Trong những ngày đầu thực hiện chương trình podcast, tôi đã vinh dự được phỏng vấn John Saddington (Johndo), một doanh nhân “hàng loạt”, người đã xây dựng và bán nhiều doanh nghiệp với trị giá hơn 7 con số cho mỗi phi vụ. Chúng tôi gặp nhau lần đầu tại một hội thảo ở Nashville năm 2013 và ăn rơ ngay lập tức, chủ yếu do cả hai đều là những ông bố trẻ kinh doanh của lũ nhóc hiếu động và chúng tôi yêu quý từng khoảnh khắc của cuộc sống đó.

Trong bài phỏng vấn (Tập 61), chúng tôi bắt đầu đi sâu tìm hiểu hành trình trở thành doanh nhân của anh, nhưng rồi nhanh chóng chuyển hướng sang thảo luận về thông lệ tối ưu và chiến lược thành công trong vai trò doanh nhân. Vì anh đã từng xây dựng vài doanh nghiệp thành công, tôi muốn biết những bước đầu tiên anh thực hiện sau khi nảy ra ý tưởng kinh doanh mới. Câu trả lời của anh không phải là điều tôi mong đợi:

“Đây là một nhận xét tổng quát rất chung chung và ngắn gọn, nhưng điều đầu tiên bạn cần làm khi có một ý tưởng tuyệt vời là viết nó ra. Bạn không nên giữ nó trong đầu. Bạn viết ra, bạn rút cạn tất cả những gì có thể lên trên trang giấy trắng. Tôi có thể dành hàng giờ để nói về tầm quan trọng của những mẩu giấy. Do đó, đừng chỉ đưa vào Evernote, đừng chỉ lưu trữ trong tập tin máy vi tính. Hãy viết ra hẳn hoi. Có một sức mạnh ẩn chứa khi bạn ấn bút trên mặt giấy.

Và tôi muốn bạn mang theo mẩu giấy đó đi bất kỳ đâu trong hai tuần tiếp theo, thậm chí là suốt một tháng. Tôi muốn bạn chia sẻ nó với càng nhiều người càng tốt. Người quen, vợchồng, con cái, bạn bè hay đối tác làm ăn, khách hàng ở Starbuck, những người đang xếp hàng chờ tại quán ăn địa phương – TẤT CẢ MỌI NGƯỜI. Bởi đây chính là điều diễn ra khi bạn bắt đầu chia sẻ ý tưởng – nó bắt đầu được cải tiến. Và một ý tưởng được cải tiến là một ý tưởng trưởng thành hơn rất nhiều.

Bạn sẽ nhận được phản hồi nhanh chóng – tức thời, trực tiếp từ mọi người – và đặc biệt từ những người xa lạ đã nói ‘ý tưởng đó thật tệ hại’ hay ‘ý tưởng hay đấy nhưng bạn đã nghĩ đến vấn đề này chưa?’ Và một lần nữa, vì có sẵn mẩu giấy trên tay, bạn không dùng iPhone, gõ chữ trên iPhone sẽ khó hơn, bạn có thể nhanh chóng viết thêm vào. Đó là điều tôi làm với những ý tưởng vĩ đại. Tôi nắm bắt chúng và bắt đầu chia sẻ chúng, vì giờ đây ý tưởng đó đã được cải tiến.”

Khi anh chia sẻ những lời này, tôi lập tức nghĩ đến điều mà hẳn bạn cũng đang tự hỏi, nên tôi bèn chớp lấy cơ hội đặt câu hỏi để làm rõ vấn đề.

HỎI: Điều gì ngăn cản mọi người lấy trộm ý tưởng của tôi?

