Ngón tay mập mạp của Nhị lão bản chậm rãi di chuyển trên trang sổ sách. Ánh mặt trời xuyên qua những ô cửa gỗ kiểu cách chiếu vào, khiến ngón tay Nhị lão bản hiện lên vẻ đỏ sẫm bóng loáng, trông chẳng khác nào một chiếc xúc xích hảo hạng. Ở đoạn giữa chiếc "xúc xích" ấy có một chiếc đai vàng, một viên kim cương to bằng hạt đậu đang lấp lánh tỏa sáng, làm cho mí mắt lão Hồ cứ giật liên hồi.

Ngón tay mập mạp của Nhị lão bản bỗng dừng lại ở một hàng trên sổ sách, miệng khẽ lẩm bẩm: "Triệu Tam Bảo — năm Dân Quốc thứ hai mươi mốt thiếu năm thạch gạo thuê; — năm hai mươi hai, tám thạch; ngày mười tháng mười một năm hai mươi ba thu được một thạch năm đấu, ngày hai mươi hai thu được tám đấu, còn thiếu mười bốn thạch bảy đấu. Cái gì! (Giọng Nhị lão bản bỗng nhiên bùng nổ) Cái gì! Lão Hồ! Năm nay hộ Triệu Tam Bảo này lại nợ toàn bộ sao? Thật không ra làm sao cả!"

"Đã đòi hai lần rồi, như cắt thịt mới lấy được của họ hai thạch ba đấu; nhưng không đi lần thứ ba."

Lão Hồ vừa trả lời, vừa không rời mắt khỏi viên kim cương tỏa ánh hào quang trên ngón tay Nhị lão bản.

"Tại sao không đi lần thứ ba?" Giọng Nhị lão bản trở nên sắc lẹm và lạnh lẽo.

"Thái thái bảo tôi đừng đi nữa. Vợ của Triệu Tam Bảo đã đến cầu xin Thái thái, nói rằng họ là tá điền đời cũ đã hai ba mươi năm nay, từ thời Lão thái gia còn sống đã làm rồi, từ trước tới nay chưa hề thiếu nợ; năm nay quả thực hạn hán quá nặng nề, họ thực sự không còn cách nào khác, cầu xin Thái thái mở lòng từ bi; vợ Triệu Tam Bảo đó thực biết nói chuyện, — Thái thái... Thái thái liền bảo tôi không cần đi đòi nữa."

"Chết tiệt! — Ấy! Ấy! Thái thái thật hồ đồ! Chẳng chịu nổi ba câu nói ngon ngọt của người ta! Này, lão Hồ, — à à, ta nhớ ra rồi, đời trước nhà Triệu Tam Bảo này từng làm phu kiệu cho Lão thái gia, nhờ cái chút ân tình đó mà nịnh nọt làm Lão thái gia vui vẻ, lẽ ra ruộng tốt hạng nhất thuê một thạch thì chỉ thu của họ tám đấu. Ta cũng vì Lão thái gia đã làm thế nên không tiện thay đổi, nào ngờ chúng thực sự lòng dạ đen tối, lại còn thiếu nợ! Thật đúng là xảo quyệt!"

Ngón tay đeo nhẫn kim cương của Nhị lão bản dời đến trước nghiên mực, cầm bút lên khoanh hai vòng tròn trên tên hộ Triệu Tam Bảo, đoạn nói:

"Lão Hồ! Truyền lệnh cho chúng trả lại ruộng! Ruộng tốt như thế này, cho thuê một thạch hai đấu còn sợ không có người lấy sao!"

"Vâng, vâng. Nhưng mà Thái thái..."

"Không liên quan đến chuyện của Thái thái! Ông dặn Tiểu Vương, sau này không được cho vợ Triệu Tam Bảo vào nữa!"

