Một buổi chiều năm lớp 11, tôi đang ngồi trong lớp Sinh học AP8, đôi mắt bắt đầu mơ màng khi giáo viên nói về biểu hiện gen ở cây đậu, bỗng một đứa bạn thân vỗ vai tôi. Giáo viên vừa quay lên bảng, tôi liền đưa tay ra sau, nó dúi thứ gì đó vào tay tôi. Một tấm danh thiếp. Tôi lấy làm ngạc nhiên vì trước giờ tôi chưa từng nhận danh thiếp, huống chi từ một đứa bạn cùng tuổi. Khi xem kỹ tấm danh thiếp, tôi còn kinh ngạc hơn. Tôi phải dí sát vào mắt để đọc cho rõ, để chắc chắn mình không bị hoa mắt. Dĩ nhiên, trên đó có in tên bạn tôi.

8 AP – Advanced Placement hay Chương trình xếp lớp nâng cao: Chương trình giáo dục dành cho học sinh trung học phổ thông, gồm các khóa học tương ứng với nội dung đào tạo năm đầu của Đại học, cho phép học sinh làm quen, nhập môn và có cơ hội lấy được tín chỉ Đại học.

Kiểu gen với kiểu hình bỗng chốc trở nên mờ ảo. Vụ này quan trọng hơn nhiều! Hai suy nghĩ chợt hiện lên trong đầu tôi:

Thằng này lấy danh thiếp làm quái gì thế nhỉ? Mình có thể kiếm danh thiếp ở đâu đây? Một tuần sau, tôi nhận thấy nhiều đứa bạn cũng bắt đầu khoe khoang danh thiếp. Thường là những tấm danh thiếp màu trắng với hình trang trí bắt mắt ở góc cạnh tên người. Bên dưới là một loạt sở thích hay tài năng của chủ danh thiếp, số điện thoại, nếu là dân chơi thứ thiệt, còn có cả số máy nhắn tin. Không đùa đâu, máy nhắn tin là một biểu tượng đẳng cấp hồi tôi còn học trung học và chắc chắn những tấm danh thiếp cũng vậy.

Dĩ nhiên, vì đua đòi cho bằng bạn bằng bè, tôi cũng nhanh chóng làm cho mình danh thiếp riêng – đủ cả số máy nhắn tin. Cũng như những đứa khác, tôi trốn làm bài tập về nhà mấy tiếng đồng hồ chỉ để thiết kế tấm danh thiếp hoàn hảo bằng Microsoft Word rồi in tại nhà, sử dụng giấy in danh thiếp mua ở cửa hàng thủ công địa phương. Sau những đường cắt xiên xẹo bằng kéo, tôi quyết định mang những tờ danh thiếp mới cứng chưa cắt đến trường và dùng bàn cắt trong văn phòng. Tôi thấy mình như dân chuyên nghiệp. Mới 16 tuổi mà đã có danh thiếp riêng!

Tôi nhìn lại và ngẫm nghĩ về hiện tượng “danh thiếp” thời trung học. Dù rất hào hứng, nhưng cũng như những trào lưu khác ở trường trung học, nó chỉ tồn tại trong 6 tuần, rồi tôi chẳng bao giờ nghe đến danh thiếp gì nữa. Với một lý do chính đáng – học sinh thì cần quái gì đến danh thiếp! Những tấm danh thiếp này không có tác dụng gì cả vì không ai phát cho người lạ, mà chỉ phát cho bạn thân (những đứa chắc chắn đã có số của nhau). Rồi những danh thiếp đó đại diện cho doanh nghiệp nào đây?

Bạn có biết câu “You have no business doing that”9 không? Chúng tôi thực sự không có doanh nghiệp nào cả, chấm hết. Những tấm danh thiếp này chỉ là một cách để chúng tôi tin và mang lại cảm giác chúng tôi có thứ gì đó giống như doanh nghiệp, mặc dù không kinh doanh gì cả.

9 Câu này có nghĩa là “Bạn không có quyền làm như vậy”, nhưng tác giả chơi chữ “business” – vừa có nghĩa “việcquyền”, vừa có nghĩa “doanh nghiệp”. Ở đây, câu này có thể hiểu là: “Bạn không có doanh nghiệp nào để làm vậy (tức việc làm danh thiếp).”

Tới đây, tôi đã phải lục tung kho để đồ của mình xem có tìm được tấm danh thiếp ngày xưa hay không. Đáng tiếc, tôi không tìm được. Nhưng khi April, ngày xưa học cùng trường với tôi, biết tôi đang tìm danh thiếp, cô ấy liền tìm và đưa cho tôi một vài tấm sưu tầm từ nhóm bạn thân. Tôi cười lớn tận mấy phút, chủ yếu là vì cô ấy tìm thấy chúng chỉ trong chưa đầy một phút.