Câu trả lời của John đã mang lại nguồn cảm hứng mạnh mẽ:

“Chẳng có gì. Nhưng có sự khác biệt lớn giữa bạn và một người qua đường đang ôm ấp ý tưởng vĩ đại – nếu bạn cam kết và yêu thích ý tưởng của mình, bạn sẽ thực sự theo đuổi nó đến cùng. Hầu hết mọi người không bao giờ thực hiện ý tưởng của mình chỉ vì họ không bao giờ thực hiện nó. Lý do tôi thành công ở vai trò doanh nhân và nhiều doanh nhân khác cũng thành công, đơn giản là chúng tôi hành động. Chúng tôi không nói suông; chúng tôi bắt tay vào hành động.

Tuy nhiên, nói về ý tưởng chính là khởi nguồn của mọi sự, vì khi bắt đầu nói với người khác về nó, bạn tiếp tục thắp lên nhiệt huyết. Bạn tiếp tục tạo ra động lượng, rồi tiếp tục hào hứng với một ý tưởng tốt và tinh túy hơn nhiều. Vì thế, sau giai đoạn ươm mầm – có lẽ một tuần hay hai tuần, hoặc một tháng, bạn sẽ có được một khái niệm tốt hơn về ý tưởng vĩ đại của mình.”

Ngay sau buổi phỏng vấn, tôi bắt đầu nghe theo lời khuyên của John và thoải mái chia sẻ ý tưởng mới với người khác. Tôi từng làm điều này trên blog cá nhân, nhưng tôi bắt đầu thực hiện nó trước công chúng và trong các cuộc trò chuyện cá nhân, đôi khi với những người hoàn toàn xa lạ và tôi cam đoan tất cả những gì John nói là thật. Những lời phản hồi, câu hỏi và việc tương tác thật sự giúp cải tiến ý tưởng được thảo luận. Trong nhiều trường hợp, có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ tìm được ý tưởng mới và tốt hơn nếu thiếu những tương tác quý giá đó.

GÓC SUY NGẪM

Sau buổi phỏng vấn này vài tháng, tôi quyết định khởi sự một doanh nghiệp mới công khai trên blog, trước đây tôi cũng từng làm như vậy. Qua những nghiên cứu đã chia sẻ rộng rãi, tôi nhắm vào ý tưởng thiết lập tài nguyên cho những người quan tâm đến việc khởi nghiệp và vận hành xe bán thức ăn. Gần đây, chính tôi cũng hâm mộ xe bán thức ăn và lấy làm tò mò về quy trình hoạt động của họ. Tôi sục sạo khắp Internet để tìm kiếm thông tin hữu dụng, nhưng chẳng có gì. Thế rồi, nhờ những cuộc trò chuyện thực tế với bạn bè, với các chủ xe bán thức ăn, thậm chí cả người xa lạ, ý tưởng của tôi đã được chắt lọc và cuối cùng trở thành FOODTRUCKRCOM.

Bất kỳ ai được tôi chia sẻ đều cho rằng đó là ý tưởng tốt vì lúc bấy giờ xe bán thức ăn đang cực kỳ thịnh hành. Ngoài ra, những người trò chuyện với tôi đều rạng rỡ lên hẳn khi được hỏi nếu có cơ hội họ sẽ mở xe bán thức ăn loại nào. Đó là dấu hiệu tuyệt vời. Mặt khác, họ đều hỏi tôi cùng một câu: “Vậy anh đang kinh doanh xe bán thức ăn à?”

Tôi đáp: “Không.”

Khi những người trò chuyện với tôi biết được sự thật này, lòng tin của họ lập tức biến mất và thái độ trò chuyện liền thay đổi. Điều này cũng đúng thôi, vì ai lại muốn nghe lời khuyên từ một người không đáng tin cậy?

Đây chính là phản ứng mang tính trực giác và bản năng John nói đến, đó cũng là điều tôi cần nghe. Nếu vội vã xây dựng giải pháp mà không suy xét vấn đề này, có lẽ tôi sập tiệm ngay từ đầu. Những cuộc trò chuyện này đã dạy tôi phải tìm cách khiến nội dung trên trang web của mình (nguồn kiến thức của nó lại đến từ chính tôi) đáng tin cậy và nếu không thể, tôi buộc phải từ bỏ ý tưởng này.