Nhị lão bản búng búng tàn xì gà, giở sang một trang khác, cau mày nhìn dòng đầu tiên, rồi nhìn dòng thứ hai, thứ ba, thứ tư, đoạn liếc mắt quét qua cả hai bên, rồi lắc đầu nói:

"Thật không ra làm sao cả! Chẳng có hộ nào là không thiếu! Nợ cũ, nợ mới, số thiếu còn nhiều gấp đôi số trả! Cứ thế này thì ta cần ruộng đất để làm gì? Này, lão Hồ —"

"Nhị lão bản, hai đồ ở đây, hơn một trăm mẫu ruộng, mười ba hộ, còn coi là khá đấy! Ở dưới còn vài đồ, chúng nó chống trả tiền thuê quyết liệt lắm! Chúng nói năm nay hạn hán, mất trắng, —"

"Không có chuyện đó!" Nhị lão bản như lưỡi dao sắc lẹm cắt ngang lời lão Hồ. "Ta biết năm nay hạn hán, có những nơi thực sự không chịu nổi, nhưng có nơi lại còn khá hơn năm ngoái. Ruộng của ta đều ở gần cảng lớn sông lớn, làm gì có chuyện mất trắng. Lũ dân chày bửa này, không trị vài đứa không được! Lão Hồ, ông nói xem, mấy đứa nào là ngang ngược nhất?"

Nhị lão bản nâng bút lên, nghiêng đầu nhìn chằm chằm vào khuôn mặt lão Hồ.

Lão Hồ mang một gương mặt khó xử. Lão ngần ngừ đưa tay qua, nhẹ nhàng lật hai trang sổ sách, rồi giở ra một trang, ấp úng nói:

"Nhị lão bản, đây là — tá điền ở đồ mười bảy, mười tám, hai mươi ba tại hương XX, bọn chúng — bọn chúng mới là lũ khốn kiếp ngang ngược nhất! Đường sá lại xa, tôi đã đi một lần, bọn chúng, bọn tá điền ở mấy làng đó ào ào kéo đến, người nói một câu, kẻ nói một tiếng, không cho tôi nói nửa lời. Bọn chúng, bọn chúng lại còn nói, một hạt gạo thuê cũng không nộp nữa, chủ muốn ruộng thì cả đám chúng nó trả lại đất!"

"Hay! Hay! Hay!" Nhị lão bản giận dữ ném cả đầu mẩu xì gà dài chừng một tấc vào trong chiếc nhổm. Ánh mắt lão Hồ không tự chủ được mà cũng dõi theo đầu mẩu xì gà rơi vào trong nhổm! Lão biết loại xì gà Nhị lão bản hút này giá hơn một đồng một điếu, cũng chỉ dài chừng bốn tấc, một mẩu đầu lọc dài một tấc đã đáng giá hơn ba mươi xu đại dương rồi. Nhị lão bản lại nhổ một bãi đờm, lúc này mới nói tiếp:

"Trả lại ruộng? Hay, hay, hay! Bảo chúng trả hết nợ rồi mới được trả ruộng!"

"Vâng ạ, tôi cũng đã nói với chúng như vậy mà, Nhị lão bản! Thế nhưng chúng trả lời sao ạ? Chúng nói: chỉ có một cái mạng này thôi, muốn — thì cứ đến mà lấy! Đám này, đúng là lũ bất cần đời!"

Nhị lão bản nghe vậy thì hừ một tiếng, nhưng cũng không nói gì. Lão cúi đầu nhìn sổ sách, ngón tay mập mạp lướt chậm rãi trên trang sổ, lão như đang đếm, nhưng rồi lại mất kiên nhẫn, đẩy sổ sách ra, âm trầm hỏi:

"Bên đó tổng cộng có bao nhiêu mẫu? Bao nhiêu hộ?"

"Gần hai trăm mẫu, có tới bốn năm mươi hộ."

"Nợ cũ và nợ mới tính tổng lại là bao nhiêu?"

"Đại khái khoảng hai trăm thạch. Nhưng năm nay bên đó đúng là hạn hán, vốn đã định thu thuê sáu phần rồi."

"Hay, hay! Hừ! Lão Hồ, ngày mai ông mang vài cảnh sát đi một chuyến nữa. Ai dám nói một tiếng trả ruộng, ta liền thu hồi ruộng; xem chúng còn nói trả ruộng nữa không? Ta, Nhị lão bản này, thà bỏ không thu hai trăm thạch gạo thuê, cũng phải đuổi cổ lũ lưu manh này đi! Họ Đường chúng ta cho thuê ruộng cũng đã ba bốn đời rồi, gặp phải chuyện này thì đây là lần đầu!"

