Bằng một giọng điềm đạm, đoan trang, Poirot bắt đầu bài diễn giải của mình.

“Anh thấy lạ lắm phải không, bạn tôi ơi, khi một kẻ lại tự lên kế hoạch cho cái chết của chính mình? Lạ đến mức anh thà gạt bỏ sự thật vì cho nó là hoang đường, rồi quay lại bám lấy một câu chuyện trên thực tế vô lý gấp mười lần. Vâng, ông Renauld đã tự sắp đặt cái chết cho chính mình, nhưng có một chi tiết có lẽ anh đã bỏ sót—ông ấy không hề có ý định thực sự chết.”

Tôi lắc đầu, lòng đầy hoang mang.

“Nhưng không, mọi chuyện thực ra rất đơn giản,” Poirot ôn tồn nói. “Đối với tội ác mà ông Renauld dự tính, thứ cần đến không phải là một kẻ sát nhân, như tôi đã nói với anh, mà là một cái xác. Hãy cùng tái dựng lại sự việc, nhưng lần này nhìn nhận chúng từ một góc độ khác.

Georges Conneau trốn chạy công lý—sang Canada. Ở đó, dưới một cái tên giả, ông ta kết hôn, và cuối cùng tạo dựng được một cơ đồ khổng lồ ở Nam Mỹ. Nhưng rồi nỗi hoài hương quê cũ cứ day dứt khôn nguôi trong lòng ông. Hai mươi năm đã trôi qua, ngoại hình ông đã thay đổi rất nhiều, chưa kể ông nay đã là một người có địa vị hiển hách đến mức chẳng ai có thể liên hệ ông với kẻ trốn truy nã từ bao năm trước. Ông cho rằng việc trở về là hoàn toàn an toàn. Ông chọn Anh làm đại bản phóng chính, nhưng dự định sẽ trải qua những mùa hè ở Pháp. Và trớ trêu thay, cái công lý mù mịt vốn định đoạt số phận con người, không cho phép họ trốn tránh hậu quả từ những hành động của mình, lại đưa ông đến Merlinville. Ở đó, trên cả đất nước Pháp rộng lớn, lại có đúng một con người đủ khả năng nhận ra ông. Dĩ nhiên, đó là một mỏ vàng đối với bà Daubreuil, và một mỏ vàng mà bà ta chẳng dại gì bỏ lỡ cơ hội trục lợi. Ông hoàn toàn bất lực, nằm trọn trong lòng bàn tay của ả. Và ả ta tống tiền ông không thương tiếc.

Và rồi điều gì phải đến cũng đến. Jack Renauld đem lòng yêu cô thiếu nữ xinh đẹp mà cậu gặp hầu như mỗi ngày, và muốn cưới cô làm vợ. Điều đó khiến người cha nổi giận. Bằng mọi giá, ông ta phải ngăn cản con trai mình kết hôn với con gái của người đàn bà độc ác này. Jack Renauld không hề hay biết gì về quá khứ của cha mình, nhưng bà Renauld thì biết tất cả. Bà là một người phụ nữ có bản lĩnh kiên cường, và dành trọn tình yêu sâu sắc cho chồng. Họ cùng nhau bàn bạc. Renauld chỉ nhìn thấy một lối thoát duy nhất—cái chết. Ông ta phải giả chết, để rồi thực chất là trốn sang một đất nước khác, nơi ông sẽ làm lại từ đầu dưới một cái tên giả, và nơi bà Renauld, sau khi đóng tròn vai góa phụ một thời gian, có thể đến đoàn tụ với ông. Việc nắm giữ quyền kiểm soát tiền bạc là vô cùng cốt thiết, thế nên ông ta đã sửa đổi di chúc. Ban đầu họ định xoay sở với cái xác ra sao, tôi cũng không rõ—có lẽ là bộ xương của một sinh viên mỹ thuật—rồi tạo ra một vụ hỏa hoạn hay thứ gì đại loại thế, nhưng khi kế hoạch chưa kịp chín muồi thì một sự kiện xảy ra đã tạo cơ hội thuận lợi rơi vào tay họ. Một tên lang thang bặm trợn, hung hăng và hay chửi bới, đã mò được vào khu vườn. Xảy ra giằng co, ông Renauld định tống cổ hắn ra ngoài, và thình lình gã lang thang, vốn là một kẻ mắc bệnh động kinh, ngã lăn ra giật kinh phong. Hắn đã chết. Ông Renauld gọi vợ mình tới. Cả hai cùng kéo hắn vào căn lều—như chúng ta đã biết, sự việc diễn ra ngay bên ngoài—và họ nhận ra cơ hội tuyệt vời trời ban cho mình. Gã đàn ông chẳng có chút nét nào giống ông Renauld, nhưng hắn ở tuổi trung niên, mang vóc dáng thông thường của người Pháp. Thế là quá đủ.