Tuy nhiên, với tôi giải pháp đã quá rõ ràng. Tôi luôn chọn sự trung thực, vì thế tôi dễ dàng thẳng thắn thừa nhận mình không có xe bán thức ăn nào cả. Về phần nội dung, tôi quyết định xây dựng tín nhiệm thông qua những lời khuyên, câu chuyện, chiến lược, mẹo vặt học được từ những chủ xe bán thức ăn, cả trên blog và trong những buổi phỏng vấn của chương trình FoodTruckr School Podcast. Tôi định vị bản thân chỉ đơn thuần là người quản lý những thông tin giá trị.

Tôi mang ý tưởng đã chắt lọc của mình xuống những con phố ở San Diego, rồi trò chuyện nhiều hơn nữa với các chủ xe bán thức ăn để xem phản ứng của họ. Tốt hơn rất rất nhiều. Mặc dù sẽ rất lý tưởng nếu tôi không chỉ là người tiêu dùng mà còn có thêm kinh nghiệm trong ngành, nhưng cách tiếp cận chân thành đã giúp tôi trở nên đáng tin cậy và được tôn trọng hơn. Rõ ràng tất cả bọn họ đều muốn học hỏi kinh nghiệm điều hành doanh nghiệp của những chủ xe bán thức ăn.

Tuy nhiên, có một cuộc trò chuyện với chủ xe bán thức ăn nọ đã mang lại cho tôi kiến giải hữu ích nhất, một lần nữa, nó xuất phát từ sự nghi ngại trong tâm trí người đó. Sau khi nghe ý tưởng của tôi, cô bèn hỏi tôi:

“Điều gì khiến những người có kinh nghiệm trong ngành không thực hiện điều anh đang định làm?”

Đó là một câu hỏi chính đáng, nói thật lòng, lần đầu tiên nghe câu đó tôi thấy nhụt chí vì biết câu trả lời là không gì cả. Tôi không có câu trả lời, thế là tôi lái câu chuyện sang hướng khác, nhưng tối hôm đó khi về nhà, tôi không khỏi trằn trọc về điều cô ấy đã nói.

Tôi đứng trước một bức tường, cũng như điều tất cả các doanh nhân nên làm, tôi bắt đầu nhìn bức tường này từ các góc độ khác nhau. Tôi viết lại câu hỏi để có thể sử dụng nó làm lợi thế:

“Điều gì tôi có thể đóng góp mà thậm chí một người có kinh nghiệm trong ngành cũng không thể làm?”

Nói cách khác, lợi thế độc quyền của tôi trong trường hợp này là gì? Bạn đã tìm hiểu về lợi thế độc quyền của chính bạn trong phần Thiết kế nhiệm vụ ở đầu cuốn sách, vì thế tôi hy vọng bạn sẽ tìm cách kết hợp điều đó vào phần mô tả của chính bạn về doanh nghiệp. Trong trường hợp cụ thể này, lợi thế độc quyền của tôi là kiến thức uyên bác về tiếp thị trực tuyến và mạng xã hội, các chủ xe bán thức ăn đều biết tầm quan trọng của việc này nhưng nhiều người lại thiếu kỹ năng chuyên sâu và chiến lược cao cấp. Hầu hết các chủ xe bán thức ăn còn không có cả danh sách e-mail! Tôi thường định vị sự khác biệt của bản thân với tư cách là người sở hữu những kiến thức này trên trang FOODTRUCKRCOM, chủ yếu thông qua việc cung cấp giải pháp hữu ích cho khách hàng trên cơ sở tận dụng lợi thế độc quyền của tôi.

