Tuyển Tập Tiểu Luận Của George Eliot

Lượt đọc: 53 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Vi. Những Tiểu Thuyết Ngớ Ngẩn Của Các Nữ Tiểu Thuyết Gia.

❊ ❊ ❊

Những tiểu thuyết ngớ ngẩn do các nữ tiểu thuyết gia viết nên là một chi gồm nhiều loài, được định hình bởi phẩm chất ngớ ngẩn riêng biệt chiếm ưu thế trong đó — loại sủi bọt, loại dài dòng, loại ra điều đạo đức, hay loại khoe khoang chữ nghĩa. Nhưng chính sự pha trộn của tất cả những yếu tố ấy — một thể loại tổng hợp của sự ngu ngốc nữ tính — lại tạo ra tầng lớp đông đảo nhất của dòng tiểu thuyết này, mà chúng ta sẽ gọi là loài "tâm lý và mũ mão". Nữ nhân vật chính thường là một tiểu thư thừa kế, có lẽ là một nữ quý tộc tước hiệu cao quý, với dăm ba mối tình xung quanh: một nam tước đồi bại, một công tước hòa nhã, và một cậu con trai út quyến rũ của một hầu tước ở tiền cảnh; một mục sư và một nhà thơ đang thở dài vì nàng ở trung cảnh mờ ảo; cùng một đám đông những kẻ ngưỡng mộ không rõ mặt mũi ở tận đằng xa. Cả đôi mắt lẫn sự hóm hỉnh của nàng đều rực rỡ chói lọi; chiếc mũi và đạo đức của nàng đều không hề có xu hướng lệch lạc; nàng sở hữu giọng trầm contralto tuyệt mỹ cùng một trí tuệ siêu việt; nàng ăn mặc hoàn hảo và sùng đạo hoàn hảo; nàng múa nhẹ nhàng như một tiên nữ, và đọc Kinh thánh bằng chính ngôn ngữ gốc. Hoặc cũng có khi nữ chính không phải là người thừa kế — rằng địa vị và sự giàu có là những thứ duy nhất nàng thiếu thốn; thế nhưng nàng chắc chắn sẽ bước chân được vào giới thượng lưu, có được vinh quang từ chối nhiều đám hỏi để chọn ra mối lương duyên tốt nhất, và kết cục là nàng khoác lên mình thứ trang sức gia bảo nào đó như một thứ vương miện của sự công chính. Những kẻ trăng hoa hoặc là mím chặt môi trong sự bối rối bất lực trước những lời đáp trả sắc sảo của nàng, hoặc là được cảm hóa thành ăn năn trước những lời quở trách của nàng — những lời mà, vào những dịp thích hợp, vươn lên tầm hùng biện cao cả; quả thực, nàng có khuynh hướng chung là hay diễn thuyết, và tuôn ra những lời say sưa bay bổng khá dài khi lui về phòng ngủ. Trong những cuộc trò chuyện được ghi lại, nàng cực kỳ hùng biện, còn trong những cuộc trò chuyện không được ghi lại, nàng lại cực kỳ hóm hỉnh. Người ta hiểu rằng nàng có chiều sâu nhận thức thấu suốt qua những học thuyết nông cạn của các nhà triết học, và bản năng ưu việt của nàng chính là một thứ đồng hồ mặt trời để đàn ông chỉ cần chỉnh lại đồng hồ của mình, và mọi thứ sẽ xuôi chèo mát mái. Đàn ông đóng một vai trò rất phụ thuộc bên cạnh nàng. Thỉnh thoảng bạn được an ủi bằng một gợi ý rằng họ có công việc bận rộn, điều đó giúp bạn ghi nhớ rằng công việc mưu sinh của thế giới này dẫu sao vẫn đang được duy trì, nhưng bề ngoài thì nguyên nhân cứu cánh cho sự tồn tại của họ chính là để tháp tùng nữ chính trong chuyến thám hiểm "gây tiếng vang" qua cuộc đời. Họ nhìn thấy nàng ở buổi vũ hội, và họ lóa mắt; tại triển lãm hoa, và họ bị mê hoặc; trên một chuyến cưỡi ngựa ngoạn mục, và họ bị bỏ bùa bởi tài nghệ ngự mã cao quý của nàng; ở nhà thờ, và họ kính sợ trước vẻ trang nghiêm ngọt ngào trong tác phong của nàng. Nàng là người phụ nữ lý tưởng từ cảm xúc, năng lực cho đến những nếp nhăn bồng bềnh của váy áo. Dẫu vậy, nàng cũng thường xuyên kết hôn nhầm người ngay từ đầu, và nàng phải chịu đựng khủng khiếp từ những âm mưu thủ đoạn của gã nam tước đồi bại; nhưng ngay cả thần chết cũng có một góc mềm yếu trong tim dành cho một kỳ quan như thế, và sửa chữa mọi sai lầm cho nàng đúng vào khoảnh khắc ngặt nghèo. Gã nam tước đồi bại chắc chắn sẽ bị giết trong một trận đấu tay đôi, còn người chồng tẻ nhạt thì chết trên giường bệnh, cầu xin vợ mình, như một ân huệ đặc biệt dành cho hắn, hãy kết hôn với người đàn ông mà nàng yêu thương nhất, và hắn đã kịp gửi một lá thư cho người tình nọ thông báo về sự sắp xếp thoải mái này. Trước khi mọi việc đi đến kết quả đáng mong đợi ấy, cảm xúc của chúng ta bị thử thách khi phải chứng kiến người nữ nhân vật chính cao quý, xinh đẹp và tài năng phải trải qua vô số khoảnh khắc tồi tệ, nhưng chúng ta có sự thỏa mãn khi biết rằng những nỗi buồn của nàng đều được khóc vào những chiếc khăn tay thêu tay thắt nơ, rằng dáng vẻ ngất lây của nàng được tựa lên những chiếc ghế nệm bọc sang trọng nhất, và dù nàng có trải qua những thăng trầm gì đi nữa, từ việc bị hất văng khỏi cạo xe cho đến việc bị cạo trọc đầu vì cơn sốt, nàng vẫn vượt qua tất cả với làn da hồng hào và mái tóc suợt bồng bềnh hơn bao giờ hết.

Nhân tiện, chúng ta có thể lưu ý rằng chúng ta đã được giải tỏa khỏi một nỗi băn khoăn lớn khi phát hiện ra rằng những cuốn tiểu thuyết ngớ ngẩn của các nữ tiểu thuyết gia hiếm khi đưa chúng ta bước vào bất kỳ xã hội nào khác ngoài tầng lớp rất cao sang và hợp thời trang. Chúng ta từng tưởng rằng những người phụ nữ túng quẫn đã chuyển sang viết tiểu thuyết, giống như họ chuyển sang làm gia sư, bởi vì họ không có phương cách "đoan trang" nào khác để kiếm sống. Theo giả thuyết này, cú pháp dao động và tình tiết khó tin đã mang lại một nỗi niềm xót xa nhất định đối với chúng ta, giống như những chiếc gối cắm kim khâu vô bổ hay những chiếc mũ ngủ kém thiết kế được bày bán bởi một người mù. Chúng ta cảm thấy món hàng đó thật phiền toái, nhưng chúng ta vẫn vui mừng khi nghĩ rằng số tiền kiếm được sẽ giúp đỡ những người túng thiếu, và chúng ta hình dung ra những người phụ nữ cô độc đang vật lộn để mưu sinh, hoặc những người vợ, người con gái cống hiến hết mình để tạo ra "bản thảo" từ lòng anh hùng thuần tuý — có lẽ để trả nợ cho chồng hoặc mua những món xa xỉ cho người cha đang bệnh. Dưới những ấn tượng đó, chúng ta từng ngần ngại khi phê bình tiểu thuyết của một phụ nữ: tiếng Anh của nàng có thể sai sót, nhưng chúng ta tự nhủ rằng động cơ của nàng là không thể chê trách; trí tưởng tượng của nàng có thể thiếu sáng tạo, nhưng sự kiên nhẫn của nàng là không mệt mỏi. Viết lách rỗng tuếch đã được tha thứ bởi một chiếc bụng rỗng, và những lời nói nhảm nhí đã được thánh hóa bởi những giọt nước mắt. Nhưng không! Giả thuyết này của chúng ta, giống như nhiều giả thuyết đẹp đẽ khác, đã phải nhường chỗ trước thực tế quan sát. Giờ đây chúng ta bị thuyết phục rằng những cuốn tiểu thuyết ngớ ngẩn của phụ nữ được viết trong những hoàn cảnh hoàn toàn khác. Các nữ tác giả xinh đẹp rõ ràng chưa bao giờ trò chuyện với một tiểu thương nào ngoại trừ qua cửa sổ cỗ xe ngựa; họ không có khái niệm gì về tầng lớp lao động ngoại trừ với tư cách là những kẻ "phụ thuộc"; họ nghĩ năm trăm bảng một năm là một khoản sinh kế nghèo nàn đến thảm hại; Belgravia và "những dinh thự trang ấp" là những chân lý tối thượng của họ; và họ không có chút ý niệm nào về việc cảm thấy hứng thú với bất kỳ người đàn ông nào không ít nhất là một chủ đất lớn, nếu không muốn nói là một thủ tướng. Rõ ràng là họ viết trong những căn phòng trang nhã, bằng mực tím và bút ngọc hồng lựu; rằng họ hoàn toàn thờ ơ với sổ sách của nhà xuất bản, và thiếu kinh nghiệm trong mọi hình thức nghèo đói ngoại trừ sự nghèo nàn về khối óc. Đúng là chúng ta liên tục bị ấn tượng bởi sự thiếu tính chân thực trong cách họ miêu tả giới thượng lưu mà dường như họ đang sống trong đó; nhưng ngặt nỗi họ cũng chẳng hề hé lộ sự quen thuộc gần gũi hơn với bất kỳ hình thức đời sống nào khác. Nếu giới quý tộc của họ là khó tin, thì các nhà văn, tiểu thương và dân làng trong tác phẩm của họ là bất khả thi; và trí tuệ của họ dường như mang một sự vô tư kỳ lạ là vừa tái hiện những gì họ đã thấy và nghe, vừa tái hiện cả những gì họ chưa từng thấy và chưa từng nghe, với mức độ sai lệch như nhau.

