Cái người gọi là "Chu Nhuận ông" đang cung kính đợi nhị lão bản trong sảnh là một thương nhân gầy dài, đã gần năm mươi tuổi. Ông ta tên là Nhuận Thân, từ thời ông nội đã làm nghề buôn bán tơ lụa; bản thân ông hiện còn kiêm chức quản lý của ba tiệm tơ lụa. Nhà máy dệt lụa Hoa Quang đã đóng cửa, ông ta cũng có một chút cổ phần.

Ông biết nhị lão bản đang gặp khách ở phía trước, chẳng qua cũng chỉ là vì chuyện nợ nần. Thế nhưng ông không rõ "quan hệ" đó là nhị lão bản nợ người ta, hay là người ta nợ nhị lão bản. Ông cũng không muốn tìm hiểu cho rõ. Con người này vốn dĩ có tính tình tùy tiện, cả đời ông đã gặp vô số lần tranh chấp nợ nần, nhưng không lần nào là không xử lý dây dưa mập mờ. Đó là bởi vì ba đời nhà ông, vừa "quản lý" cho người khác, lại vừa có chút "kinh doanh" riêng, khiến cho vị thế vô cùng phức tạp. Mỗi khi xảy ra tranh chấp nợ nần hơi quan trọng một chút, ông ở phương diện "chức vụ" thì là đại diện cho chủ nợ, nhưng ở phương diện "cá nhân" lại là "con nợ" trực tiếp hoặc gián tiếp. Điều này làm ông khó xử vô cùng. Ông không bao giờ làm rõ được vị thế của chính mình. Mà lâu dần, ông cũng lấy việc "không làm rõ" làm phương châm bất di bất dịch.

Ngay như "tranh chấp" mà ông đang cung kính đợi nhị lão bản tới đàm phán bây giờ, cũng là một tranh chấp đúng chất "Chu Nhuận Thân". Bởi vì một mặt ông có chút cổ phần nhỏ trong nhà máy dệt lụa Hoa Quang, vị thế của ông là "chủ nợ", nhưng mặt khác ông lại là quản lý của ba tiệm tơ lụa, nên đồng thời ông cũng là "con nợ" của chính mình.

Vị thế đã lúng túng như vậy, hèn chi ông ngồi đợi nhị lão bản trong sảnh mà không hề cảm thấy sốt ruột chút nào.

Ông thong thả uống trà trong sảnh, chậm rãi đi dạo đến trước cửa sổ ngắm cái tổ quạ rất lớn trên cây ngô đồng, nghe đám quạ làm bài tập buổi tối, ngắm ánh hoàng hôn trên bầu trời cứ nhạt dần rồi chuyển sang màu xám, — ông nhàn nhã vô cùng!

Nhưng nhị lão bản Đường Tử Gia cuối cùng cũng đến, Kim Phúc Điền đi theo phía sau, trông giống như một "đội quân" đang "yểm hộ rút lui".

Khi nhị lão bản vào sảnh, mặt vẫn đầy vẻ bơ phờ; nhưng ông lấy khăn tay lau mặt một cái, liền như đổi một chiếc mặt nạ, giữa đôi mày tràn đầy vẻ sắc bén.

Nhị lão bản nhường Chu Nhuận Thân ngồi ở ghế trên, rồi lên tiếng trước:

"Phúc Điền huynh chắc đã nói với Nhuận ông rồi, lần này tôi trở về, thời gian trì hoãn chắc không nhiều, qua Tết là phải trở về Thượng Hải rồi; hôm nay hẹn Nhuận ông đến đây, chúng ta bàn bạc một chút về chuyện nhà máy Hoa Quang. Nhà máy đã ngừng sản xuất được bốn tháng rồi, mấy vị cổ đông ở Thượng Hải cứ hối thúc tôi về một chuyến, họ đều nói: 'Đã khó khăn khi vận hành, chi bằng kết thúc sớm một chút, cứ cứng đơ ở đó không phải là cách'. — À Nhuận ông, ông làm nghề tơ lụa, theo ông thấy, sang năm nghề tơ lụa có khởi sắc hơn chút nào không?"