BÀI TOÁN PHẢN HỒI

Bạn thấy đó, những cuộc trò chuyện nho nhỏ về doanh nghiệp có thể giúp cải tiến ý tưởng của bạn một cách to lớn. Bạn cần làm việc này – và tôi biết chắc bạn sẽ làm. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu, tôi có vài điều quan trọng cần chia sẻ nhằm bảo đảm bạn thực hiện bài tập này hiệu quả nhất. Hãy nhớ đây là lần đầu tiên bạn trò chuyện cởi mở về ý tưởng của mình với người khác, nên tôi hoàn toàn hiểu nếu bạn cảm thấy lo lắng. Đó là điều tự nhiên, nhưng tôi sẽ không dối lòng an ủi bạn rằng nó sẽ dễ dàng, đặc biệt nếu bạn không phải người biết ứng phó tốt với sự chỉ trích và phản hồi tiêu cực.

Khi bước chân ra ngoài, bạn mở cửa đón nhận cả phản hồi tích cực lẫn tiêu cực và nếu bạn cũng giống như hầu hết các doanh nhân đầy hoài bão, bài toán về phản hồi của bạn có thể trông như thế này:

1 nhận xét tiêu cực > 100 nhận xét tích cực.

Tôi hoàn toàn hiểu, vì bài toán của tôi cũng từng giống hệt như thế. Những lời chê bai và nhận xét tiêu cực sẽ bám theo tôi cả ngày, đôi khi chúng cay nghiệt đến mức khiến tôi suy sụp hoàn toàn, đặc biệt khi chúng được thốt ra một cách thiếu tôn trọng.

Phải mất một khoảng thời gian tôi mới nhận ra điều này, nhưng tôi rất vui vì có thể truyền lại cho bạn ngay trong những bước đầu của cuộc hành trình. Nếu nhận xét hay câu trả lời của ai đó thiếu sự tôn trọng, thì bạn không cần phải bận tâm đến chúng.

Mỗi giây bạn phí hoài để nghĩ về kẻ ghen ăn tức ở hay kẻ gây sự là một giây cuốn bạn rời xa những người quan trọng và có thể thụ hưởng lợi ích từ hành động của bạn.

Thông thường, những lời phê bình và phản hồi tiêu cực được trình bày một cách tôn trọng lại cực kỳ hữu dụng. Hãy đọc những nhận xét 1-sao và 2-sao cho các sản phẩm khác nhau trên trang AMAZONCOM. Nếu là nhận xét hợp lý, chúng có thể chứa đựng nhiều phản hồi hữu ích mà nhà sản xuất có thể xem xét để cải tiến sản phẩm và trải nghiệm người dùng tổng thể.

Trên đường lập nghiệp, một lúc nào đó bạn sẽ nhận được phản hồi tiêu cực, có lẽ sẽ rất nhanh thôi. Hãy chờ đón chúng, vì đó hoàn toàn là một phần của quá trình và nghi thức trở thành doanh nhân. Như thể thế giới bắt đầu kiểm tra xem liệu chúng ta có thực sự phù hợp với điều mà chúng ta đang cố gắng thực hiện hay không. Bạn sẽ phù hợp với công việc đó chừng nào bạn còn tiếp tục.

Đối với bài tập cụ thể này (và trong suốt sự nghiệp kinh doanh), bạn cần nhận những phản hồi tiêu cực ấy vì chúng sẽ giúp bạn gọt giũa ý tưởng thành một điều vĩ đại! Hơn nữa, về tổng thể, nó là bài huấn luyện tuyệt vời dành cho bạn, càng tiếp nhận nhiều phản hồi, cả tích cực lẫn tiêu cực, bạn càng trở nên ưu tú hơn.

--------------- Thử thách --------------

Trong 2 ngày tới, thử thách của bạn là trò chuyện với 10 người về ý tưởng mục tiêu của mình. Tôi khuyến khích bạn trò chuyện với nhiều người hơn, nhưng con số 10 là một điểm khởi đầu tuyệt hảo để bao quát những phản ứng tiềm năng khác nhau.

