao ấy cũng không nên làm trầm trọng thêm bất kỳ suy luận bất lợi nào về cuộc đời của Young tại Oxford. Ít có khả năng là ông sa chân vào một thói hư tật xấu ngoại lệ nào đó hơn là việc ông khác biệt với những người xung quanh chủ yếu ở những đợt biện hộ thần học và vẻ trang nghiêm đậm chất ngẫu hứng. Ông có אי lẽ đã quậy phá theo kiểu thô tục của thời đại mình, vì ông đã để lại cho chúng ta đủ bằng chứng cho thấy ý thức đạo đức của ông không hề tinh tế; nhưng những người bạn đồng hành của ông, vốn đang bận rộn quậy phá theo cách riêng của họ, có lẽ coi việc ông là một tay chơiác lỏng là điều hiển nhiên, và chỉ kinh ngạc trước tình tiết ngoại lệ rằng ông vừa là một tay chơi đạo đức giả lại vừa ra vẻ đạo mạo.
Có chút trớ trêu trong việc hai tác phẩm thơ ca đầu tay của Young, xuất bản cùng một năm, lại chính là các bài “Thư gửi Lãnh chúa Lansdowne,” ca ngợi việc phong tước bá tước gần đó — cụ thể là việc phong tước cho Lãnh chúa Lansdowne; và bài “Ngày tận thế.” Các nhà thơ khác ngoài Young cũng thấy rằng thủ pháp giành lấy đa số phiếu cho đảng Tory bằng cách biến mười hai thường dân vô danh thành mười hai vị quý tộc vô danh là một sự kích thích không thể cưỡng lại đối với thi ca; nhưng không nhà thơ nào khác thể hiện một thứ nhiệt huyết đa năng đến thế — một sự nhiệt tình gần như tương đương đối với danh dự của vị nam tước mới và danh dự của Đấng Tối Cao. Nhưng bản tính kép của kẻ nịnh bợ và người hát thánh vịnh không chỉ được thể hiện nổi bật qua các chủ đề đối lập của hai bài thơ, mà còn qua những khúc chuyển đổi từ giọng điệu hoa mỹ rỗng tuếch về các vị quân vương sang giọng điệu hoa mỹ rỗng tuếch về sự phục sinh, ngay trong bài “Ngày tận thế.” Lời đề tặng bài thơ gửi Nữ hoàng Anne sau đó đã bị Young tự tay dập bỏ, bởi vì ông luôn cảm thấy xấu hổ vì đã nịnh hót một vị mạnh thường quân đã khuất. Trong lời đề tặng này, Croft cho chúng ta biết, “ông thực sự ngợi ca Nữ hoàng vì những chiến thắng của bà, nhưng lại nói rằng tác giả còn cảm thấy vui mừng hơn khi thấy bà vươn lên khỏi thế giới trần tục này, bay vút lên trên những tầng mây, vượt qua thiên đàng thứ nhất và thứ hai, rồi để lại những vì sao cố định phía sau; và ông sẽ không để mất dấu bà ở đó, ông nói, mà sẽ tiếp tục dõi theo bà qua không gian vô tận ở bên kia cõi tạo hóa, trong hành trình hướng tới niềm hạnh phúc vĩnh hằng, cho đến khi ông nhìn thấy thiên đàng của những tầng thiên đàng mở ra, và các thiên thần đang đón lấy, tiếp tục đưa bà vượt xa khỏi tầm với của trí tưởng tượng vốn đã mệt nhoài trong cuộc rượt đuổi theo bà, để rồi rơi ngược trở lại mặt đất.”
Tuy nhiên, sự tự phê bình thôi thúc việc xóa bỏ lời đề tặng ấy đã không dẫn dắt ông cải thiện vần điệu hay ý nghĩa của cặp câu thơ bất hạnh đó —
“Khi những vị vua dòng Bourbon khác trị vì ở những xứ sở khác,
Và, nếu tội lỗi của loài người không ngăn cấm, sẽ có những vị Anne khác.”
Trong bài “Thư gửi Lãnh chúa Lansdowne,” Young bày tỏ sở thích của mình đối với kịch nghệ; và có bằng chứng cho thấy vở bi kịch “Busiris” của ông đã “nằm trong nhà hát” ngay từ chính năm này, 1713, mặc dù nó mãi đến gần sáu năm sau mới được đưa lên sân khấu; thế nên vào lúc này Young đã kiên quyết theo nghiệp cầm bút, mà tấm bằng Cử nhân Luật (B.C.L.) mà ông đạt được trong năm nay chắc hẳn là một thứ trang bị thần kỳ. Một bài thơ khác, “Sức mạnh của tình tôn giáo; hay Tình yêu bị đánh bại,” dựa trên vụ xử tử Lady Jane Grey và chồng nàng, nhanh chóng nối tiếp theo sau, cho thấy sự sung mãn trong những vần thơ yếu ớt và thiếu thẩm mỹ; và khi Nữ hoàng qua đời vào năm 1714, Young không chần chừ biến một bài thơ khóc thương một vị mạnh thường quân quá cố thành phương tiện để ca tụng thái quá vị quân vương mới. Không có thêm tác phẩm văn học nào của ông xuất hiện cho đến năm 1716, khi một bài diễn văn bằng tiếng Latinh mà ông đọc nhân dịp thành lập Thư viện Codrington tại All Souls mang đến cho ông một cơ hội mới để trưng bày sự sốt sắng trong những lời tán dương phô trương.
Vào năm 1717, có khả năng Young đã tháp tùng Công tước xứ Wharton sang Ireland, mặc dù tài liệu cho tiểu sử của ông quá ư ít ỏi đến mức cơ sở chính cho phỏng đoán này là một đoạn văn trong tác phẩm “Những phỏng đoán về sáng tác nguyên bản,” được ông viết khi đã gần tám mươi tuổi, trong đó ông hé lộ rằng mình từng có thời gian ở đất nước đó. Nhưng vẫn còn nhiều sự kiện tồn tại cho thấy trong suốt tám hoặc chín năm tiếp theo, Young đóng vai trò như một thứ tùy viên của Wharton. Vào năm 1719, theo hồ sơ pháp lý, vị Công tước đã cấp cho ông một khoản niên kim, để đền bù việc ông từ bỏ chức vụ gia sư cho Lãnh chúa Burleigh với khoản niên kim trọn đời 100 bảng một năm, dựa trên những đảm bảo của Ngài Công tước rằng ông ta sẽ lo cho Young một cách chu đáo hơn rất nhiều. Và một lần nữa, từ chính bằng chứng đó, người ta thấy rằng vào năm 1721, Young đã nhận từ Wharton một giấy nhận nợ trị giá 600 bảng, để đền bù các chi phí phát sinh trong việc tranh cử nghị sĩ theo mong muốn của vị Công tước, và như một khoản đặt cọc cho những ân huệ lớn lao hơn mà Ngài Công tước đã hứa hẹn với ông nếu ông chịu từ bỏ những lợi ích tâm linh và trần thế của việc thọ phong chức sắc, vốn mang lại sự chắc chắn về hai bổng lộc nhà thờ thuộc quyền bổ nhiệm của trường cao đẳng ông. Do đó, rõ ràng là sự thăng tiến ngoài giáo hội, chừng nào còn chút hy vọng nào, vẫn có sức hút đối với Young hơn là các bổng lộc giáo sĩ; và vào thời điểm này, ông đã chấp nhận Công tước xứ Wharton làm hoa tiêu cho sự nghiệp của mình.
Một mối quan hệ đáng trân trọng hơn của Young là tình bạn với Tickell, người mà ông thường xuyên trao đổi các bài bình luận, và là người mà vào năm 1719 — cũng là năm ông nhận bằng tiến sĩ, xin lưu ý — ông đã gửi gắm bài thơ “Những dòng thơ tưởng niệm cái chết của Addison.” Ngay sau đó là tác phẩm “Phỏng dịch một phần sách Gióp,” với lời đề tặng gửi Parker, người mới được bổ nhiệm làm Đại Chưởng quan, cho thấy việc nhận được sự bảo bọc của Wharton không hề ngăn cản Young đi đánh cá ở những vùng nước khác. Ông chẳng biết gì về Parker, nhưng điều đó không ngăn cản ông phóng đại những phẩm chất của vị Đại Chưởng quan mới; mặt khác, ông thực sự quen biết Wharton, nhưng điều này một lần nữa lại không ngăn cản ông viết lời đề tặng mở đầu cho vở bi kịch “Sự trả thù,” xuất hiện vào năm 1721, gán cho vị Công tước mọi đức tính cũng như mọi tài năng. Trong câu kết của lời đề tặng này, Young ngây ngô chỉ ra rằng một thành phần đáng kể trong lòng biết ơn của ông chính là sự cảm nhận sống động về những ân huệ được mong chờ trước. “Tài sản hiện tại của tôi là lòng rộng lượng của ngài, và tương lai của tôi là sự quan tâm của ngài; điều mà tôi dám chắc sẽ luôn được ghi nhớ như một vinh dự cho ngài; vì tôi biết ngài xem sự quảng đại của mình như một sự khích lệ đối với nhân tài, thông qua sự thiên vị rất đỗi tha thứ của ngài dành cho một kẻ luôn mang ơn và dành sự kính trọng chân thành cho ngài, tôi tình cờ nhận được lợi ích từ đó.” Young rất tằn tiện với ý tưởng và hình ảnh của mình; ông hiếm khi bằng lòng với việc sử dụng một ý hay chỉ một lần, và mảnh ghép sự khiêm nhường khéo léo này sau đó đã được tái sử dụng trong bài thơ “Lễ nhậm chức,” một tác phẩm gửi tặng Walpole:
“Xin nụ cười thiên vị này của ngài, thoát khỏi mọi lời chê bai,
Nó vốn dành cho nhân tài, dẫu ngẫu nhiên rơi xuống kẻ là tôi.”
Đó có lẽ là vở “Sự trả thù” mà Young đang viết khi mà, theo như chúng ta biết từ các giai thoại của Spence, Công tước xứ Wharton đã tặng ông một cái hộp sọ có cắm một cây nến ở trên, như là chiếc đèn thích hợp nhất để viết bi kịch. Theo lời đề tặng của Young, vị Công tước là “tòng phạm” cho các phân cảnh của vở bi kịch này theo một cách quan trọng hơn, “không chỉ bằng cách gợi ý tình tiết đẹp nhất trong đó, mà còn bằng cách tạo ra mọi sự chuẩn bị có thể cho thành công của toàn bộ vở kịch.” Một phát ngôn đáng tin cậy, thực ra không phải dựa trên sự khẳng định trong lời đề tặng của Young, mà dựa trên năng lực nổi tiếng của vị Công tước, kẻ mà như Pope đã nói với chúng ta, sở hữu
“mọi ân huệ của Tự nhiên và Nghệ thuật,
Và chẳng thiếu thứ gì trừ một trái tim lương thiện.”
Năm 1722 dường như là thời gian diễn ra chuyến viếng thăm Mr. Dodington, tại Eastbury, thuộc Dorsetshire — vùng “đồi cỏ Dorset thanh tân” được ca ngợi bởi Thomson — nơi Young đã làm quen với Voltaire; bởi vì trong lời đề tặng sau đó cho bài “Khúc ca hải hải” gửi tới “Mr. Voltaire,” ông đã hồi tưởng lại cuộc gặp gỡ của họ trên “những ngọn đồi Dorset”; và chính trong năm này, Christopher Pitt, một nhà thơ quý tộc thời đó, đã gửi gắm bài
“Thư gửi Tiến sĩ Edward Young, tại Eastbury, thuộc Dorsetshire,”
vốn ít nhất cũng có điểm son là cặp câu thơ tiểu sử này:
“Khi ngài ngồi ẩn dật cùng Dodington của mình,
Say đắm trước rượu vang Burgundy tuôn trào và tài ứng đối thông minh.”
Dodington, rõ ràng, cũng bị mê hoặc ngược lại, vì ông từng kể với Tiến sĩ Zhon rằng Young “vượt trội hơn hẳn nhà thơ Pháp ở sự phong phú và mới mẻ trong những câu nói đùa và lời đối đáp.” Thật không may, mẫu mực duy nhất về sự thông minh của Young trong dịp này còn được lưu giữ đến ngày nay lại là bài thơ châm biếm được xem là lời đáp trả ứng khẩu (chắc chắn là nói nhỏ sau lưng) trước lời phê bình của Voltaire về phân cảnh tội lỗi và cái chết trong tác phẩm của Milton:
“Ngươi vừa lắm lời, đồi bại lại gầy gò,
Ngay lập tức, ta ngỡ ngươi là Milton, Thủy tổ Tội lỗi và Cái chết hợp làm thoa;” —
một bài thơ châm biếm mà khi vắng bóng “rượu Burgundy tuôn trào,” chẳng khiến chúng ta ấn tượng là rực rỡ cho lắm. Hãy để Young hưởng lợi từ sự hoài nghi ném vào tính xác thực của bài thơ châm biếm này thông qua chính lời đề tặng bằng thơ của mình, nơi ông tự miêu tả bản thân là kẻ đã “xoa dịu cơn thịnh nộ” của Voltaire đối với Milton “bằng những vần thơ dịu dàng”; dẫu cho ở những khía cạnh khác, lời đề tặng đó chẳng có gì là thuận lợi cho việc đánh giá cao sự thông minh của Young. Gác lại các bằng chứng khác, chúng ta hẳn không mặn mà gì với buổi trò chuyện sau bữa tối của kẻ đã viết nên những dòng này:
“Của ngươi là Kịch nghệ, lừng lẫy biết bao!
Của ngươi là tiếng kèn hoành tráng hơn của Sử thi; —
Nhưng hãy để chiếc hạc cầm căng sóng biển của Arion làm của ta;
Song cá heo của hắn đâu? Ngươi có biết ở đâu không?
Mong rằng điều đó sẽ được tìm thấy ở ngươi, hỡi Voltaire!”
Tập “Thơ châm biếm” xuất hiện vào năm 1725 và 1726, mỗi tập tất nhiên đều đi kèm với lời đề tặng đầy tán dương và những lời ca tụng được ngầm lồng ghép khéo léo giữa các vần thơ. Tập thứ bảy và cũng là tập cuối cùng được đề tặng cho Sir Robert Walpole, rất ngắn, và không chứa đựng điều gì đặc biệt ngoại trừ những lời nịnh hót điên rồ dành cho George Đệ nhất và vị thủ tướng của ông ta — quy việc vị vua heo đó vừa thoát khỏi một cơn bão biển thành ảnh hưởng thần kỳ từ linh hồn cao cả và đức hạnh của ngài — bởi vì George, theo ông ta nói, sánh ngang với các thiên thần:
“George, kẻ có thể khơi gợi tình cảm dịu dàng nơi kẻ thù,
Và thôi miên những lời châm biếm đầy nọc độc thành những lời tán dương.
Không chỉ cơn thịnh nộ của con người cảm nhận được quyền năng của ngài,
Mà cả những cơn gió điên cuồng và những con sóng cuồn cuộn,
Thậm chí cả những cơn bão (những sứ giả hung hãn nhất của Cái chết!), cũng phải kiềm chế,
Và học cách nương tay ngay trong đế chế hoang dã của chính chúng.
Như vậy, bản thân Tự nhiên, khi ủng hộ sắc lệnh của Con người,
Đã gọi vị quân vương của nước Anh là chúa tể của biển cả.”
Còn về Walpole, những gì ông cảm thấy trong thời khắc khủng hoảng kinh hoàng này
“Chẳng có quyền năng ngôn từ nào, trừ của chính ông, có thể nói lên,
Ngôn ngữ của chính ông, được tạo nên bởi Tự nhiên và các Nữ thần Ân sủng,
Theo ý muốn, để dấy lên, hoặc trấn tĩnh cơn bão dân sự.”
Đó là một sự trùng hợp đáng chú ý khi bài thơ châm biếm thứ bảy này được xuất bản vào năm 1726, và sắc lệnh của George Đệ nhất ban cấp cho Young khoản niên kim 200 bảng một năm tính từ ngày Lễ Phục sinh năm 1725, lại mang ngày 3 tháng 5 năm 1726. Lòng biết ơn thể hiện trong bài Thơ châm biếm này có lẽ chủ yếu mang tính triển vọng hướng tới tương lai, nhưng bài “Lễ nhậm chức,” một tác phẩm lấy cảm hứng từ sự kiện ly kỳ khi Walpole được phong Hiệp sĩ Garter, rõ ràng được viết với lòng nhiệt thành kép của một kẻ vừa nhận được lương hưu vừa nuôi hy vọng về những điều lớn lao hơn. Cảm xúc của ông về Walpole chính xác ở cùng một mức độ với cảm xúc sau đó của ông về Ngày Quang lâm. Trong bài “Lễ nhậm chức,” ông nói:
“Một số kẻ khơi dậy trái tim họ bằng những lời cầu khẩn;
Ta chẳng cần nàng thơ nào, một Walpole chính là chủ đề của ta.”
Và khi nói về Chúa quang lâm phán xét, ông viết trong “Suy tưởng ban đêm”:
“Ta nhận ra nguồn cảm hứng của mình chính là chủ đề của ta;
Sự vĩ đại của đề tài chính là nàng thơ của ta.”
Không gì có thể yếu ớt hơn bài “Lễ nhậm chức” này, ngoại trừ sự trơ trẽn đầy mạnh mẽ khi tác giả tuyên bố khinh miệt việc bán rẻ danh tiếng tốt đẹp, sự “báng bổ ngọn lửa thiêng liêng.”
Herbert Croft cho biết Young đã kiếm được hơn ba ngàn bảng từ các tập “Thơ châm biếm” của mình — một con số đáng ngạc nhiên, nếu đặt cạnh sự hoài nghi hợp lý mà ông dành cho câu chuyện được kể trong “Giai thoại” của Spence, rằng Công tước xứ Wharton đã tặng Young 2000 bảng cho tác phẩm này. Tuy nhiên, Young dường như khá may mắn về mặt kết quả tài chính từ các ấn phẩm của mình; và với lợi nhuận văn học, khoản niên kim từ Wharton, suất nghiên cứu sinh, cùng khoản lương hưu, chưa kể những khoản tiền thưởng khác có thể được suy ra từ những phẩm chất cao quý mà ông phát hiện ra ở nhiều người giàu có và có chức có quyền, chúng ta có thể công bằng phỏng đoán rằng ông đã đặt nền móng cho khối tài sản kếch xù mà ông để lại khi qua đời.
Có khả năng việc Công tước xứ Wharton chính thức rời sang lục địa và thất sủng tại triều đình vào năm 1726, cùng với việc chấm dứt sự dựa dẫm của Young vào mạnh thường quân của mình, không chỉ góp phần đẩy nhiệt độ nhiệt huyết thơ ca dành cho Sir Robert Walpole lên cao hơn, mà còn hướng suy nghĩ của ông quay trở lại với Giáo hội, như là phương án tốt thứ hai để ngoi lên trong xã hội. Khi George Đệ nhủ đăng quang, Young tìm thấy ở ngài những phẩm chất siêu việt hệt như ở người tiền nhiệm, và ca ngợi chúng theo một phong cách thơ ca chưa từng được ông thử sức trước đây — thể thơ trữ tình Pindaric, một hình thức thơ giúp ông tự vượt qua chính mình trong sự khoa trương cuồng nộ. “Đại dương, một khúc ca: kết thúc bằng một Điều ước,” là tựa đề của tác phẩm này. Sau đó ông đã tỉa tót lại, và cắt bỏ, trong số những thứ khác, Điều ước kết thúc, thể hiện nỗi khát khao lui về ở ẩn đạm bạc, vốn dĩ là động lực khiến ông thốt ra tràng cảm xúc đó; nhưng chúng ta có thể đánh giá những khổ thơ bị loại bỏ thông qua chất lượng của những khổ thơ mà ông đã cho phép giữ lại. Ví dụ, khi kêu gọi những thủy thủ đã khuất của nước Anh trỗi dậy và nghênh đón “vinh quang nở rộ của đất nước” trong hình hài của vị Vua mới, ông nói:
“Bùa chú mạnh mẽ nào
Có thể tước vũ khí của Cái chết?