"Khó nói, khó nói!" Chu Nhuận Thân trầm ngâm hồi lâu, chỉ trả lời bốn chữ này. "Một đám bạn làm nghề tơ lụa ở Thượng Hải nói, 'vật cực tất phản', gần đây giá tơ lụa đã giảm đến mức không thể giảm hơn được nữa, nhà máy cũng đóng cửa không ít, sau này hàng xuất ra không nhiều, giá tơ lụa ngược lại có lẽ có thể tăng cao hơn. Họ còn nói sở dĩ bây giờ giảm sâu đến mức này, chẳng qua là vì mọi người trong tay không có tiền mặt; muốn có tiền mặt thì không màng tới lỗ vốn, — đây cũng là sự thật."

"Chẳng phải sao!" Kim Phúc Điền thấy Chu Nhuận Thân vẫn còn trầm ngâm, liền chen lời nói. "Loại Tây Thi chú trên thị trường chỉ bán bốn hào sáu; nhưng giá bán buôn tại nhà máy của chúng ta cũng đã là bốn hào tư. Không lỗ vốn thì là gì!"

"Bốn hào sáu cũng không làm ăn được." Chu Nhuận Thân chậm rãi lên tiếng, ngón giữa tay trái khẽ gõ lên mép bàn trà. "Ai, Tử ông à, hàng xuất đi quả thực đã ít, nhưng hàng tồn kho lại chất cao như núi! Hơn nữa mấy loại gấm vóc, lụa là kiểu mới đều pha trộn tơ nhân tạo, không để lâu được, mọi người chỉ muốn mau mau tống khứ đi thôi."

"Ồ — À! Phúc Điền, hàng tồn kho trong nhà máy chúng ta còn bao nhiêu?"

"Lúc dừng sản xuất kiểm kê là bốn trăm năm mươi ba thùng, hiện tại vẫn như cũ."

"Hây!"

Nhị lão bản thở dài một tiếng, không nói gì nữa.

Bốn trăm năm mươi ba thùng chất lại thật giống như một ngọn núi vậy! Nhị lão bản cảm thấy ngọn núi này như đang ngồi chồm hỗm ngay trước mặt ông, chặn đường đi của ông. Hơn nữa ông còn mơ hồ nhìn thấy ngọn núi này đã mốc meo mục nát, — bởi vì phần lớn là tơ nhân tạo. Nhưng ngọn núi mục nát này lại chẳng cho ông lấy một con đường, mà ngược lại đè lên người ông, chôn sống ông!

Nhị lão bản lại thở dài một hơi, như chợt tỉnh lại, nói với Chu Nhuận Thân: "Kế sách bây giờ, vẫn là mau chóng kết thúc thôi. Nhưng mà, khoản nợ dưới danh nghĩa nhà máy Hoa Quang, tính sơ sơ cũng có hai mươi vạn, thực sự khiến người ta không thể bắt tay vào làm được. — Phúc Điền huynh, có phải không, tính theo mục kinh doanh thì nhà máy không hề lỗ, gay go là ở chỗ hàng tồn kho không bán được. Nhuận ông, chúng ta không ngại giảm thêm chút giá, mấy trăm thùng hàng tồn kho này dù thế nào cũng phải mau chóng thanh lý cho sạch mới tốt!"

"Ồ, ồ! Thời điểm không may. Doanh số mùa xuân vốn dĩ không nhiều, cái Tết này lại cản trở; thị trường sau Tết thực sự không có chút gì chắc chắn!"

Chu Nhuận Thân nói với vẻ rất không hứng thú.

Nhị lão bản lại cao giọng tiến thêm một bước:

"Khó thì khó thật, nhưng nhất định phải làm như thế thôi! Nhuận ông, ông cũng là cổ đông bên này, lợi ích gắn liền với nhau; — ba tiệm tơ lụa lớn nhất trong thành đều nằm trong tay ông, gánh nặng một hai trăm thùng ông chắc chắn gánh nổi chứ?"

Chu Nhuận Thân dường như vốn đã đoán được nhị lão bản sẽ đi nước cờ này, nhưng lại dường như không phòng bị nhị lão bản thực sự đi nước cờ đó, nhất thời không khỏi sững sờ. Đúng vậy, ông cũng là cổ đông của nhà máy Hoa Quang, tuy nhiên điều này chỉ có trọng lượng một ngàn năm trăm đồng, hơn nữa năm ngoái khi nhà máy Hoa Quang có một đợt cảnh khí tốt, cổ tức chia lời được bốn phần, vốn liếng của ông cũng đã gỡ lại được phân nửa. Còn về ba tiệm tơ lụa lớn kia, lại là "địa bàn" gia truyền của nhà ông, là "đại bản doanh" hoạt động hiện tại của ông, bảo ông vì cái nhà máy Hoa Quang đã đóng cửa mà đi "gây hại" cho "cái ổ cũ" của mình, tuy ông vốn là "chủ nghĩa không làm rõ", lúc này cũng không thể không kiên quyết ủng hộ lợi ích của những ông chủ ba cái tiệm trong tay mình.