Chúng ta đoán rằng có rất ít phụ nữ chưa từng nhìn thấy trẻ con dưới năm tuổi, thế nhưng trong "Compensation", một cuốn tiểu thuyết gần đây thuộc thể loại tâm lý và mũ mão, tự nhận là một "câu chuyện đời thực", chúng ta lại thấy một đứa trẻ bốn tuổi rưỡi nói năng theo điệu bộ kiểu Ossianic như thế này:

“Ôi, con hạnh phúc quá, bà kính yêu ơi; — con đã thấy — con đã thấy một con người thật tuyệt vời; chú ấy giống như mọi thứ đẹp đẽ — giống như mùi thơm của những loài hoa ngọt ngào, và khung cảnh nhìn từ Ben Lomond; — hay không, còn tuyệt hơn thế nữa — chú ấy giống như những gì con tưởng tượng và nhìn thấy khi con rất, rất hạnh phúc; và chú ấy thực sự cũng giống như mẹ, khi mẹ cất tiếng hát; và vầng trán của chú ấy giống như vùng biển xa xôi kia,” cô bé tiếp tục, chỉ tay về phía Địa Trung Hải xanh thẳm; “hình như không có tận cùng — không có tận cùng; hoặc giống như những chùm sao mà con thích ngắm nhất vào một đêm đẹp trời ấm áp. . . . Đừng nhìn con như thế . . . vầng trán của bà giống như hồ Loch Lomond, khi gió đang thổi và mặt trời đã khuất bóng; con thích ánh nắng nhất khi mặt hồ phẳng lặng. . . . Thế nên giờ đây — con còn thích hơn thế nữa . . . Nó thậm chí còn đẹp hơn từ đám mây đen vừa lướt qua, khi mặt trời đột ngột thắp sáng mọi sắc màu của những khu rừng và những mỏm đá tím ngời sáng, và tất cả được phản chiếu trên làn nước bên dưới.”

Chúng ta không hề ngạc nhiên khi biết rằng người mẹ của thần đồng nhí này — người thể hiện những triệu chứng đáng báo động giống hệt như tuổi dậy thì bị kìm nén bởi rượu gin — bản thân cũng là một phượng hoàng. Chúng ta được bảo đảm, hết lần này đến lần khác, rằng nàng có một tâm hồn vô cùng độc đáo, rằng nàng là một thiên tài, và "ý thức được sự độc đáo của mình", và nàng rất may mắn khi có được một người tình cũng là một thiên tài và là một người có "tâm trí độc đáo nhất".

Chúng ta đọc thấy rằng người tình này, mặc dù "tương đồng kỳ lạ" với nàng về "năng lực và sức chứa", nhưng lại "vượt trội hơn hẳn nàng về đức tin và sự phát triển", và nàng nhìn thấy ở chàng:

"'Agape' — thứ thật hiếm thấy — mà nàng từng đọc và ngưỡng mộ ý nghĩa trong bản Tân Ước tiếng Hy Lạp của mình; bởi vì, nhờ khả năng học ngoại ngữ tuyệt vời, nàng đã đọc Kinh thánh bằng chính các ngôn ngữ gốc." Tất nhiên rồi! Tiếng Hy Lạp và tiếng Do Thái chỉ là trò chơi trẻ con đối với một nữ chính; tiếng Phạn cũng chẳng khác gì bảng chữ cái a b c đối với nàng; và nàng có thể trò chuyện hoàn hảo, chính xác bằng bất kỳ ngôn ngữ nào, ngoại trừ tiếng Anh. Nàng là một kẻ đa ngôn ngữ biết khiêu vũ polka, một Creuzer mặc váy phồng crinoline. Tội nghiệp đàn ông thay. Có rất ít người trong số các anh biết dù chỉ một chút tiếng Do Thái; các anh nghĩ đó là điều để tự hào nếu, giống như Bolingbroke, các anh chỉ "hiểu được loại học vấn đó và những gì được viết về nó"; và có lẽ các anh đang tôn sùng những người phụ nữ có thể coi thường các anh bằng tất cả các ngôn ngữ Semitic lần lượt từng cái một. Nhưng rồi, vì chúng ta hầu như luôn được bảo rằng nữ chính có một "chiếc đầu nhỏ xinh đẹp", và vì trí tuệ của nàng có lẽ đã sớm được tôi luyện nhờ sự chú ý đến trang phục và phong thái, chúng ta có thể kết luận rằng nàng có thể tiếp thu các ngôn ngữ phương Đông, chưa kể đến các phương ngữ của chúng, với sự dễ dàng bay bổng y như cách con bướm hút mật hoa. Bên cạnh đó, chẳng có gì khó khăn khi hình dung ra chiều sâu uyên bác của nữ chính khi mà sự uyên bác của nữ tác giả lại rành rành ra đấy.

Trong "Laura Gay", một cuốn tiểu thuyết khác cùng trường phái, nữ chính có vẻ ít thông thạo tiếng Hy Lạp và tiếng Do Thái hơn, nhưng nàng bù đắp sự thiếu hụt ấy bằng một sự quen thuộc đầy tinh nghịch với các tác phẩm kinh điển bằng tiếng Latinh — với "anh chàng Virgil thân thiết", "Horace duyên dáng, Cicero nhân hậu, và Livy dễ mến"; quả thực, việc trích dẫn tiếng Latinh đối với nàng là một chuyện hiển nhiên đến mức nàng làm điều đó ngay tại một buổi dã ngoại giữa một đám đông gồm cả nam lẫn nữ, và chúng ta được bảo rằng nàng "không hề hình dung rằng phái mạnh lại có khả năng ghen tị về vấn đề này." Và quả thực, người viết tiểu sử của Laura Gay tiếp tục rằng, "nếu phần khôn ngoan và cao quý nhất của phái mạnh chiếm đa số, thì sẽ chẳng có tâm lý nào như vậy tồn tại; nhưng chừng nào những cô nàng Wyndhams và những anh chàng Redfords còn tràn lan, thì những hy sinh lớn lao vẫn phải được đánh đổi cho sự tồn tại của họ." Những sự hy sinh như vậy, chúng ta đoán thế, chẳng hạn như việc nhịn trích dẫn tiếng Latinh — thứ vốn có ý nghĩa và khả năng ứng dụng vô cùng khiêm tốn — mà thiểu số khôn ngoan và cao quý ở phái bên kia hoàn toàn sẵn sàng gạt bỏ cũng giống như đa số ngu ngốc và đê tiện vậy. Việc trích dẫn tiếng Latinh trong những buổi tiệc chung vốn không phải là phong tục của những người đàn ông lịch thiệp cũng như phụ nữ lịch thiệp; họ có thể kìm nén sự quen thuộc của mình với "Cicero nhân hậu" mà không để nó trào sôi trong các cuộc trò chuyện thông thường, và ngay cả những tham chiếu đến "Livy dễ mến" cũng không phải là thứ hoàn toàn không thể kìm nén nổi. Nhưng tiếng Latinh theo phong cách Cicero lại là hình thức ôn hòa nhất trong khả năng trò chuyện của cô Gay. Khi đang ở trên đồi Palatine cùng một nhóm tham quan, cô rơi vào mạch suy nghĩ tròn trịa chuẩn mực sau đây: "Chân lý chỉ có thể thuần khiết một cách khách quan, bởi vì ngay cả trong các tín điều mà nó chiếm ưu thế, vì mang tính chủ quan và bị chia cắt thành từng phần, mỗi phần trong số đó tất yếu mang một sắc thái đặc thù cá nhân, nghĩa là một vết nhơ mê tín nặng hay nhẹ; trong khi ở những tín điều như Công giáo Rô-ma, sự ngu dốt, tư lợi, nền tảng của những thói thờ cúng cổ xưa và sức mạnh của quyền lực đã tích tụ dần dần trên chân lý thuần khiết, và cuối cùng biến nó thành một khối mê tín cho phần lớn tín đồ của nó; và ôi chao, có mấy ai mà lòng nhiệt thành, lòng dũng cảm và năng lực trí tuệ lại đủ sức phân tích khối tích tụ này, và khám phá ra viên ngọc trai vô giá nằm ẩn giấu bên dưới đống rác rưởi này chứ." Chúng ta từng bắt gặp nhiều phụ nữ có những quan sát mới mẻ và sâu sắc hơn nhiều so với Laura Gay, nhưng hiếm khi thấy ai lại dài dòng một cách kém đúng lúc đến thế. Một vị quý tộc làm giáo sĩ, kẻ đang thầm yêu cô, cảm thấy hoảng sợ trước những lời nhận xét táo bạo vừa được trích dẫn, và bắt đầu nghi ngờ rằng cô có khuynh hướng tự do tư tưởng. Nhưng ông đã nhầm; khi trong một phút giây đau buồn, ông nhẹ nhàng khơi xin phép được "gợi nhắc lại trong trí nhớ của cô một kho tàng sức mạnh và sự an ủi trong nghịch cảnh, thứ mà cho đến khi chúng ta bị dồn ép bởi những thử thách của cuộc đời, chúng ta rất dễ quên đi," chúng ta được biết rằng cô thực sự đã "quay về với kho tàng thiêng liêng đó," cùng với ấm pha trà. Có một hương vị chính thống giáo nào đó hòa quyện cùng sự phô trương về gia tài và xe cộ sang trọng trong "Laura Gay", nhưng đó là một thứ chính thống giáo đã được làm dịu bớt nhờ việc nghiên cứu "Cicero nhân hậu" và nhờ một "khuynh hướng trí tuệ thích phân tích."

"Compensation" lại được nhồi nhét giáo lý nặng đô hơn nhiều, nhưng bù lại nó có gấp ba lần sự trưởng giả đua đòi và những tình tiết phi lý để kích thích vòm khẩu của sự phù phiếm sùng đạo. Linda, nữ nhân vật chính, thậm chí còn hay suy ngẫm và mang tính tâm linh hơn Laura Gay, nhưng nàng đã được "ra mắt giới thượng lưu", và có nhiều người tình vĩ đại hơn nhiều; những người phụ nữ cực kỳ độc ác và quyến rũ được đưa vào truyện — thậm chí cả một nữ sư tử kiểu Pháp; và không có khoản chi phí nào bị tiếc rẻ để dựng lên một câu chuyện kích thích chẳng kém gì những cuốn tiểu thuyết vô đạo đức nhất. Thực ra, đây là một nồi xí quầu tuyệt vời gồm tiệc tùng tại Almack's, điềm báo linh ứng kiểu Scotland, những bữa sáng của ông Rogers, những tên cướp Ý, những màn cải đạo trên giường bệnh, những nữ tác giả siêu việt, những tình nhân người Ý, và những âm mưu đầu độc các bà già, tất cả được dọn ra cùng với thứ nước sốt trang trí bằng những lời bàn về "niềm tin và sự phát triển" cùng "những tâm hồn vô cùng độc đáo". Ngay cả cô Susan Barton, nữ tác giả siêu việt — người có ngòi bút di chuyển theo một "cách nhanh chóng, dứt khoát khi đang sáng tác" — cũng từ chối những cơ hội kết hôn tuyệt vời nhất; và dù đã ở tuổi có thể làm mẹ của Linda (vì chúng ta được cho biết rằng cô từng từ chối cha của Linda), cô vẫn được một vị bá tước trẻ tuổi, người tình bị nữ chính cự tuyệt, cầu hôn. Tất nhiên, thiên tài và đạo đức phải được hậu thuẫn bởi những lời cầu hôn sáng giá, nếu không chúng sẽ có vẻ là một thứ tẻ nhạt; và sự sùng đạo, cũng giống như những thứ khác, để được coi là đúng mực (comme il faut), thì phải nằm trong "giới thượng lưu" và có lối vào những vòng tròn ưu tú nhất.