Hãy phá vỡ giấc ngủ dài, giấc ngủ sắt đá của các ngươi!
Nhân danh thần Jove, nhân danh Danh vọng,
Nhân danh tên tuổi của George,
Hãy thức dậy! Hãy thức dậy! Hãy thức dậy! Hãy thức dậy!”
Chẳng bao lâu sau tác phẩm đáng chú ý này, được viết với sự ngu ngốc chín muồi ở tuổi bốn mươi bảy, Young thọ phong chức sắc, và chẳng mấy chốc được bổ nhiệm làm tuyên úy cho Nhà vua. “Những người anh em,” vở bi kịch thứ ba và cũng là cuối cùng của ông, vốn đang trong giai đoạn tập dượt, giờ đây được ông rút khỏi sân khấu, và tìm kiếm danh tiếng theo một cách phù hợp hơn với sự trang nghiêm của giáo chức mới của mình, bằng cách chuyển sang viết văn xuôi. Nhưng sau khi xuất bản “Một ước tính chân thực về cuộc đời con người,” với lời đề tặng gửi Nữ hoàng, như một trong những “đại diện sáng ngời nhất” của Chúa trên trần thế, và một bài giảng có tựa đề “Lời biện hộ cho các hoàng tử; hay Sự kính trọng cần dành cho Chính phủ,” được đọc trước Hạ viện, tham vọng thơ Pindaric của ông lại bùng phát và ông sánh ngang bài thơ ca ngợi trước bằng một bài khác, mang tên “Imperium Pelagi, một khúc ca hải quân; viết phỏng theo tinh thần của Pindar, nhân dịp Nhà vua trở lại từ Hanover năm 1729, và nền Hòa bình kế tiếp.” Vì sau đó ông đã dập bỏ bài thơ ca ngợi thứ hai này, chúng ta buộc phải phỏng đoán rằng nó còn tệ hơn cả bài đầu tiên. Tiếp theo là hai bức “Thư gửi Pope, viết về các nhà văn đương đại,” chẳng có gì nổi bật ngoại trừ sự táo tợn trong thói giả hình khi vị nhà thơ dịch vụ nhất lại tuyên bố khinh miệt sự luồn cúi.
Vào năm 1730, Young được trường cao đẳng trao cho chức chánh xứ Welwyn, ở Hertfordshire, và vào năm tiếp theo, khi vừa tròn năm mươi tuổi, ông kết hôn với Lady Elizabeth Lee, một góa phụ có hai con, người có vẻ được lòng Nữ hoàng Caroline và có lẽ sở hữu một khoản thu nhập — hai sức hút chắc chắn đã củng cố thêm sức mạnh cho những quyến rũ khác của bà. Nhiệm vụ mục vụ và đời sống gia đình có lẽ đã chữa lành cho Young một số thói hư tật xấu; nhưng thật không may, chúng không chữa khỏi cho ông bệnh nịnh hót hay thói văn chương sáo rỗng. Ba bài thơ ca ngợi nữa tiếp theo sau, tệ chẳng kém gì những bài thời trai trẻ, ngoại trừ việc trong bài thứ ba, ông tuyên bố quyết tâm khôn ngoan là sẽ không bao giờ viết thêm bài nào nữa. Chắc hẳn phải vào khoảng thời gian này, khi Young đã “hơn năm mươi tuổi,” ông đã viết bức thư gửi Mrs. Howard (sau này là Lady Suffolk), nhân tình của George Đệ nhở, chứng minh rằng ông đã sử dụng những cỗ máy khác, bên cạnh các bài ca ngợi kiểu Pindaric, trong công cuộc “vây hãm ân sủng triều đình.” Bức thư mang đậm bản sắc đến mức không thể bỏ qua:
“Thứ Hai, Buổi sáng.
Thưa Bà: Tôi thấu hiểu lòng tốt của bệ hạ đối với các bề tôi, và tình yêu công lý nói chung của ngài, đến mức tôi tin chắc rằng, nếu bệ hạ biết rõ hoàn cảnh của tôi, tôi sẽ không có lý do gì để tuyệt vọng về ân huệ nhân từ của ngài dành cho tôi.
Năng lực.
Sự thiếu thốn.
Phép tắc nhã nhặn.
Sự hy sinh.
Dịch vụ.
Tuổi tác.
Lòng nhiệt thành.
Thưa bà, đó là những điểm cần xem xét thỏa đáng ở một cá nhân khiêm nhường hy vọng nhận được ân huệ của bệ hạ.
Về Năng lực, tất cả những gì tôi dám nói là tôi đã làm hết khả năng để nâng cao chúng.
Về Phép tắc nhã nhặn, tôi không mong cầu ân huệ nào, nếu có bất kỳ sự phản đối chính đáng nào chống lại chúng.
Về Dịch vụ, tôi đã gắn bó gần bảy năm trong dịch vụ của bệ hạ và chưa từng bỏ sót bất kỳ nhiệm vụ nào trong đó, điều mà ít ai có thể nói được.
Về Tuổi tác, tôi đã qua tuổi năm mươi.
Về Sự thiếu thốn, tôi không có bất kỳ bổng lộc nào.
Về Sự hy sinh, tôi đã mất 300 bảng một năm vì ở trong dịch vụ của bệ hạ; như tôi đã trình bày trong một Bản tường trình mà bệ hạ đã rất tử tế đọc và xem xét.
Về Lòng nhiệt thành, tôi chưa viết bất cứ điều gì mà không thể hiện bổn phận của mình đối với bệ hạ, và một số tác phẩm đã được đề tặng cho họ.
Thưa bà, đó là bức tranh ngắn gọn và chân thực về hoàn cảnh của tôi. Những kẻ chầu chực các bộ trưởng, chứ không phải bệ hạ, sẽ gặt hái thành công hơn. Nếu hoàn cảnh của tôi xứng đáng được xem xét đôi chút, và bà có thể giúp đỡ tôi trong việc đó, tôi khiêm nhường hy vọng và tin rằng bà sẽ làm thế; do đó tôi sẽ không làm phiền bà thêm nữa; nhưng xin phép được ký tên, với sự tôn trọng và lòng biết ơn chân thành nhất,
Của bà, v.v.,
Edward Young.
T.S. Tôi có chút hy vọng rằng Lãnh chúa Townshend là bạn của tôi; do đó nếu sớm thôi, và trước khi ông ấy rời triều đình, bà có cơ hội nhắc đến tôi, với lòng tốt mà bà từng thể hiện, tôi nghĩ điều đó sẽ không thất bại; và nếu không, tôi sẽ nợ bà nhiều hơn bất kỳ ai.” — “Thư từ Suffolk,” tập i, tr. 285.
Vợ của Young qua đời vào năm 1741, để lại cho ông một người con trai sinh năm 1733. Việc ông gắn bó sâu sắc với hai cô con gái riêng của vợ có bằng chứng rõ hơn qua câu chuyện, được đề cập bởi Mrs. Montagu, về lòng tốt thực tế và sự hào phóng của ông dành cho cô con gái út, thay vì những lời than khóc của ông về cô con gái lớn với tư cách là “Narcissa” trong “Suy tưởng ban đêm.” “Narcissa” đã qua đời năm 1735, không lâu sau khi kết hôn với Mr. Temple, con trai của Lãnh chúa Palmerston; và chính Mr. Temple, sau một cuộc hôn nhân thứ hai, đã qua đời vào năm 1740, một năm trước Lady Elizabeth Young. Đó, vậy thì, là ba cái chết được cho là nguồn cảm hứng cho bài “Lời phàn nàn,” cấu thành ba cuốn sách đầu tiên của “Suy tưởng ban đêm”:
“Tên cung thủ khát máu, một kẻ chẳng thể đủ sao?
Mũi tên của ngươi bay ba lần: và ba lần sự bình yên của ta bị tước đoạt:
Và ba lần, trước khi vầng trăng kia ba lần tròn vành vạch.”
Vì chúng ta thấy Young chệch khỏi sự thật của các mốc thời gian để làm tăng thêm hiệu ứng của thảm họa, hoặc ít nhất là của cao trào, chúng ta không cần phải ngạc nhiên khi ông để cho trí tưởng tượng của mình tự do bay bổng trong các vấn đề khác ngoài niên đại, và nhân vật “Philander” bằng bất kỳ cách nào cũng không thể nhồi nhét để khớp với Mr. Temple. Giả định cho rằng nhân vật “Lorenzo” bị lên lớp nhiều lần trong “Suy tưởng ban đêm” chính là con trai ruột của Young còn ít vô lý hơn thực tế về tính chất nhân tạo hiển nhiên của các nhân vật mà Young đưa ra làm bia đỡ đạn cho các lập luận và quở trách của mình. Giữa tất cả những nỗ lực tầm thường của việc phê bình phỏng đoán, khó có thể tìm thấy điều gì vô ích hơn những nỗ lực khám phá nguyên mẫu của những hình nộm đáng thương ấy, những “Lorenzo” và “Altamont” trong văn xuôi và thơ ca giáo huấn của Young. Nàng thơ của ông chưa từng đối mặt trực tiếp với một con người bằng xương bằng thịt đích thực; bà sẽ giật mình hoảng hốt trước cuộc gặp gỡ đó chẳng khác nào một gã phù thủy mà các bài chú cùng ngọn lửa xanh thực sự triệu hồi ra được một con quỷ.
Tác phẩm “Suy tưởng ban đêm” xuất hiện trong khoảng thời gian từ năm 1741 đến 1745. Mặc dù trong đó ông tuyên bố đã chọn Chúa làm “mạnh thường quân” của mình từ nay về sau, điều này hoàn toàn không làm tổn hại đến chừng nửa tá các vị bá tước, nữ công tước và quý ông quyền quý có đặc quyền chia sẻ những lời tán dương được trau chuốt tinh tế cùng với vị mạnh thường quân chung của họ. Câu thơ khép lại Đêm thứ Hai trong các ấn bản trước đó —
“Lũ trí thức chẳng tha Thiên đàng, ôi Wilmington! — và cả ngươi nữa” —
là một mẫu mực mãnh liệt về sự đặt cạnh nhau đầy nguy hiểm của các ý tưởng, qua đó Young, trong cuộc tìm kiếm không ngừng nghỉ sự bén nhọn và tính mới mẻ, vô thức biến những lời tán dương của mình thành những lời châm biếm; và lời cầu khôn vầng trăng như thể nó có nhiều khả năng ủng hộ bài ca của ông hơn nếu ông gọi nó là “nàng Portland xinh đẹp của các tầng trời,” thì quả thực xứng đáng với cả những lời cuồng ngôn Pindaric của ông. Việc ông khoa trương từ bỏ các mưu đồ trần tục, và đặc biệt là cuộc vây hãm kéo dài hai mươi năm đối với ân huệ triều đình, mang giọng điệu của một kẻ vẫn giữ lại chút hy vọng giữa những lời cằn nhằn của mình.
Ông hạ mình từ những khúc ca ngợi thiên văn học của “Đêm thứ chín,” xuất bản năm 1745, xuống những giai điệu mang tính trần thế hơn trong bài “Suy ngẫm về tình hình công cộng của Vương quốc,” đề tặng Công tước xứ Newcastle; nhưng trong năm đầy biến động này, chúng ta có được cái nhìn thoáng qua về ông qua một lăng kính trần tục hơn và ít khúc xạ hơn. Ông đã dành một phần năm tại Tunbridge Wells; và Mrs. Montagu, người cũng có mặt ở đó, đã phác họa một bức tranh vô cùng sống động về “Vị Tiến sĩ thần thánh” trong các bức thư gửi Nữ công tước xứ Portland, người mà Young từng dành tặng những lời ca tụng siêu phàm tột đỉnh mà chúng ta vừa đề cập gần đây. Chúng ta sẽ mượn các trích dẫn từ Tiến sĩ Doran, bất chấp độ dài của chúng, bởi vì theo suy nghĩ của chúng ta, chúng mang đến bức chân dung dễ chịu nhất mà chúng ta có được về Young:
“Tôi có niềm vui lớn với Tiến sĩ Young, người mà tôi đã làm gián đoạn trong một giấc mơ màng. Thoạt đầu ông giật mình, rồi cúi đầu, rồi lùi lại trong vẻ ngạc nhiên; rồi bắt đầu một bài diễn văn, rơi lại vào sự kinh ngạc hai ba lần nữa; quên mất những gì mình đang nói; bắt đầu một chủ đề mới, và cứ thế tiếp tục. Tôi bảo ông rằng phu nhân Nữ công tước mong ông viết những bức thư dài hơn; để rồi ông thốt lên ‘Hả!’ một cách đầy điểm nhấn, và tôi để mặc ngài giải mã ý nghĩa của nó. Ông đã kết thân với một người ở đây, mà tôi tin ngài sẽ không tưởng tượng nổi lại được sinh ra để làm tri kỷ của ông. Ngài có lẽ sẽ đoán đó là một giám mục hoặc viện phụ, một kinh sĩ, một nhà truyền giáo đạo đức, một giáo sĩ có đời sống gương mẫu, hoặc nếu là người phàm, thì phải có cuộc trò chuyện vô cùng đức hạnh, một kẻ từng dịch chú sách thánh Matthew hay viết bình luận về thư thánh Paul. . . Ngài sẽ không đoán được rằng cộng sự này của vị tiến sĩ lại chính là — lão Cibber! Chắc chắn là trong nhân cách tôn giáo, đạo đức và dân sự của họ, chẳng có mối liên hệ nào; nhưng trong năng lực kịch nghệ thì có đôi chút.— Mrs. Montagu không hề hay biết rằng Cibber, người từng được Young nhắc đến không hề chê bai trong các bài Thơ châm biếm, lại chính là anh trai của người bạn học cũ của ông; nhưng xin quay lại với anh hùng của chúng ta. ‘Nguồn nước,’ Mrs. Montagu nói, ‘đã nâng tinh thần ông lên một mức độ tuyệt vời, như phu nhân sẽ tưởng tượng, khi tôi kể cho nghe câu trả lời vô cùng cao siêu mà ông đã thốt ra cho một câu hỏi rất tầm thường. Tôi hỏi ông ở lại Wells bao lâu; ông nói, ‘Lâu chừng nào đối thủ của tôi ở lại; — lâu chừng nào mặt trời ở lại.’ Trong số các du khách tại Wells có Lady Sunderland (vợ của Sir Robert Sutton), và em gái bà, Mrs. Tichborne. ‘Ông đã làm một việc tuyệt vời với Lady Sunderland: khi bà nhắc đến Sir Robert Sutton, ông hỏi bà phu nhân của Sir Robert đang ở đâu; thế là tất cả chúng tôi cười lớn hết cỡ, và tôi kéo ông về phòng trọ của mình trong nửa phần hổ thẹn, nơi trong bữa ăn sáng, ông đảm bảo với tôi rằng ông đã hỏi thăm Lady Sunderland, bởi vì ông vô cùng kính trọng bà ấy; và rằng, vì tôn trọng em gái bà, ông định hỏi thăm cô ấy, nếu chúng tôi không làm ông quên mất vì cười nhạo ông. Ngài phải biết đấy, Mrs. Tichborne ngồi ngay cạnh Lady Sunderland. Thật tuyệt vời làm sao nếu ông có thể kết thúc lời khen ngợi của mình theo cách đó.’ . . . ‘Những biểu đạt của ông đều mang dấu ấn của sự mới mẻ, và suy nghĩ của ông mang tầm vóc của sự hiểu biết sắc bén. Ông thực hành một dạng tiết chế triết học. . . Ông chở Mrs. Rolt và tôi đến Tunbridge, cách đây năm dặm, nơi chúng tôi đi ngắm những phế tích cổ kính đẹp đẽ. Đi đầu là vị tiến sĩ trên một con chiến mã cao lớn, được trang hoàng đàng hoàng với lớp áo giáp màu xám sậm; tiếp theo là Mrs. Rolt thong thả trên một con ngựa cho thuê; . . . theo sau là kẻ bề tôi khiêm nhường của ngài trên một con ngựa bạch. Tôi thong thả tiến bước an toàn, và có thời gian quan sát đoàn người, đặc biệt là hai hình bóng chốt đuôi đoàn. Người đầu tiên là đầy tớ của tôi, được trang bị dũng mãnh với hai khẩu súng không nạp đạn; người cuối cùng là đầy tớ của vị tiến sĩ, với mái tóc bù xù trông giống hệt cái bờm của con ngựa hắn đang cưỡi, đến mức người ta không khỏi tưởng tượng họ là họ hàng, và vì danh dự của dòng họ, ước gì họ có chung một chiếc lược. Trên đầu hắn là một chiếc mũ nhung trông rất giống cái chảo nước sốt màu đen, và bên hông hắn treo một chiếc giỏ nhỏ. Cuối cùng chúng tôi đến King’s Head, nơi lòng trung quân của vị tiến sĩ thúc giục ông xuống ngựa; và rồi, theo kiểu hiệp sĩ giang hồ, ông đỡ các tiểu thư xuống khỏi lưng ngựa và lịch sự dìu chúng tôi bước vào quán trọ.’ . . . Nhóm người quay trở lại Wells; và ‘nàng Cynthia bằng bạc giơ ngọn đèn của mình lên bầu trời’ trong lúc đó. ‘Đêm làm cho tất cả chìm vào tĩnh lặng ngoại trừ vị tiến sĩ thần thánh của chúng ta, kẻ thỉnh thoảng thốt ra những điều xứng đáng được cất lên vào mùa mà toàn bộ thiên nhiên dường như đang chìm vào giấc ngủ và lắng nghe. Tôi bước theo, nhặt nhạnh sự khôn ngoan trên đường đi, cho đến khi tôi nhận ra, qua việc con ngựa của mình vấp ngã, rằng tôi đang đi trên một con đường tồi tệ, và kẻ mù đang dẫn đường cho kẻ mù. Thế nên tôi đặt người đầy tớ của mình đứng giữa vị tiến sĩ và tôi; điều mà ông không nhận ra, cứ tiếp tục tiến bước theo giọng điệu triết lý nhất, trước sự thán phục tột độ của gã đầy tớ nhà quê tội nghiệp của tôi, kẻ không hề bị khuấy động lên chút nhiệt huyết nào, cũng chẳng đáp lại bất kỳ điều hay ho nào hắn nghe thấy, vị tiến sĩ, ngạc nhiên vì tôi câm lặng và đau buồn vì tôi quá ngốc nghếch, liền quay lại và tuyên bố sự kinh ngạc của mình.’”