"Nhưng mà, Nhị lão bản, ruộng ở bên đó, cho thuê cũng thực sự không dễ dàng gì. Mưa thêm vài ngày thì ngập lụt; nắng thêm vài ngày lại sợ không có nước. Nhị lão bản — hay là..."

"Không, không! Ta thà để ruộng hoang, cũng không để lũ khốn kiếp đó được hưởng lợi lộc gì!"

Nhị lão bản nói mà sắc mặt tái mét, vỗ mạnh vào sổ sách, đứng dậy đi lại vài bước, rồi dặn dò:

"Ta còn có việc đây! Lão Hồ, ông đi kê ra vài đứa ngang ngược nhất. Chép một danh sách đưa cho ta. Ngày mai ta đi bái kiến Cục trưởng Công an, trị chúng tội chống trả tiền thuê!"

"Như vậy — chỉ sợ phải đến mấy chục đứa, có vẻ hơi nhiều ạ?"

"Ông cứ chép danh sách mang lại đây rồi tính. Hừ! — Cái thời buổi này, có ruộng cũng chẳng thấy mùi vị gì. Giá gạo thì rẻ, tá điền lại cứ thiếu nợ, thuế chính, thuế phụ, — thuế phụ còn nặng hơn thuế chính, một mẫu ruộng thu được gạo thuê rồi đóng thuế xong vẫn còn chưa đủ, thật chẳng có ý nghĩa gì!"

"Thế nhưng, Nhị lão bản, chỗ chúng ta vẫn còn coi là khá đấy. Phủ họ Lâm ở trước phố, ruộng có hơn hai ngàn mẫu, nghe nói năm ngoái lỗ trắng bảy trăm. Lão ông họ Lâm phải vay nợ mới qua được năm. Tết Đoan Ngọ năm nay chủ nợ đòi ráo riết, ông Hoán mang giấy tờ ruộng đất ra cầm cố mà chẳng có ai nhận. Ông ta đành chịu thiệt, hai năm trước còn tám mươi đồng một mẫu, giờ giảm một nửa giá đi cũng chẳng có người mua. Ruộng đất mà không đáng giá thế này, bao nhiêu nhà hào phú rồi sẽ biến thành kẻ nghèo kiết xác, cái thế giới này! Hầy!"

"Đừng nói là ruộng, cái gì cũng thế thôi!"

Nhị lão bản thở dài nói, chậm rãi rút ra một điếu xì gà, thong thả châm lửa, ngậm trong miệng, ngẩn người nhìn ra ngoài cửa sổ. Sắc mặt lão lúc này càng tệ hơn — bốn phần giận dữ, sáu phần ngượng ngùng.

"Nhị lão bản. Tiền thuê nhà — hôm nay không tính nữa hay sao ạ?"

Lão Hồ khẽ nói, lấy trong người ra một xấp giấy. "À — à!" Nhị lão bản quay phắt người lại, theo phản xạ lấy điếu xì gà ra khỏi miệng, rồi lại theo phản xạ nhìn vào điếu xì gà đó; đầu lửa của điếu xì gà đã tắt ngấm, lão liền theo phản xạ đưa tay vào túi mò hộp quẹt, nhưng thứ chìa ra vẫn chỉ là một bàn tay không. Đúng lúc đó, lão Hồ đã quẹt một que diêm, đưa đến trước mặt Nhị lão bản, Nhị lão bản liền rướn người tới rít lấy, viên kim cương lớn trên ngón tay cầm xì gà của lão lại thu hút ánh nhìn của lão Hồ. Lão Hồ hừ một tiếng khe khẽ như tiếng thở dài, vứt mẩu diêm đi, rồi dụi dụi mắt.

Nhị lão bản lúc đó mới nói: "Ồ, tiền thuê nhà ư? Ông xử lý thế nào rồi? Ta đang định hỏi ông đây. Mấy hộ ở đường Ngang — một là tiệm may, một là tiệm cắt tóc, còn — còn một nhà bày cái quầy đậu phộng gì đó, đã truyền lệnh di dời chưa?"