"Rank and Beauty" lại là một biến thể sủi bọt hơn và ít mang tính tôn giáo hơn của loài tâm lý và mũ mão. Nữ chính, chúng ta được bảo rằng, "nếu nàng thừa hưởng niềm kiêu hãnh về dòng dõi từ người cha và vẻ đẹp nhan sắc từ người mẹ, thì tự bản thân nàng mang một cung bậc cảm xúc nhiệt thành có lẽ thuộc về lứa tuổi của nàng ngay cả ở những kẻ có xuất thân hèn kém, nhưng nó chỉ được tinh luyện thành tinh thần cao cả của sự lãng mạn hoang dã ở những dòng dõi lâu đời, những kẻ cảm nhận rằng đó chính là di sản quý giá nhất của họ." Thiếu nữ nhiệt thành này, nhờ việc đọc báo cho cha nghe, bỗng đem lòng yêu vị thủ tướng, kẻ qua những bài xã luận và "bản tổng kết các cuộc tranh luận", tỏa sáng trong trí tưởng tượng của nàng như một vì sao sáng ngời, chẳng hề có độ sai parallax nào đối với nàng khi đang sống ở vùng nông thôn dưới thân phận cô tiểu thư Wyndham đơn thuần. Nhưng nàng ngay lập tức trở thành Nữ Nam tước Umfraville theo quyền của chính mình, làm kinh ngạc thế giới bằng nhan sắc và tài nghệ khi nàng bước ra từ dinh thự của mình ở Spring Gardens, và, như bạn có thể tiên đoán trước, chẳng mấy chốc sẽ tiếp xúc với người tình trong mộng bấy lâu chưa từng gặp. Có lẽ cụm từ "thủ tướng" gợi lên trong đầu bạn hình ảnh một ông cụ sáu mươi tuổi nhăn nheo hoặc béo phì; nhưng xin hãy gạt bỏ hình ảnh ấy đi. Lord Rupert Conway đã được "triệu thọ từ khi hãy còn là một thanh niên để nắm giữ vị thế hàng đầu mà một thần dân có thể nắm giữ trong vũ trụ này", và ngay cả những bài xã luận lẫn bản tổng kết các cuộc tranh luận cũng chưa từng vẽ ra một giấc mơ nào vượt qua được thực tế.

“Cánh cửa lại mở ra, và Lord Rupert Conway bước vào. Evelyn liếc nhìn một cái. Thế là đủ; nàng không hề thất vọng. Dường như có một bức tranh mà nàng đã ngắm nghía từ lâu bỗng nhiên tràn trề sức sống, và bước ra từ khung tranh ngay trước mặt nàng. Vẻ cao ngạo của dáng người cao lớn ấy, sự giản dị đầy tao nhã trong phong thái của chàng — đó là một nhân vật sống động từ tranh của Vandyke, một hiệp sĩ, một trong những tổ tiên hiệp sĩ cao quý của chàng, hoặc là người mà trí tưởng tượng của nàng vẫn luôn so sánh chàng với, người từ thuở xa xưa nào đó từng cùng một thành viên nhà Umfraville chiến đấu chống lại quân ngoại giáo ở tận bên kia đại dương. Đây có phải là hiện thực không?”

Chắc chắn là rất ít có chuyện giống như thế.

Chẳng mấy chốc, rõ ràng là trái tim của ngài thủ tướng đã bị rung động. Phu nhân Umfraville đang có chuyến thăm Nữ hoàng tại Windsor, và —

“Vào buổi tối cuối cùng của chuyến lưu lại, khi họ từ buổi cưỡi ngựa trở về, ông Wyndham đã dẫn cô và một nhóm đông người lên đỉnh Tháp canh để ngắm cảnh. Cô đang tựa người vào tường thành, phóng tầm mắt ngắm nhìn khung cảnh bên dưới từ ‘chiều cao uy nghi’ ấy, thì Lord Rupert đã đứng bên cạnh cô.

‘Quả là một khung cảnh vô tiền khoáng hậu!’ cô thốt lên.

‘Vâng, thật là sai sót nếu rời đi mà chưa lên đây. Cô hài lòng với chuyến viếng thăm của mình chứ?’

‘Mê hoặc làm sao! Một Nữ hoàng để sống và chết dưới trướng, để sống và chết vì Người!’

‘Ha!’ chàng kêu lên, với một cảm xúc bất ngờ, và với vẻ mặt mang biểu cảm eureka, như thể chàng thực sự tìm thấy một trái tim hòa nhịp với trái tim mình.”

Bạn có thể nhận ra ngay "vẻ mặt mang biểu cảm eureka" đó chính là điềm báo cho một đám cưới ở cuối tập ba; nhưng trước kết cục đáng mong đợi đó là những hiểu lầm vô cùng phức tạp, phát sinh chủ yếu từ âm mưu báo thù của Sir Luttrel Wycherley — một kẻ có tài năng thiên bộc, là nhà thơ, và quả thực theo mọi cách là một nhân vật vô cùng kỳ lạ. Hắn không chỉ là một nhà thơ lãng mạn, mà còn là một tay chơi bời trác táng và một kẻ mỉa mai cay độc; thế nhưng niềm đam mê sâu sắc của hắn dành cho Phu nhân Umfraville đã làm cạn kiệt tài châm biếm của hắn đến mức hắn trông vô cùng thảm hại trong giao tiếp. Khi nàng cự tuyệt hắn, hắn lao vào lùm cây và lăn lộn trong bùn đất; và sau khi hồi phục, hắn cống hiến hết mình cho những âm mưu trả thù đầy ma quỷ và nhọc nhằn, trong đó hắn cải trang thành một thầy thuốc lang băm và hành nghề y rộng rãi, tiên đoán rằng Evelyn sẽ ngã bệnh và hắn sẽ được mời đến chữa trị cho nàng. Cuối cùng, khi mọi âm mưu của hắn đều sụp đổ, hắn từ biệt nàng trong một bức thư dài, được viết, như bạn sẽ nhận thấy từ đoạn văn sau đây, hoàn toàn theo phong cách của một nhà văn lỗi lạc:

“Ôi thưa phu nhân, người được nuôi dưỡng trong nhung lụa và hoan lạc, liệu người có bao giờ dành dẫu chỉ một suy nghĩ cho kẻ khốn khổ đang ngỏ lời cùng người này không? Liệu người có bao giờ, khi chiếc thuyền dát vàng của người đang lững lờ trôi dọc dòng sông thịnh vượng phẳng lặng, liệu người có bao giờ, trong lúc được ru hời bởi khúc ca ngọt ngào nhất — những lời ca ngợi chính người — lại nghe thấy tiếng thở dài vọng lại từ thế giới mà ta sắp sửa bước tới không?”

Nói chung, dù có sủi bọt đến thế nào đi nữa, chúng ta vẫn thích "Rank and Beauty" hơn hai cuốn tiểu thuyết kia mà chúng ta đã đề cập. Đối thoại tự nhiên và sống động hơn; có chút ngây ngô thành thật và không có sự khoe mẽ chữ nghĩa; và bạn được phép tin tưởng vào trí tuệ đáng kinh ngạc của nữ chính mà không bị bắt phải đọc những lời phản bác mang tính trò chuyện của nàng đối với những kẻ hoài nghi và triết gia, hay những giải pháp hùng biện của nàng đối với những bí ẩn của vũ trụ.

Các nhà văn thuộc trường phái tâm lý và mũ mão tỏ ra đồng lòng đến kỳ lạ trong việc lựa chọn từ ngữ. Trong tiểu thuyết của họ thường có một quý bà hoặc quý ông ít nhiều mang dáng dấp của cây độc upas; người tình có một lồng ngực vạm vỡ mang nam tính; tâm trí thoang thoảng hương thơm của đủ thứ; trái tim thì trống rỗng; các sự kiện được tận dụng triệt để; bạn bè được tiễn đưa về nơi an nghỉ cuối cùng; tuổi thơ là một giai đoạn đầy cuốn hút; mặt trời là một thiên thể tiến về chiếc giường phía tây của mình, hoặc thu gom những giọt mưa vào bầu ngực rực rỡ của nó; cuộc đời là một ân huệ u sầu; Albion và Scotia là những mỹ từ mang tính trò chuyện. Ngoài ra còn có một sự tương đồng nổi bật trong tính chất của những lời bình luận đạo đức của họ, chẳng hạn như câu "Đã là một thực tế không kém phần u sầu rằng tất cả mọi người, dù ít hay nhiều, giàu hay nghèo, đều bị chi phối bởi những tấm gương xấu"; rằng "Sách vở, dù tầm thường đến đâu, cũng chứa đựng một số chủ đề mà từ đó thông tin hữu ích có thể được rút ra"; rằng "Thói hư tật xấu quá thường xuyên có thể mượn lời lẽ của đức hạnh"; rằng "Công lao và sự cao quý của bản chất phải tồn tại thì mới được đón nhận, vì sự la ó và phô trương không thể đánh lừa những kẻ uyên thâm về bản chất con người đến mức dễ dàng bị lừa gạt"; và rằng "Để tha thứ, chúng ta phải từng bị tổn thương." Chắc chắn có một tầng lớp độc giả thấy những nhận xét này vô cùng sâu cay và bén nhọn; bởi vì chúng ta thường thấy chúng được gạch chân hai ba lần bằng bút chì, và những bàn tay ngọc ngà bày tỏ sự tán thành quyết liệt đối với những thứ mới lạ táo bạo này bằng một câu "très vrai" rõ ràng, được nhấn mạnh bởi rất nhiều dấu chấm than. Phong cách đàm thoại trong những cuốn tiểu thuyết này thường được đánh dấu bằng rất nhiều phép đảo ngữ khéo léo, và việc né tránh cẩn trọng những thứ ngôn ngữ rẻ tiền có thể nghe thấy mỗi ngày. Những cậu thanh niên giận dữ thốt lên: "Ta ngẫm thấy sự đời xưa nay vẫn thế;"; và trong nửa giờ trước bữa tối, một thiếu nữ thông báo với người ngồi bên cạnh rằng ngày đầu tiên đọc Shakespeare, cô đã "lẻn vào công viên, và dưới bóng cây xanh ngút ngàn, ngấu nghiến trong niềm đê mê từng trang sách đầy cảm hứng của bậc đại phù thủy." Nhưng những nỗ lực đáng chú ý nhất của các nhà văn tâm lý và mũ mão lại nằm ở những suy ngẫm triết học của họ. Nữ tác giả của "Laura Gay", chẳng hạn, sau khi đã cho nhân vật nam chính và nữ chính kết hôn với nhau, liền làm thăng hoa sự kiện ấy bằng cách nhận xét rằng "nếu những kẻ hoài nghi kia, những kẻ có đôi mắt đã dán chặt vào vật chất lâu đến mức không thể nhìn thấy bất cứ thứ gì khác ở con người, có thể một lần bước vào tâm hồn và thể xác để hòa mình vào niềm hạnh phúc như thế này, họ sẽ phải thốt lên rằng tâm hồn con người và loài thủy tức không cùng chung nguồn gốc hay cùng một thứ chất liệu." Hóa ra các nữ tiểu thuyết gia có thể nhìn thấy một thứ gì đó khác ngoài vật chất; họ không bị giới hạn bởi các hiện tượng, mà có thể làm dịu đôi mắt của mình bằng những cái liếc nhìn thỉnh thoảng vào bản thể (noumenon), và do đó, tự nhiên họ có khả năng đánh gục những kẻ hoài nghi giỏi hơn bất kỳ ai khác, ngay cả những kẻ thuộc trường phái đáng chú ý nhưng xa lạ với chúng ta — trường phái chủ trương rằng tâm hồn con người có cùng chất liệu với loài thủy tức.