Ông một tay xoa cằm, một tay lắc lắc, dứt khoát trả lời:

"Ba tiệm bên tôi hàng tồn kho cũng đã đầy ắp rồi!"

"Ồ —"

Nhị lão bản không ngờ Chu Nhuận Thân bỗng nhiên lại "làm rõ" đến thế, cũng sững sờ.

Kim Phúc Điền ở bên cạnh không thể nhịn được nữa, liền lấy thân phận "chủ nhiệm kinh doanh" ra nói:

"Nhuận ông, nhà máy không hề lỗ! Chưa nói đến hàng tồn kho, chỉ tính riêng khoản nợ đã phát ra ngoài cũng khoảng mười vạn. Ba tiệm bên Nhuận ông là phần lớn, — tôi nhớ hình như khoảng bốn vạn! Nhuận ông, khoản nợ này rốt cuộc định thanh toán thế nào?"

"Ồ ồ! Tôi suýt nữa quên mất! Nhà máy là có thặng dư! Còn có sổ sách nợ!"

Nhị lão bản nói rồi mỉm cười nhàn nhạt.

Chu Nhuận Thân cũng nhíu mày cười khổ. Trong lòng ông nghĩ, "Tới rồi đây, đòi nợ!" Trong mười phút này, ban đầu bị coi là cổ đông — một người thuộc phía nhà máy, sau đó lại trở thành đối tượng tiêu thụ hàng của nhà máy — khách hàng, bây giờ lại trở thành con nợ; nhưng đồng thời ông vẫn bị coi là cổ đông giữ quyền đòi nợ; sự thay đổi này quá nhiều và quá nhanh, ông vì vậy mà lại muốn "không làm rõ" nữa.

Đặc biệt là khoản nợ "khoảng bốn vạn" mà Kim Phúc Điền nói, không chỉ ông đã nhận được tiền hoa hồng lớn, mà trên sổ sách của ba tiệm trong tay ông thực tế đã thanh toán ba phần, nhưng lúc đó ông đúng lúc cần gấp — ông cũng đầu cơ vàng một chút, nên đã tùy tiện đem dùng, đến tận bây giờ vẫn chưa trả xong; uẩn khúc đặc biệt này khiến lúc này ông chỉ muốn tiếp tục dùng phương châm cũ là "không làm rõ".

Nhị lão bản thấy Chu Nhuận Thân không mở miệng, liền có chút không kiên nhẫn; ông hỏi thẳng:

"Nhuận ông, khoản nợ bốn vạn, trước Tết có thể thanh toán một chút không?"

"Tôi cũng chỉ có thể đi hỏi các vị ông chủ của ba tiệm."

"Ai! Nhuận ông! Ông ở bên đó tuy là 'giúp việc', nhưng lại làm chủ phần lớn; ba tiệm là cửa hiệu cũ mấy chục năm, hơn nữa các ông chủ lại là những người giàu có bậc nhất, bốn vạn đồng chẳng lẽ còn khó khăn sao?"

"Khó nói, khó nói; Tử ông — bây giờ nhà nhà đều trống rỗng cả rồi."

"Nhuận ông, mấy vị cổ đông Thượng Hải coi trọng sổ sách lắm, họ đã nói, vạn nhất không giải quyết được, đành phải nhờ đến pháp luật can thiệp! Tuy nhiên, việc Nhuận ông phụ trách, dường như chưa cần phải vội vã như vậy, người nhà với nhau chắc chắn có thể bàn ra một cách giải quyết, có phải không?"

Giọng điệu của nhị lão bản đã căng đến bước cuối cùng, nhưng Chu Nhuận Thân vẫn giữ khư khư phương châm "không làm rõ" của mình, chỉ cau mày cười khổ, trong lòng ông không hề sốt ruột. Ông nhìn rất rõ: khi nợ của nhà máy Hoa Quang bị thúc ép, người phải gánh vác trách nhiệm là hội đồng quản trị, nhị lão bản là hội đồng quản trị, còn ông Chu Nhuận Thân thì không phải.