Sự kỳ quặc và chứng hay đããng trí của Young được thu lượm từ các nguồn khác ngoài những câu chuyện của Mrs. Montagu này, và dấy lên lời đồn rằng ông chính là nguyên mẫu cho nhân vật “Mục sư Adams” trong tiểu thuyết của Fielding; nhưng điều này đã bị Croft phủ nhận, đồng thời nhắc đến một vị Young khác, người thực sự đã làm mẫu cho bức chân dung đó, và theo chúng tôi tưởng tượng, vừa có kiến thức tiếng Hy Lạp uyên bác hơn vừa có sự chân phác thực sự nhiều hơn nhà thơ. Niềm yêu thích trò chuyện với Colley Cibber của ông là một dấu hiệu cho thấy sự ưu ái cũ đối với sân khấu vẫn còn tồn tại, bất chấp sự khinh miệt đầy nhấn mạnh của ông đối với “mọi niềm vui ngoại trừ những niềm vui chẳng bao giờ lụi tàn”; và việc dàn dựng vở “Những người anh em” tại Drury Lane vào năm 1753, sau mười lăm năm bị cấm diễn, có lẽ không hoàn toàn xuất phát từ mong muốn được bày tỏ là trao lại tiền thu được cho Hội Truyền giáo Phúc âm. Lợi nhuận của tác giả không quá 400 bảng — một con số gây thất vọng vào thời đó; và Young, như chúng ta được biết từ người bạn của ông là Richardson, đã không dừng lại ở giới hạn đóng góp đó, mà đã tặng một ngàn guinea cho Hội. “Tôi có vài lời trò chuyện với ông ấy,” Richardson kể lại trong một bức thư, “về hành động vĩ đại này. ‘Tôi luôn,’ ông nói, ‘có ý định làm điều gì đó đẹp đẽ cho Hội. Nếu tôi trì hoãn nó cho đến khi qua đời, tôi sẽ đem ban phát tiền của con trai mình. Hầu như mọi người trên đời đều hướng về lạc thú; nếu tôi có thể tự mang lại cho mình niềm vui lớn hơn bằng cách định đoạt số tiền đó cho một mục đích khác, tôi đã làm thế.’” Chắc chắn là ông đã nhầm lẫn người bạn lâu năm Richardson của mình thành “Lorenzo”!
Tác phẩm tiếp theo của ông là “Nhân mã không phải chuyện hoang đường; Gửi qua sáu lá thư cho một người bạn, bàn về Đời sống hợp thời,” đọc lên nghe rất giống những phần đầy những lời quở trách trong “Suy tưởng ban đêm” được rút gọn thành văn xuôi. Nó đi kèm với một lời nói đầu, mặc dù được gửi cho một phụ nữ, nhưng trong những lời tố cáo tội lỗi thì thô tục một cách gớm ghiếc và hầu như sỗ sàng chẳng kém gì những lời kết do các “người bạn” viết, mà ông cho phép in lại sau các vở bi kịch trong ấn bản mới nhất các tác phẩm của ông. Chúng ta thích thú với “Những phỏng đoán về sáng tác nguyên bản,” viết năm 1759, hơn nhiều so với “Nhân mã,” vì mục đích, theo ông nói, là truyền đạt cho thế giới giai thoại nổi tiếng về lúcâm chung của Addison, và ngoại trừ bài thơ về Sự từ bỏ, đây là tác phẩm cuối cùng mà ông từng xuất bản.
Sự rạn nứt với con trai mình, điều chắc chắn đã làm đắng cay những năm tháng cuối đời của ông, dường như đã bắt đầu không lâu sau cái chết của người vợ. Vào dịp kết hôn của cô con gái thứ hai, người từng quản lý hộ gia đình cho Young trước đó, một người phụ nữ tên Mrs. Hallows, được hiểu là một người phụ nữ ở tuổi chừng mực, và là con gái (góa chồng) của một giáo sĩ vốn là bạn cũ của Young, đã trở thành quản gia tại Welwyn. Quan điểm về phụ nữ thường có xu hướng khác nhau. “Mrs. Hallows là một phụ nữ có lòng đạo đức, được trau dồi qua sách vở,” một nhân chứng cho biết. “Bà ta là một người đàn bà vô cùng thô lỗ,” Tiến sĩ Tiến sĩ Johnson nói; và chúng ta sẽ sớm tìm thấy một số bằng chứng gián tiếp cho thấy tính khí của bà có lẽ không được trau dồi tốt đẹp như lòng đạo đức của bà. Người hầu, có vẻ như, không thích ở lại lâu trong nhà với bà ta; một vị phó tế thích châm biếm tên là Kidgell, hé lộ về những “giọt rượu juniper” được uống như thuốc bổ (nhưng có lẽ hắn ta thù hằn và là một kẻ ăn chay trường); và con trai của Young được cho là đã nói với cha mình rằng “một ông già không nên phó mặc bản thân cho sự quản lý của bất kỳ ai.” Kết quả là, người con trai đã bị trục xuất khỏi nhà trong suốt phần đời còn lại của người cha, mặc dù Young dường như chưa bao giờ nghĩ đến việc truất quyền thừa kế của anh ta.
Những cái nhìn thoáng qua mới nhất của chúng ta về vị nhà thơ già được đúc rút từ một số bức thư của Mr. Jones, phó tế của ông — những bức thư được bảo lưu tại Bảo tàng Anh, và thật may mắn đã được làm cho dễ tiếp cận đối với những người phàm trần bình thường trong “Giai thoại” của Nichols. Mr. Jones là một người có hoạt động văn học và hoài bão nhất định — một nhà sưu tầm các tài liệu thú vị, và là một trong những người tham gia vào các “Nghiên cứu tự do và cởi mở,” với mục đích “chỉ ra những điều trong thiết chế giáo hội của chúng ta cần được xem xét lại và sửa đổi.” Về những chủ đề này và các chủ đề tương tự, ông đã thư từ với Tiến sĩ Birch, thỉnh thoảng làm phiền ông ấy bằng các câu hỏi và bản thảo. Chúng ta dành sự tôn trọng cho Mr. Jones. Không giống như bất kỳ kẻ nào từng làm phiền chúng ta bằng câu hỏi hay bản thảo, ông ta làm dịu đi sự quấy rầy đó bằng những món quà như “một con gà mái béo,” ước gì mình “có thứ gì đó tốt hơn để gửi; nhưng cái giáo khu nghèo nàn túng quẫn này (của Alconbury) quá thường xuyên kìm hãm sự tự do và bạo dạn trong tâm trí tôi.” Ngày khác lại đến “một hộp trà một cân,” ngày khác nữa là “một con ngỗng béo non.” Rõ ràng, Mr. Jones hoàn toàn không giống những người chuyên thư từ văn chương ngày nay của bạn; ông ta chuyển bản thảo, nhưng ông ta có “lòng trắc ẩn,” và cũng chuyển cả gia cầm nữa. Bức thư đầu tiên của ông từ Welwyn đề ngày tháng 6 năm 1759, chưa đầy sáu năm trước khi Young qua đời. Vào tháng 6 năm 1762, ông bày tỏ mong muốn đến London “vào mùa hè này. Nhưng,” ông tiếp tục:
“Thời gian và công sức của tôi hầu như liên tục bị chiếm lấy ở đây, và . . . tôi đã trở thành (như tôi giờ nhận ra) một kẻ chịu lỗ đáng kể, tính tổng thể, vì cứ tiếp tục ở lại đây quá lâu. Việc cân nhắc điều này, cùng những bất tiện mà tôi đã gánh chịu, và vẫn đang trải qua, từ trận ốm vừa rồi, cuối cùng buộc tôi phải thông báo cho Tiến sĩ (Young) về hoàn cảnh của mình, và đảm bảo với ông rằng tôi nhận thấy rõ ràng nhiệm vụ và sự giam cầm ở đây là quá sức đối với tôi; vì lý do đó tôi buộc phải (tôi nói) cầu xin được tự do từ chức vụ tại Michaelmas. Tôi bắt đầu đưa ra những thông báo này cho ông từ tháng Hai, khi tôi rất ốm; và giờ đây tôi nhận thấy, qua những gì ông nói với tôi hôm nọ, rằng ông đang gặp chút khó khăn: vì lý do đó cuối cùng ông đã (ông nói) quyết định quảng cáo, và thậm chí (điều khiến nhiều người ngạc nhiên) tăng lương cao hơn hẳn. (Mức ông cho phép những người tiền nhiệm của tôi là 20 bảng mỗi năm; và giờ ông đề xuất 50 bảng, như ông nói với tôi.) Tôi chưa bao giờ yêu cầu ông tăng lương cho mình, dù tôi thừa biết nó không tương xứng với công việc; tôi cũng chẳng hé răng một lời về bản thân khi gần đây ông gợi ý cho tôi những dự định của mình về chủ đề này.”
Trong một lời tái bút của bức thư này, ông nói:
“Tôi có thể đề cập với bạn thêm, như một người bạn có thể tin tưởng, rằng rất có thể vị lão ông tội nghiệp sẽ không thấy đó là một việc dễ dàng, trừ phi bằng sức mạnh của tiền bạc, và sự ép buộc bản thân, để kiếm được một người mà ông ấy có thể ưng ý làm phó tế tiếp theo cho mình, hay một người sẽ ở lại với ông lâu như tôi đã làm. Rồi, tuổi cao sức yếu của ông sẽ quay trở lại trong tâm trí mọi người; và nếu ông có bất kỳ tật xấu nào, dù về tính khí hay hành vi, họ chắc chắn sẽ không quên điều đó trong dịp này bởi những ai biết ông; và những ai không biết có lẽ sẽ phải đề phòng. Dựa trên những cân nhắc này và tương tự thế, đây hoàn toàn không phải là một chức vụ đáng mong muốn khi đi tìm kiếm một phó tế cho ông, như ông đã vài lần mong muốn tôi làm; và sẽ làm, nếu ông biết rằng tôi hiện đang viết thư cho bạn, cũng mong muốn sự giúp đỡ của bạn nữa. Nhưng những người bạn tốt nhất của tôi ở đây, những người dự đoán trước rõ ràng những hậu quả có thể xảy ra, và chúc tôi những điều tốt đẹp, đã kiên quyết khuyên can tôi không nên tuân theo: và tôi sẽ từ chối chức vụ với sự đứng đắn nhất có thể; nhưng mức lương cao sẽ, tôi đoán vậy, sớm lôi kéo được ai đó đến thôi.”
Vào tháng Bảy tiếp theo, ông viết:
“Vị lão ông ở đây (tôi mạo muội nói với bạn một cách tự do) dường như đối với tôi đang ở trong một tình trạng khá kỳ quặc thời gian gần đây — ủ rũ, chán nản, bướng bỉnh, và như thể đang bị bao quanh bởi một số hoàn cảnh rắc rối. Mặc dù tôi đến thăm ông khá thường xuyên trong những khoảng thời gian ngắn, tôi nói rất ít về công việc của ông, không chọn làm một bên liên quan, đặc biệt là trong những trường hợp mang tính chất nguy cấp và tế nhị như vậy. Có rất nhiều điều bí ẩn trong hầu hết các công việc trần thế của ông, cũng như trong nhiều lý thuyết suy đoán của ông. Bất kỳ ai sống ở khu vực lân cận này để chứng kiến màn cáo chung của ông có lẽ sẽ thấy và nghe thấy một số điều rất kỳ lạ. Thời gian sẽ trả lời; — tôi e rằng, không mấy vẻ vang cho ông. Người ta cho rằng có một vật cản không thể lay chuyển đối với hạnh phúc của ông ngay bên trong những bức tường của ông, cũng như một vật cản khác bên ngoài chúng; nhưng vật cản trước mạnh mẽ hơn, và có vẻ sẽ tiếp tục như thế. Hôm nay ông lại tiếp tục cố gắng lôi kéo tôi ở lại với ông. Không có viễn cảnh sinh lợi nào có thể cám dỗ tôi hy sinh tự do hay sức khỏe của mình cho những biện pháp được đề xuất ở đây. Tôi cũng không thích phải giao du với những người mà lời hứa và danh dự không thể tin cậy được. Thế là quá đủ cho chủ đề rất kỳ quặc và bất hạnh này.”
Vào tháng Tám, giọng điệu của Mr. Jones có chút thay đổi. Những lời nài nỉ thiết tha, chứ không phải những cân nhắc sinh lợi, đã thôi thúc ông vực dậy trái tim đang chán nản của Tiến sĩ bằng cách tiếp tục ở lại Welwyn thêm một thời gian nữa. Vị Tiến sĩ là, “ở nhiều khía cạnh, một người đàn ông rất bất hạnh,” và ít ai biết rõ về những khía cạnh này bằng Mr. Jones. Đến tháng Chín, ông quay lại chủ đề này:
“Vị quý ông lớn tuổi của tôi ở đây vẫn đầy rẫy những phiền muộn, điều làm tôi bận tâm, mặc dù nó chỉ mang lại nụ cười thầm kín cho nhiều người, và một số suy đoán bất lợi chống lại ông và gia đình ông. Việc mất đi một số tiền rất lớn (khoảng 200 bảng) đang được bàn tán; điều này lan truyền khắp ngôi làng và vùng lân cận này. Một số người không tin; số khác nói, ‘Chẳng có gì lạ, khi mà khoảng mười tám người hầu trở lên thỉnh thoảng được tuyển vào rồi lại bị sa thải trong khoảng thời gian một năm.’ Bản thân vị quý ông được mọi người thừa nhận là vô hại và dễ tính trong gia đình hơn một kẻ nào đó đang nắm quyền kiểm soát quá mức trong đó. Điều này, cùng với những điều khác, là một lý do cho động thái từ bỏ của tôi gần đây.”
Không có đề cập nào khác về các công việc của Young xuất hiện cho đến ngày 2 tháng 4 năm 1765, khi ông nói rằng Tiến sĩ Young đang rất ốm, được chăm sóc bởi hai bác sĩ.
“Đã nhắc đến vị quý ông trẻ tuổi này (con trai Tiến sĩ Young), tôi xin thông báo với bạn tiếp theo rằng cậu ấy đã đến đây vào sáng nay, đã được triệu tập đến, theo như tôi được kể, theo chỉ đạo của Mrs. Hallows. Quả thực, chính bà ta đã hé lộ điều đó với tôi. Và nếu đúng là như vậy, tôi phải nói rằng đó là một trong những hành động khôn ngoan nhất mà bà ta từng làm, hoặc có thể làm trong một trường hợp như thế này; vì nó có thể chứng minh là phương tiện ngăn chặn rất nhiều sự hỗn loạn sau cái chết của Tiến sĩ. Tôi đã có chút trò chuyện với người con trai: cậu ấy có vẻ rất xúc động, và tôi tin là thực sự như vậy. Cậu ấy tha thiết mong người cha có thể vui lòng hỏi thăm về mình; vì bạn phải biết rằng ông ấy vẫn chưa làm điều này, hay theo ý kiến của tôi, có vẻ như sẽ không làm. Và người ta còn kể thêm rằng, sau một lời thỉnh cầu gần đây được thực hiện với ông ấy thay mặt cho con trai mình, ông đã mong muốn không ai nói thêm gì với ông về điều đó nữa. Chuyện này đúng đến mức nào tôi chưa thể chắc chắn; tất cả những gì tôi nói là, nó có vẻ không bất hợp lý . . . Tôi thực sự mong mỏi trái tim của vị lão ông sẽ tỏ ra dịu dàng với con trai mình; mặc dù, biết ông ấy quá rõ, tôi hầu như không dám hy vọng được nghe tin tức đáng mong đợi như thế.”
Mười một ngày sau, ông viết:
“Giờ tôi có niềm vui thông báo với bạn rằng cố Tiến sĩ Young, mặc dù trong nhiều năm đã giữ con trai mình ở một khoảng cách với ông, nhưng cuối cùng giờ đây đã để lại cho cậu ấy toàn bộ tài sản của mình, sau khi thanh toán một số di sản nhất định; thế nên vị quý ông trẻ tuổi (người mang tiếng thơm và cư xử tốt, theo như tôi có thể nghe hoặc thấy) hy vọng sẽ sớm tận hưởng và sử dụng một cách khôn ngoan một gia tài kếch xù. Người cha, trên giường bệnh, và kể từ khi tôi trở lại từ London, đã được thỉnh cầu theo cách tế nhị nhất, bởi một trong các bác sĩ của ông và bởi một người khác, hãy cho phép con trai bước vào hiện diện của mình, để bày tỏ sự phục tùng, cầu xin sự tha thứ, và nhận lấy lời chúc phúc của ông. Về một cuộc gặp gỡ với con trai mình, ông hé lộ rằng ông chọn từ chối nó, vì tâm trạng của ông lúc đó đang xuống thấp và thần kinh suy yếu. Về chi tiết tiếp theo, ông nói, ‘Ta thật lòng tha thứ cho nó;’ và khi ‘nhắc đến điều này, ông nhẹ nhàng giơ tay lên, rồi để nó nhẹ nhàng hạ xuống, thốt lên những từ này, ‘Chúa phù hộ nó!’ . . . Tôi biết điều đó sẽ mang lại cho bạn niềm vui khi được thông báo thêm rằng ông đã vui lòng nhắc đến tôi một cách trân trọng trong di chúc của mình; bày tỏ sự hài lòng đối với việc tôi chăm sóc giáo khu của ông, để lại cho tôi một di sản đáng kể, và bổ nhiệm tôi làm một trong những người thi hành di chúc của ông.”
Đó là Mr. Jones, trong thư từ bảo mật với một “người bạn có thể tin tưởng.” Trong một bức thư dường như do chính ông cung cấp cho Tạp chí Gentleman’s, bảy năm sau, cụ thể là vào năm 1782, khi tiểu sử về Young của Croft xuất hiện, chúng ta thấy ông nói về “vị quý ông lớn tuổi” với giọng điệu ca ngợi đầy cung kính, hoàn toàn trái ngược với những bình luận tự do mà chúng ta vừa trích dẫn. Nhưng Mục sư John Jones có lẽ có cùng quan điểm với Mrs. Montagu, người có những bức thư đương thời và hồi tưởng cũng được đặt ở một cung bậc khác, rằng “lợi ích của tôn giáo được gắn liền với nhân cách của một con người nổi tiếng vì lòng đạo đức như Tiến sĩ Young.” Dẫu sao đi nữa, một phát ngôn mang tính bán chính thức sau đó chẳng có trọng lượng gì để làm bằng chứng chống lại những gợi ý đương thời, tự phát và mang tính bảo mật.
Dành cho Mrs. Hallows, Young để lại một di sản trị giá 1000 bảng, kèm theo lời thỉnh cầu bà hãy tiêu hủy toàn bộ bản thảo của ông. Yêu cầu cuối cùng này, vì một lý do không rõ nào đó, đã không được tuân thủ, và trong số những giấy tờ ông để lại có bức thư sau đây từ Tổng Giám mục Secker, có lẽ đánh dấu mốc thời gian cho nỗ lực cuối cùng của ông trong việc tìm kiếm bổng lộc:
“Phủ Tổng phó tế St. Paul’s, ngày 8 tháng 7 năm 1758.
Tiến sĩ Young kính mến: Tôi đã từ lâu ngạc nhiên vì sao tài năng lớn lao của ông lại không nhận được sự chú ý thích đáng hơn từ những kẻ nắm quyền lực. Nhưng cách khắc phục sự thiếu sót đó thì tôi không thấy. Chưa từng có bất kỳ sự khích lệ nào được trao cho tôi để đề cập đến những vấn đề bản chất này với bệ hạ. Và do đó, rất có thể, hậu quả duy nhất của việc làm đó là làm suy yếu chút ít ảnh hưởng mà mặt khác tôi có thể có được trong một số dịp khác. Tài sản và danh tiếng của ông đặt ông lên trên nhu cầu thăng tiến; và tâm tư của ông đặt ông lên trên sự bận tâm về điều đó, vì lợi ích cá nhân của ông, thứ mà vì lợi ích công cộng, được cảm nhận một cách chân thành bởi
Người anh em trìu mến của ông,
Tho. Cant.”