Đáng thương hại nhất trong số mọi tiểu thuyết ngớ ngẩn của các nữ tiểu thuyết gia chính là cái gọi là thể loại tiên tri — những cuốn tiểu thuyết nhằm mục đích giải thích các học thuyết tôn giáo, triết học hoặc đạo đức của người viết. Dường như có một quan niệm lan truyền trong giới phụ nữ, khá giống với sự mê tín cho rằng lời nói và hành động của những kẻ ngốc nghé là được thần thánh soi đường, và rằng con người nào đã cạn kiệt hoàn toàn sự khôn ngoan thông thường thì lại là vật dẫn đường phù hợp nhất cho sự mặc khải. Đánh giá từ các trước tác của họ, có một số phụ nữ nghĩ rằng sự ngu dốt đáng kinh ngạc, cả về khoa học lẫn cuộc sống, lại chính là phẩm chất tốt nhất có thể để đưa ra ý kiến về những vấn đề gai góc nhất về đạo đức và suy tưởng. Rõ ràng, công thức của họ để giải quyết mọi rắc rối như thế đại loại thế này: Lấy cái đầu của một phụ nữ, nhồi nhét vào đó một chút triết học và văn học được băm nhuyễn, cùng với những quan niệm sai lầm về xã hội được nướng chín kỹ, để nó treo lơ lửng trên bàn viết vài giờ mỗi ngày, và dọn ra khi còn nóng bằng thứ tiếng Anh yếu ớt khi không cần dùng đến. Bạn sẽ hiếm khi gặp một nữ tiểu thuyết gia thuộc phái tiên tri nào lại thiếu tự tin vào khả năng phán quyết của mình đối với các vấn đề thần học — lại có chút nghi ngờ nào rằng bản thân không có khả năng phân biệt với độ chính xác cao nhất giữa cái thiện và cái ác trong mọi phe phái nhà thờ — lại không nhìn thấy chính xác lý do tại sao đàn ông từ trước đến nay lại đi lầm đường — và thương hại các triết gia nói chung vì đã không có cơ hội tham khảo ý kiến của nàng. Những nhà văn lớn, những người đã khiêm tốn hài lòng với việc đưa trải nghiệm của mình vào tiểu thuyết, và nghĩ rằng đó đã là một nhiệm vụ hoàn toàn đủ để trưng bày con người và sự vật đúng như bản chất của chúng, thì bị nàng thở dài chê bai là thiếu hụt đáng tiếc trong việc vận dụng năng lực của họ. "Họ chưa giải quyết được câu hỏi lớn nào" — và nàng đã sẵn sàng khắc phục sự thiếu sót ấy bằng cách bày ra trước mặt bạn một lý thuyết sống hoàn chỉnh cùng cẩm nang thần học lồng trong một câu chuyện tình yêu, nơi những quý ông quý bà dòng dõi danh gia vọng tộc trải qua những thăng trầm sang trọng, khiến cho những tín đồ Deism, Puseyites và siêu Tin lành phải hoang mang tột độ, đồng thời thiết lập hoàn hảo cái quan điểm kỳ lạ về Cơ đốc giáo — thứ hoặc tự cô đọng lại thành một câu in hoa cỡ nhỏ, hoặc bùng nổ thành một chùm dấu hoa thị ở trang thứ ba trăm ba mươi. Đúng là các quý ông quý bà ấy có lẽ sẽ có vẻ rất ít giống với bất kỳ ai mà bạn từng có cơ hội hay bất hạnh gặp ngoài đời, bởi vì như một quy tắc chung, khả năng miêu tả đời sống thực tế và đồng loại của một nữ tiểu thuyết gia lại tỷ lệ nghịch với sự hùng biện đầy tự tin của nàng về Chúa và thế giới bên kia, và phương tiện mà nàng thường chọn để dẫn dắt bạn đến những ý tưởng chân thực về cõi vô hình lại là một bức tranh hoàn toàn sai lệch về cõi hữu hình.

Một cuốn tiểu thuyết mang tính điển hình của thể loại tiên tri mà chúng ta có thể hy vọng bắt gặp chính là "The Enigma: a Leaf from the Chronicles of the Wolchorley House". "Điều bí ẩn" mà cuốn tiểu thuyết này phải giải mã chắc chắn là một điều đòi hỏi nguồn năng lực lớn lao không kém gì một nữ tiểu thuyết gia, không gì khác hơn chính là sự tồn tại của cái ác. Vấn đề được đặt ra và câu trả lời được hé lộ mờ ảo ngay trên trang đầu tiên. Thiếu nữ nhiệt thành với mái tóc đen tuyền thốt lên: "Tất cả cuộc đời là một sự hỗn độn không thể gỡ rối"; và thiếu nữ thùy mني với mái tóc màu hạt dẻ nhìn vào bức tranh Đức Mẹ mà cô đang sao chép, và — "Ở đó dường như là lời giải cho điều bí ẩn vĩ đại ấy." Phong cách của cuốn tiểu thuyết này cũng cao cả chẳng kém gì mục đích của nó; thực ra, một số đoạn mà chúng ta đã tiêu tốn rất nhiều thời gian kiên nhẫn nghiên cứu hoàn toàn nằm ngoài tầm với của chúng ta, bất chấp sự hỗ trợ minh họa của chữ nghiêng và chữ in hoa cỡ nhỏ; và chúng ta phải chờ đợi sự "phát triển" xa hơn nữa mới mong hiểu được chúng. Về Ernest, chàng mục sư trẻ kiểu mẫu — người uốn nắn mọi người vào khuôn phép trong mọi hoàn cảnh, chúng ta đọc thấy rằng "chàng không coi trọng hôn nhân theo kiểu thị trường, sau một hành động phàm tục hóa xã hội"; rằng, trong một đêm đầy biến cố, "giấc ngủ đã không ghé thăm trái tim bị chia rẽ của chàng, nơi hỗn độn, trong đủ loại hình mẫu và sự kết hợp, tổng hòa cảm xúc của đau thương và hoan hỉ"; và rằng, "đối với món hàng nhân tạo thương mại, chàng hoàn toàn không thể dung thứ, dẫu nó thuộc loại nào hay được định giá ra sao, dù là để tôn thờ hay phân loại, tâm hồn ngay thẳng của chàng căm ghét nó, thứ có điểm mút là kẻ tự lừa dối, đối với chàng chính là lời dối trá tâm linh vĩ đại, 'sống trong một ảo ảnh hão huyền, lừa dối và bị lừa dối'; vì chàng không cho rằng chiếc hộp kinh (phylactery) và đường viền áo được nới rộng chỉ là một thủ thuật xã hội." (Chữ nghiêng và chữ in hoa là của tác giả, và chúng ta hy vọng chúng giúp ích cho sự hiểu biết của độc giả.) Về Sir Lionel, cụ ông kiểu mẫu, chúng ta được bảo rằng "lý tưởng giản dị thời trung cổ, tách biệt khỏi sự hỗn loạn và suy đồi của nó, ở con người ông dường như thực sự sống lại một lần nữa, khi những mối dây liên kết con người với nhau mang chất anh hùng. Những sắc màu đầu tiên của đức tin và chân lý nguyên sơ được khắc sâu lên tâm hồn chung của nhân loại, và hòa quyện thành vòm cong rộng lớn của tình anh em, nơi quy luật khai nguyên của trật tự lớn lên và nhân lên, mỗi thứ hoàn hảo theo cách riêng của mình, và phụ thuộc lẫn nhau." Bạn thấy rõ ràng chứ, tất nhiên rồi, cách mà các sắc màu lần lượt được khắc lên tâm hồn, rồi hòa quyện thành một vòm cong rộng lớn, trên chiếc vòm sắc màu ấy — rõ ràng là một chiếc cầu vồng — quy luật trật tự lớn lên và nhân lên, mỗi thứ — rõ ràng là vòm cong và quy luật — đều hoàn hảo theo cách riêng của mình? Nếu sau điều này, bạn có thể cần bất kỳ sự trợ giúp nào thêm để biết Sir Lionel là người thế nào, chúng ta có thể nói với bạn rằng trong tâm hồn ông "những sự kết hợp khoa học của tư duy không thể rút ra những giai điệu đầy đặn hơn về điều thiện và điều thật so với những nhịp đập nguyên sơ lơ lửng như một bầu không khí xung quanh nó!"; và rằng, khi ông đang niêm phong một bức thư, "Kìa! Nhịp đập hưởng ứng trong lồng ngực người đàn ông tốt đẹp ấy đã vang dội lại bằng sự thật giản dị minh chứng thành thực của một trái tim không hề lên án ông, khi ánh mắt ông, đẫm ướt tình yêu, cũng dừng lại với đôi chút niềm tự hào gia phả trên phương châm không phai mờ của dòng họ — 'Loiaute'."

Những vấn đề nhỏ nhặt nhất cũng được xông khói khử mùi tục tằn bằng chính phong cách nâng cao đó. Những người bình thường sẽ nói rằng một cuốn sách của Shakespeare nằm trên bàn phòng khách; nhưng nữ tác giả của "The Enigma", quyết tâm dùng lối uyển ngữ mang tính giáo huấn, lại nói với bạn rằng nằm trên bàn là "kho tàng tư duy và cảm xúc con người ấy, thứ dạy dỗ trái tim qua cái tên nhỏ bé, 'Shakespeare'." Một người gác đêm nhìn thấy ngọn đèn cháy ở ô cửa sổ tầng trên lâu hơn bình thường một chút, và nghĩ rằng mọi người thật ngốc nghếch khi thức khuya trong khi họ có cơ hội đi ngủ; nhưng sợ rằng thực tế này có vẻ quá tầm thường và thấp kém, nó được trình bày cho chúng ta theo một cách thức nổi bật và siêu hình như sau: "Anh ta tự hỏi — như một con người sẽ suy nghĩ thay cho kẻ khác trong một nhân ngã nhất định phải tách rời, do đó (dù không thừa nhận) trong tiền đề tinh thần sai lầm — rằng mình sẽ hành động khác đi biết bao, sẽ vui mừng biết bao khi trân trọng quãng nghỉ ngơi mà người ta coi nhẹ." Một người hầu — một gã Jeames bình thường với bắp chân to và phát âm gió — ra mở cửa chuông, và cơ hội liền chộp lấy để nói với bạn rằng hắn là "một kiểu mẫu thuộc tầng lớp đông đảo những kẻ ăn bám được nuông chiều, những kẻ đi theo lời nguyền của Cain — những kẻ 'lang thang' trên mặt đất, và ước lượng về giai cấp con người thay đổi theo thang bậc tiền bạc và chi tiêu. . . . Những kẻ này, và những kẻ như thế, hỡi nước Anh, chính là những ngọn hải đăng giả dối của nền văn minh bệnh hoạn của ngươi!" Chúng ta từng nghe về nhiều loại "hải đăng giả dối", từ Tiến sĩ Cumming đến Robert Owen, từ Tiến sĩ Pusey đến những kẻ gọi hồn, nhưng chúng ta chưa bao giờ nghe nói về thứ hải đăng giả dối phát ra từ nhung lụa và phấn rôm.