Nhị lão bản nhìn Kim Phúc Điền, Kim Phúc Điền cũng nhìn lại nhị lão bản. Trong sảnh tạm thời rất yên tĩnh. Bên ngoài sảnh có tiếng quạ kêu từng đợt, trời đã tối đến sáu phần.

Kim Phúc Điền đi bật đèn điện, rồi đi vào giữa nhị lão bản và Chu Nhuận Thân, nói:

"Nhuận ông — à, nhị lão bản, chúng ta đều là người nhà, bàn bạc tính toán tổng thể một chút đi. Tiền vốn chặt chẽ, đây là sự thật; ba tiệm bên Nhuận ông muốn xoay bốn vạn, e rằng cũng hơi vất vả, nhưng khoản tiền nhà máy bắt buộc phải trả trước Tết cũng không ít, dù sao cũng phải nghĩ cách bù đắp. Nhuận ông, thế này đi: ông nghĩ cách gom góp trả một nửa, nhà máy lại đưa thêm một lô hàng sang ba tiệm bên Nhuận ông, — chê một trăm thùng nhiều thì tám mươi thùng thôi; như vậy, Nhuận ông mở miệng đòi tiền chủ nhà cũng dễ dàng hơn, nhà máy cũng có chỗ dùng cho hai vạn đồng, hàng tồn kho cũng được giải tỏa bớt; đây là cách vẹn cả đôi đường đấy."

"À, Phúc Điền huynh, anh tính toán kiểu gì thế? Ha ha, nợ cũ chưa thanh toán, ngược lại còn đặt thêm nợ mới nữa!"

Chu Nhuận Thân bỗng nhiên cười nói, đột nhiên ông lại đứng về phía cổ đông.

Kim Phúc Điền cũng cười ha ha. Nhưng lập tức thu lại nụ cười, rất nghiêm túc nói: "Thời buổi này không nói trước được, đành phải tạm bợ vậy. Nhưng mà, Nhuận ông, một lời đã định!"

"Cũng chỉ có thể làm như thế thôi, đều là người nhà cả mà." Nhị lão bản cũng bày tỏ sự tán thành.

Thế nhưng Chu Nhuận Thân lại không đáp ứng nổi. Ông bỗng nhiên có thể "làm rõ" rồi. Ông biết ba tiệm trong tay mình nếu làm theo cách này, muộn nhất là đến Tết Đoan Ngọ năm sau chắc chắn sẽ sụp đổ; đến lúc đó ông sẽ không còn "cái gậy" nào để múa nữa.

"Khó — khó! Tử ông và Phúc Điền huynh không hiểu tình hình bên trong, — ba tiệm đó sớm đã chỉ còn cái vỏ rỗng. Ừm — là một chứng bại liệt. Tiền mặt biến thành sổ nợ, hàng tồn kho trong kho không bán được."

Sau một hồi do dự, giọng điệu của Chu Nhuận Thân vẫn tuyệt đối không nới lỏng.

Kim Phúc Điền ra hiệu cho nhị lão bản, lại giơ năm ngón tay bàn tay trái ở phía gần nhị lão bản ra, rồi nhanh chóng nắm chặt lại thành một nắm đấm, ý là đang thúc giục nhị lão bản quyết đoán. Nhưng nhị lão bản chỉ khẽ thở dài một hơi, không thể lập tức có "hành động". Nhị lão bản đương nhiên cân nhắc chu đáo hơn Kim Phúc Điền, ông biết việc này nếu lên công đường, chưa chắc đã có giải quyết vẹn toàn; cho dù có giải quyết vẹn toàn, nhưng tiếng gió vừa truyền ra ngoài, có lẽ ngược lại sẽ kích thích "khẩu vị" của nhiều chủ nợ của nhà máy Hoa Quang, mọi người cùng ùa đến, thì ông không chịu nổi đâu.

"Chính sách" của nhị lão bản là thần không biết quỷ không hay lấy được một ít, đem đi dùng trước đã. Còn về phía chủ nợ của nhà máy Hoa Quang, vẫn có thể dùng lý do "nhà máy cũng bị người ta nợ" để thoái thác.

Nhưng nhị lão bản cũng cảm thấy Chu Nhuận Thân quá "đáng ghét", vì vậy sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, ông liền cười nhạt một tiếng, lạnh lùng nói:

"Vậy thì, Nhuận ông, đành phải thử theo cách của mấy vị cổ đông Thượng Hải vậy. — Tuy nhiên, Nhuận ông, tôi luôn muốn kết thúc trong hòa bình; chỉ vì chuyện này mà làm nghiêm túc lên, dây dưa quá nhiều, rắc rối đủ bề, đối với mặt mũi của Nhuận ông cũng không đẹp đẽ gì đâu, — à! Phúc Điền huynh, anh nói có phải không?"