Sự châm biếm của người anh em trìu mến thật là cay đắng!
Có lẽ bằng chứng ít có vấn đề nhất cho khía cạnh tốt đẹp hơn trong nhân cách của Young là từ Giám mục Hildesley, người, với tư cách là chánh xứ gần Welwyn, từng là hàng xóm của Young trong hơn hai mươi năm. Tình cảm của các giáo sĩ dành cho nhau, chúng ta quan sát thấy, giống như của phái đẹp, hoàn toàn không phải theo kiểu mù quáng và si mê; và do đó chúng ta có thể càng tin tưởng hơn khi họ dành cho nhau bất kỳ lời khen ngợi ngoài khuôn khổ chính thức nào. Giám mục Hildesley, khi viết thư về Young cho Richardson, đã nói:
“Sự ngốc nghếch trong những chuyến thăm thường xuyên của tôi đến ông đã được đền đáp xứng đáng; vì tôi có thể thực sự nói rằng, ông chưa bao giờ tiếp đón tôi mà không có sự niềm nở dễ chịu dễ mến; và tôi chưa bao giờ rời bỏ ông mà không thu được niềm vui và sự cải thiện bổ ích. Ông là một người, cách này hay cách khác, khiêm tốn nhất, kiên nhẫn nhất trước sự mâu thuẫn, và cung cấp nhiều thông tin cũng như giải trí nhất mà tôi từng trò chuyện cùng — ít nhất, trong số bất kỳ ai có những đòi hỏi chính đáng đối với sự kiên định và kín đáo.”
Tuy nhiên, Mr. Langton, người cũng là một khách viếng thăm thường xuyên của Young, đã thông báo cho Boswell —
“Rằng có một bầu không khí nhân từ trong phong thái của ông; nhưng ông có thể thu được từ ông ít thông tin hơn là ông hy vọng nhận được từ một kẻ từng sống quá nhiều trong sự giao du với những con người rực rỡ nhất của cái gọi là thời đại Augustan của nước Anh; và rằng ông thể hiện một mức độ tò mò khao khát đối với những sự kiện thông thường đang diễn ra lúc bấy giờ, điều có vẻ hơi đáng chú ý ở một con người có kho tàng trí tuệ như thế, ở một độ tuổi cao như thế, và người đã lui về ở ẩn với sự thất vọng được tuyên bố công khai trong những kỳ vọng của mình.”
Cùng một bản chất, chúng ta biết, sẽ thể hiện những phẩm chất khác nhau dưới những bài kiểm tra khác nhau; và suy cho cùng, những báo cáo không hoàn hảo về ấn tượng cá nhân, dù là trực tiếp hay truyền thống, lại là một nền tảng vô cùng mong manh để xây dựng nên quan điểm của chúng ta về một con người. Nhân cách của một người có thể được phản chiếu vô cùng mờ nhạt trong tâm trí của người hàng xóm thân thiết nhất; tất cả đều phụ thuộc vào chất lượng bề mặt phản chiếu của vị quý ông đó.
Nhưng, gạt bỏ mọi suy luận từ những bằng chứng không chắc chắn đó, phác thảo nhân cách của Young quá rõ ràng để có thể lần theo qua các sự kiện được chứng thực kỹ lưỡng trong cuộc đời ông, và thậm chí còn rõ hơn qua sự tự bộc lộ xuyên suốt tất cả các tác phẩm của mình, khiến chúng ta không phải sợ rằng ước lượng chung của chúng ta về ông có thể là sai lầm. Bởi vì, mặc dù không nhà thơ nào tỏ ra ít tự nhiên và ít tự phát hơn Young, nhưng không nhà thơ nào tự bộc lộ bản thân một cách triệt để hơn thế. Tâm trí con người không có nơi ẩn náu nào ngoài chính họ — những sự giả hình của họ chẳng qua chỉ phơi bày một pha khác trong bản chất của họ. Và nếu, trong cái nhìn hiện tại về Young, chúng ta dường như bận tâm nhiều hơn đến việc phơi bày các sự kiện bất lợi thay vì che đậy chúng bằng “những lời lẽ nhân từ,” thì đó không phải vì chúng ta có bất kỳ niềm vui bất kính nào trong việc lộn mặt trái nhân cách con người ra ngoài, mà vì chúng ta thấy chẳng có lợi ích lớn lao gì trong việc nhìn nhận một con người theo cách mà anh ta không phải vậy. Những người viết tiểu sử và phê bình của Young thường xuất phát từ lập trường cho rằng ông là một nhà giáo vĩ đại về tôn giáo, và thơ ca của ông mang tính siêu việt về mặt đạo đức; và họ đã làm dịu đi những khuyết điểm của ông để hòa hợp với quan niệm của họ về vị giáo sĩ và nhà thơ. Về phần mình, chúng ta xuất phát từ niềm tin hoàn toàn ngược lại — cụ thể là tinh thần tôn giáo và đạo đức trong thơ ca của Young là thấp hèn và sai lầm, và chúng ta nghĩ rằng việc chỉ ra “Suy tưởng ban đêm” là sự phản chiếu của một tâm trí trong đó những sự đồng cảm cao cả của con người không hoạt động là điều có một tầm quan trọng nhất định. Đánh giá này hoàn toàn trái ngược với sự yêu thích và nhiệt huyết thuở trẻ của chúng ta. Hơi thở ngọt ngào của khu vườn tuổi trẻ vẫn vương vấn quanh nhiều trang giấy của “Suy tưởng ban đêm,” và thậm chí của cả “Ngày tận thế,” mang lại một sức hút ngoại tại cho những phân cảnh hùng biện cao ngạo và tình cảm sai lầm; nhưng việc đọc một cách tỉnh táo và lặp đi lặp lại ở những năm tháng trưởng thành hơn đã thuyết phục chúng ta rằng thật khó lòng tìm được một minh họa tiêu biểu hơn Young, về sai lầm thay thế sự vâng lời vụ lợi bằng cảm xúc đồng cảm, và tôn vinh chủ nghĩa vị kỷ như là tôn giáo.
Pope từng nói về Young rằng ông có “rất nhiều thiên tài siêu việt nhưng thiếu đi thông thái thông thường.” Sự thiếu hụt mà Pope hàm ý chỉ ra, theo chúng ta tưởng tượng, mang tính đạo đức nhiều hơn là trí tuệ: đó là sự thiếu vắng thứ ý thức tinh tế về điều gì là phù hợp trong lời nói và hành động, vốn thường được sở hữu một cách xuất sắc bởi những người đàn ông và phụ nữ có trí tuệ thuộc hàng vô cùng bình thường nhưng lại có sự chân thành và phẩm chất không bao giờ có thể cùng tồn tại với những bận tâm ích kỷ của sự kiêu ngạo hay vụ lợi. Đó chính là “sự thông thái thông thường” mà Young thiếu hụt một cách rõ rệt; và một phần cũng do sự thiếu hụt này mà thiên tài của ông, chờ đợi được quyết định bởi giải thưởng cao nhất, đã chao đảo một cách không chắc chắn từ nỗ lực này sang nỗ lực khác, cho đến khi, khi ông đã qua tuổi sáu mươi, nó đột ngột giương đôi cánh rộng và bay vút lên để thu hút ánh nhìn của các thế hệ khác ngoài thế hệ của chính mình. Bởi vì ông không có sự đa năng về năng lực để đánh lừa ông. “Suy tưởng ban đêm” chỉ khác biệt với các tác phẩm trước đó của ông ở mức độ chứ không phải ở loại hình sức mạnh mà chúng biểu hiện. Dù ông viết văn xuôi hay thơ ca, vần điệu hay thơ không vần, kịch, thơ châm biếm, thơ ca ngợi, hay các bài suy ngẫm, chúng ta đều thấy ở khắp nơi một Young y hệt — cùng một vòng tròn tư tưởng hẹp hòi, cùng một niềm yêu thích các khái niệm trừu tượng, cùng một cái nhìn qua kính viễn vọng đối với các vấn đề của con người, cùng một sự thèm khát đối với châm ngôn đối lập và cao trào cuồng ngôn. Những phân cảnh thu hút sự chú ý của chúng ta trong các vở kịch của ông chính là những nơi ông đi trước một phân cảnh tuyệt đẹp nào đó trong “Suy tưởng ban đêm,” và nơi các nhân vật của ông chỉ là những cái bóng trong suốt mà qua đó chúng ta thấy được thân hình tròn trịa được đội tóc giả của nhà thơ giáo huấn, đang nghiền ngẫm những câu châm biếm hoặc độc thoại ngất ngây dưới ánh sáng của một cây nến cắm trong hộp sọ. Do đó, trong “Sự trả thù,” “Alonzo,” trong cuộc xung đột giữa ghen tuông và tình yêu vừa thúc giục vừa cấm đoán anh ta sát hại vợ mình, đã nói:
“Trái đất bao la và vững chắc này, mặt trời rực lửa kia,
Những tầng trời mà nó xoay quanh, tất cả đều phải có hồi kết.
Vậy con người là gì? Phần nhỏ bé nhất của hư vô.
Ngày vùi lấp ngày; tháng, tháng; và năm tiếp năm!
Đời chúng ta chẳng qua là chuỗi dài những cái chết.
Vậy bản thân Cái chết có thể đáng sợ sao? Đời chúng ta đáng sợ hơn nhiều:
Cuộc đời là sa mạc, cuộc đời là chốn hoang vu;
Cái chết kết nối chúng ta với đa số vĩ đại;
Đó là được sinh ra để gặp Plato và Caesar;
Đó là vĩ đại mãi mãi;
Đó là lạc thú, đó là tham vọng, vậy thì hãy chết đi.”
Các tác phẩm văn xuôi của ông đều đọc lên giống như “Suy tưởng ban đêm,” hoặc được pha loãng thành văn xuôi hoặc chưa được kết tinh thành thơ. Ví dụ, trong tác phẩm “Những suy ngẫm cho tuổi già,” ông nói:
“Mặc dù chúng ta đứng trên bờ vực đáng sợ của nó, với xu hướng nặng nề hướng về thế giới này, chúng ta lại quay mặt sai hướng; chúng ta vẫn đang ngắm nhìn người quen cũ của mình, Thời gian; mặc dù giờ đây đã bị tàn tạ và thu nhỏ đến mức chúng ta chẳng thể thấy gì nhiều hơn ngoài đôi cánh và chiếc lưỡi hái của hắn: tuổi già của chúng ta phóng đại đôi cánh của hắn trong trí tưởng tượng của chúng ta; và nỗi sợ cái chết của chúng ta phóng đại chiếc lưỡi hái của hắn, khi bản thân Thời gian trở nên nhỏ bé hơn. Sự tiêu hao của hắn thật trầm trọng; sự tiêu diệt của hắn đã cận kề.”
Đây là một phiên bản pha loãng của hình ảnh tráng lệ —
“Thời gian ở phía trước ẩn giấu đôi cánh phía sau hắn,
Và dường như lê bước còng cõi cùng tuổi già của hắn.
Hãy ngắm hắn khi đã đi qua! Lúc đó người ta thấy gì
Ngoài những chiếc lông vũ kiêu hãnh của hắn, nhanh hơn cả gió?”
Lại nữa:
“Một Đấng Toàn Năng đang van xin? Điều gì có thể làm lý trí của ngươi choáng váng và bối rối hơn? Điều gì có thể làm mê hoặc và tôn cao trái tim ngươi hơn? Nó không thể không mê hoặc và tôn cao; nó không thể không làm rung động và bối rối ngươi một cách vinh quang, khi tiếp nhận tất cả những gì gợi ý đó. Hỡi đứa con của bụi trần! Hỡi hạt bụi của khốn khổ và tội lỗi! Sự yếu đuối của ngươi mới thảm hại làm sao! Sức mạnh của ngươi mới vĩ đại làm sao! Hỡi kẻ bò sát trên mặt đất, và là kẻ có khả năng (ta suýt định nói) điều khiển các tầng trời! Hãy cân nhắc, và cân nhắc thật kỹ, những chân lý kỳ diệu mà ta đang hướng tới: những điều không thể được cân nhắc quá mức; những điều càng được cân nhắc càng làm kinh ngạc hơn; những điều mà việc giả định trước khi chúng được mặc khải sẽ là một sự điên rồ lớn lao như nhau, và việc cả gan giả định sẽ là một tội lỗi lớn lao như nhau, giống như việc hiện nay là điên rồ và tội lỗi nếu không tin tưởng.”
Ngay cả trong những bài thơ ca ngợi kiểu Pindaric, nơi ông thực hiện những nỗ lực bạo lực nhất chống lại tự nhiên, ông vẫn không hơn không kém chính là vị Young của bài “Ngày tận thế,” bị rút ruột và quét sạch thiên tài, bị ám bởi bảy con quỷ của văn chương sáo rỗng và vần điệu tồi tệ. Ngay cả ở đây, “Giọng điệu Hercules” của ông cũng luân phiên với những khuôn sáo đạo đức của ông, và chúng ta có văn bản thường trực của “Suy tưởng ban đêm”:
“Vàng mua lấy lạc thú;
Nhưng lạc thú tàn phai,
Vì chẳng mấy chốc sự thỏa mãn thô thiển sẽ gây ngấy;
Dẫu ngất ngây vẫy gọi,
Cảm giác thật ngắn ngủi;
Nhưng đức hạnh thắp lên niềm vui hằng sống; —
Niềm vui được cảm nhận một mình!
Niềm vui chẳng xin xỏ ai!
Thứ mà những mũi tên của Thời gian và vận mệnh không thể bắn trúng:
Những niềm vui vẫn tồn tại,
Dẫu số phận kháng cự,
Một niềm hạnh phúc vô tận, không bấp bênh!
Kẻ khốn khổ thay!
Và vui vẻ một cách giả dối thay!
Những kẻ tắm mình vĩnh viễn trong thành công;
Một bữa tiệc liên tục
Sẽ làm hỏng vị giác hoàn toàn,
Và tận hưởng dài lâu chính là nỗi thống khổ.”
Trong “Ngày tận thế,” một lần nữa, tác phẩm sớm nhất mà ông từng viết, chúng ta có sự dự báo trước về tất cả những khiếm khuyết và công trạng lớn lao nhất của ông. Nổi bật trong số những khiếm khuyết đó là nỗ lực tôn vinh các khái niệm của chúng ta về Đấng Tối Cao bằng những hình ảnh và sự so sánh tầm thường, điều gây phản cảm sâu sắc trong tập “Suy tưởng ban đêm” sau này. Trong một tràng cầu nguyện và tôn kính Chúa, được khơi gợi bởi việc ngắm nhìn Đấng Christ đến để phán xét, ông hỏi, Ai mang lại sự thay đổi của các mùa? và đáp rằng:
“Không phải Đại Ottoman hay Đại Sa hoàng lớn hơn;
Không phải trọng tài hòa bình và chiến tranh của châu Âu!”
Hãy tưởng tượng tâm hồn trong những khoảnh khắc trang nghiêm nhất của nó, đảm bảo với Chúa rằng nó không đặt quyền năng của Ngài thấp hơn quyền năng của Louis Napoleon hay Nữ hoàng Victoria!
Nhưng giữa những vần điệu bất an, hình ảnh không phù hợp, sự siêu việt vươn cao tự vấp ngã, và những cảm xúc tầm thường, chúng ta vẫn bắt gặp trong bài thơ này một tia chớp thiêng liêng thỉnh thoảng xuất hiện, một nét chạm của sự vĩ đại giản dị, hứa hẹn nhiều như những gì Young từng đạt được. Mô tả sự tiến đến của sự tan rã của vạn vật, ông nói:
“Không mặt trời nào chiếu sáng rực rỡ trên cao;
Chẳng có ánh sáng nào khác ngoài từ những nỗi kinh hoàng của bầu trời.”
Và một lần nữa, khi nói về những đội quân lớn:
“Mà phần hậu quân bị bao trùm trong đêm tối, trong khi bình minh ló dạng
Đã đánh thức phần tiền quân rộng lớn, và kêu gọi trận chiến tiến lên.”
Và tiếng than khóc này của những linh hồn lạc lối thật hay ho:
“Và đây là vì tội lỗi ư?
Ta có thể xúc phạm nếu ta chưa từng tồn tại?
Mà vẫn làm tăng thêm khối lượng vô tri, hạnh phúc ấy,
Trôi trong dòng suối, hay run rẩy trong ngọn cỏ?
Hỡi Cha của lòng trắc ẩn! Tại sao từ cõi đất tĩnh lặng
Ngươi lại đánh thức và nguyền rủa ta vào cõi đời này?
Xé toạc ta khỏi sự yên bình, cướp đoạt ta khỏi màn đêm,
Và ban tặng một món quà vô ơn là ánh sáng của Ngươi?
Thúc đẩy vào hiện hữu một kẻ trái ngược với Ngươi,
Và thổi hồn vào một cục đất sét sự khốn khổ?”
Nhưng hiếm khi nào trong những bài thơ có vần điệu của Young mà hiệu ứng của một tư tưởng hay hình ảnh hay ho lại không bị vô hiệu hóa bởi ý thức của chúng ta về sự gò bó mà ông phải chịu đựng từ những nhu cầu của vần điệu — thứ “con quỷ Gothic” đó, như ông gọi sau này, “mà thơ ca hiện đại nếm thử, đã trở thành phàm trần.” Liên quan đến sức mạnh của chính ông, sẽ không ai chất vấn tính chân lý của câu châm ngôn này, rằng “thơ không vần là thơ chưa sa ngã, chưa bị nguyền rủa; thơ được hồi sinh, được đưa trở lại ngai vàng trong ngôn ngữ thực sự của các vị thần; những kẻ chưa từng gầm thét hay cho phép Homer của họ gầm thét bằng vần điệu.” Sự thiếu hụt khả năng làm chủ vần điệu đặc biệt là một điểm trừ đối với hiệu ứng trong các tập Thơ châm biếm của ông; bởi vì các câu châm biếm và lời nói đùa đặc biệt nhạy cảm trước sự xâm nhập của một từ thừa thãi, hoặc một sự đảo ngược ngụ ý sự gò bó. Ở đây, thậm chí còn nhiều hơn những nơi khác, nghệ thuật che giấu nghệ thuật là một yêu cầu tuyệt đối, và việc có một câu nói đùa được trình bày trước chúng ta bằng một nhịp điệu khập khiễng hoặc cồng kềnh cũng mang tính triệt tiêu đối với bất kỳ hiệu ứng gây điện giật nào chẳng khác gì việc nhìn thấy những cử chỉ nhăn nhó thử nghiệm mà một diễn viên hài chuẩn bị cho một khuôn mặt kỳ quái. Chúng ta nhận thức được quy trình, thay vì bị giật mình bởi kết quả.