Tôi đoán rằng họ đã ngồi trên chiếc ghế dài ở đằng kia, ngoài tầm với tai của ngôi nhà, để bàn thảo sự việc. Kế hoạch của họ được vạch ra rất nhanh chóng. Việc nhận dạng buộc phải dựa hoàn toàn vào lời khai của bà Renauld. Jack Renauld và người tài xế (đã làm việc với ông chủ được hai năm) phải được tống khứ đi nơi khác. Các nữ gia nhân người Pháp khó lòng mà bén mảng đến gần cái xác, và dù thế nào đi nữa, Renauld cũng dự định thực hiện các biện pháp để đánh lừa bất kỳ ai không có khả năng nhận ra những chi tiết nhỏ nhặt. Masters bị sai đi vắng, một bức điện tín được gửi cho Jack, chọn Buenos Aires để làm tăng thêm tính xác thực cho câu chuyện mà Renauld đã bịa ra. Từng nghe tiếng tôi như một vị thám tử già vô danh tiểu tốt, ông ta đã viết thư cầu cứu với sự đinh ninh rằng khi tôi đến, bức thư xuất hiện sẽ tạo ra tác động sâu sắc đến quan tòa thẩm vấn—và quả thực, mọi chuyện đã diễn ra đúng như thế.

Họ mặc cho cái xác lang thang bộ đồ của ông Renauld, rồi để chiếc áo khoác và quần rách rưới của hắn ngay bên cửa lều, không dám mang chúng vào trong nhà. Và rồi, để làm tăng thêm sức thuyết phục cho câu chuyện mà bà Renauld sắp kể, họ đâm con dao găm hàng không xuyên qua trái tim hắn. Đêm hôm đó, ông Renauld sẽ trói và nhét giẻ vào miệng vợ mình trước, rồi cầm xẻng đào một cái huyệt ở chính khoảnh đất mà ông biết một cái—ông gọi nó là gì nhỉ? Bunkair?—sắp được xây dựng. Việc cái xác phải được tìm thấy là điều cốt thiết—bà Daubreuil tuyệt đối không được hoài nghi điều gì. Mặt khác, nếu để trôi qua một chút thời gian, mọi mối nguy hiểm về việc nhận diện sẽ giảm đi đáng kể. Sau đó, ông Renauld sẽ mặc đống giẻ rách của tên lang thang lên người, lết thết ra nhà ga, rồi lặng lẽ rời đi trên chuyến tàu lúc 12 giờ 10 phút. Vì vụ án mạng được cho là diễn ra hai giờ sau đó, nên sẽ chẳng có chút nghi ngờ nào có thể đổ lên đầu ông ta.

Anh có thể thấy sự bực bội của ông ta trước chuyến thăm vô thời điểm của cô bé Bella. Mọi khoảnh khắc chậm trễ đều mang tính tử huyệt đối với kế hoạch của ông ta. Tuy vậy, ông ta vẫn tống khứ cô bé đi càng sớm càng tốt. Rồi đến lúc ra tay! Ông ta để hé cửa trước một chút nhằm tạo ấn tượng rằng những kẻ sát nhân đã tẩu thoát theo hướng đó. Ông ta trói và nhét giẻ vào miệng bà Renauld, sửa chữa lại sai lầm của hai mươi hai năm trước khi mà độ lỏng của dây trói từng khiến sự nghi ngờ đổ dồn lên tòng phạm của ông ta, nhưng vẫn để bà ta nắm vững kịch bản về cơ bản y hệt như những gì ông từng bịa ra trước đó, chứng tỏ sự phản kháng vô thức của tâm trí đối với tính nguyên bản. Đêm trời lạnh buốt, ông ta khoác thêm chiếc áo choàng bên ngoài lớp đồ lót, với ý định sẽ vứt nó xuống huyệt cùng cái xác. Ông ta bước ra qua đường cửa sổ, cẩn thận san lấp luống hoa để rồi vô tình để lại những dấu vết rõ rành rành tố cáo chính mình. Ông ta đi ra cánh đồng gôn vắng lặng, và đào—rồi—”

“Rồi sao?”