Chu Nhuận Thân nghe đến câu sau đó, không khỏi giật mình. Ông biết đây là lời đe dọa của nhị lão bản, nhưng lại sợ nhị lão bản thực sự sẽ đi bước này. Lúc này Kim Phúc Điền lại càng nói toạc ra mấy câu:

"Nhuận ông, đến lúc đó, chắc chắn phải điều tra sổ sách; thế thì, nhà máy đã trả bao nhiêu tiền hoa hồng, giá hàng đề cao hơn so với nhà khác, — đủ loại rắc rối, chúng tôi không bao che nổi nữa đâu!"

"Ừm, ừm —" Hơi thở của Chu Nhuận Thân có chút gấp gáp, nhưng trên mặt vẫn giữ vẻ bất cần.

"Cho nên mà, Nhuận ông, ý tôi là, mong rằng chuyện này không nhất thiết phải trải qua thủ tục pháp luật!"

Nhị lão bản khẽ trêu chọc, trên khóe miệng có một nụ cười cực kỳ đáng sợ.

Chu Nhuận Thân lúc này trong lòng giống như đang đặt một chiếc cân: một bên là đồng ý yêu cầu của nhị lão bản, thì kết quả là muộn nhất đến Tết Đoan Ngọ năm sau ba tiệm trong tay ông sẽ mắc cạn, "cái gậy" gia truyền của ông sẽ không còn gì để múa; một bên là không đồng ý, thì muộn nhất một tháng sau, "cái gậy" này trong tay ông sẽ bị chủ nhà thu hồi, không cho ông "múa" nữa; — hai bên này bên nào nhẹ bên nào nặng, ông không thể không mau chóng làm cho rõ.

Ông một tay xoa cằm, một tay sờ vào góc ghế, ánh mắt rủ xuống, dường như đang nhìn vào lòng mình, — cái cân đặt trên lòng mình; cuối cùng ông nhìn thấy bên "không đồng ý" của chiếc cân chìm xuống.

"Ừm, ừm, tôi đi cố gắng nghĩ cách xem; có lẽ còn được, — ừm, Tử ông, chỉ là con số mong vẫn giảm bớt..."

Chu Nhuận Thân không biết làm sao lại nói như vậy.

"Ha, ha ha, Nhuận ông! — Đúng là người nhà, biết đại cục! Ha ha!"

Nhị lão bản vui mừng nhảy dựng lên, vỗ vào vai Chu Nhuận Thân.

Cái vỗ nhẹ này của nhị lão bản, Chu Nhuận Thân cảm thấy còn nặng hơn cả đá nghìn cân đè xuống; nhưng ngoài việc chịu đựng ra thì ông còn cách nào khác? Hoàn cảnh của ông thực sự quá lúng túng.

Kim Phúc Điền cũng cười đầy ác ý ở bên cạnh, liên tục nói: "Nhuận ông thật biết đại cục."

Nhị lão bản ngồi xuống, lấy xì gà ra, đang muốn lấy lại tinh thần, nhân đà này giải quyết rốt cuộc "con số mong muốn giảm bớt" kia là bao nhiêu, thì chợt thấy sổ sách Lão Hồ đang thò đầu nhìn vào ở cửa góc bên trái sảnh. Nhị lão bản vừa châm xì gà, vừa hỏi:

"Là Lão Hồ phải không? Làm gì thế?"

"Nhị lão bản! Chính là cái người thuê nhà bán hàng lạc bị nợ tiền thuê muốn gặp ông. — Muốn xin ông trực tiếp."

"Ai! Ông thật hồ đồ rồi! Gặp tôi làm gì? Ông tự xem mà xử lý là được rồi!"

"Nhưng anh ta nhất định muốn gặp. Tôi bị anh ta quấn lấy không còn cách nào khác."

"Hây! Nực cười! Ồ —"

Nhị lão bản vì vừa giành thắng lợi nên tâm trạng đặc biệt tốt. Thế nhưng tiếng "Ồ" này của ông còn chưa "Ồ" ra hậu văn, phía bên kia sau lưng Lão Hồ đã sớm chen ra một người, hớt hơ hớt hải chạy thẳng vào trong sảnh.