Đó là một lý do tại sao các bài Thơ châm biếm, khi được đọc liên tiếp, lại mang lại cảm giác tẻ nhạt đối với chúng ta, thứ mà khi chúng ta sau đó đọc các đoạn được chọn lọc, chúng ta có xu hướng hoài nghi, và quy cho sự thiếu hụt nào đó trong tâm trạng của chính mình. Nhưng có những lý do sâu xa hơn cho sự bất mãn đó. Young không phải là một nhà châm biếm thuộc hàng cao cấp. Thơ châm biếm của ông không có sức mạnh khủng khiếp, năng lượng cào xé của sự phẫn nộ chân chính, cũng không có sự hài hước sở hữu tình đoàn kết thương yêu với bản chất con người tội nghiệp mà nó cười nhạo; hay thậm chí là sự cay đắng cá nhân, thứ mà như trong các bức chân dung về Sporus và Atticus của Pope, đảm bảo cho những nét chạm sống động đó nhờ đó cá nhân và đặc thù trong Nghệ thuật trở thành phổ quát và bất hủ. Young chưa bao giờ có thể mô tả một con người thực sự, phức tạp; nhưng điều ông có thể làm với thành công xuất sắc là mô tả, với những nét chấm phá gọn gàng và hoàn thiện, các điển hình rõ ràng, thiên về phong cách sống hơn là nhân cách — viết những câu châm biếm lạnh lùng và thông minh về các thói xấu và sự absurditá được nhân cách hóa. Chẳng có chút cảm xúc nào trong thơ châm biếm của ông giống như thể ông đang viết những vần thơ thông minh về một hình nộm bằng sáp của thần Cupid hay chiếc găng tay của một quý cô. Ông không có bất kỳ tính từ ưu tú nào trong số đó, không có bất kỳ dòng thơ giàu ý nghĩa nào, nhờ đó các bài Thơ châm biếm của Pope đã làm giàu cho ngôn ngữ thông thường của những người có học thức. Sự thông minh của Young sẽ được tìm thấy trong hầu hết mọi trường hợp bao gồm sự kết hợp đối lập của các ý tưởng, thứ mà trong số tất cả các hình thức thông minh, là thứ nằm trong tầm với dễ dàng nhất của một nỗ lực thông minh. Trong những tranh luận trang nghiêm nhất của ông, cũng như trong bài thơ châm biếm nhẹ nhàng nhất của ông, người ta có thể tưởng tượng rằng ông đã tự đặt mình vào công việc giải quyết bài toán xem có bao nhiêu sự đối lập có thể được rút ra từ một chủ đề cho trước. Và ở đó ông thành công hoàn toàn. Những bức chân dung gọn gàng nhất của ông đều được nhào nặn theo kế hoạch này. “Narcissus,” chẳng hạn, kẻ mà
“Không bỏ sót nhiệm vụ nào; sự đố kỵ cũng chẳng thể nói rằng
Ông đã lỡ hẹn, bao năm qua, với Nhà thờ hay Kịch trường:
Ông chẳng gây ồn ào ở Nghị viện, điều đó đúng;
Nhưng trả nợ đầy đủ, và thăm hỏi khi đến hạn;
Nhân cách và găng tay của ông lúc nào cũng sạch sẽ,
Và rồi ông có thể cúi chào vượt qua cả vị Kinh sĩ cúi chào;
Một nụ cười vĩnh cửu ngự trên môi,
Chia đều cho kẻ khôn lẫn người vô tích sự.
Trong những bận rộn vui vẻ, vị thủ lĩnh bất khuất này,
Kiên nhẫn trước sự nhàn rỗi vượt qua cả sự tin tưởng,
Đầy lòng từ thiện cho thị trấn mượn bộ mặt của mình
Làm vật trang trí ở mọi nơi công cộng;
Chắc chắn như những lá bài ông đến các buổi tụ họp,
Và là món đồ nội thất của các phòng khách:
Khi trò Ombre cất lời, tay và tim ông rộng mở,
Và, hòa vào hai người, ông chẳng bao giờ quên — để thành ba;
Narcissus là niềm vinh quang của dòng họ ông;
Bởi vì ai có thể làm chẳng ra tích sự gì với một phong thái duyên dáng hơn chứ?
Trang hoàng cho danh sách của tôi vốn dĩ được thiết kế bởi tự nhiên
Những từ đệm lấp lánh như thế của nhân loại,
Những kẻ thiếu thốn, trong lúc mơ màng trôi qua cuộc đời trống rỗng,
Sự khôn ngoan để đúng và niềm đam mê để sai.”
Thật hiếm hoi khi chúng ta tìm thấy một nét chạm của sự láu lỉnh nhẹ nhàng mang lại thêm hương vị cho sự bất ngờ; nhưng đây là một ví dụ:
“Hãy nhìn Tityrus, tràn ngập niềm vui,
Cười phá lên trước khi nghe được câu chuyện cười,
Cần gì phải ở lại, vì khi trò đùa kết thúc,
Hàm răng của hắn cũng chẳng trắng hơn trước.”
Giống như Pope, người mà ông bắt chước, ông khởi đầu với một sai lầm tâm lý làm cơ sở cho thơ châm biếm của mình, quy mọi hình thức ngu ngốc về một niềm đam mê duy nhất — niềm đam mê danh vọng, hay sự kiêu ngạo — một sai lầm thô tục hơn nhiều, quả thực, so với sự phóng đại của Pope về mức độ mà “niềm đam mê chủ đạo” chi phối hành vi ở cá nhân. Không phải là Young nhất quán trong sai lầm của mình. Thỉnh thoảng ông ngụ ý không gì khác ngoài sự thật — rằng tình yêu danh vọng là nguyên nhân, không phải của mọi sự ngu ngốc, mà là của rất nhiều thứ.
Các bài châm biếm về phụ nữ của Young vượt trội hơn của Pope, điều đó chỉ có nghĩa là chúng vượt trội hơn thất bại lớn nhất của Pope. Chúng ta có thể thường xuyên chọn ra một cặp câu thơ thành công hơn là một phác thảo toàn diện. Về cô nàng “Syrena” quá ư nhấn mạnh, ông nói:
“Sự phán xét của nàng chuẩn xác, phán quyết của nàng quá mạnh mẽ;
Bởi vì nàng đúng, nàng luôn luôn sai.”
Về cô nàng “Julia” mang tính ngoại giao:
“Chỉ cho bữa sáng của mình, nàng sẽ lên một kế hoạch,
Chẳng thèm uống trà mà không có lấy một chiến lược.”
Về “Lyce,” ả đàn bà lẳng lơ già nua sơn phấn:
“Vô ích khi con gà trống đã triệu tập các linh hồn đi mất;
Mả nàng bước ra giữa trưa và tàn phá cả sắc xuân của ban ngày.”
Về nữ thần, kẻ “miễn phí, làm sáng tỏ các bí ẩn tôn giáo”:
“Thật khắc nghiệt thay, kẻ chẳng dùng gì ngoài tán gẫu
Về tôn giáo của mình, lại bị cấm đoán điều đó.”
Mô tả về mỹ nhân văn chương, “Daphne,” mở đầu rất hay cho miêu tả về “Stella,” được ngưỡng mộ bởi Johnson:
“Với đôi chân vắt cao, trên chiếc ghế dài nàng ngồi,
Ban ân huệ cho những trí tuệ đang tranh luận:
Với mỗi màn trình diễn, nàng là bài kiểm tra cuối cùng;
Đọc lướt qua một màn, nàng tiên tri phần còn lại;
Và rồi, cất lời với vẻ phán quyết quyết đoán,
Thuyết phục hoàn toàn cả thị trấn — nàng xinh đẹp!
Giả sử Daphne cô độc có gương mặt của Hecatessa,
Sự tinh tế trong gu thẩm mỹ của nàng sẽ suy giảm biết bao!
Sự phán xét của một số phụ nữ nằm ở các đường nét trên khuôn mặt,
Và toàn bộ thiên tài của họ lấp lánh trong đôi mắt.
Nhưng khoan đã, nàng kêu lên, hỡi nhà châm biếm! hãy cẩn thận;
Bộ tôi phải thiếu thông thái thông thường vì tôi xinh đẹp sao?
Ồ không; hãy nhìn Stella: mắt nàng sáng rực rỡ
Như thể lưỡi nàng chưa từng nói đúng một lời;
Và thế mà học thức thực sự, sự phán xét, lửa bỏng biết bao!
Nàng trông như được truyền cảm hứng, và có thể truyền cảm hứng.
Làm sao (nếu ác ý không chi phối tất cả phụ nữ)
Daphne có thể xuất bản, và nàng có thể kiềm chế được chứ?”
Xét cho cùng, khi chúng ta đã đi qua bảy tập Thơ châm biếm của Young, chúng ta dường như chỉ có một bữa ăn tẻ nhạt. Chúng ta có một món hầm nào đó, với chút ít thịt đặc rắn trong đó, thế nhưng hương vị lại không phải lúc nào cũng kích thích vị giác. Thật kỳ lạ khi thấy ông, khi dừng lại một chút khỏi những phác thảo châm biếm của mình, quay trở lại với những khuôn sáo cũ của mình:
“Vàng có thể làm dịu cảm xúc, hay làm lý trí tỏa sáng?
Chúng ta có thể đào bới sự bình yên hay sự khôn ngoan từ mỏ đá?
Hãy ưu ái sự khôn ngoan hơn vàng;” —
những khuôn sáo mà ông dường như không thể tránh khỏi rơi vào, vì lý do tương tự mà một số người luôn khẳng định sự khinh miệt của họ đối với phê bình — bởi vì ông cảm nhận điều ngược lại quá mãnh liệt.
Sự bùng nổ của thiên tài trong các cuốn sách đầu tiên của “Suy tưởng ban đêm” càng đáng chú ý hơn ở chỗ trong khoảng thời gian giữa chúng và các tập Thơ châm biếm, ông không sản xuất ra gì ngoài những bài thơ Pindaric, trong đó ông rơi xuống xa bên dưới mức của các tác phẩm trước đó của mình. Hai nguồn của sức mạnh đột ngột này chính là sự tự do của thể thơ không vần và sự hiện diện của một cảm xúc chân chính. Hầu hết mọi người, khi nói về “Suy tưởng ban đêm,” chỉ có trong tâm trí hai hoặc ba Đêm đầu tiên, đa số độc giả hiếm khi vượt qua những phần này, trừ phi, như Wilson nói, họ “có rất ít sách, nghèo, và sống ở vùng nông thôn.” Và trong những Đêm đầu tiên này có đủ sự vĩ đại chân chính và nỗi buồn chân chính để hối lộ chúng ta bước vào một đánh giá quá thuận lợi về chúng như một thể thống nhất. Young chỉ có một vài điều để nói hoặc hát — chẳng hạn như cuộc đời là hư ảo, cái chết là cận kề, con người là bất tử, đức hạnh là sự khôn ngoan, tình bạn là ngọt ngào, và nguồn gốc của đức hạnh là việc chiêm ngắm cái chết và sự bất tử — và ngay cả trong hai Đêm đầu tiên của mình, ông đã nói hầu như tất cả những gì ông phải nói bằng phong cách tuyệt vời nhất của mình. Xuyên qua những dòng bộc bạch đầu tiên của “lời phàn nàn” ấy, chúng ta cảm thấy rằng nhà thơ thực sự buồn bã, rằng con chim đang ca hót trên một chiếc tổ bị cướp phá; và chúng ta chịu đựng bức tranh bệnh hoạn của ông về thế giới và cuộc sống, như lời than khóc giống như Gióp của một người mà “bàn tay của Chúa đã chạm đến.” Cái chết đã mang đi người yêu dấu nhất của ông, và “vùng đất tĩnh lặng” nơi họ ra đi có nhiều thực tế hơn đối với kẻ cô đơn so với thế giới trống rỗng tình yêu của họ:
“Đây là sa mạc, đây là chốn hoang vu;
Mới đông đúc làm sao, mới đầy ắp sự sống làm sao chốn nấm mồ!”
Niềm vui chết đi cùng người yêu dấu:
“Trái đất đã mất đi sự kỳ diệu
Đánh mất toàn bộ ánh hào quang. Những ngọn tháp lấp lánh của nó đâu?
Những ngọn núi vàng của nó, đâu rồi? Tất cả đều tối sầm lại
Thành bãi hoang trần trụi; một thung lũng nước mắt ảm đạm:
Vị pháp sư vĩ đại đã chết!”
Dưới nỗi đau của sự chia ly, đối với kẻ tang tóc, dường như tình yêu chỉ là một sợi thần kinh để chịu đựng, và anh ta phát bệnh trước ý nghĩ về mọi niềm vui mà một ngày nào đó anh ta phải thốt lên rằng — “nó đã từng.” Trong nỗi thống khổ vô lý của mình, tâm hồn lao vụt đến ý tưởng về sự vĩnh viễn như là yếu tố duy nhất của hạnh phúc:
“Hỡi những cảnh tượng diễm phúc của niềm vui vĩnh cửu! —
Các người có thể, giàu có ngút ngàn trong ngất ngây, sợ hãi một hồi kết không, —
Ý nghĩ ma quái đó sẽ uống cạn toàn bộ niềm vui của các người,
Và tước đi thiên đường của những cõi sáng ngời.”
Ở một con người đang chịu áp lực trực tiếp của một nỗi đau lớn, chúng ta khoan dung cho những phóng đại bệnh hoạn; chúng ta chuẩn bị tinh thần để thấy anh ta quay đầu đi với ánh mắt mệt mỏi trước ánh mặt trời, hoa cỏ và những khuôn mặt con người ngọt ngào, như thể cuộc sống giàu có và vinh quang này chẳng có ý nghĩa gì ngoài việc là bước dạo đầu của cái chết; chúng ta không phê bình quan điểm của anh ta, chúng ta thương cảm cho cảm xúc của anh ta. Và đó là trường hợp của Young trong những Đêm đầu tiên này. Đã có sẵn chút tính nhân tạo ngay cả trong nỗi đau của ông, và cảm xúc thường trượt thành văn phong khoa trương, nhưng xuyên qua tất cả điều đó, chúng ta vẫn rúng động trước tiếng thét đau đớn không thể nhầm lẫn, điều khiến chúng ta khoan dung cho chủ nghĩa vị kỷ và sự phóng đại:
“Trong mọi tư thế, địa điểm và giờ giấc đa dạng,
Mọi suy nghĩ mới trống trải làm sao trước mọi niềm vui!
Suy nghĩ, suy nghĩ bận rộn! quá bận rộn cho sự bình yên của ta!
Xuyên qua cánh cửa hậu của thời gian đã qua từ lâu
Được dẫn dắt nhẹ nhàng bởi sự tĩnh lặng của màn đêm, —
Được dẫn dắt như một kẻ sát nhân (và nó hóa ra là thế!)
Lang thang (kẻ tha hương khốn khổ!) qua quá khứ đầy thú vị, —
Để tìm kiếm sự khốn khổ, lệch lạc lang thang;
Và tìm thấy toàn bộ là sa mạc giờ đây; và hội ngộ những bóng ma
Của những niềm vui đã khuất của ta.”
Nhưng khi ông trở nên mang tính giáo huấn, hơn là phàn nàn — khi ông ngừng ca hát nỗi sầu muộn của mình, và bắt đầu khăng khăng về các quan điểm của mình — khi sự chán ghét cuộc sống mà chúng ta thương xót như một cảm giác nhất thời lại bị áp đặt lên chúng ta như một lý thuyết, chúng ta trở nên hoàn toàn bình tĩnh và phê bình, và không mảy may có chút xu hướng khoan dung nào đối với các quan điểm sai lầm và tình cảm ích kỷ.
Nhìn thấy rằng chúng ta sắp sửa khắc nghiệt với những thiếu hụt và thất bại của Young, chúng ta lẽ ra nên, nếu không gian của một nhà phê bình có thể co giãn, dừng lại ở cả những công trạng của ông — ở sự mạnh mẽ đáng kinh ngạc trong hình ảnh của ông — ở sự vĩ đại thỉnh thoảng xuất hiện trong tư tưởng của ông — ở sức mạnh kích thích của thứ thơ châm biếm trang nghiêm mà các bài suy ngẫm của ông liên tục trôi vào. Nhưng, vì “giới hạn” của chúng ta rất ngặt nghèo, chúng ta phải tự bằng lòng với nửa kém dễ chịu hơn trong nhiệm vụ của nhà phê bình; và chúng ta có thể làm điều đó nhiều hơn, bởi vì sẽ thật khó để nói bất cứ điều gì mới mẻ về Young, theo hướng ngưỡng mộ, trong khi chúng ta nghĩ rằng vẫn còn nhiều bài học bổ ích có thể rút ra từ những khuyết điểm của ông.
Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Young là sự thiếu chân thành tận gốc rễ với tư cách là một nghệ sĩ thơ ca. Điều này, cộng với kết cấu mỏng manh và nhân tạo của sự thông minh ở ông, là lời giải thích thực sự cho nghịch lý — rằng một nhà thơ thường xuyên thông minh không đúng lúc lại mang tật xấu ngược lại là sự absurditá khoa trương. Nguồn gốc của mọi thứ ngôn từ hoa mỹ rỗng tuếch là sự thiếu vắng việc lấy các phẩm chất chân thực của đối tượng được mô tả hoặc cảm xúc được thể hiện làm tiêu chuẩn. Kẻ dùng từ hoa mỹ không bao giờ bận tâm đến việc nói những gì mình cảm thấy hay những gì mình thấy, mà là tạo ra một hiệu ứng nhất định đối với khán giả của mình; do đó hắn có thể trôi dạt vào sự trống rỗng hoàn toàn mà không gặp bất kỳ tiêu chuẩn nào ngăn chặn hắn lại. Ở đây nằm ranh giới giữa văn phong hoa mỹ và trí tưởng tượng chân chính hay trí tưởng tượng táo bạo. Nhà thơ có trí tưởng tượng phong phú hoặc táo bạo có thể chân thành chẳng kém gì nhà thơ hiện thực nhất: ông ta trung thành với độ nhạy cảm hoặc tầm nhìn nội tâm của chính mình, và trong những chuyến bay hoang dã nhất của mình, ông ta chưa bao giờ thoát ly khỏi tiêu chuẩn của mình — sự thật về trạng thái tinh thần của chính mình. Giờ đây, sự đứt gãy ngôn ngữ này khỏi tư duy và cảm xúc chân chính là điều mà chúng ta liên tục phát hiện ra ở Young; và sự thiếu chân thành của ông càng có nhiều khả năng đánh lừa ông vào sự absurditá, bởi vì ông thường xuyên bàn về các khái niệm trừu tượng, chứ không phải các đối tượng cụ thể hay cảm xúc cụ thể. Ông bàn luận liên tục về đức hạnh, tôn giáo, “người tốt,” cuộc đời, cái chết, sự bất tử, sự vĩnh hằng — những chủ đề dễ mang lại vẻ hoành tráng nhân tạo cho sự rỗng tuếch của từ ngữ. Khi một nhà thơ trôi lơ lửng trên tầng bình lưu, và chỉ có cái nhìn từ trên cao xuống trái đất, một số người chấp nhận chính thực tế bay lổng của ông vì sự siêu việt, và nhầm lẫn tầm nhìn mờ nhạt của ông về trái đất với sự gần gũi với thiên đường. Do đó:
“Bàn tay ông, người tốt đặt lên các tầng trời,
Và ra lệnh cho trái đất quay, chẳng màng cảm nhận cái xoay vòng vô ích của nó,”
có lẽ, có thể vượt qua như là sự siêu việt với một số độc giả. Nhưng hãy dừng lại một chút để hình dung hình ảnh đó, và sự absurditá quái monstrous của một kẻ nắm lấy các tầng trời, và thói quen lơ lửng bị treo ở đó, trong khi anh ta khinh khỉnh ra lệnh cho trái đất quay, cảnh báo bạn rằng không có cảm xúc chân chính nào có thể gợi ý một quan niệm trái tự nhiên như thế. Lại nữa,
“Hãy nhìn con người bất tử: ý ta là hắn,
Kẻ sống như thế; có trái tim hướng trọn về Thiên đàng,
Nghiêng hẳn về hướng đó, độ nghiêng của hắn hướng về các vì sao.”