Cũng theo cách đó, những sự kiện rất bình thường của đời sống văn minh được nâng tầm thành những cuộc khủng hoảng kinh hoàng nhất, và những quý cô trong những chiếc váy phồng rộng và tay áo kiểu Trung Hoa (manches à la Chinoise) cư xử chẳng khác nào nữ chính trong những vở kịch câm đẫm máu. Bà Percy, một phụ nữ nông cạn của giới thượng lưu, muốn con trai mình là Horace kết hôn với Grace — cô gái có mái tóc màu hạt dẻ, vì cô là người thừa kế; nhưng anh ta, theo thói thường của những đứa con trai, lại đem lòng yêu Kate — cô em họ tóc đen tuyền không có một xu dính túi của người thừa kế; hơn nữa, bản thân Grace cũng thể hiện mọi triệu chứng hoàn toàn thờ ơ với Horace. Trong những trường hợp như vậy, những đứa con trai thường hờn dỗi hoặc nóng nảy, các bà mẹ thì thay phiên nhau mưu mô và chua ngoa, còn thiếu nữ nghèo túng thường trằn trọc suốt đêm và khóc lóc rất nhiều. Giờ đây chúng ta đã quen với những điều này rồi, giống như chúng ta quen với những lần nguyệt thực vốn không còn khiến chúng ta hú hét và gõ chậu thiếc nữa. Chúng ta chưa từng nghe về một quý bà nào mặc trang phục dạo phố thời thượng lại cư xử giống như bà Percy trong những hoàn cảnh này. Tình cờ một ngày nọ nhìn thấy Horace đang nói chuyện với Grace bên cửa sổ, mà hoàn toàn không biết họ đang nói gì hoặc không có lý do gì để tin rằng Grace — người làm chủ ngôi nhà và là một người có phẩm giá — sẽ chấp nhận con trai bà nếu anh ta ngỏ lời, bà đột nhiên lao tới ôm chầm lấy cả hai, vừa nói "với vẻ mặt đỏ bừng và phong thái kích động" — "Đây quả thực là hạnh phúc; vì ta có thể gọi con như vậy phải không, Grace? — Grace của ta — Grace của Horace của ta! — các con yêu của ta!" Con trai bà bảo rằng bà đã nhầm và anh đã đính hôn với Kate, thế là chúng ta có cảnh tượng và bức tranh sắp đặt sau đây:

“Tự vươn người lên đến một chiều cao chưa từng có (!), đôi mắt lóe lên ngọn lửa giận dữ:

‘Thằng con khốn nạn!’ bà nói, giọng khàn đày khinh bỉ, và nắm chặt tay lại, ‘Vậy thì hãy nhận lấy kết cục do sự lựa chọn của chính mày đi! Hãy cúi cái đầu khốn khổ của mày xuống và để cho một người mẹ —’

‘Xin đừng nguyền rủa!’ một giọng nói trầm thấp vang lên từ phía sau, và bà Percy giật mình hoảng sợ, như thể bà vừa nhìn thấy một vị sứ giả thiên đàng xuất hiện, cắt ngang giữa lúc bà đang phạm tội.

Trong khi đó, Horace đã quỳ sụp xuống dưới chân bà, hai tay ôm mặt che đi.

Vậy thì, cô ấy là ai — là ai! Quả thực ‘tinh thần hộ mệnh’ của anh đã đứng chắn giữa anh và những lời ác độc kia — những lời mà dẫu không đáng nhận, vẫn sẽ treo lơ lửng như một tấm khăn tang phủ lên sự tồn tại tương lai của anh; — một bùa chú không thể gỡ bỏ — một lời không thể rút lại.

Với sắc diện tái nhợt như cõi âm, nhưng điềm tĩnh với sự điềm tĩnh lạnh lẽo bằng sắt đá của cái chết — kẻ điềm tĩnh duy nhất ở đó — Katherine đứng thẳng; và lời nói của cô giáng xuống tai với những âm điệu chậm chạp và tách bạch một cách đáng sợ, vang vọng vào trái tim như tiếng chuông đơn độc lạnh lẽo của một hồi trù tử định mệnh.

‘Anh ấy đã muốn thề nguyền chung thủy với tôi, nhưng tôi đã không chấp nhận; vì thế các người không thể — các người không dám nguyền rủa anh ấy. Và đây,’ cô tiếp tục, giáng tay lên trời, nơi đôi mắt đen to lớn của cô cũng hướng lên với một ánh hào quang được tôi luyện mà, lần đầu tiên, sự đau khổ đã thắp lên trong những tròng mắt đầy đam mê đó — ‘đây tôi xin hứa, dù hoạn nạn hay vinh quang, rằng Horace Wolchorley và tôi sẽ không bao giờ trao nhau lời thề nguyện nếu không có sự cho phép của mẹ anh ấy — nếu không có lời chúc phúc của mẹ anh ấy!’”

Ở đây, và trong suốt câu chuyện, chúng ta thấy rõ sự lẫn lộn về mục đích — điều rất đặc trưng cho những cuốn tiểu thuyết ngớ ngẩn do phụ nữ viết. Đó là một câu chuyện về xã hội phòng khách hoàn toàn hiện đại — một xã hội nơi những điệu polka được tấu lên và tư tưởng Puseyism được tranh luận; thế nhưng chúng ta lại có các nhân vật, tình tiết và nét tính cách được đưa vào, vốn chỉ là những mảnh vá vụn từ những cuốn tiểu thuyết lãng mạn hỗn tạp nhất. Chúng ta có một nghệ sĩ hạc cầm người Ireland mù lòa, "tiy tàn tích của những thi sĩ đẹp như tranh vẽ thuở xưa", làm chúng ta giật mình trong một lễ hội trà bánh trường Chủ Nhật ở một ngôi làng nước Anh; chúng ta có một mụ gù rợ man rợ mặc áo choàng đỏ rực, hát những đoạn ca khúc lãng mạn và tiết lộ một bí mật trên giường bệnh — cùng với lời khai của một gã lái buôn keo kiệt lùn tịt, kẻ chào người lạ bằng một lời nguyền và một tiếng cười quỷ quái — nhằm chứng minh rằng Ernest, chàng mục sư trẻ kiểu mẫu, chính là anh trai của Kate; và chúng ta có một anh chàng Barney người Ireland siêu đạo đức, phát hiện ra một tài liệu bị làm giả bằng cách so sánh ngày tháng trên giấy với ngày tháng của chữ ký được cho là, mặc dù chính tài liệu đó đã qua tay tòa án và gây ra một phán quyết tử vong. "Dinh thự" (Hall) nơi Sir Lionel sống là trang viên cổ kính của một dòng họ lâu đời, và điều này, chúng ta đoán thế, khiến trí tưởng tượng của nữ tác giả bay bổng đến những tháp ngục và tường thành, nơi "kìa! người gác cổng đang thổi tù và"; bởi vì, khi các nhân vật đang ở trong phòng ngủ vào một đêm chắc chắn thuộc về ký ức của Cảnh sát X và một làn gió thổi lên — mà thoạt đầu chúng ta được bảo là yếu ớt, rồi sau đó lại làm cho những cây tuyết tùng già cúi cành xuống thảm cỏ xanh — cô ấy rơi vào mạch miêu tả mang phong cách trung cổ này (chữ nghiêng là của chúng tôi):

“Lá cờ tung bay theo tiếng gió, và vẫy gọi chiếc cánh bảo vệ bên trên, trong khi con cú hoảng sợ vỗ cánh trong đám dây thường xuân; bầu trời bao la nhìn xuống qua ‘những con mắt Argus’ của nó —

‘Những sứ giả của những giai điệu thầm lặng thiên đàng.’

Và kìa! Hai tiếng chuông điểm từ tháp canh, và

‘Hai giờ’ vang vọng lại qua kẻ truyền ngữ bên dưới.”

Những câu chuyện như "The Enigma" này gợi cho chúng ta nhớ về những bức tranh mà lũ trẻ thông minh đôi khi vẽ ra "từ trong đầu chúng", nơi bạn sẽ thấy một biệt thự hiện đại ở bên phải, hai hiệp sĩ đội mũ giáp đang chiến đấu ở tiền cảnh, và một con hổ đang nhe răng cười trong khu rừng rậm ở bên trái, các đối tượng khác nhau được gom lại với nhau chỉ vì người họa sĩ nghĩ cái nào cũng đẹp, và có lẽ còn vì cậu ta nhớ đã từng thấy chúng trong những bức tranh khác.

Nhưng chúng ta thích nữ tác giả ở đôi giày cao gót trung cổ của cô ấy hơn là ở đôi giày tiên tri — khi cô ấy nói về cái tôi (Ich) và về "chủ quan" (subjective) cùng "khách quan" (objective), và vạch ra ranh giới chính xác của chân lý Cơ đốc giáo, giữa "những sự quá khích bên tay phải và sự thụt lùi bên tay trái". Những người lệch lạc khỏi ranh giới này được giới thiệu với một vẻ từ thiện trịch thượng. Về một cô Inshquine nào đó, cô thông báo với toàn bộ sự minh bạch của chữ nghiêng và chữ in hoa rằng "chức năng, chứ không phải hình thức, như là biểu hiện bên ngoài tất yếu của tinh thần trong thời đại đền thờ này, đã chiếm đoạt cô một cách yếu ớt." Và nhân tiện nhắc đến cô Mayjar, một quý cô phúc âm hóa có hơi quá đà trong việc kể lèo về những chuyến thăm phụ nữ ốm đau và tình trạng linh hồn của họ, chúng ta được bảo rằng chàng mục sư kiểu mẫu "không phải là kẻ phủ nhận, xuyên qua lớp vỏ siêu đẳng bên ngoài, dòng chảy ngầm hướng tới điều thiện ở chủ thể, hay những lợi ích tích cực dẫu sao đối với đối tượng." Chúng ta hãy hình dung cái giọng điệu tinh tế gấp bội và cái cằm nhô ra được biểu thị một cách yếu ớt bằng chữ nghiêng trong những câu văn của nữ quý cô này! Chúng ta kiêng không trích dẫn bất kỳ đoạn giáo lý tiên tri nào của cô ấy, bởi vì chúng đề cập đến những vấn đề quá nghiêm túc đối với các trang sách của chúng ta lúc này.