“Rồi thì,” Poirot nghiêm nghị nói, “công lý mà ông ta đã cố trốn chạy bấy lâu nay cuối cùng cũng bắt kịp ông ta. Một bàn tay vô danh đã đâm lén từ sau lưng… Giờ đây, Hastings, anh đã hiểu ý tôi khi nói về hai tội ác rồi chứ. Tội ác đầu tiên, vụ án mạng mà ông Renauld, trong sự kiêu ngạo của mình, đã yêu cầu chúng ta điều tra (à, nhưng ông ta đã mắc một sai lầm chết người ở đó! Ông ta đã đánh giá thấp Hercule Poirot!) đã được giải quyết. Nhưng ẩn giấu đằng sau nó là một câu đố sâu xa hơn. Và việc giải mã nó sẽ vô cùng khó khăn—bởi vì kẻ thủ ác trong sự khôn ngoan của mình, đã hài lòng tận dụng những cỗ máy do chính ông Renauld chuẩn bị sẵn. Đây thực sự là một bí ẩn vô cùng rắc rối và hóc búa cần lời giải. Một tên tay mơ non tay như Giraud, kẻ chẳng thèm đặt chút tin tưởng nào vào tâm lý học, thì cầm chắc thất bại.”

“Anh thật phi thường, Poirot,” tôi trầm trồ thán phục. “Tuyệt đối phi thường. Trên đời này chẳng có ai ngoài anh có thể làm được điều đó!”

Tôi nghĩ lời khen ngợi của mình đã làm ông phế lòng. Có lẽ đây là lần hiếm hoi trong đời, trông ông có vẻ ngượng ngùng.

“A, thế ra anh không còn coi thường lão Papa Poirot tội nghiệp nữa sao? Anh lại chuyển lòng trung thành từ con chó săn người sang đây à?”

Cách gọi của ông dành cho Giraud chưa bao giờ thất bại trong việc khiến tôi mỉm cười.

“Dĩ nhiên rồi. Anh đã lấn lướt hắn một cách ngoạn mục.”

“Cái gã Giraud tội nghiệp ấy,” Poirot nói, tỏ vẻ khiêm tốn nhưng không thành công. “Chắc chắn đó không hẳn là do ngu ngốc. Hắn chỉ gặp la mauvaise chance (vận đen) một hoặc hai lần. Chẳng hạn như mái tóc đen cuộn tròn quanh con dao găm. Ít ra thì, nó cũng rất dễ gây hiểu lầm.”

“Thú thật với anh nhé, Poirot,” tôi chầm chậm nói, “ngay cả lúc này tôi vẫn chưa hoàn toàn hiểu—tóc của ai vậy?”

“Tóc của bà Renauld chứ ai. Đó chính là lúc la mauvaise chance chen chân vào. Tóc của bà ấy, vốn dĩ nguyên thủy là màu đen, nay đã bạc hầu như hoàn toàn. Nó hoàn toàn có thể là một sợi tóc bạc—và khi ấy, dù cố gắng đến mấy đi nữa Giraud cũng không thể tự thuyết phục nổi rằng nó xuất hiện trên đầu Jack Renauld! Nhưng mọi thứ đều đồng bộ với nhau cả. Sự thật lúc nào cũng phải bị bóp méo để khớp với giả thuyết! Chẳng phải Giraud đã tìm thấy dấu vết của hai người, một nam một nữ, trong căn lều đó sao? Và điều ấy khớp thế nào với màn tái dựng vụ án của hắn? Tôi nói cho anh biết nhé—nó chẳng khớp tẹo nào cả, và thế là chúng ta sẽ chẳng còn nghe hắn nhắc đến chúng nữa! Tôi hỏi anh, đó có phải là một cách làm việc có phương pháp không? Đại tài Giraud! Giraud vĩ đại chẳng qua chỉ là một quả bóng bay đồ chơi—căng phồng lên vì sự tự phụ của chính mình. Nhưng tôi, Hercule Poirot, kẻ bị hắn coi thường, sẽ là chiếc kim nhỏ châm thủng quả bóng bay lớn ấy—comme ça!” Và ông thực hiện một cử chỉ đầy biểu cảm. Rồi, dịu giọng lại, ông tiếp tục:

