Hồi còn là chuyên viên vẽ phác thảo trong công ty kiến trúc, tôi làm việc dưới trướng của một trong những Giám đốc Studio giỏi nhất công ty. Ngoài thâm niên vài chục năm trong nghề, ông còn sở hữu thân hình vạm vỡ, cao ngót nghét 2 mét và rất nghiêm khắc (hễ ai loạng quạng là ông “cho ăn đạn” ngay). Nói cách khác, ông khiến tôi sợ phát khiếp.

Thực ra, chính ông là người đã phỏng vấn tôi trước khi tôi được nhận vào làm, tôi vẫn nhớ như in khoảnh khắc ngồi khúm núm trên chiếc ghế đối diện bàn ông và tự nhủ: “Nếu trúng tuyển, hy vọng mình không phải làm việc trực tiếp cho ông ấy.” Thế rồi ông đã nhận tôi vào bộ phận của mình. Dù đáng sợ là thế, nhưng ông đã dạy tôi rất nhiều về kiến trúc và quan trọng hơn, ông đã chỉ bảo cho tôi nhiều điều về giao tiếp.

Ông là người bận rộn, lúc nào cũng có việc cần giải quyết. Là Giám đốc mảng nhà hàng của công ty, ông luôn phải tham gia vào các cuộc họp, hội thảo qua điện thoại, hay ăn những món sơn hào hải vị. Đôi khi, ông làm cả 3 việc cùng lúc, nhờ chiếc tai nghe không dây Bluetooth như thể được cấy luôn vào lỗ tai. Trông hệt như Kẻ hủy diệt đang bước đi lừng lững trên hành lang trong tòa nhà của chúng tôi.

Trong khoảng thời gian ngắn ngủi giữa những cuộc họp, ông sẽ kiểm tra đội ngũ để xem tiến độ các dự án của chúng tôi đã đến đâu. Ông bắt đầu với các Quản lý dự án ngồi sát văn phòng ông (những anh chàng xấu số), rồi đến các Tổ trưởng, cuối cùng là Chuyên viên Phác thảo bọn tôi. Tôi không rõ vì mình là người mới, hay vì dáng điệu của tôi có phần giống một chú linh dương bị thương trong công viên Quốc gia Serengeti, mà dường như ông luôn chĩa mũi dùi vào tôi. Cuộc trò chuyện với những người khác chỉ vỏn vẹn từ 30 đến 45 giây, nhưng với tôi, chúng là cả mấy phút dài đầy lo lắng.

Một lần nọ, ông đến bàn tôi và hỏi: “Patrick, tại sao thời gian hoàn thành bản vẽ của cậu lại lâu gấp đôi Ariana vậy?” Một dịp khác, sau khi ngó nghiêng qua vai tôi một vài phút, ông bảo tôi đứng dậy rồi ngồi vào ghế của tôi trước mặt mọi người và thao tác làm mẫu cách sử dụng một chức năng nào đó trong AutoCAD. Ông không phải là người tôi yêu thích nhất trên đời (tôi chắc rằng ông cũng nghĩ về tôi như vậy). Thế nên, một chiều nọ, khi ông gọi tôi vào văn phòng, tôi cảm thấy đời mình đã hết.

“Patrick,” ông mở lời, dù mọi người trong văn phòng đều gọi tôi là Pat. “Cậu có biết tại sao tôi lại nghiêm khắc với cậu không?”

Tôi lấy làm ngạc nhiên khi ông thừa nhận điều này, nhưng tôi biết trả lời sao đây? “Vì ông là một con rô-bốt đến từ tương lai” chăng?

“Tôi không biết,” tôi đáp.

“Tôi nghiêm khắc với cậu vì tôi muốn cậu thành công trong vai trò kỹ sư. Để thành công trong ngành này, cậu phải học thật nhanh và làm nhanh hơn nữa. Cậu là người mới, tôi đang dạy cậu bắt kịp và theo kịp những người còn lại trong nhóm. Tôi hỏi cậu, không phải vì tôi xem thường cậu. Tôi chỉ muốn biết câu trả lời để chúng ta có thể tìm ra giải pháp. Tôi không có thời gian cho những việc khác.”

Tôi bắt đầu hiểu được ý của ông. Khi ông hỏi tôi tại sao lại làm chậm hơn đồng nghiệp, ông thực sự muốn biết nguyên nhân để tìm ra cách khắc phục. Khi thấy tôi không thao tác trong AutoCAD với cách nhanh nhất và hiệu quả nhất, ông chẳng còn cách dạy nào hiệu quả hơn ngoài việc ngồi vào ghế của tôi và làm mẫu.