Biệt hiệu "ngớ ngẩn" có vẻ bất lịch sự khi áp dụng cho một cuốn tiểu thuyết thể hiện nhiều kiến thức đọc hiểu và hoạt động trí tuệ như "The Enigma", nhưng chúng ta dùng biệt hiệu này một cách có cân nhắc. Nếu như, theo sự đồng thuận lâu đời của thế giới, một lượng lớn học thức không thể tạo nên một người khôn ngoan, thì một lượng học thức tầm thường lại càng không thể tạo nên một người phụ nữ khôn ngoan. Và hình thức tai hại nhất của sự ngớ ngẩn nữ tính chính là hình thức văn chương, bởi vì nó có xu hướng củng cố định kiến phổ biến chống lại nền giáo dục vững chắc hơn dành cho phụ nữ.

Khi đàn ông nhìn thấy các cô gái lãng phí thời gian vào những buổi bàn thảo về mũ nón và váy vũ hội, vào những tiếng cười khúc khích hay tâm sự tình yêu sướt mướt, hoặc những phụ nữ trung niên quản lý con cái tồi tệ và tự an ủi bằng những lời buôn chuyện cay độc, họ khó lòng tránh khỏi việc thốt lên: "Vì Chúa, hãy để các cô gái được giáo dục tốt hơn; hãy để họ có những đối tượng suy nghĩ tốt hơn — những nghề nghiệp vững chắc hơn." Nhưng sau vài giờ trò chuyện với một phụ nữ văn chương mang phong cách tiên tri, hoặc vài giờ đọc sách của cô ta, họ rất có thể sẽ nói: "Rốt cuộc thì, khi một phụ nữ có được chút kiến thức, hãy xem cô ta sử dụng nó ra sao! Kiến thức của cô ta vẫn chỉ là sự thu nhận thay vì chuyển hóa thành văn hóa; thay vì bị khuất phục thành sự khiêm nhường và giản dị bởi sự quen thuộc lớn hơn với tư duy và thực tế, cô ta lại mang một ý thức sốt sắng về thành tựu của mình; cô ta giữ một thứ gương bỏ túi tinh thần, và liên tục ngắm nghía 'tính trí tuệ' của chính mình trong đó; cô ta làm hỏng vị giác của chiếc bánh muffin bằng những câu hỏi siêu hình; 'dìm' đàn ông xuống tại bàn ăn bằng thông tin vượt trội của mình; và chớp lấy cơ hội của một buổi tiệc tối để khảo hám chúng ta về câu hỏi sinh tử về mối quan hệ giữa tâm thần và vật chất. Và rồi, hãy nhìn những trước tác của cô ta mà xem! Cô ta nhầm lẫn sự mơ hồ với chiều sâu, lời khoác lác với hùng biện, và sự làm điệu với tính nguyên bản; cô ta ưỡn ẹo ở trang này, đảo mắt ở trang khác, nhăn nhó ở trang thứ ba, và lên cơn cuồng loạn ở thứ tư. Cô ta có thể đã đọc nhiều tác phẩm của những người đàn ông vĩ đại, và một vài tác phẩm của những người phụ nữ vĩ đại; nhưng cô ta hoàn toàn không có khả năng phân biệt sự khác biệt giữa phong cách của chính mình và của họ, giống như một người vùng Yorkshire không thể phân biệt sự khác biệt giữa tiếng Anh của anh ta và của một người London: văn chương hoa hòe khoa trương chính là giọng điệu bản địa trong trí tuệ của cô ta. Không — bản chất trung bình của phụ nữ là một mảnh đất quá nông cạn và yếu ớt để chịu đựng việc cày xới sâu; nó chỉ phù hợp với những vụ mùa nhẹ nhàng nhất."

Đúng là những người đàn ông đưa ra kết luận như vậy dựa trên sự quan sát quá bề ngoài và thiếu sót có lẽ không phải là những người khôn ngoan nhất trên đời; nhưng hiện tại chúng ta không đi tranh cãi về ý kiến của họ — chúng ta chỉ đang chỉ ra cách thức mà nó bị vô tình khích lệ bởi rất nhiều phụ nữ tự nguyện đứng ra làm đại diện cho trí tuệ nữ tính. Chúng ta không tin rằng chưa từng có người đàn ông nào được củng cố thêm trong một quan điểm như thế khi giao du với một người phụ nữ thực sự có văn hóa, người có tâm trí đã hấp thụ kiến thức của mình thay vì bị kiến thức hấp thụ ngược lại. Một người phụ nữ thực sự có văn hóa, giống như một người đàn ông thực sự có văn hóa, càng trở nên giản dị hơn và ít phô trương hơn nhờ kiến thức của mình; nó giúp cô nhìn nhận bản thân mình và các quan điểm của mình ở một tỷ lệ hợp lý; cô ta không biến nó thành một bệ phóng để tự mãn rằng mình đang nắm giữ một cái nhìn toàn cảnh về con người và sự vật, mà biến nó làm điểm quan sát để đánh giá đúng đắn về chính mình. Cô ta không ngâm thơ hay trích dẫn Cicero trong những dịp vu vơ; không phải vì cô ta nghĩ rằng phải hy sinh cho định kiến của đàn ông, mà bởi vì phương thức trưng bày trí nhớ và sự uyên bác tiếng Latinh đó không hiện lên trong đầu cô ta như một điều gì đó mang tính giáo huấn hay duyên dáng. Cô ta không viết sách để đánh gục các triết gia, có lẽ bởi vì cô ta có khả năng viết những cuốn sách làm họ say mê. Trong trò chuyện, cô ta là người phụ nữ ít gây e dè nhất, bởi vì cô ta thấu hiểu bạn, mà không cần làm bạn phải nhận thức rằng bạn không thể hiểu nổi cô ta. Cô ta không ban phát cho bạn thông tin — thứ nguyên liệu thô của văn hóa — mà ban phát cho bạn sự đồng cảm, tinh chất tinh tế nhất của nó.

Một tầng lớp tiểu thuyết ngớ ngẩn đông đảo hơn cả dòng tiên tri (thường được truyền cảm hứng bởi một hình thức Cơ đốc giáo Thượng giáo hội hoặc siêu việt) chính là cái gọi là thể loại cổ cồn trắng, đại diện cho tông điệu tư duy và cảm xúc trong phái Phúc âm (Evangelical). Thể loại này giống như một thứ tờ rơi thanh lịch phóng lớn, được định như một loại kẹo dược liệu ngọt ngào dành cho các tiểu thư thuộc phái Hạ giáo hội; một sự thay thế theo kiểu Phúc âm cho dòng tiểu thuyết thời trang, giống như các Buổi họp Tháng Năm là sự thay thế cho Nhà hát Opera. Ngay cả trẻ em theo phái Quaker, người ta có thể nghĩ vậy, cũng khó lòng bị từ chối sự ân sủng của một con búp bê; nhưng đó phải là một con búp bê mặc áo choàng xám xịt và đội mũ trùm đầu hình cái xẻng xúc than — chứ không phải một con búp bê trần tục váy vóc voan tua rua lấp lánh kim tuyến. Và không có tiểu thư nào, chúng ta tưởng tượng vậy — trừ khi họ thuộc Giáo hội của các Anh em Thống nhất, nơi mọi người kết hôn mà chẳng cần trải qua màn tán tỉnh — có thể thiếu vắng những câu chuyện tình yêu. Do đó, dành cho các thiếu nữ theo phái Phúc âm, đã có những câu chuyện tình yêu mang màu sắc Phúc âm, trong đó những thăng trầm của tình cảm dịu dàng được thánh hóa bởi những quan niệm cứu rỗi về Sự tái sinh và Sự chuộc tội. Những cuốn tiểu thuyết này khác với dòng tiên tri, cũng giống như một phụ nữ theo phái Hạ giáo hội thường khác với một phụ nữ theo phái Thượng giáo hội: chúng ít trịch thượng hơn một chút và dốt nát hơn rất nhiều, ít chính xác hơn một chút về cú pháp và tầm thường hơn rất nhiều.

Nhân vật nam chính Orlando trong văn học Phúc âm chính là chàng mục sư trẻ, được nhìn nhận từ góc độ của tầng lớp trung lưu, nơi những dải băng cổ áo bằng vải cambric được hiểu là có tác động rung động trái tim các thiếu nữ chẳng kém gì những cầu vai quân hàm ở các tầng lớp trên và dưới nó. Trong mô típ thông thường của những cuốn tiểu thuyết này, nhân vật chính gần như chắc chắn là một chàng mục sư trẻ, có thể bị các bà mẹ trần thế cau mày từ chối, nhưng lại chiếm đoạt trái tim các cô con gái của họ — những người "không bao giờ quên được bài giảng đó"; những cái liếc nhìn tình tứ được chộp lấy ngay trên bậc thềm bục giảng thay vì hộp lô gia nhà hát opera; những buổi trò chuyện riêng tư được nêm nếm bằng các câu trích dẫn Kinh thánh thay cho các câu trích dẫn từ các nhà thơ; và những câu hỏi về tình trạng tình cảm của nữ chính được hòa quyện cùng những lo âu về tình trạng linh hồn của nàng. Chàng mục sư trẻ luôn có hậu thuẫn là một xã hội ăn mặc lịch sự và giàu có, nếu không muốn nói là thượng lưu — vì sự ngớ ngẩn theo lối Phúc âm cũng đua đòi hợm hĩnh chẳng kém gì bất kỳ sự ngớ ngẩn nào khác — và nữ tiểu thuyết gia theo phái Phúc âm, trong khi giải thích cho bạn về mô típ con dê gánh tội ở trang này, lại tham vọng ở trang khác nhằm miêu tả phong thái và cuộc trò chuyện của giới quý tộc. Những bức tranh của cô về xã hội thượng lưu thường là những nghiên cứu kỳ quặc, nếu được xem xét như những nỗ lực của trí tưởng tượng Phúc âm; nhưng ở một điểm đặc biệt, những cuốn tiểu thuyết thuộc Trường phái Cổ cồn trắng lại mang tính hiện thực đáng khen ngợi — nhân vật nam chính ưa thích của họ, chàng mục sư trẻ theo phái Phúc âm, luôn là một nhân vật khá tẻ nhạt nhạt nhẽo.