Khá lố bịch phải không? Hồi đó, tôi học trung học và bọn choai choai đôi khi lại bày ra những trò kỳ lạ. Tiếc thay, ngày nay nhiều người cũng khởi nghiệp y như vậy. Dù chưa thực sự kinh doanh, họ đã lập trang web, thiết kế logo và in danh thiếp. Nhưng thay vì số điện thoại và số máy nhắn tin, họ in địa chỉ e-mail và tên đăng ký trên mạng xã hội.

Logo, trang web và tài khoản mạng xã hội đúng là quan trọng, nhưng chưa cần thiết cho đến khi ý tưởng kinh doanh của bạn thực sự phát triển. Chỉ khi nào thấu hiểu tường tận ý tưởng mục tiêu của mình là gì, dành cho ai, có khác gì so với những giải pháp tương tự hay không, thì bạn mới nên đầu tư thời gian vào yếu tố thương hiệu của ý tưởng này.

Nguyên nhân khiến phần lớn mọi người thường bắt đầu với những thứ này thay vì một ý tưởng phát triển hoàn chỉnh là vì việc thiết kế logo và xây dựng trang web rất vui. Bạn bỏ công sức và sau một khoảng thời gian ngắn đã trông thấy thành quả. Nuôi dưỡng một ý tưởng hạt giống trở thành mô hình kinh doanh hoàn thiện không phải lúc nào cũng vui vẻ và chắc chắn chẳng hề dễ dàng hay nhanh chóng, vì thế khi gặp khó khăn hoặc trắc trở, chúng ta luôn luôn quay về những việc mang lại kết quả ngay lập tức.

Ngoài những thiết kế sặc sỡ và tài khoản mạng xã hội, tôi còn chứng kiến vô số người phí phạm thời gian trong giai đoạn đầu của sự nghiệp kinh doanh vào một thứ khác – tên doanh nghiệp. Tôi đã gặp một số người có ý tưởng kinh doanh phi thường nhưng chẳng bao giờ bắt tay xây dựng vì không thể đặt một cái tên hoàn hảo. Tôi có thể hiểu được điều này, vì doanh nghiệp cũng như con cái chúng ta. Mang nặng đẻ đau, nâng niu bú mớm, thức đủ năm canh. Chẳng bao giờ bạn không đặt tên cho con, cũng như sẽ chẳng bao giờ không đặt tên cho doanh nghiệp của mình, thế nhưng, bạn phải hiểu rằng đắn đo càng lâu, bạn càng chậm xây dựng doanh nghiệp để thực hiện nhiệm vụ vốn dĩ của nó.

Tuy nhiên, tôi đồng ý rằng đặt tên cho dự án là chuyện vô cùng quan trọng. Như Seth Godin đã nói trong cuốn Purple Cow (Con bò tía10):

10 Cuốn sách đã được Alpha Books mua bản quyền và xuất bản năm 2017.

“Đặt tên cho một sự vật khiến nó trở nên chân thực hơn.”

Bạn cần ý tưởng của mình hiện lên chân thực và sống động trong đầu để có động lực tiến lên, vì thế hãy đặt cho nó một cái tên, nhưng đừng đắn đo quá lâu. Nó luôn luôn có thể thay đổi, và nó có khả năng sẽ thay đổi, đặc biệt sau khi bạn hiểu hơn về ý tưởng này, cuối cùng nó sẽ trông ra sao, khách hàng mà nó phục vụ là ai và nó sẽ được đánh giá như thế nào.

Rất có thể, bạn đã có sẵn một cái tên trong đầu – thật tuyệt vời – hãy gọi dự án của bạn bằng cái tên đó vào lúc này, nhưng đừng quá say mê nó. Như tôi đã nói, cái tên này có thể thay đổi sau khi bạn khuếch trương ý tưởng, vốn dĩ là mục tiêu chính trong Phần II của cuốn sách.

------------------------

Trong Phòng thí nghiệm phát triển, ý tưởng mục tiêu của bạn sẽ trải qua một loạt bài tập để bạn hiểu chính xác nó là gì. Trước tiên, chúng ta sẽ sắp xếp những âm thanh nhiễu loạn xoay quanh ý tưởng trong đầu bạn để có thể nhìn thấy mọi thứ bạn đang suy nghĩ. Sau đó, cũng như nghệ thuật điêu khắc đất sét, chúng ta sẽ nhào nặn cho nó nên vóc nên hình. Chúng ta sẽ dịch chuyển các bộ phận và loại bỏ phần thừa, bắt đầu từ hình dạng tổng thể rồi đi sâu vào chi tiết cho đến khi có một tác phẩm đáng để chia sẻ với mọi người.

Đến cuối phần này, bạn có thể trình bày ý tưởng một cách rõ ràng để bắt đầu thu nhận phản hồi chân thành về nó và chuyển qua phần kế tiếp của cuốn sách.

Hãy đeo kính bảo vệ vào, vì chúng ta sắp bắt đầu đây!