Điều này tồi tệ hơn ví dụ trước: bởi vì bạn ít nhất có thể hình dung ra một quan niệm không hoàn hảo về một con người bị treo lơ lửng từ các tầng trời, mặc dù tư thế đó đập vào mắt bạn là khó chịu và chẳng có ích lợi cụ thể gì; nhưng bạn hoàn toàn không thể tưởng tượng nổi làm thế nào trái tim anh ta có thể nghiêng về phía các vì sao. Những ví dụ về hình ảnh quái đản như thế, hệ quả từ sự thiếu chân thành, có thể được tìm thấy, có lẽ, ở gần như mọi trang của “Suy tưởng ban đêm.” Nhưng những khẳng định hoặc khát vọng đơn giản, không bị che đậy bởi hình ảnh, thường cũng sai lầm không kém. Không nhà văn nào có tu từ học bị chặn lại bởi dù chỉ một chút ý định chân thực lại có thể nói —
“Hãy để ta lăn tròn một con mắt kính sợ và ngạc nhiên,
Và lăn tròn mãi mãi.”
Trừu tượng hóa các hiệp hội thơ ca hơn với con mắt, điều này hầu như chẳng kém phần absurditá so với việc ông ước được đứng mãi mãi với cái miệng há hốc.
Lại nữa:
“Thấp hơn nhiều
Một linh hồn bất tử là một niềm vui phàm trần.”
Thật may mắn cho bản chất con người, chúng ta chắc chắn không có kẻ nào thực sự tin điều đó. Ai trong chúng ta có sự bất kính để không cảm thấy rằng tâm hồn chúng ta chỉ quá chật hẹp đối với niềm vui được nhìn vào đôi mắt đầy tin tưởng của con cái chúng ta, được nương náu trong tình yêu của một người chồng hay người vợ — chưa kể đến việc lắng nghe giọng điệu thần thánh của âm nhạc, hay ngắm nhìn ánh sáng bình lặng của những buổi chiều mùa thu? Nhưng Young có thể thốt ra sự giả dối này mà không phát hiện ra nó, bởi vì khi ông nói về “những niềm vui phàm trần,” ông hiếm khi có trong tâm trí bất kỳ đối tượng nào mà ông có thể gắn sự thiêng liêng vào đó. Ông đang nghĩ về các chức giám mục, các bổng lộc nhà thờ, các vị quân vương mỉm cười, các thủ tướng bảo trợ, và một “nàng thơ mang ơn sâu sắc.” Về bất cứ thứ gì giữa những thứ này và niềm hạnh phúc vĩnh hằng, ông chỉ nhận thức được một cách rất hiếm hoi và ở mức độ vừa phải. Thường thì, quả thực, ông chìm xuống sâu hơn nhiều so với cả chức giám mục, và dường như chẳng có khái niệm nào về niềm vui trần thế ngoại trừ những thứ phả ra ánh đèn khí đá và khói hơi của rượu:
“Sự lặp lại khốn khổ nào làm chúng ta ngấy ngưởi ở đây!
Những liều thuốc định kỳ nào cho kẻ ốm đau,
Những thân thể bệnh hoạn, và những tâm trí bệnh hoạn?”
Và rồi ông bay vụt đi đến sự đối lập quen thuộc của mình:
“Trong cõi vĩnh hằng, những cảnh tượng nào sẽ đập vào mắt!
Những cuộc phiêu lưu dày đặc lên, những sự mới mẻ ngạc nhiên!”
“Trái đất” có nghĩa là các lãnh chúa và buổi tiếp kiến, các nữ công tước và các mụ Dalilah, những giấc mơ Biển Nam, và tỷ lệ phần trăm phi pháp; và những thứ duy nhất rõ ràng đáng ưu tiên hơn những thứ này chính là cõi vĩnh hằng và các vì sao. Tước đoạt của Young sự đối lập này, và hơn một nửa sự hùng biện của ông sẽ bị teo lại. Đặt ông trên một vùng đồng cỏ lộng gió, nơi hoa gạt đang nở rộ vàng rực, nơi trẻ con đang chơi đùa, và những con ngựa đang đứng dưới ánh nắng mặt trời với những chiếc cổ vuốt ve, và ông chẳng có gì để nói cả. Ở đây chẳng có độ sâu của tội lỗi cũng như chiều cao của vinh quang; và chúng ta hoài nghi liệu trong một khung cảnh như thế, ông có thể cất lời khen ngợi quen thuộc dành cho Đấng Tạo Hóa hay không:
“Bất cứ nơi nào ta quay đầu, biết bao đòi hỏi lên mọi lời ca tụng!”
Đúng là thỉnh thoảng ông — không thường xuyên — nói về đức hạnh như có khả năng làm ngọt ngào cuộc sống, cũng như tước đi nọc độc của cái chết và giành lấy thiên đường; và, để chúng ta không phạm phải bất kỳ sự bất công nào đối với ông, chúng ta sẽ trích dẫn hai đoạn văn truyền tải cảm xúc này một cách rõ ràng nhất. Trong một đoạn, ông trao cho “Lorenzo” công thức tuyệt vời này để đạt được sự vui vẻ:
“Hãy đi, cố định một chân lý nặng ký;
Xích lại một niềm đam mê; làm một điều thiện rộng lượng;
Dạy Sự thiếu hiểu biết cách nhìn, hoặc Nỗi buồn cách mỉm cười;
Sửa trị bạn bè ngươi; đối xử tốt với kẻ thù lớn nhất của ngươi;
Hoặc, với trái tim ấm áp, và niềm tin thần thánh,
Hãy vút lên, và nắm chặt lấy Đấng đã tạo ra ngươi.”
Đoạn văn kia mơ hồ, nhưng đẹp đẽ, và âm nhạc của nó đã thì thầm trong tâm trí chúng ta trong nhiều năm:
“Các mùa chim cúc cu hát
Cùng một nốt tẻ nhạt cho những kẻ chẳng trân trọng gì
Ngoài những gì các mùa đó từ trái đất màu mỡ
Ban phát cho giác quan mê muội. Nhưng những tâm trí cao quý hơn,
Thưởng thức trái cây chưa chín dưới ánh mặt trời,
Làm cho những ngày của họ trở nên đa dạng; đa dạng như những màu nhuộm
Trên cổ chim bồ câu, tung tăng dưới ánh nắng của nó.
Trên những tâm trí sở hữu sự ngây thơ như chim bồ câu,
Trên những tâm trí nhẹ nhàng tắm mình trong ánh hào quang của Đức hạnh,
Chẳng có gì trở nên tẻ nhạt, chẳng có gì cũ kỹ luân hồi
Trong thứ mà họ khao khát, thứ mà họ sống vì nó.
Những nỗ lực vinh quang của họ, có cánh với hy vọng thiên đàng,
Mỗi buổi sáng mai nhìn thấy vươn lên cao hơn nữa;
Mỗi bình minh hào phóng dâng hiến sự mới mẻ của nó
Cho giá trị đang trưởng thành, sức mạnh mới, ánh hào quang, danh tiếng;
Trong khi vòng tròn của Tự nhiên, giống như bánh xe chiến xa,
Sôi sục dưới những mục tiêu cao cả của chúng,
Làm cho triển vọng tươi đẹp của họ càng tươi đẹp hơn mỗi giờ;
Thúc đẩy đức hạnh theo một đường thẳng đến hạnh phúc.”
Ngay cả ở đây, nơi ông ở trong tâm trạng đáng yêu nhất, bạn vẫn thấy ông đứng ở khoảng cách xa qua ống kính viễn vọng với Mẹ Trái Đất và những niềm vui đơn giản của con người — “Vòng tròn của Tự nhiên cuộn tròn bên dưới.” Quả thực, chúng ta không nhớ có tâm trí nào trong văn học thơ ca dường như hấp thụ ít vẻ đẹp và hơi thở lành mạnh của cảnh quan thông thường hơn Young. Những hình ảnh của ông, thường tráng lệ và được trình bày tinh tế — hãy chứng kiến cú nhảy vọt đột ngột đầy siêu việt của tư tưởng,
“Chúng ta phải là phôi thai cho đến khi phá vỡ lớp vỏ,
Lớp vỏ xanh bao quanh kia, và vút bay vào sự sống” —
nằm gần như trọn vẹn trong vòng tròn quan sát đó quen thuộc với một kẻ sống trong thành phố, la cà quanh các nhà hát, đọc báo, và thường về nhà dưới ánh trăng và ánh sao.
Chẳng có đối tượng tự nhiên nào gần hơn mặt trang dường như có sức hút mạnh mẽ đối với ông, và thậm chí đối với mặt trang, ông chủ yếu kêu gọi để xin sự bảo bọc và “làm nũng” với nó. Người ta tính rằng trong số nhiều thiếu sót của “Lorenzo” có việc anh ta “không bao giờ hỏi mặt trang một câu hỏi nào” — một sự bỏ sót mà Young cho là vô cùng không xứng đáng với một sinh vật lý trí. Ông chẳng mô tả gì tốt hơn một sao chổi, và bị cám dỗ nán lại với chi tiết trìu mến đối với không gì quen thuộc hơn ngày phán xét và một cuộc hành trình tưởng tượng giữa các vì sao. Một khi đặt chân lên vành đai của Sao Thổ, ông cảm thấy như ở nhà, và ngôn ngữ của ông trở nên hoàn toàn dễ dàng:
“Ta đang nhìn thấy gì bây giờ?
Một vùng hoang vu của những điều kỳ diệu đang cháy rực xung quanh,
Nơi những mặt trời lớn hơn cư ngụ ở những tầng cao hơn;
Có lẽ là những biệt thự của các vị thần đang giáng thế!”
Giống như sự giải thoát đột ngột khỏi một tư thế bị căng cơ khi, trong “Suy tưởng ban đêm,” chúng ta bắt gặp bất kỳ ám chỉ nào đưa chúng ta đến những con hẻm, khu rừng, hay cánh đồng. Những ám chỉ như thế hiếm hoi đến ngạc nhiên, và chúng ta hầu như có thể đếm chúng trên đầu một bàn tay. Để chúng ta không đối xử bất công với ông, chúng ta sẽ trích dẫn ba đoạn hay nhất:
“Giống như những cái cây nở hoa bị lật úp bởi cơn bão mùa xuân,
Đẹp đẽ trong cái chết, đống đổ nát xinh đẹp nằm đó.
* * * * *
Trong cùng một dòng suối không ai tắm hai lần:
Đến cùng một cuộc đời không ai thức dậy hai lần.
Chúng ta gọi dòng suối đó là một — cùng một thứ chúng ta nghĩ
Về cuộc đời mình, mặc dù dòng chảy của nó ngày càng xiết hơn;
Chẳng màng đến phần lớn đã trôi đi không thể vãn hồi
Và hòa lẫn vào đại dương.”
* * * * *
“Vương miện của tuổi tráng niên là niềm vui mùa đông;
Một loài cây xanh quanh năm chống chọi với cơn bão phương bắc,
Và nở hoa trong sự khắc nghiệt của số phận chúng ta.”
Việc bám lấy các khái niệm trừu tượng, hoặc việc nhân cách hóa các khái niệm trừu tượng, gắn liền chặt chẽ ở Young với sự thiếu vắng cảm xúc chân chính. Ông nhìn thấy đức hạnh ngự trên một ngọn núi thanh bình, vươn cao xa khỏi những sương mù và bão tố của trái đất; ông nhìn thấy Tôn giáo bước xuống từ các từng trời, với thế giới này ở bàn tay trái và thế giới kia ở bàn tay phải; nhưng chúng ta không bao giờ thấy ông dừng lại ở đức hạnh hay tôn giáo như nó thực sự tồn tại — trong cảm xúc của một người đàn ông mặc chiếc áo khoác bình thường, và ngồi bên lò sưởi vào một buổi tối, với bàn tay đặt lên đầu cô con gái nhỏ của mình, trong nỗ lực dũng cảm vì những mục đích vị tha, trong chiến thắng nội tâm của công lý và lòng trắc ẩn đối với sự phẫn nộ cá nhân, trong mọi sự từ bỏ bản thân siêu việt và những lòng bác ái ngọt ngào được tìm thấy trong chi tiết của cuộc sống bình thường. Giờ đây, cảm xúc liên kết với các chi tiết cụ thể, và chỉ theo cách mờ nhạt và thứ yếu đối với các khái niệm trừu tượng. Một nhà hùng biện có thể diễn thuyết rất hùng hồn về sự bất công nói chung, và để lại khán giả của mình lạnh lùng; nhưng hãy để ông ta nêu ra một trường hợp áp bức cụ thể, và mọi trái tim sẽ đập rộn ràng. Những người thiếu lý thuyết nhất cũng nhận thức được mối quan hệ này giữa cảm xúc chân chính và các sự kiện cụ thể, trái ngược với các thuật ngữ chung chung, và ngầm thừa nhận nó trong sự ghê tởm mà họ cảm thấy đối với bất kỳ ai tuyên bố có cảm xúc mãnh liệt về các khái niệm trừu tượng — trong tiếng cảm thán “Đồ lừa bịp!” lập tức trót lọt trên môi họ. Bất cứ nơi nào các khái niệm trừu tượng dường như kích thích cảm xúc mạnh mẽ, điều này xảy ra ở những người có trí tuệ và trí tưởng tượng hoạt động, ở những người mà thuật ngữ trừu tượng nhanh chóng và sinh động gợi lên các chi tiết mà nó đại diện, những chi tiết đó là nguồn gốc thực sự của cảm xúc; và những người như thế, nếu họ muốn thể hiện cảm xúc của mình, sẽ không thể chệch hướng khỏi việc trình bày các chi tiết. Cảm xúc mạnh mẽ không thể hướng tới những điều chung chung tách rời khỏi chi tiết cụ thể, cũng giống như kỹ năng tính toán không thể hướng tới số học tách rời khỏi các con số. Những điều chung chung là nơi trú ẩn đồng thời của hoạt động trí tuệ thiếu hụt và cảm xúc thiếu hụt.
Nếu chúng ta ngoại trừ các đoạn trong “Philander,” “Narcissa,” và “Lucia,” hầu như không có lấy một dấu vết nào về sự đồng cảm con người, về sự quên mình trong niềm vui hay nỗi buồn của một đồng loại, xuyên suốt tác phẩm dài dặm trường này, vốn tuyên bố bàn về các giai đoạn khác nhau trong số phận của con người. Và ngay cả trong Đêm “Narcissa,” Young vẫn đẩy chúng ta ra xa bởi giai điệu đạo đức thấp hèn trong tiếng than khóc phóng đại của ông. Đứa con gái riêng đã kết hôn này qua đời tại Lyons, và, là một người theo phó giáo phái Tin Lành, bị từ chối mai táng, thế nên bạn bè của nàng phải chôn cất nàng trong bí mật — một trong số vô vàn kết quả khốn khổ của sự mê tín, nhưng không phải là một sự kiện để đẩy một người có học thức, huống hồ là một người theo đạo Cơ Đốc, vào cơn thịnh nộ của sự thù hận và trả thù, khi chiêm ngắm nó sau khoảng thời gian năm năm. Young, tuy nhiên, đã nỗ lực hết sức để mô phỏng một cảm xúc tồi tệ:
“Của nỗi buồn
Và sự phẫn nộ, những tràng bùng nổ đối lập ta trút xuống,
Một nửa lời nguyền rủa hòa lẫn cùng lời cầu nguyện của ta;
Nổi giận trước con người, trong khi ta tôn thờ Chúa của hắn;
Căm ghét cay đắng vùng đất man rợ cướp đi lớp bụi thiêng liêng của nàng;
Giẫm đạp lên mảnh đất bị nguyền rủa; và nhân danh nhân tính
Dành cho Narcissa bị từ chối), ta ước tất cả chúng một nấm mồ.”
Gu thẩm mỹ tồi tệ đến ghê tởm của câu kết này khiến chúng ta hy vọng rằng đó đơn giản là một khuôn sáo, chứ không phải được định dùng như một câu nói đùa, cho đến khi ông loại bỏ khả năng của sự nghi ngờ thuận lợi này bằng cách ngay lập tức hỏi, “Liệu sự phẫn nộ của ta có tuôn trào thành tội lỗi không?”
Khi, bằng một suy nghĩ đến muộn màng, ông cố gắng làm điều gì đó giống như sự đồng cảm, ông lại càng phơi bày rõ ràng hơn sự thiếu hụt nó của mình. Do đó, trong Đêm thứ nhất, khi ông quay quắt khỏi những nỗi buồn riêng tư để mô tả trái đất như một chốn ở gớm ghiếc của sự khốn khổ cho toàn thể nhân loại, và hỏi,
“Vậy ta là gì, kẻ đau buồn cho chính mình?”
ông lập tức rơi vào việc tính toán lợi ích của việc đau buồn cho kẻ khác:
“Nỗi buồn rộng lượng hơn, trong khi chìm xuống, lại nâng cao lên;
Và đức hạnh có ý thức làm dịu bớt nỗi đau.
Đức hạnh, cũng chẳng hơn gì sự thận trọng, ra lệnh cho ta trao
Suy nghĩ sưng phồng một dòng kênh thứ hai.”
Sự phủ nhận đồng cảm đáng chú ý này hoàn toàn nhất quán với lý thuyết đạo đức học của Young:
“Đức hạnh là một tội ác,
Một tội ác của lý trí, nếu nó tốn của chúng ta nỗi đau
Không được trả công.”
Nếu không có sự bất tử cho con người —
“Giác quan! hãy nắm lấy dây cương; Đam mê mù quáng! hãy lái chúng ta đi;
Và Sự thiếu hiểu biết! hãy giúp đỡ chúng ta trên con đường đi...
Đúng vậy; hãy trao cho nhịp đập toàn quyền đế chế; hãy sống như Loài thú,
Vì như loài thú chúng ta chết. Tổng kết của con người,
Của con người giống thần, là tiệc tùng và thối rữa.”
* * * * *
“Nếu lợi ích của cuộc đời này mời gọi hắn hành động,
Sao lại không bán đất nước mình, không sát hại cha mình?”
* * * * *
“Tham vọng, lòng tham, bị khinh miệt bởi kẻ khôn,
Chính là sự khôn ngoan hoàn hảo, trong khi nhân loại là lũ ngốc,
Và nghĩ rằng một đám cỏ hay tấm bia mộ che phủ tất cả.”
* * * * *
“Hãy chết vì đất nước ngươi, hỡi kẻ lãng mạn ngớ ngẩn!
Hãy nắm lấy, hãy nắm lấy tấm ván cho chính ngươi, và để cô ta chìm.”
* * * * *
“Như trong người cha đang hấp hối, đứa con chết đi,
Đức hạnh cùng sự Bất tử lụi tàn.
Kẻ nào nói với ta rằng hắn phủ nhận linh hồn mình bất tử,
Dù khoe khoang thế nào, cũng đã nói với ta rằng hắn là một tên gian xảo.
Nhiệm vụ của hắn là chỉ yêu lấy chính mình.
Chẳng màng dẫu nhân loại có diệt vong miễn là hắn mỉm cười.”