Cuốn tiểu thuyết gần đây nhất thuộc thể loại này mà chúng ta tình cờ có trước mặt là "The Old Grey Church". Nó hoàn toàn tẻ nhạt và yếu ớt; không có một tập hợp đối tượng nào mà người viết tỏ ra nắm bắt vững chắc hơn những đối tượng khác; và chúng ta sẽ hoàn toàn bối rối không biết đoán xem trải nghiệm của cô ấy được đúc rút từ những pha sinh hoạt nào của cuộc đời, nếu không vì một số thói quen ngôn từ tầm thường vốn chỉ ra đầy đủ rằng cô ấy đã có được lợi thế — dù không thể tận dụng nó — là giao du chủ yếu với những người đàn ông và phụ nữ có phong cách và tính cách chưa từng bị mài giũa bớt đi những góc cạnh và gai góc bởi sự quy ước tinh tế. Việc một nữ tiểu thuyết gia Phúc âm cố tình tìm kiếm các chủ đề của mình giữa những tước hiệu và xe ngựa là điều kém dung thứ hơn bất kỳ ai khác. Kịch nghệ thực sự của chủ nghĩa Phúc âm — và nó có vô số kịch tính hay ho cho bất kỳ ai đủ thiên tài để nhận ra và tái hiện nó — nằm ở tầng lớp trung lưu và hạ lưu; và chẳng phải các quan điểm Phúc âm được hiểu là mang lại sự quan tâm đặc biệt đến những sinh linh bé nhỏ của trái đất, hơn là những kẻ hùng mạnh sao? Vậy tại sao các nữ tiểu thuyết gia Phúc âm của chúng ta lại không thể cho chúng ta thấy sự vận hành của các quan điểm tôn giáo của họ giữa những con người (thực sự có rất nhiều người như thế trên thế giới này) không nuôi xe ngựa, "thậm chí chẳng có lấy một cỗ xe kỉnh kít niềng đồng", những người thậm chí còn xoay sở ăn bữa tối của mình mà không cần nĩa bạc, và trong miệng họ, thứ tiếng Anh đáng ngờ của nữ tác giả sẽ hoàn toàn nhất quán? Tại sao chúng ta không thể có những bức tranh về đời sống tôn giáo trong các tầng lớp lao động ở Anh, thú vị như những bức tranh của bà Stowe về đời sống tôn giáo trong cộng đồng người da đen? Thay vì thế, những quý bà sùng đạo lại đầu độc chúng ta bằng những cuốn tiểu thuyết gợi nhớ đến những gì chúng ta đôi khi nhìn thấy ở một phụ nữ trần thế vừa mới "cải đạo": cô ta vẫn ham mê một bàn ăn sang trọng như trước, nhưng thay vì mời những anh chàng bảnh bao thì cô ta mời các mục sư; cô ta vẫn quan tâm đến trang phục của mình như trước, nhưng cô ta chọn lựa màu sắc và họa tiết trầm tỉnh hơn; cuộc trò chuyện của cô ta vẫn tầm thường như trước, nhưng sự tầm thường ấy được nêm thêm hương vị phúc âm thay vì chuyện phiếm. Trong "The Old Grey Church", chúng ta lại bắt gặp kiểu nhại lại Phúc âm tương tự đối với tiểu thuyết thời trang, và tất nhiên là gã nam tước đồi bại, mưu mô cũng không hề vắng mặt. Thật đáng công để đưa ra một mẫu mực về phong cách trò chuyện được quy cho tay quý tộc trăng hoa này — một phong cách, với chi chít chữ nghiêng và những lời bóng gió sờ sờ ra đấy, rất xứng đáng với cô Squeers. Trong một buổi tối ghé thăm tàn tích Đấu trường Colosseum, Eustace, chàng mục sư trẻ, đã tách nữ chính — cô Lushington — ra khỏi phần còn lại của nhóm để có một cuộc trò chuyện riêng tư. Gã nam tước tỏ ra ghen tị, và trút sự bực tức của mình theo cách này:

“Kia kìa, và cô Lushington chắc chắn là hoàn toàn an toàn rồi; bởi vì cô ấy đang nằm dưới sự dẫn dắt thần thánh của Giáo hoàng Eustace Đệ nhất — kẻ tất nhiên vừa mới giảng cho cô ấy một bài thuyết giáo đầy tính giáo huấn về sự đồi bại của những kẻ ngoại giáo thuở xưa, theo truyền thuyết kể lại, chính tại nơi này đã thả những con thú dữ ra xé xác Thánh Phao-lô tội nghiệp! — Ồ, không! Nhân tiện đây, tôi tin là mình đã nhầm, và bộc lộ sự thiếu hiểu biết về giáo sĩ, rằng đó hoàn toàn không phải Thánh Phao-lô, cũng chẳng phải ở đây. Nhưng không sao, nó vẫn có thể dùng làm văn bản để thuyết giảng y như thế, và từ đó rẽ sang những tín đồ Cơ đốc ngoại giáo thoái hóa ngày nay, cùng với tất cả những thói hư tật xấu của họ, và rồi kết thúc bằng lời khuyên nhủ ‘hãy bước ra khỏi giữa bọn chúng và hãy tự tách mình ra’; — và tôi chắc chắn, cô Lushington, cô đã tuân thủ nghiêm ngặt mệnh lệnh đó vào tối nay, vì chúng tôi chẳng hề thấy bóng dáng cô đâu từ lúc đến nơi. Nhưng mọi người có vẻ đều đồng ý rằng đây là một bữa tiệc vui vẻ đáng yêu, và tôi chắc chắn tất cả chúng ta đều cảm thấy rất mang ơn ngài Gray vì đã đề xuất nó; và vì ngài ấy tỏ ra là một hướng dẫn viên xuất sắc như vậy, tôi hy vọng ngài ấy sẽ nghĩ ra điều gì đó khác thú vị không kém cho tất cả mọi người.”

Thứ đối thoại lảm nhảm này, và những dòng tường thuật cũng lảm nhảm chẳng kém — thứ, giống như một bức tranh tồi, chẳng miêu tả được gì và chỉ chực chờ hé lộ điều định miêu tả — trải dài xuyên suốt cuốn sách; và chúng ta không nghi ngờ gì rằng nó được nữ tác giả khả ái coi là cấu thành nên một cuốn tiểu thuyết mang tính cải thiện tâm hồn, mà các bà mẹ Cơ đốc giáo rất nên trao vào tay con gái mình. Nhưng mọi thứ đều mang tính tương đối; chúng ta từng gặp những người ăn chay trường người Mỹ có chế độ ăn bình thường là bột khô, và khi khẩu vị cần được kích thích, họ lại gãi ngứa nó bằng bột ướt; và do đó, chúng ta có thể tưởng tượng rằng có những vòng tròn Phúc âm nơi "The Old Grey Church" được ngấu nghiến như một tác phẩm hư cấu mạnh mẽ và thú vị.

Nhưng có lẽ những cuốn tiểu thuyết ngớ ngẩn ít có khả năng đọc nổi nhất của phụ nữ chính là thể loại cổ-hiện đại, nơi lật giở cho chúng ta thấy đời sống gia đình của Jannes và Jambres, những chuyện tình riêng tư của Sennacherib, hay những đấu tranh tư tưởng và sự cải đạo tột cùng của người thợ bạc Demetrius. Từ hầu hết các cuốn tiểu thuyết ngớ ngẩn, chúng ta ít nhất có thể rút ra một trận cười; nhưng những tác phẩm thuộc trường phái cổ-hiện đại lại mang một sự ngớ ngẩn nặng nề, tựa như chì, khiến chúng ta rên rỉ. Còn điều gì có thể minh chứng rõ ràng hơn cho sự bất lực của phụ nữ văn chương trong việc tự lượng sức mình ngoài việc họ thường xuyên ôm đồm một nhiệm vụ vốn chỉ có thể được biện minh bởi sự hội tụ hiếm hoi nhất giữa kiến thức uyên bác và thiên tài? Nỗ lực xuất sắc nhất nhằm tái sinh quá khứ tất nhiên chỉ mang tính xấp xỉ — luôn ít nhiều là sự pha trộn giữa tinh thần hiện đại và hình thức cổ xưa —

Was ihr den Geist der Zeiten heisst,

Das ist im Grund der Herren eigner Geist,

In dem die Zeiten sich bespiegeln.

Thừa nhận rằng thiên tài — thứ đã tự làm cho quen thuộc với mọi di tích của một thời kỳ cổ đại — thỉnh thoảng có thể, bằng sức mạnh của sự suy đoán đầy đồng cảm, khôi phục lại những nốt nhạc còn thiếu trong "bản hòa âm của nhân loại", và tái thiết lập các mảnh vỡ thành một tổng thể thực sự mang quá khứ xa xôi đến gần chúng ta hơn, đồng thời giải mã nó cho khả năng nhận thức kém cỏi hơn của chúng ta — hình thức năng lực tưởng tượng này luôn phải thuộc về những thứ hiếm hoi nhất, bởi vì nó đòi hỏi kiến thức chính xác và tỉ mỉ cũng nhiều như sức mạnh sáng tạo. Thế nhưng chúng ta vẫn thấy phụ nữ liên tục lựa chọn cách làm cho sự tầm thường trong tâm trí của họ trở nên nổi bật hơn bằng cách khoác lên mình lớp hóa trang của những cái tên cổ xưa; bằng cách đặt thứ tình cảm yếu ớt của mình vào miệng các trinh nữ Vestal người La Mã hoặc các nàng công chúa Ai Cập, và gán những lập luận hùng biện của họ cho các đại tư tế Do Thái và các triết gia Hy Lạp. Một ví dụ gần đây về sự đần độn nặng nề này là "Adonijah, a Tale of the Jewish Dispersion" (Adonijah, Câu chuyện về người Do Thái lưu vong), một phần trong một bộ sách "kết hợp", như chúng ta được bảo, "vị giác, sự hài hước và những nguyên tắc lành mạnh." "Adonijah", chúng ta đoán thế, minh họa cho câu chuyện về "những nguyên tắc lành mạnh"; vị giác và sự hài hước có thể tìm thấy ở các thành viên khác của bộ sách. Chúng ta được thông báo trên bìa sách rằng các tình tiết của câu chuyện này "chứa đựng sự quan tâm bất thường", và phần lời tựa kết thúc thế này: "Đối với những ai cảm thấy quan tâm đến những người lưu vong của Israel và Judea, những trang sách này có lẽ sẽ cung cấp thông tin về một chủ đề quan trọng, cũng như sự giải trí." Vì "chủ đề quan trọng" mà cuốn sách này sẽ cung cấp thông tin không được chỉ định cụ thể, nên nó rất có thể nằm trong một ý nghĩa huyền bí nào đó mà chúng ta không có chìa khóa; nhưng nếu nó có liên quan đến những người lưu vong của Israel và Judea ở bất kỳ thời kỳ lịch sử nào của họ, chúng ta tin rằng một nữ sinh trung học có học thức tương đối khá đã biết nhiều hơn rất nhiều so với những gì cô sẽ tìm thấy trong "Câu chuyện về người Do Thái lưu vong" này. "Adonijah" đơn giản là loại câu chuyện tình yêu yếu ớt nhất, được cho là mang tính giáo huấn, chúng ta đoán thế, bởi vì nam chính là một tù binh Do Thái và nữ chính là một trinh nữ Vestal người La Mã; bởi vì họ và bạn bè của họ được cải đạo sang Cơ đốc giáo theo phương pháp ngắn nhất và dễ dàng nhất được phê chuẩn bởi "Hội Khuyến khích Cải đạo cho người Do Thái"; và bởi vì, thay vì được viết bằng ngôn ngữ bình dị, nó lại được tô điểm bằng thứ phong cách hoa mỹ kỳ quặc — thứ được một số nữ tiểu thuyết gia cho là mang lại màu sắc cổ xưa, và chúng ta nhận ra ngay lập tức trong những cụm từ như sau: — "tài năng trị vì rực rỡ, không thể nghi ngờ, được sở hữu bởi Hoàng đế Nero" — "hậu duệ đang tàn lụi của một thân cây cao quý" — "người bạn đời đức hạnh trên chiếc giường của hắn" — "a, bởi Vesta!" — và "Ta bảo ngươi, hỡi người La Mã." Trong số những trích dẫn vừa phục vụ cho việc giáo dục vừa làm đồ trang trí trên bìa của cuốn sách này, có một câu trích từ cô Sinclair, thông báo cho chúng ta rằng "Các tác phẩm tưởng tượng được công khai đọc bởi những người có khoa học, sự khôn ngoan và lòng đạo đức"; từ đó chúng ta cho rằng độc giả được thu lượm một suy luận đáng mừng rằng Tiến sĩ Daubeny, ông Mill, hay ông Maurice có thể cởi mở tự thưởng cho mình việc đọc "Adonijah" mà không buộc phải giấu nó giữa các gối sô pha, hay đọc nó lén lút dưới bàn ăn.