Hãy bắt đầu với những người khiến bạn cảm thấy thoải mái, những người mà bạn biết sẽ thực lòng lắng nghe và đưa ra phản hồi hữu ích. Sau đó, hãy thử trò chuyện với ít nhất 2 người xa lạ bạn chưa từng gặp gỡ.

Bạn đã học cách trình bày ý tưởng một cách rõ ràng, chính xác và bạn thậm chí đã cô đọng tất cả trong một câu duy nhất. Bạn đã có gần như đầy đủ mọi thứ cần thiết để bắt đầu. Dưới đây là một vài thủ thuật tham khảo khi bạn thực hiện bài tập này.

Vì bạn không chủ động ghi chép khi đang tương tác với họ nên bạn phải ghi lại bất kỳ phát hiện giá trị nào ngay sau buổi trò chuyện. Hãy sử dụng cuốn sổ tay đem theo bên mình hoặc thiết bị thu âm cầm tay (như điện thoại di động), chỉ cần bảo đảm bạn sẽ ghi chú bất cứ ý nghĩ nào có vẻ quan trọng.

--------------- *** --------------

Bạn đang bước vào phần cuối của Phòng thí nghiệm phát triển – xin chúc mừng! Ý tưởng của bạn vừa trải qua một loạt bài tập để chuyển thành một điều hữu hình, thậm chí bạn còn trò chuyện về nó với những người khác! Làm tốt lắm!

Đến đây, bạn cần quay lại tấm bản đồ tư duy và bổ sung bất kỳ điều gì mới mẻ khám phá được từ những cuộc trò chuyện. Biết đâu bạn nhận ra ý tưởng của mình đã có diện mạo hoàn toàn mới. Cũng như trong ví dụ về tài nguyên xe bán thức ăn của tôi, có lẽ bạn sẽ lại muốn xuống phố và chia sẻ ý tưởng mới gọt giũa một lần nữa để thu thập thêm nhiều thông tin và cải tiến hơn nữa về điều bạn sẽ làm.

Tuy nhiên, lưu ý cuối cùng là: Nhận được phản hồi tích cực không có nghĩa 100% việc kinh doanh của bạn sẽ thành công. Chỉ vì ai đó nói họ thích thứ gì đó, thậm chí khi ngôn ngữ cơ thể của họ thể hiện rõ điều này, không có nghĩa là khách hàng mục tiêu của bạn sẽ theo đến cùng – dù đó là đăng ký theo dõi trang web và trở thành người hâm mộ, hay thực sự mua hàng của bạn. Trong Phần IV, chúng ta sẽ kiểm tra ý tưởng đã được cải tiến của bạn bằng cách mời khách hàng mục tiêu đánh giá qua chính hành động của họ, chứ không chỉ qua lời nói. Trong một số trường hợp, tùy vào loại hình kinh doanh, bạn thậm chí có thể kiếm được tiền từ ý tưởng ngay trước khi nó được xây dựng hay vận hành hoàn chỉnh.

Nhưng trước khi đến bước đó, chúng ta vẫn còn loạt bài kiểm tra nữa cần thực hiện, không phải về ý tưởng mục tiêu – mà là về khách hàng mục tiêu. Trong Phần III, chúng ta sẽ thực hiện một vài nghiên cứu hoành tráng (nhưng thú vị) để tìm ra chính xác người dùng cuối của chúng ta là ai, họ thường tập hợp ở đâu và họ chọn nơi nào để tham gia. Đến cuối phần đó, bạn sẽ hiểu rõ hơn về khách hàng mục tiêu, thậm chí còn tốt hơn chính bản thân họ.

Hãy dừng một chút để hít thở. Khi bạn sẵn sàng, hãy tiến vào Phần III để nghiên cứu và phân tích chính xác xem kiểu khách hàng chúng ta muốn nhắm đến là ai.