Bác thợ rèn tìm được tấm kẽm, cuộn tròn lại để làm cái loa. Cầm loa nói ở đầu làng thì cuối làng nghe được. Thế là chấm dứt công việc mệt nhọc của ông mõ từ xưa đến nay cứ cầm chiếc mũ đi rao khắp các ngả đường làng. Chiếc loa kẽm vừa làm xong, người ta trèo lên cây phượng ở nhà thờ đại tôn để gọi thử, người lớn trẻ con kéo nhau ra đứng quanh gốc phượng xem ông gọi loa như xem một sự việc mới lạ.
Cả ngày hôm ấy, chiếc loa được dùng vào công việc đặc biệt: báo tin đám cưới o Theo lấy anh Mẫn, Chốc chốc tiếng loa lại rống lên: "A lo... a lo... a lo... Mời toàn thể bà con dân làng tối hôm nay đến nhà anh Mẫn dự đám cưới đời sống mới. A lo... a lo... a lo. Thèo đã nêu một tấm gương sáng: không đòi lễ cưới linh đình, tốn kém, mà chỉ đòi bên nhà trai mang sang hai quả lựu đạn. A lo... a lo...”
Trung đội dân quân đang luyện tập ở sân vận động khi nghe loa báo tin o Thèo “chỉ đòi bên nhà trai mang sang hai quả lựu đạn” thì mấy o phì cười. Đồng chí trung đội trưởng vội vàng chạy đến bịt mồn mấy o lại, ý nói cười như thế là mất tính chất nghiêm túc của vấn đề.
Bố o Thèo thì buồn bã, tỉ tê với mấy bác hàng xóm: “Nuôi nó lớn chừng ấy tuổi, bây giờ đem cho không. Rẻ rúng quá. Có cái đời sống nào mà công lao bố mẹ nuôi lớn lên rồi đem cho không. Đẻ ra con trai thời buổi này sướng thật, được vợ giữa trời, chẳng tốn kém một đồng, một cân nếp nào...”. Nhưng bà mẹ o Thèo thì ngược lại, khi nghe loa báo tin về đám cưới đời sống mới của con mình, bà chạy đi khoe khắp làng: “Cách mạng thành công rồi, nhà tôi có thiệt thòi, nhưng nhà tôi nêu được tấm gương cho bà con noi theo... Tôi nghĩ như cái hồi phong kiến đế quốc, mổ bò mổ lợn, tốn kém của cải của nhà nước của nhân dân. Bây giờ khác rồi, ai cũng phải có ý thức tiết kiệm để kháng chiến để kiến quốc...”
Cách mạng về, cái gì cũng mới cũng lạ. Việc cưới xin hệ trọng đến cả đời của con người mà người ta cũng xem nhẹ hẫng như không có gì xảy ra. Tối đã vào lễ cưới mà buổi sáng chú rể vẫn đi tập quân sự, cô dâu vẫn đi cấy dưới đồng Lao. Hai người đều làm ra cái vẻ việc lấy chồng lấy vợ là hoàn toàn việc riêng của mình, chứ đâu phải là việc xã hội, mà đã là việc riêng cá nhân thì không nên làm ảnh hưởng đến xã hội. Trong lòng họ có xốn xang chờ đợi tối tân hôn hay không, ai mà biết được, họ có dám thổ lộ với ai đâu.
Làng cấp cho trung đội dân quân mấy sào ruộng ở cánh đồng Lao để gây “quỹ quân sự”, vì cấy chưa xong, o Thèo phải cùng các nữ đội viên đi cấy tiếp. Lúc ngồi ăn cơm trưa trên bờ ruộng, bà Tạo kể chuyện mình thời con gái nào là lúc sắp lây chồng bà đòi bên nhà trai may cho bộ quần áo này quần áo nọ, nào là đòi đôi khuyên vàng để dành làm vốn, nào là trước ngày cưới bố mẹ cho nghỉ việc đến bốn, năm hôm. O Theo quay mặt, rơm rớm nước mắt, rồi lại và cười để tỏ ra rằng “đó là cái việc thời phong kiến”.