“Không còn nghi ngờ gì nữa, khi bà Renauld hồi phục, bà ấy sẽ lên tiếng. Khả năng con trai mình bị buộc tội giết người chưa từng xuất hiện trong tâm trí bà. Làm sao có thể cơ chứ, khi bà đinh ninh rằng nó đang ở ngoài khơi an toàn trên con tàu Anzora? À! voilà une femme (thật là một người phụ nữ tuyệt vời), Hastings! Thật là nghị lực, thật là tự chủ biết bao! Bà ấy chỉ sơ sẩy đúng một lần. Khi chồng đột ngột trở về: ‘Bây giờ thì—không quan trọng nữa.’ Và chẳng ai chú ý—chẳng ai nhận ra ý nghĩa của những lời nói đó. Thật là một vai diễn khủng khiếp mà bà ấy phải gánh chịu, người phụ nữ đáng thương. Hãy tưởng tượng cú sốc khi bà đến để nhận dạng thi thể và, thay vì những gì mình mong đợi, lại nhìn thấy chính hình hài không còn hơi thở của người chồng mà bà vẫn tưởng là đang ở cách xa hàng dặm trời vào lúc này. Chẳng trách bà ấy ngất xỉu! Nhưng kể từ đó, dẫu cho đau buồn và tuyệt vọng, bà đã diễn tròn vai của mình một cách kiên quyết nhường nào, và nỗi thống khổ ấy hẳn phải cào xé tâm can bà biết bao. Bà ấy không thể thốt lên một lời nào để dẫn đường cho chúng ta tới chỗ những kẻ sát nhân thực sự. Vì lợi ích của con trai, không ai được phép biết rằng Paul Renauld chính là tên tội phạm Georges Conneau. Đòn giáng cuối cùng và cay đắng nhất, bà đã công khai thừa nhận rằng bà Daubreuil chính là nhân tình của chồng mình—bởi vì một chút bóng gió về tống tiền cũng có thể mang lại tai họa cho bí mật của bà. Bà ấy thật khéo léo làm sao khi đối phó với quan tòa thẩm vấn lúc ông ta gặng hỏi xem có điều gì bí ẩn trong quá khứ của chồng mình không. ‘Chắc chắn chẳng có gì lãng mạn thế đâu, thưa ngài thẩm quan.’ Thật hoàn hảo biết bao, giọng điệu khoan dung, chút châm biếm buồn bã thoảng qua. Ngay lập tức quan tòa Hautet cảm thấy mình thật ngốc nghếch và đậm chất kịch nghệ. Vâng, bà ấy là một người phụ nữ vĩ đại! Nếu bà yêu một tên tội phạm, thì bà đã yêu hắn một cách vô cùng cao cả!”

Poirot chìm đắm vào dòng suy tưởng.

“Còn một chuyện nữa, Poirot, thế còn khúc ống chì thì sao?”

“Anh không hiểu ư? Để làm biến dạng khuôn mặt nạn nhân đến mức không thể nhận dạng được. Chính thứ đó đã đưa tôi bước lên đúng hướng từ đầu. Và cái tên ngốc nghếch Giraud đó, cứ bu bám lấy nó để đi tìm những mẩu diêm! Chẳng phải tôi đã nói với anh rằng một manh mối dài hai thước cũng có giá trị chẳng kém gì một manh mối dài hai phân hay sao?”

“Chà, thế thì Giraud phen này sẽ phải ngậm bồ hòn làm ngọt rồi,” tôi vội vã nhận xét, nhằm lái cuộc hội thoại rời xa những thiếu sót của chính mình.

“Như tôi đã nói lúc nãy, hắn sẽ thế thật sao? Nếu hắn đã tìm đến đúng kẻ thủ ác bằng một phương pháp sai lầm, thì hắn sẽ chẳng thèm để điều đó làm mình bận tâm đâu.”