Chúng ta có thể tưởng tượng kẻ “phủ nhận linh hồn mình bất tử” đáp rằng, “Hoàn toàn có khả năng là ngươi sẽ là một tên gian xảo, và chỉ yêu lấy chính mình, nếu không vì niềm tin vào sự bất tử của ngươi; nhưng ngươi không được áp đặt lên ta điều sẽ xuất phát từ sự thiếu hụt hoàn toàn cảm xúc đạo đức của chính ngươi. Ta là người công bằng và trung thực, không phải vì ta mong đợi được sống ở một thế giới khác, mà bởi vì, đã trải qua nỗi đau của sự bất công và không trung thực hướng về bản thân, ta có sự đồng cảm với những người đàn ông khác, những kẻ sẽ chịu đựng cùng nỗi đau đó nếu ta bất công hay không trung thực với họ. Tại sao ta phải cho hàng xóm của mình thiếu cân nặng ở thế giới này, chỉ vì không có một thế giới khác nơi ta chẳng có gì phải cân đong cho hắn? Ta trung thực, bởi vì ta không thích gây ra cái điều ác cho kẻ khác trong cuộc đời này, chứ không phải vì ta sợ điều ác cho bản thân ở thế giới bên kia. Thực tế là, ta không chỉ yêu lấy chính mình, bất kể có sự cần thiết logic nào cho điều đó trong tâm trí ngươi. Ta có tình yêu thương dịu dàng dành cho vợ, con cái, và bạn bè của mình, và thông qua tình yêu thương đó, ta đồng cảm với những tình cảm tương tự ở những người đàn ông khác. Đó là một nỗi đau đối với ta khi chứng kiến những nỗi thống khổ của một đồng loại, và ta cảm nhận nỗi khổ của hắn càng sắc bén hơn bởi vì hắn là phàm nhân — bởi vì cuộc đời hắn quá ngắn ngủi, và ta muốn nó, nếu có thể, tràn ngập hạnh phúc chứ không phải sự khốn khổ. Thông qua sự gắn kết và tình bạn của ta với những người đàn ông và phụ nữ ta từng thấy, ta cảm thấy một sự đồng cảm tương tự, dẫu mờ nhạt hơn, với những kẻ ta chưa từng thấy; và ta có thể sống trong trí tưởng tượng với các thế hệ mai sau đến mức sự tốt đẹp của họ không xa lạ với ta, và là động lực để ta lao động vì những mục đích có thể không mang lại lợi ích cho bản thân ta, nhưng sẽ mang lại lợi ích cho họ. Có thể là ngươi thích ‘sống như loài thú,’ bán đất nước mình, hay sát hại cha mình, nếu ngươi không sợ một số hậu quả khó chịu từ luật pháp hình sự của thế giới bên kia; nhưng ngay cả khi ta không thể hình dung ra động lực nào ngoài lợi ích trần thế của chính mình hay sự thỏa mãn dục vọng động vật của mình, ta cũng chưa từng quan sát thấy sự thú tính, phản trắc, và tội sát phụ mẫu là con đường trực tiếp dẫn đến hạnh phúc và sự thoải mái trên trái đất. Và ta muốn nói rằng, nếu ngươi không cảm thấy động lực nào đối với đạo đức thông thường ngoài nỗi sợ một tòa án hình sự trên thiên đàng, ngươi chắc chắn là một kẻ mà lực lượng cảnh sát trên trái đất cần phải để mắt tới, vì đó là kinh nghiệm lâu đời như thế giới rằng nỗi sợ những hậu quả xa xôi là một rào cản rất không đủ chống lại sự lao vào của dục vọng tức thời. Nỗi sợ hậu quả chỉ là một hình thức của chủ nghĩa vị kỷ, thứ hầu như không thể đứng vững trước nửa tá hình thức chủ nghĩa vị kỷ khác đang đè bẹp nó. Và trái ngược với lý thuyết của ngươi cho rằng niềm tin vào sự bất tử là nguồn gốc duy nhất của đức hạnh, ta duy trì rằng, chừng nào hành động đạo đức phụ thuộc vào niềm tin đó, chừng ấy cảm xúc thúc đẩy nó không thực sự mang tính đạo đức — vẫn đang ở giai đoạn của chủ nghĩa vị kỷ, và chưa đạt được sự phát triển cao hơn của sự đồng cảm. Tương ứng với việc một con người ít quan tâm hơn đến các quyền lợi và phúc lợi của đồng loại, nếu anh ta không tin vào một cuộc đời tương lai, thì ở mức độ đó, anh ta thiếu đi những cảm xúc chân chính của công lý và lòng nhân ái; giống như nhạc sĩ ít quan tâm hơn đến việc chơi một bản sonata của Beethoven thật hay trong sự cô độc thay vì trước công chúng, nơi anh ta được trả tiền cho việc đó, thì thiếu đi niềm nhiệt huyết chân chính đối với âm nhạc.”
Đến đó là những gì kẻ “tự phủ nhận sự bất tử của mình” có thể đáp lại; và, cho phép đối với sự thiếu hụt nhận thức về những ảnh hưởng tinh tế hơn và gián tiếp hơn được thực hiện bởi ý tưởng về sự bất tử vốn có thể được mong đợi từ một kẻ nắm giữ lập trường giáo điều về một chủ đề như vậy, chúng ta nghĩ rằng anh ta đã đưa ra một câu trả lời thỏa đáng cho Young và những nhà biện hộ thần học khác, những kẻ giống như ông, tự hào về sự cao cả trong học thuyết của họ khi họ duy trì rằng “đức hạnh cùng sự bất tử lụi tàn.” Chúng ta có thể thừa nhận, quả thực, rằng nếu phần tốt đẹp hơn của đức hạnh bao gồm, như Young dường như nghĩ, sự khinh miệt đối với những niềm vui phàm trần, trong việc “suy ngẫm về sự qua đời của chính chúng ta,” và trong việc “ca ngợi” Chúa theo phong cách của một địa chỉ chúc mừng Nữ hoàng — tất cả những điều đó có ít mối liên hệ với sự ấm no của nhân loại trên trái đất này — động lực cho nó phải được thu lượm từ thứ gì đó nằm hoàn toàn bên ngoài phạm vi của sự đồng cảm con người. Nhưng, đối với một số yếu tố khác của đức hạnh, vốn có tầm quan trọng rõ ràng hơn đối với những tâm trí phi thần học — sự nhạy cảm tinh tế đối với các quyền lợi của người hàng xóm, sự tham gia tích cực vào niềm vui và nỗi buồn của đồng loại chúng ta, sự chấp nhận hào hiệp về sự thiếu thốn hay đau khổ cho chính chúng ta khi đó là điều kiện của sự tốt đẹp cho kẻ khác, tóm lại, sự mở rộng và cường liệt hóa bản chất đồng cảm của chúng ta — chúng ta nghĩ rằng việc tranh cãi rằng chúng chẳng có mối liên hệ trực tiếp nào với niềm tin vào trạng thái tương lai hơn là sự trao đổi khí trong phổi có mối liên hệ với sự đa dạng của các thế giới là một điều có tầm quan trọng nhất định. Không, đối với chúng ta, có thể hình dung được rằng ở một số tâm trí, nỗi buồn sâu sắc nằm trong ý nghĩ về tính phàm trần của con người — rằng chúng ta ở đây trong một khoảng thời gian ngắn rồi biến mất, rằng cuộc đời trần thế này là tất cả những gì được ban cho những người thân yêu của chúng ta và nhiều đồng loại đang chịu đựng khổ sở của chúng ta — nằm gần gũi hơn với các nguồn suối của cảm xúc đạo đức so với quan niệm về sự tồn tại kéo dài. Và chắc chắn đó phải là một thực tế đáng mừng, nếu ý nghĩ về tính phàm trần, cũng như về sự bất tử, có lợi cho đức hạnh. Liệu những người viết bài giảng và tiểu thuyết tôn giáo có thích việc con người trở nên đồi bại để có thêm sự cần thiết về chính trị và xã hội rõ ràng hơn cho các bài giảng được in ấn và hư cấu giáo sĩ không? Bởi vì các quý ông uyên bác mang tính thần học, chúng ta có phải không còn sự trung thực đơn giản và thiện chí nữa không? Chúng ta có thể tưởng tượng rằng những chủ sở hữu của một nguồn cung cấp nước bằng sáng chế có sự sợ hãi đối với các con suối thông thường; nhưng về phần mình, chúng ta nghĩ rằng không thể có quá nhiều sự đảm bảo chống lại sự thiếu hụt nước ngọt hay đạo đức tinh khiết. Đối với chúng ta, đó là một vấn đề vui mừng không pha tạp khi nhu yếu phẩm thứ hai này của cuộc sống lành mạnh độc lập với mực thần học, và sự tiến hóa của nó được đảm bảo trong sự tương tác của các tâm trí con người một cách chắc chắn như sự tiến hóa của khoa học hay nghệ thuật, với thứ mà, quả thực, nó chỉ là một tia sáng đôi, tan chảy vào chúng với những ranh giới không thể định nghĩa.
Quay trở lại với Young. Chúng ta thường có thể phát hiện ra những thiếu hụt của một con người qua những gì anh ta ngưỡng mộ rõ ràng hơn là qua những gì anh ta khinh miệt — trong những tình cảm mà anh ta trình bày như là đáng khen ngợi thay vì những tình cảm mà anh ta chê bai. Và trong quan niệm của Young về những gì là cao cả, ông đúc nặn một cái bóng qua đó chúng ta có thể đo lường ông mà không gặp rắc rối nào thêm. Ví dụ, khi tranh luận về sự bất tử của con người, ông nói:
“Đầu tiên, tham vọng đích thực là gì?
Sự theo đuổi
Của vinh quang chẳng kém gì con người có thể chia sẻ.
* * * *
Những thứ Hữu hình và Hiện tại là dành cho loài thú,
Một phần nhỏ bé, và một ranh giới hẹp hòi!
Những điều này Lý trí, với năng lượng thần thánh,
Vượt qua, và đòi hỏi Tương lai và Vô hình;
Cõi Vô hình bao la, Tương lai vô tận!
Khi linh hồn vĩ đại nổi lên điểm cao này,
Bỏ lại cặn bã của Tự nhiên thô tục bên dưới,
Khi đó, và chỉ khi đó, hậu duệ của Adam mới bỏ lại
Hiền nhân và anh hùng của những cánh đồng và khu rừng,
Khẳng định thứ bậc của mình, và vươn lên thành con người.”
Thế đấy, nếu được chứng thực rằng, như một số tâm trí nhân từ đã cố gắng suy luận, các sinh vật câm lặng đồng loại của chúng ta sẽ chia sẻ một sự tồn tại trong tương lai, nơi người ta hy vọng chúng ta sẽ không đánh đập, bỏ đói, hay làm tàn phế chúng, tham vọng của chúng ta cho một cuộc đời tương lai sẽ thôi không còn là “cao cả” nữa! Đây là một quan niệm về tính cao cả có thể sánh cặp với quan sát nổi tiếng của Tiến sĩ Whewell rằng lý thuyết đạo đức của Bentham là thấp hèn bởi vì nó bao gồm công lý và lòng thương xót đối với loài vật.
Nhưng, để có một sự phản chiếu về nhân cách đạo đức của Young trên quy mô khổng lồ, chúng ta phải chuyển sang những phân cảnh nơi tu từ học của ông ở mức độ căng phồng tột độ — nơi ông ngợi ca Đấng Tối Cao, bàn về các hoạt động của Thần thánh, hay mô tả ngày phán xét cuối cùng. Như một sự kết hợp giữa sự phô trương tầm thường, sự nịnh bót bò trườn, và chủ nghĩa ích kỷ cứng nhắc, được trình bày dưới lớp vỏ bọc của lòng đạo đức, có ít thứ trong văn học vượt qua được Đêm thứ Chín, có tựa đề “Sự an ủi,” đặc biệt là trong các trang nơi ông mô tả ngày phán xét cuối cùng — một chủ đề mà với sự tự bộc lộ ngây thơ, ông áp dụng thuật ngữ được ưa chuộng bởi những nhà viết văn dạo dài dòng sung mãn. Do đó, khi Chúa giáng thế, và những tiếng rên rỉ của địa ngục bị đối lập bởi “những tiếng hò reo vui mừng,” giống như cách tiếng cổ vũ và tiếng rên rỉ tranh giành tại một cuộc họp công khai nơi các nghị quyết không được thông qua nhất trí, nhà thơ hoàn thành cao trào của mình theo cách này:
“Do đó, trong một tràng ca ngợi lớn lao, vĩnh hằng,
Những khán giả đầy mê hoặc sấm sét cất lên tiếng vỗ tay.”
Trong cùng một gu thẩm mỹ, ông hát:
“Sự vĩnh hằng, phán quyết đa dạng đã qua,
Phân công cho đám đông bị chia cắt những chốn ở riêng biệt,
Chứa đầy lưu huỳnh hoặc ngát hương ambrosia.”
Sự tinh tế tinh tế của chỉ dấu! Ông quá lịch sự để cụ thể hóa về nội thất của chốn ở “chứa đầy lưu huỳnh”; nhưng một khi một nửa nhân loại bị nhốt ở trong đó, hãy nghe cách ông tận hưởng việc xoay chìa khóa trên họ!
Điều gì tiếp theo?
Hành động chiếm ưu thế, hành động của các hành động!
Biến địa ngục thành địa ngục, thiên đường thành thiên đường!
Nữ thần, với diện mạo quyết định, quay ngoắt
Kích thước khổng lồ của chiếc chìa khóa adamantine của nàng
Xuyên qua các vòng chốt không thể tháo gỡ của Định mệnh,
Đẩy sâu từng chiếc bu lông vào số phận của cả hai.
Rồi, từ những chiến lũy bằng pha lê của thiên đường,
Xuống, xuống, nàng hắc nó xuyên qua cõi sâu thẳm tối tăm,
Mười ngàn, ngàn dặm sâu; ở đó để rỉ sét
Và chẳng bao giờ mở khóa sự quyết tâm của nàng nữa.
Vực sâu vang rền; và Địa ngục, qua mọi bóng tối của nó,
Trả lại, trong những tiếng rên rỉ, tiếng gầm u sầu.”
Đây là một trong những ân phước mà Tiến sĩ Young cảm ơn Chúa “nhiều nhất”:
“Vì tất cả, Ta cảm ơn Ngươi, nhiều nhất, vì sự khắc nghiệt;
Cái chết của nàng — của ta cận kề — cái vực thẳm bốc lửa,
Biên giới bốc lửa của cơn thịnh nộ toàn năng!
Nó sấm sét; — nhưng nó sấm sét để bảo tồn;
. . . nỗi sợ lành mạnh của nó
Tránh xa nỗi đau đáng sợ; những tiếng rên rỉ ghê rợn của nó
Hòa vào những Hallelujah ngọt ngào của Thiên đàng trong lời ca ngợi Ngươi,
Hỡi Nguồn cội vĩ đại của sự tốt đẹp duy nhất! Thật tử tế làm sao trong mọi thứ!
Tử tế trong sự báo thù! Nỗi đau, Cái chết, Gehenna, hãy cứu lấy” . . .
tức là, hãy cứu lấy ta, Tiến sĩ Young, người mà để đổi lấy ân huệ đó, hứa hẹn sẽ trao cho vị mạnh thường quân thần thánh của mình độc quyền sự sung mãn đó trong các tính từ tán dương, những mẫu vật có thể được nhìn thấy bất cứ lúc nào trong một số lượng lớn các lời đề tặng và bài thơ ca ngợi các vị vua, nữ hoàng, thủ tướng, và những nhân vật có tiếng tăm khác. Điều đó, trong quan niệm của Young, là những gì Chúa yêu thích. Mục tiêu tối thượng của ông trong “kịch” của các thời đại là minh chứng cho danh tiếng của chính mình. Chúa của “Suy tưởng ban đêm” đơn giản là chính Young “được viết lớn” — một nhà thơ giáo huấn, người “thuyết giảng” nhân loại trong sự phóng đại đối lập của những niềm vui phàm trần và bất tử, trái đất và các vì sao, địa ngục và thiên đường; và mong đợi cống vật của “sự vỗ tay” không thể cạn kiệt. Young không có quan niệm về tôn giáo như là bất cứ điều gì khác ngoài chủ nghĩa vị kỷ hướng về thiên đường; và ông không chỉ ngụ ý điều này, ông còn khăng khăng về nó. Tôn giáo, ông nói với chúng ta, trong những đoạn tranh luận quá dài để trích dẫn, là “tham vọng, lạc thú, và lòng ham kiếm lợi,” hướng tới những niềm vui của cuộc đời tương lai thay vì hiện tại. Và đạo đức học của ông tương ứng với tôn giáo của ông. Quả thực, ông dao động trong lý thuyết đạo đức của mình, và dịch chuyển lập trường của mình để phù hợp với mục đích trước mắt của mình trong tranh luận; nhưng ông không bao giờ thay đổi mức độ của mình để có thể nhìn ra ngoài chân trời của sự ích kỷ thuần túy. Thỉnh thoảng ông khăng khăng, như chúng ta đã thấy, rằng niềm tin vào một cuộc đời tương lai là nền tảng duy nhất của đạo đức; nhưng nơi khác ông nói với chúng ta —
“Trong sự tự tán dương là giải thưởng vàng của đức hạnh.”
Đức hạnh, với Young, luôn phải lé mắt — không bao giờ được nhìn thẳng vào đối tượng trước mắt của cảm xúc và nỗ lực của nó. Do đó, nếu một con người tự mạo hiểm diệt vong trong tuyết thay vì bỏ rơi một đồng đội yếu đuối hơn, anh ta phải làm điều này hoặc bởi vì hy vọng và nỗi sợ của anh ta hướng về một thế giới khác, hoặc bởi vì anh ta khao khát được tự tán dương bản thân sau đó! Young, nếu chúng ta có thể tin ông, sẽ khinh miệt hành động đó như một sự ngu ngốc trừ phi nó có những động lực này. Hãy hy vọng ông không tệ như những gì ông đã giả vờ! Những thủy triều của đời sống thần thánh ở con người di chuyển dưới lớp băng dày nhất của lý thuyết.