Mãi đến quá nửa chiều, tiếng loa từ trong thôn vẳng ra: “A lo... a lo... Mời bà con dân làng lo cơm nước sớm hơn mọi hôm để đi dự đám cưới o Theo anh Mẫn...”, đám nữ dân quân mới vội vàng rửa chân tay, rời đồng Lao về làng. Xâm xẩm tối, nhà anh Mẫn đã chật ních người. Cả làng Hậu Luật, hầu như gia đình nào cũng cử đại biểu đến dự đám cưới, có gia đình khóa cửa, đi cả nhà. Hội mùa xuân cũng chỉ đông đến thế là cùng. Nhiều người quen như đi dự mít tinh, biểu tình, mang theo ghế ngồi ngoài ngõ, ngoài vườn.
Các cụ già cũng đến rất sớm. Hết hút thuốc lào lại nhai trầu. Hết nhai trầu lại uống nước chè xanh. Trò chuyện mãi cũng nhạt. Có cụ tựa đầu vào cột, ngáy khò khò. Bố mẹ anh Mẫn cứ cảm thấy ngượng ngượng, khó coi thế nào ấy. Chẳng lẽ đời sống mới lại như thế này ư? Ông bà bèn vội vội vàng vàng bắt mấy con gà làm thịt, mua mấy chai rượu để các cụ ngồi cho đỡ nhạt miệng.
Rượu vừa rót ra, bỗng có iếng ồn ào ngoài ngõ: Bác Chất Kế đến! Bác Chắt Kế đến! Thật là vinh dự cho đôi tân hôn anh Mẫn - o Thèo, đám cưới tổ chức đúng hôm bác Chắt kế trên tỉnh về. Bác Chắt Kế vui vẻ ngồi nói chuyện với các cụ...
“Tất cả mọi người... Nghiêm!”
Có ai đó hô lên dõng dạc, oai nghiêm.
Từ ngoài ngõ, ai đó lại hộ tiếp: “Chú ý, đi đều... bước! Một hai... một hai...” Đám người rẽ ra hai bên. Anh Mẫn o Theo ăn vận kiểu quân sự, dây da thắt ngang lưng, vai đeo súng, đĩnh đạc tiến vào.
Đó là gương mặt của cô dâu chú rể.
Bác Chắt Kế đứng dậy, giơ tay: “Cho các con ngồi xuống”. Mẫn và Thèo ngồi trên chõng tre đã đặt sẵn giữa nhà. Bác nói dài lắm: “Phe đồng minh đã thắng lợi hoàn toàn ở châu Âu cũng như ở châu Á. Nước ta giành được độc lập. Tư tưởng canh tân vô sản phải được thực hiện. Hử... Việt Minh lãnh đạo toàn dân đứng lên vừa kháng chiến vừa kiến quốc. Hử... Đám cưới cũng phải tiết kiệm...” Bác quay về phía Mẫn và Thèo: “Các con đứng dậy”. Mẫn và Thèo đứng dậy như cái máy. Bác nói tiếp: “Hai con vui duyên mới không được quên nhiệm vụ canh tân vô sản. Hử... Các con là những công dân của nước Việt Nam độc lập. Hử... Bọn thực dân Pháp đang lăm le quay lại. Hử... tên Việt gian Nguyễn Văn Thinh đang âm mưu cắt Nam Kỳ. Hử... Các con phải xứng đáng là những chiến sĩ bảo vệ nền độc lập của nước nhà...” Nhìn về phía Mẫn và Thèo, bác giơ tay: “Các con ngồi xuống.”
Dân làng im phăng phắc nghe bác Chắt Kế diễn thuyết. Nhưng buồn cười nhất là thỉnh thoảng bác lại nói “Các con đứng lên... Các con ngồi xuống...” Nín mãi không được, thằng Bàng đứng bên cạnh tôi phì cười. Thằng Bá vội vàng đưa bàn tay bịt chặt mồm Bàng. Bàng nuốt tiếng cười vào cổ, ho sặc sụa...