“Nhưng chắc chắn là—” tôi khựng lại khi nhận ra hướng đi mới của sự việc.

“Anh thấy đấy, Hastings, giờ thì chúng ta phải bắt đầu lại từ đầu. Ai đã sát hại ông Renauld? Một kẻ nào đó lai vãng gần Biệt thự ngay trước mười hai giờ đêm hôm đó, một kẻ sẽ được hưởng lợi từ cái chết của ông ấy—sự miêu tả ấy khớp với Jack Renauld một cách quá ư hoàn hảo. Tội ác đó không nhất thiết phải được premeditated (lên kế hoạch trước). Và cả con dao găm nữa chứ!”

Tôi giật mình, tôi đã không nhận ra điểm đó.

“Dĩ nhiên rồi,” tôi nói. “Con dao găm thứ hai mà chúng ta tìm thấy trên người gã lang thang là của bà Renauld. Vậy là có hai con dao.”

“Chắc chắn rồi, và vì chúng là một cặp giống hệt nhau, nên hiển nhiên Jack Renauld chính là chủ nhân. Nhưng điều đó không làm tôi lo lắng lắm. Thực ra tôi đã có một ý tưởng nhỏ về chuyện đó. Không, cáo buộc tồi tệ nhất chống lại cậu ta lại thuộc về tâm lý học—di truyền, bạn tôi ơi, di truyền! Cha nào con nấy—dù nói gì đi nữa, Jack Renauld vẫn là con trai của Georges Conneau.”

Giọng ông trầm ngâm và đầy quả quyết, khiến tôi không khỏi bị thuyết phục dẫu không muốn.

“Ý tưởng nhỏ mà anh vừa nhắc đến là gì vậy?” tôi hỏi.

Thay cho câu trả lời, Poirot nhìn chiếc đồng hồ bỏ túi mặt củ dải của mình, rồi hỏi:

“Mấy giờ thì có chuyến tàu chiều từ Calais sang?”

“Khoảng năm giờ, tôi nghĩ vậy.”

“Thế thì quá chuẩn. Chúng ta vừa vặn đủ thời gian.”

“Anh định sang Anh à?”

“Vâng, bạn của tôi.”

“Để làm gì?”

“Để tìm một nhân chứng—có thể là vậy.”

“Ai cơ?”

Với một nụ cười khá kỳ lạ hiện trên khuôn mặt, Poirot đáp:

“Cô Bella Duveen.”

“Nhưng anh sẽ tìm cô ta bằng cách nào—anh biết gì về cô ta chứ?”

“Tôi chẳng biết gì về cô ta cả—nhưng tôi có thể đoán được khối thứ. Chúng ta có thể mặc nhiên cho rằng tên cô ta là Bella Duveen, và vì cái tên đó nghe có vẻ quen quen đối với ông Stonor, dẫu rõ ràng không liên quan gì đến gia đình Renauld, nên rất có thể cô ta là người làm nghệ thuật sân khấu. Jack Renauld là một thanh niên lắm tiền nhiều của và mới hai mươi tuổi. Sân khấu chắc chắn phải là nơi chốn dung dưỡng cho mối tình đầu của cậu ta. Nó cũng hoàn toàn trùng khớp với nỗ lực xoa dịu cô ta bằng một tờ séc của ông Renauld. Tôi nghĩ mình sẽ tìm ra cô ta thôi—đặc biệt là với sự trợ giúp của thứ này.”

Và ông lấy ra bức ảnh mà tôi từng thấy ông nhét vào ngăn kéo của Jack Renauld. Dòng chữ “Thân tặng từ Bella” được viết nguệch ngoạc ở góc ảnh, nhưng thứ thu hút ánh nhìn đầy mê muội của tôi lại không phải là dòng chữ đó. Bức hình chụp không được sắc nét cho lắm—nhưng dẫu vậy, với tôi thì nó hoàn toàn không thể nhầm lẫn vào đâu được. Tôi cảm thấy một cơn lạnh buốt thắt ruột thắt gan, tựa như một tai ương khôn cùng vừa giáng xuống đầu mình.

Đó chính là gương mặt của nàng Lọ Lem.