"Vừa nãy tôi đều đã đi cả rồi. Chỉ có nhà bày cái quầy đậu phộng gì đó là nói chuyện không biết lý lẽ; — hừ! Nhị lão bản, người bày quầy đậu phộng đó, nghe nói vốn là công nhân trong xưởng lụa Hoa Quang, sau khi xưởng ngừng hoạt động, ngồi ăn dần hết sạch tiền, vợ anh ta đành phải cố bày cái quầy bán đậu phộng gì đó, một ngày bán không nổi năm sáu trăm đồng tiền, tiền thuê nhà đã thiếu mất bốn tháng..."

"Ồ — mặc kệ họ! Bảo nó dọn đi!"

Nhị lão bản mất kiên nhẫn. Nhắc đến xưởng dệt lụa Hoa Quang, lão luôn cảm thấy phiền lòng.

"Vâng — sau đó gọi cảnh sát đến, mới ấn định là ngày mai nếu không trả một ít, nhất định phải nhường lại." Giọng hạ thấp xuống một chút. "Anh ta — dường như vẫn không biết chủ nhà chính là ông, Nhị lão bản."

"Hừ hừ — còn hai nhà kia thì sao?"

"Hai nhà đó đều ấn định hạn cho đến rằm tháng Giêng năm sau. Tiệm may trả năm đồng. Tiệm cắt tóc trả bốn đồng."

"Còn thiếu bao nhiêu?"

"Một nhà là chưa đến hai tháng, một nhà là đúng ba tháng."

"Cái gì! Còn ba bốn tháng nữa cơ à! Này, ông đi đòi nợ tiếp đi. Đám người này vừa xảo quyệt lại vừa bỉ ổi, rượu mời không uống lại thích uống rượu phạt; lúc trước chẳng phải cắn răng nói một đồng cũng không trả được sao? Đến khi đòi cho dọn đi thì lại đút lót bốn đồng năm đồng vào mông cọp. Thợ may chân yếu tay mềm làm việc cả mùa đông, đến cuối năm tiệm cắt tóc nào mà chẳng kiếm ăn được? Chẳng qua là tính tình hư đốn, cứ trì hoãn được đồng nào hay đồng đó thôi. Lão Hồ, trước năm mới nhất định phải bắt chúng nộp thêm hai tháng nữa, hai tháng!"

"Nhưng buôn bán ế ẩm cũng là thật ạ. Hôm nay đã là hai mươi sáu rồi, trong tiệm cắt tóc ghế trống quá nửa."

"Ngày mai ngày kia là sẽ nhộn nhịp thôi. Đám người này — ông không đi ép chúng, thì cả đời chúng cũng chẳng nghĩ đến việc phải trả tiền thuê nhà đâu! Hừ hừ!"

Nhị lão bản bèn đi đi lại lại mấy bước như đang nghĩ ngợi điều gì, hai tay chắp sau lưng.

"Những người thuê nhà trên đại lộ và đường cái ngoài thành, tôi đã lập một danh sách ở đây."

Khi Nhị lão bản đi được vòng thứ hai, vừa vặn đối mặt với lão Hồ, lão Hồ liền vừa nói vừa đưa xấp giấy đó tới. Đây là hai tờ giấy viết thư loại ba mươi sáu dòng, viết kín mít. Nhị lão bản ngậm xì gà trong miệng, nhận lấy danh sách, mới xem mấy dòng mà lông mày đã nhíu chặt; lão lật ra xem nửa trang sau, liếc qua vài cái, rồi lại lật sang trang thứ hai; cuối cùng, lão lại múa may những ngón tay mập mạp, dường như tính toán đại khái, lão đặt danh sách xuống, rồi nói: "Thật nực cười! Năm sáu chục hộ thuê nhà, càng là mấy hiệu buôn lớn, càng nợ nhiều; tính trung bình ra đều nợ ba tháng! Mười mấy cửa hàng lớn thế mà lại có nhà nợ đến bốn tháng, như thể hẹn nhau đến để trêu chọc ta vậy! Hừ hừ!"