Một chỉ dấu khác về sự thiếu hụt cảm xúc đạo đức, tức là đồng cảm, ở Young là thói quen không ngừng nghỉ của việc giáo huấn sư phạm. Về mặt lý thuyết và nhận thức, đạo đức chạm đến khoa học; về mặt cảm xúc, Nghệ thuật. Giờ đây, các sản phẩm của Nghệ thuật vĩ đại tỷ lệ thuận với việc chúng bắt nguồn từ sự thúc đẩy tức thời của sức mạnh bẩm sinh mà chúng ta gọi là Thiên tài, chứ không phải từ sự vâng lời nhọc nhằn đối với một lý thuyết hoặc quy tắc; và sự hiện diện của thiên tài hoặc sự thúc đẩy bẩm sinh hoàn toàn đối lập với ý thức vĩnh viễn về một quy tắc. Hành động của năng lực là độc đoán, và loại trừ sự suy ngẫm tại sao nó phải hành động. Theo cách tương tự, tỷ lệ thuận với việc đạo đức mang tính cảm xúc, tức là có sự thân thuộc với Nghệ thuật, nó sẽ tự triển lãm trong cảm xúc và hành động đồng cảm trực tiếp, chứ không phải như sự công nhận của một quy tắc. Tình yêu không nói, “Tôi phải yêu” — nó yêu. Lòng thương xót không nói, “Thật đúng đắn khi thương xót” — nó thương xót. Công lý không nói, “Tôi có bổn phận phải công lý” — nó cảm thấy công lý. Chỉ khi cảm xúc đạo đức tương đối yếu thì việc chiêm ngắm một quy tắc hay lý thuyết mới thường xuyên hòa lẫn vào hành động của nó; và phù hợp với điều này, chúng ta nghĩ rằng kinh nghiệm, cả trong văn học lẫn cuộc sống, đã chỉ ra rằng những tâm trí mang tính giáo huấn vượt trội — những kẻ khăng khăng đòi một “bài học,” và khinh miệt mọi thứ không truyền tải một bài học đạo đức, lại thiếu hụt cảm xúc đồng cảm. Một nhà thơ nào đó được ghi nhận là đã nói rằng ông “ước mọi thứ của mình bị đốt cháy nếu không gây ấn tượng về một điều đạo đức nào đó; ngay cả trong thơ tình, nó cũng có thể bị ném vào trên đường.” Nhà thơ nào đã có cái nhìn y học này về thơ ca? Tiến sĩ Watts, hay James Montgomery, hay một ca sĩ nào đó có đời sống không tì vết và lòng đạo đức nhiệt thành? Hoàn toàn không. Đó là Waller. Một thực tế có ý nghĩa liên quan đến lập trường của chúng ta, rằng xu hướng giáo huấn chiếm ưu thế bắt nguồn từ nhận thức của nhà thơ rằng việc có đạo đức là tốt cho những người đàn ông khác, hơn là từ bất kỳ sự tràn trề của cảm xúc đạo đức trong chính bản thân ông ta. Một con người liên tục suy nghĩ bằng các câu châm ngôn, kẻ có dòng chảy không ngừng nghỉ của những lời răn dạy, thì có thể còn lại rất ít năng lượng cho cảm xúc đơn giản. Và đó là trường hợp của Young. Trong những chuyến bay cao cả nhất của sự chiêm ngắm và những bài độc thoại than khốc nhất của mình, ông vẫn ngắt lời bản thân để ném một ngoặc đơn răn dạy vào “Lorenzo,” hay để hé lộ rằng “tín ngưỡng của sự ngu ngốc” trái ngược với của chính mình. Trước khi những suy nghĩ của ông có thể tuôn trào, ông phải cố định ánh mắt của mình vào một kẻ tội phạm tưởng tượng, kẻ cung cấp phạm vi vô tận cho việc giảng đạo, và tố cáo ngược lại vừa đủ để giữ cho còi răn dạy và tranh luận chạy đến mức độ của chín cuốn sách. Thật kỳ lạ khi thấy thói quen sư phạm tâm trí này xuyên suốt sự chiêm ngắm Tự nhiên của Young. Giống như xu hướng nhìn thấy nỗi buồn của chính mình phản chiếu trong thế giới bên ngoài được gọi bởi Mr. Ruskin là “ngụy biện cảm xúc,” chúng ta có thể gọi khuynh hướng nhìn thấy một sự quở trách hoặc cảnh báo trong mọi đối tượng tự nhiên của Young là “ngụy biện sư phạm.” Đối với tâm trí ông, các tầng trời “luôn luôn cằn nhằn khi chúng chiếu sáng”; và chức năng vĩ đại của các vì sao là trở thành một “bài giảng cho nhân loại.” Quan niệm về Đấng Tối Cao như một tác giả giáo huấn không chỉ đơn thuần là một quan điểm ngầm với ông; ông phát triển nó thành hình ảnh tinh vi, và cuối cùng biến nó thành dịp cho thành tựu phi thường nhất của mình trong “nghệ thuật chìm xuồng,” bằng cách thốt lên, nhân dịp, chúng ta hầu như không cần nói, về các tầng trời ban đêm,
“Giáo viên Thần thánh! Tập sách đầu tiên của Ngươi đây
Cho sự đọc lướt của con người! Tất cả bằng chữ in hoa!”
Chính khuynh hướng sư phạm này, thái độ thuyết giảng này trong tâm trí Young, tạo ra sự đơn điệu mệt mỏi trong các nhịp nghỉ của ông. Sau hai hoặc ba đêm đầu tiên, ông hiếm khi ca hát, hiếm khi tuôn trào bất kỳ giai điệu liên tục nào được truyền cảm hứng bởi dòng chảy tự phát của tư tưởng hay cảm xúc. Ông bận tâm nhiều hơn với sự khăng khăng tranh luận, với việc búa bổ các bằng chứng cho các mệnh đề của mình bằng những vần thơ ngắt quãng, thứ mà ông đặt xuống theo các khoảng thời gian. Sự lặp lại vĩnh viễn của nhịp nghỉ ở cuối dòng thơ xuyên suốt các đoạn dài làm cho chúng mệt mỏi đối với đôi tai chẳng khác gì một bài tụng đơn điệu, bao gồm sự lặp lại vô tận của một cụm từ âm nhạc ngắn. Ví dụ:
“Những giờ phút đã qua,
Nếu không bởi tội lỗi, cũng làm tổn thương chúng ta bằng chuyến bay của chúng,
Nếu sự ngu ngốc đóng khung triển vọng của chúng ta bởi nấm mồ,
Mọi cảm giác về tương lai bị tê liệt,
Mọi niềm đam mê giống thần dành cho những thứ vĩnh hằng bị dập tắt,
Mọi sự thưởng thức thực tế lụi tàn;
Từ bỏ mọi sự thư tín với các tầng trời;
Sự tự do của chúng ta bị xích; hoàn toàn không có cánh cho mong muốn của chúng ta;
Trong giác quan bị giam cầm tối tăm tất cả những gì đáng lẽ phải vươn lên;
Nghiêng về trung tâm; bò sát trong bụi đất;
Hạ bệ mọi mục tiêu vĩ đại và vinh quang;
Giam hãm mọi năng lực thần thánh,
Trái tim bị chôn vùi trong đống rác rưởi của thế giới.”
Khác biệt làm sao so với giai điệu dễ dàng, duyên dáng trong thơ không vần của Cowper! Quả thực, hầu như không thể phê bình Young mà không được nhắc nhở ở mọi bước đi về sự tương phản được trình bày với ông bởi Cowper. Và sự tương phản này thúc ép chúng ta nhiều hơn từ thực tế rằng có, đến một mức độ nào đó, một sự song song giữa “Suy tưởng ban đêm” và “Nhiệm vụ.” Trong cả hai bài thơ, tác giả đạt được sự vĩ đại nhất của mình nhờ sự tự do mới được ban tặng bởi thơ không vần; cả hai bài thơ đều mang tính giáo huấn chuyên nghiệp, và pha trộn rất nhiều sự châm biếm với các bài suy ngẫm trang nghiêm của chúng; cả hai bài thơ đều là sản phẩm của những con người có ước lượng về cuộc đời này được hình thành dưới ánh sáng của niềm tin vào sự bất tử, và những kẻ gắn bó sâu sắc với Cơ Đốc giáo. Trên một số cơ sở, chúng ta có thể đã dự đoán trước một quan điểm bệnh hoạn hơn về mọi thứ từ Cowper so với từ Young. Tôn giáo của Cowper mang tính u ám về mặt giáo điều, vì ông là một tín đồ Calvin; trong khi Young là một tín đồ Arminian “thấp,” tin rằng Chúa đã chết cho tất cả mọi người, và chướng ngại vật duy nhất cho sự cứu rỗi của bất kỳ ai nằm ở ý chí của anh ta, thứ mà anh ta có thể thay đổi nếu anh ta chọn. Có nỗi buồn thực sự và sâu sắc liên quan đến số phận cá nhân của Cowper; trong khi Young, gạt bỏ sự bất mãn đầy tham vọng và tham lam của mình ra, dường như chẳng có nỗi buồn lớn lao nào.
Tuy nhiên, hãy xem một bản chất đáng yêu, đồng cảm tự biểu hiện như thế nào bất chấp tín điều và hoàn cảnh! Bài thơ nào vượt qua “Nhiệm vụ” trong tình yêu chân chính mà nó thở ra, đồng thời hướng tới sự tồn tại vô tri lẫn có tri giác — trong sự trung thực của nhận thức và sự chân thành của việc trình bày — trong niềm vui bình lặng nảy sinh từ sự thích thú đối với các đối tượng vì chính bản thân chúng, không có sự quy chiếu bản thân — trong sự đồng cảm thần thánh với những niềm vui thấp kém nhất, với năng lực chịu đựng nỗi đau ngắn ngủi nhất? Ở đây chẳng có sự la lối nào về “bản đồ u sầu” của trái đất, mà là sự nán lại hạnh phúc nhất trên những khung cảnh đơn giản nhất của nó với tất cả sự tỉ mỉ trìu mến của sự chú ý thuộc về tình yêu; chẳng có tu từ học khoa trương nào về sự kém cỏi của “loài vật,” mà là một lời cầu xin nồng nhiệt thay mặt chúng chống lại sự thiếu suy nghĩ và tàn nhẫn của con người, và ý thức về hạnh phúc được mở rộng từ sự đồng hành của chúng trong sự tận hưởng; chẳng có bài ca rỗng tuếch nào về sự khốn khổ của con người và đức hạnh của con người, mà là sự trình bày gần gũi và sinh động về những nỗi buồn và sự thiếu thốn cụ thể, về những hành động cụ thể và hành vi sai trái, thứ là con đường trực tiếp dẫn đến cảm xúc. Tâm trí tinh tế của Cowper rơi xuống
với sự ấm áp dịu dàng của ánh nắng ban mai trên những đối tượng thông thường nhất, đồng thời hé lộ từng chi tiết, và bao phủ từng chi tiết bằng vẻ đẹp! Không đối tượng nào quá nhỏ để thúc đẩy bài ca của ông — không phải là lớp màng nhọ nồi trên các thanh chắn, hay chiếc ấm trà không vòi chứa một mẩu hoa cẩm chướng phục vụ để cổ vũ phòng trọ tối tăm ở thị trấn với một “gợi ý rằng Tự nhiên vẫn sống”; và thế mà bài ca của ông chưa bao giờ tầm thường, vì ông sống động trước các đối tượng nhỏ, không phải vì tâm trí ông chật hẹp, mà bởi vì cái nhìn của ông trong sáng và trái tim ông rộng lớn. Thay vì cố gắng bồi dưỡng chúng ta bằng những ám chỉ trịch thượng đến “loài vật” và “chuồng trại,” ông làm chúng ta hứng thú trong bi kịch của cái chuồng gà khi tên trộm đã cạy cửa,
“Nơi Chanticleer giữa bầy hậu cung của hắn ngủ say
Trong sự kiêu hãnh không ngờ tới;”
ở những con gia súc kiên nhẫn, những kẻ vào một buổi sáng mùa đông
“Than khóc ở những góc nơi hàng rào
Che chắn chúng, và dường như nửa tê liệt chìm vào giấc ngủ
Trong nỗi buồn không ngả lưng;”
ở chú sóc nhỏ, bị ông bắt gặp trong chuyến dạo chơi trong rừng,
“Ngay lập tức, nhanh như chim,
Trèo lên cây sồi hàng xóm; ở đó quất cái đuôi, và vểnh tai,
Và dậm chân, và la lớn,
Với tất cả sự xinh xắn của sự hoảng hốt giả vờ
Và sự giận dữ hung dữ vô nghĩa.”
Và rồi ông chuyển sang sự suy ngẫm, không phải với câu châm ngôn ngắn ngủi và sự quở trách gắt gỏng, mà với dòng chảy du dương của sự thốt lên thuộc về tư tưởng khi nó được cuốn đi trong một dòng chảy cảm xúc:
“Trái tim thô cứng trong tự nhiên, và không phù hợp
Cho tình bạn con người, vì trống rỗng
Sự đồng cảm, và do đó chết đi như nhau
Đối với cả tình yêu và tình bạn, kẻ không thấy vui
Trước cảnh tượng động vật tận hưởng cuộc sống,
Cũng không cảm thấy hạnh phúc của chúng làm gia tăng hạnh phúc của chính mình.”
Trái tim rộng lớn và dịu dàng của ông ôm ấp những hình thức thường ngày nhất của đời sống con người — người đánh xe lái đội xe của mình qua cơn bão mùa đông; người vợ nông dân, người đang chăm sóc một cách đau đớn những tàn lửa trên lò sưởi của mình, trong khi những đứa con nhỏ của cô “ngồi co ro trên những tia lửa,”
“Lùi lại, bằng lòng run rẩy, miễn là chúng được sưởi ấm;”
hoặc người dân làng, cùng với những đứa con nhỏ của mình, đi ra ngoài để hái
“Một món salad rẻ tiền nhưng bổ dưỡng từ dòng suối;”
và ông buộc những bản chất lạnh lùng hơn của chúng ta phải đi theo bản chất của mình trong sự đồng cảm đa dạng của nó, không phải bằng những lời khuyên nhủ, không phải bằng cách bảo chúng ta suy ngẫm vào lúc nửa đêm, “tận hưởng” ý nghĩ về cái chết, hay tự hỏi bản thân chúng ta sẽ “vượt qua một đêm vĩnh hằng” như thế nào, mà bằng cách trình bày đối tượng của sự thương cảm của ông một cách chân thực và trìu mến. Và khi ông xử lý những chủ đề lớn lao hơn, khi ông có cái nhìn rộng lớn hơn, và cân nhắc những con người hoặc những hành động có ảnh hưởng trực tiếp đến sự ấm no của các cộng đồng và quốc gia, vẫn có sự ấm áp không vị tha của cảm xúc ấy, sự trung thực cẩn trọng ấy. Ông không bao giờ mơ hồ trong sự phản đối hay châm biếm của mình, mà đặt ngón tay của mình vào một thói xấu hay sự ngu ngốc cụ thể nào đó kích thích sự phẫn nộ của ông hoặc “làm tan chảy trái tim ông trong sự thương cảm,” bởi vì một tổn thương cụ thể nào đó mà nó gây ra cho đồng loại của ông hoặc cho một chính nghĩa thiêng liêng. Và khi được hỏi tại sao ông lại quan tâm đến những nỗi buồn và sự bất công của kẻ khác, hãy nghe lý do ông đưa ra. Không giống như Young, rằng các chuyển động của các hành tinh cho thấy sự phụ thuộc lẫn nhau, và rằng
“Do đó con người học được nhiệm vụ tối thượng của mình trong bức tranh vật chất này của lòng nhân từ,”
hoặc rằng —
“Nỗi buồn rộng lượng hơn, trong khi chìm xuống, lại nâng cao lên,
Và đức hạnh có ý thức làm dịu bớt nỗi đau.”
Câu trả lời của Cowper là gì, khi ông tưởng tượng một “nhà hiền triết, uyên bác, sâu sắc,” hỏi ông rằng “Thế giới có ý nghĩa gì với bạn?”
“Nhiều. Tôi sinh ra từ phụ nữ, và bú dòng sữa
Ngọt ngào như lòng bác ái từ những bầu ngực con người.
Tôi suy nghĩ, phát âm, tôi cười và khóc,
Và thực hiện mọi chức năng của một con người.
Vậy làm sao tôi và bất kỳ con người nào đang sống
Lại có thể là những kẻ xa lạ đối với nhau?”
Young kinh ngạc vì con người có thể gây chiến với nhau — rằng bất kỳ ai có thể “tóm lấy cổ họng người anh em của mình,” trong khi
“Các hành tinh hét lên, ‘Hãy kiềm chế.’”
Cowper khóc bởi vì
“Chẳng có thịt da nào trong trái tim chai sạn của con người:
Nó không cảm thấy cho con người.”
Young ca ngợi Chúa như một vị quân vương với một đế chế và một triều đình hoàn toàn vượt trội so với nước Anh, hoặc như một tác giả tạo ra “những cuốn sách cho sự đọc lướt của con người.” Cowper nhìn thấy tình yêu của cha mình trong mọi niềm vui dịu dàng của lò sưởi gia đình, trong những điều kỳ diệu thậm chí của cảnh quan mùa đông, và nghĩ rằng —
“Hạnh phúc cho kẻ bước đi cùng Ngài! Kẻ mà những gì anh ta tìm thấy
Về hương vị hay hương thơm trong trái cây hay hoa cỏ,
Hoặc những gì anh ta nhìn thấy về vẻ đẹp hay sự vĩ đại trong tự nhiên,
Từ cây sồi rộng lớn, uy nghi đến ngọn cỏ xanh lấp lánh dưới ánh mặt trời,
Thúc đẩy với sự tưởng nhớ về một vị Chúa hiện diện.”
Để kết luận — vì chúng ta phải tự kiềm chế bản thân trong một sự tương phản sẽ dẫn chúng ta vượt quá giới hạn của mình. Young chạy trốn để tìm sự an ủi tột cùng đến ngày phán xét, khi
“Sự hủy diệt Cuối cùng điều khiển mãnh liệt
Lưỡi cày của nó khắp cõi tạo hóa;”
khi trái đất, các vì sao và mặt trời bị quét sang một bên,
“Và giờ đây, mọi cặn bã được loại bỏ, ngày tinh khiết của chính Thiên đàng,
Bùng cháy rực rỡ trên ranh giới cõi ê-te của chúng ta:
Trong khi (sự tương phản khủng khiếp!) xa (xa biết bao!) bên dưới,
Địa ngục, bùng nổ, ợ ra những vùng biển bùng cháy của nó,
Và những cơn bão lưu huỳnh; hàm răng tham lam của nó
Mở rộng lớn, và gầm rồ vì con mồi của nó,”
Tiến sĩ Young và những “điểm nhấn của tôn giáo và đức hạnh” tương tự dĩ nhiên đi qua với “sự vỗ tay” biết ơn vào vùng cao hơn. Cowper tìm thấy nguồn cảm hứng cao nhất của mình trong Thời kỳ hoàng kim — trong sự phục hồi của ngôi nhà trái đất yêu quý của chúng ta này trở thành sự thánh thiện và hạnh phúc hoàn hảo, khi Đấng Tối Cao
“Sẽ thăm viếng trái đất trong lòng nhân từ; sẽ giáng thế
Đầy ơn huệ trong chiếc chiến xa được lát bằng tình yêu;
Và những gì các cơn bão của Ngài đã tàn tạ và làm biến dạng
Vì cuộc nổi loạn của con người, sẽ sửa chữa bằng một nụ cười.”
Và vào giai điệu ngon lành nào mà bài ca của ông trôi chảy trước ý nghĩ về niềm hạnh phúc đó sẽ được tận hưởng bởi các thế hệ tương lai trên trái đất!
“Những cư dân trong các thung lũng và trên các vách đá
Hò reo với nhau, và những đỉnh núi
Từ những ngọn núi xa xôi bắt lấy niềm vui đang bay lượn;
Cho đến khi, từng quốc gia dạy nhau giai điệu đó,
Trái đất cuộn tròn khúc Hosanna ngất ngây xung quanh!”
Tổng kết của sự so sánh của chúng ta là thế này: Ở Young, chúng ta có điển hình của sự thiếu hụt đồng cảm con người đó, sự bất kính đối với hiện tại và những gì hữu hình, thứ chạy trốn tìm kiếm động lực, sự thiêng liêng, và tôn giáo của mình đến những nơi xa xôi, mơ hồ, và vô danh: ở Cowper, chúng ta có điển hình của tình yêu chân chánh đó trân trọng mọi thứ tỷ lệ thuận với sự gần gũi của chúng, và cảm thấy sự tôn kính của mình lớn lên tỷ lệ thuận với sự thân mật trong hiểu biết của mình.
1. “Tác phẩm của Young.” 1767. 2. “Cuộc đời các nhà thơ của Johnson.” Biên tập bởi Peter Cunningham Murray: 1854. 3. “Cuộc đời của Edward Young, LL.D.” Bởi Tiến sĩ Doran. Đặt trước “Suy tưởng ban đêm.” Routledge: 1853. 4. Tạp chí Gentleman’s, 1782. 5. “Giai thoại văn học của Nichols.” Tập I. 6. “Giai thoại của Spence.”
❀ ❀ ❀