"Đừng làm thợ bánh nếu đầu ngươi làm bằng bơ," một câu tục ngữ bình dị đã nói thế, và nếu được giải mã, nó có nghĩa là: chớ để bất kỳ người phụ nữ nào lao vào nghề in ấn nếu cô ta chưa chuẩn bị sẵn sàng cho những hậu quả. Chúng ta nhận thức rõ rằng những nhận xét của mình mang một tông điệu hoàn toàn khác với các nhà phê bình — những kẻ với sự lặp lại vĩnh cửu của những cảm xúc chính xác giống hệt nhau, chỉ có thể được so sánh với trải nghiệm của các bà đỡ hàng tháng — liên tục nói với hết nữ tiểu thuyết gia này đến nữ tiểu thuyết gia khác rằng họ "chào đón" những tác phẩm của nàng "với niềm hân hoan". Chúng ta nhận thức rõ rằng những phụ nữ mà lời chỉ trích của chúng ta nhắm vào đã quen với việc được bảo rằng, bằng thứ ngôn ngữ chọn lọc nhất của nghệ thuật lăng xê, những bức tranh đời sống của họ thật rực rỡ, các nhân vật được khắc họa tốt, phong cách quyến rũ, và tình cảm cao cả. Nhưng nếu họ có xu hướng phẫn nộ trước sự thẳng thắn trong lời nói của chúng ta, chúng ta xin họ hãy suy ngẫm trong khoảnh khắc về những lời khen tằn tiện, và thường là những lời quở trách bắt bẻ, mà những kẻ tung hô họ dành cho những nhà văn có tác phẩm đang trên đường trở thành kinh điển. Ngay khi một người phụ nữ cho thấy cô ấy có thiên tài hoặc tài năng hiệu quả, cô ấy ngay lập tức nhận được sự tôn vinh là được khen ngợi vừa phải và phê bình nghiêm khắc. Bằng một sự điều chỉnh nhiệt kế đặc biệt, khi tài năng của một phụ nữ ở mức con số không, sựán phẩm của báo giới lại ở mức sôi sục; khi cô đạt đến mức độ tầm thường, nó đã chẳng còn cao hơn mức nhiệt độ mùa hè là bao; và nếu bao giờ cô đạt đến sự xuất sắc, sự nhiệt tình của giới phê bình sẽ rơi xuống điểm đóng băng. Harriet Martineau, Currer Bell, và bà Gaskell đã bị đối xử hờ hững chẳng khác nào đàn ông. Và mọi nhà phê bình — kẻ hình thành một ước tính cao về phần mà phụ nữ cuối cùng có thể gánh vác trong văn học — sẽ theo nguyên tắc mà kiêng dè mọi sự nuông chiều ngoại lệ đối với các tác phẩm của các nữ văn sĩ. Bởi vì rõ ràng đối với bất kỳ ai nhìn nhận một cách vô tư và rộng khắp vào nền văn học nữ tính rằng những thiếu sót lớn nhất của nó hầu như không bắt nguồn từ việc thiếu năng lực trí tuệ bằng việc thiếu những phẩm chất đạo đức góp phần tạo nên sự xuất sắc trong văn chương — sự siêng năng kiên nhẫn, ý thức trách nhiệm liên quan đến việc xuất bản, và sự trân trọng tính thiêng liêng của nghệ thuật người cầm bút. Ở phần lớn các cuốn sách của phụ nữ, bạn nhìn thấy thứ sự dễ dãi sinh ra từ việc thiếu vắng bất kỳ tiêu chuẩn cao cả nào; sự phong phú trong sự kết hợp ngớ ngẩn hoặc sự bắt chước yếu ớt mà một chút tự phê bình có thể chặn đứng và biến thành cằn cỗi; giống như việc thiếu hoàn toàn tai nghe nhạc sẽ khiến mọi người hát lệch tông, trong khi chỉ cần một chút nhạy cảm giai điệu cũng đủ khiến họ im lặng. Sự hư vinh ngớ ngẩn muốn xuất hiện trên bản in, thay vì bị cân bằng lại bởi bất kỳ ý thức nào về sự suy thoái trí tuệ hoặc đạo đức ngụ ý trong việc sáng tác phù phiếm, lại dường như được khuyến khích bởi ấn tượng sai lầm tột cùng rằng việc viết lách tự thân nó đã là một bằng chứng về sự vượt trội ở một người phụ nữ. Trên cơ sở này, chúng ta tin rằng trí tuệ trung bình của phụ nữ bị đại đa số văn học nữ tính đại diện một cách bất công, và trong khi một số ít phụ nữ viết hay thì đứng ở rất xa phía trên mức trí tuệ thông thường của giới tính họ, thì đông đảo những phụ nữ viết tồi lại đứng ở rất xa phía dưới mức đó. Thế nên, rốt cuộc thì, những nhà phê bình nghiêm khắc nhất đang hoàn thành một bổn phận hiệp sĩ khi tước đi ở thực tế thuần túy của việc phụ nữ cầm bút bất kỳ thứ uy tín giả tạo nào có thể mang lại cho nó một sức hút lừa dối, đồng thời khuyến khích những phụ nữ có năng lực tầm thường — như là một dịch vụ tối thiểu mang tính tiêu cực mà họ có thể cống hiến cho giới tính của mình — hãy từ bỏ việc viết lách.

Lời bào chữa thường trực cho những phụ nữ trở thành nhà văn mà không có bất kỳ phẩm chất đặc biệt nào chính là xã hội đã khép lại các lĩnh vực nghề nghiệp khác đối với họ. Xã hội là một thực thể rất đáng trách, và phải chịu trách nhiệm cho việc sản xuất ra vô số mặt hàng không lành mạnh, từ dưa muối hỏng cho đến thơ ca tồi. Nhưng xã hội, giống như "vật chất", Chính phủ Nữ hoàng, và những cõi trừu tượng cao cả khác, cũng gánh phần blame (trách nhiệm) quá đáng cũng như sự ca ngợi quá đáng. Nơi nào có một người phụ nữ viết vì mưu sinh, chúng ta tin rằng có ba người phụ nữ viết vì sự hư vinh; và bên cạnh đó, có một điều gì đó mang tính khử trùng mạnh mẽ trong bản thân thực tế lành mạnh của việc lao động kiếm sống, đến mức loại văn học nữ tính rác rưởi và mục nát nhất hầu như không thể được sản sinh ra trong những hoàn cảnh đó. "Trong mọi lao động đều có lợi nhuận"; nhưng những cuốn tiểu thuyết ngớ ngẩn của các quý bà, chúng ta tưởng tượng, ít là kết quả của lao động hơn là của sự nhàn rỗi bận rộn.

Thật may mắn, chúng ta không phụ thuộc vào lý luận để chứng minh rằng Tiểu thuyết là một lĩnh vực văn học trong đó phụ nữ, theo cách riêng của họ, có thể hoàn toàn sánh ngang với đàn ông. Một chùm những cái tên vĩ đại, cả đang sống lẫn đã khuất, lao vào trí nhớ chúng ta như bằng chứng cho thấy phụ nữ có thể sản xuất ra những cuốn tiểu thuyết không chỉ hay, mà còn nằm trong số những tác phẩm hay nhất — những cuốn tiểu thuyết, hơn nữa, mang một đặc thù quý giá, nằm hoàn toàn tách biệt với năng lực và trải nghiệm mang tính nam tính. Không có hạn chế giáo dục nào có thể khép cửa ngăn cản phụ nữ tiếp cận với các chất liệu của tiểu thuyết, và không có thể loại nghệ thuật nào lại tự do khỏi những yêu cầu cứng nhắc như thế. Giống như những khối tinh thể, nó có thể mang bất kỳ hình thức nào, và vẫn đẹp đẽ; chúng ta chỉ cần rót vào những yếu tố đúng đắn — sự quan sát chân thực, sự hài hước và niềm đam mê. Nhưng chính sự vắng mặt của yêu cầu cứng nhắc này lại cấu thành nên sự cám dỗ chết người của việc viết tiểu thuyết đối với những phụ nữ bất tài. Phụ nữ thường không bị lừa dối một cách thô thiển về khả năng chơi đàn piano của họ; ở đây, một số khó khăn tích cực về mặt kỹ thuật phải được chinh phục, và sự bất tài không thể tránh khỏi việc gục ngã. Mọi nghệ thuật có kỹ thuật tuyệt đối của nó đều được bảo vệ, ở một mức độ nhất định, khỏi sự xâm nhập của sự đần độn chỉ biết dùng tay trái. Nhưng trong việc viết tiểu thuyết, không có rào cản nào để sự bất lực vấp phải, không có tiêu chí bên ngoài nào ngăn cản một nhà văn nhầm lẫn sự dễ dãi ngớ ngẩn với sự thông thạo. Và thế là chúng ta lặp đi lặp lại câu chuyện cũ về con lừa trong ngụ ngôn của La Fontaine, kẻ vỗ chiếc mũi của mình vào cây sáo, và khi thấy nó phát ra chút âm thanh liền thốt lên: "Ta cũng biết thổi sáo đấy chứ" — một ngụ ngôn mà chúng ta xin trao gửi, khi chia tay, để suy ngẫm cho bất kỳ nữ độc giả nào đang có nguy cơ bổ sung vào số lượng những "tiểu thuyết ngớ ngẩn của các nữ tiểu thuyết gia".

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.