"Thật tình chúng cứ như đã hẹn nhau vậy. Cửa hiệu nhỏ thì còn nói, 'Xin ông chủ nới lỏng cho nửa tháng, qua năm mới nhất định sẽ trả dần ạ.' Cửa hiệu nhỏ nghe nói ông chủ đòi thu hồi nhà thì còn giữ chút sợ hãi. Còn đại hiệu thì, chao ôi! Mềm mỏng không xong, cứng rắn thì sao, chúng cứ như đã hẹn nhau mà nói, 'Thị trường không tốt, mấy chục năm cửa tiệm lâu đời cũng đều nợ nửa năm tám tháng đấy thôi! Nếu chủ nhà nào cũng nghiêm túc như Nhị lão bản, hở ra là đòi nhà, thì còn gì là thị trường nữa!' Nhị lão bản, — chúng còn nói: 'Gọi quan lại đến niêm phong cửa đi, chúng tôi mong còn chẳng được!' Hầy, hầy! Tôi, lão Hồ, làm nghề thu tiền thuê nhà hơn hai mươi năm, đây là lần đầu tiên gặp phải chuyện này."

"Hừ, nực cười, nực cười!" Nhị lão bản phải tốn rất nhiều sức lực mới thốt ra được mấy chữ này. Khuôn mặt lão lúc này trông thật sự như có vận xui đeo bám. Vừa rồi lão trị tá điền, tiệm cắt tóc, tiệm may, cho đến người thuê nhà bày quầy đậu phộng, cái uy phong đó, giờ hoàn toàn không thể thể hiện ra được nữa.

Thế nhưng trong lòng lão ngoài cảm giác "ngượng ngùng" ra, còn chút chua xót "không cam lòng": lão "không cam lòng" khi những hộ thuê nhà là đại hiệu ở đây (không phải Thượng Hải!) cũng học đòi theo kiểu của những hộ thuê nhà ở Thượng Hải; lão không ngờ rằng loại đinh lão từng vấp phải ở Thượng Hải lại có thể vấp phải một lần nữa ở "nơi này".

Lão Hồ dường như cũng hiểu tâm sự của Nhị lão bản, nhưng lão lại cố tình nói: "Tuy nhiên, Nhị lão bản, nơi này so với Thượng Hải thì vẫn còn coi là khá hơn phải không ạ? Nhà mặt phố của Nhị lão bản ở Thượng Hải, xây xong cả năm cả tháng không ai thuê, cho thuê được rồi thì cũng nợ đọng mất hai ba tháng, ở đây rốt cuộc vẫn chưa bị bỏ trống nhỉ."

Lão Hồ tuy biết nói lời đắc ý, lần này lại suýt nữa "khéo quá hóa vụng". Nhị lão bản đột nhiên đứng khựng lại, mắt trợn trừng, dường như muốn trút hết nỗi bực dọc trong bụng lên người lão Hồ; nhưng con người lúc "ngượng ngùng" thì đối với loại như thầy kế toán cũng không thể không xuề xòa một chút, cho nên Nhị lão bản chỉ trừng mắt một cái, trái lại còn cười gượng hai tiếng, lắc đầu nói:

"Nói đến nó làm gì! Giờ đây kẻ nợ tiền lại là kẻ thoải mái! Tóm lại là thời thế đã thay đổi rồi."

Thế là Nhị lão bản giơ tay gãi đầu, ngẩn người mất một hồi lâu, lão bỗng cảm thấy địa vị của mình thật là "hài hước": lão nợ người ta, nhưng lại bị người ta nợ, rốt cuộc thì lão đáng lẽ thuộc loại thoải mái, hay là không thoải mái?

Đúng lúc này có một tia nắng mặt trời chiếu thẳng vào chiếc nhẫn kim cương của Nhị lão bản, ánh hào quang lấp lánh phản chiếu vào mắt lão Hồ, lão Hồ cảm thấy vừa dễ chịu lại vừa khó chịu. Lão muốn tránh ánh nhìn đi, nhưng lại không nỡ tránh; đúng lúc đang khó xử, bỗng nghe thấy Nhị lão bản nói: "Lão Hồ, ông mau chóng đi chép danh sách mấy đứa tá điền ngang ngược nhất lại đây đi."