Trong văn phòng của mình, ông đã dạy tôi một bài học làm thay đổi mọi cuộc gặp giữa tôi với ông kể từ đó.

“Bất cứ khi nào tôi hỏi cậu một câu, Patrick – trong e-mail, giữa công ty, hay trong văn phòng tôi – tôi muốn cậu trả lời chỉ bằng một câu. Đó là tất cả những gì cậu có. Hãy nghĩ điều cậu cần nói và truyền đạt tất cả những nội dung cần thiết chỉ trong một câu để tôi có thể hiểu chính xác điều gì đang diễn ra. Chỉ một câu. Không hơn. Cậu hiểu không?”

“Vâng.”

--------------- *** --------------

Sau buổi chiều hôm đó, việc trao đổi giữa tôi với sếp đã hiệu quả hơn nhiều. Tôi học được cách đi thẳng vào trọng tâm của vấn đề được hỏi và phương pháp giao tiếp mới này bắt đầu tác động đến cách trò chuyện của tôi với những người khác trong văn phòng, theo cách tích cực. Chậm mà chắc, tôi đã bớt làm ảnh hưởng đến tiến độ chung và bắt kịp những thành viên còn lại trong đội. Dần dà, tôi bắt đầu thể hiện vượt trội trong văn phòng và được đề bạt làm Chuyên viên Vẽ phác thảo cao cấp, sau đó là Tổ trưởng – người trẻ tuổi nhất được đề bạt lên vị trí này trong lịch sử công ty.

Chính lúc đó, tôi bắt đầu ôn tập cho kỳ thi LEED, sau này trở thành việc kinh doanh đầu tiên của tôi khi bị sa thải trong đợt suy thoái kinh tế năm 2008. Có lẽ, nếu không nhờ vào tác phong giao tiếp quyết liệt của sếp, tôi sẽ không có được ngày hôm nay.

Dù không còn làm nghề kiến trúc, tôi vẫn mang theo những điều học hỏi được trong ngành vào giới kinh doanh. Tôi đã học được cách quản lý các khung thời gian cho những dự án lớn, một vài dự án có thể mất nhiều năm để hoàn thành. Tôi đã học cách sử dụng Photoshop và thường xuyên sử dụng công cụ này để tạo ra nhiều hình ảnh rải khắp thương hiệu của mình. Nhưng quan trọng hơn cả, tôi đã học về giao tiếp và tầm quan trọng của việc đi thẳng vào cốt lõi vấn đề.

Khi đi thẳng vào trọng tâm vấn đề, bạn sẽ tìm ra điều thực sự quan trọng. Trong bài tập sau đây, chúng ta sẽ lấy kết quả vừa thiết lập – bản đồ tư duy – rồi chuyển đổi tất cả những ý tưởng và suy nghĩ đó thành một câu duy nhất. Khi hoàn thành bài tập, bạn có thể truyền đạt nội dung cốt lõi của ý tưởng mục tiêu chỉ với một câu duy nhất.

Đây là lần đầu tiên bạn trò chuyện với người khác về hiện trạng của ý tưởng đã cải tiến, nhưng nó không phải là “một bài trình bày trong thang máy” (elevator pitch11). Bài trình bày trong thang máy quả thực rất quan trọng, nhưng đây chưa phải lúc để bán ý tưởng. Đơn giản chúng ta chỉ chia sẻ ý tưởng mục tiêu theo cách tốt nhất nhằm thu thập phản hồi từ mọi người. Tôi sẽ nói về tầm quan trọng của việc trình bày ý tưởng kinh doanh trong phần tiếp theo, còn bây giờ, hãy thực hiện một bài tập giúp bạn tìm ra điều cần nói.

11 Elevator pitch – bài trình bày trong thang máy: Cách giải thích tối giản nhất (ngắn, đơn giản, đúng trọng tâm) về sản phẩmdịch vụ mà một công tycá nhân cung cấp.

MỘT CÂU CỦA BẠN

Nếu bạn cho ai đó xem bản đồ tư duy ngay lúc này, giả sử họ đã biết bản đồ tư duy là gì, thì vẫn rất khó để họ hiểu chính xác bạn đang cố tạo ra cái gì. Họ có thể diễn giải nó một cách gần đúng, nhưng khi bạn trình bày ý tưởng cho người khác để thu nhận phản hồi, bạn không muốn xảy ra trường hợp hiểu sai ý. Do đó, hãy xem đây là một bài tập phiên dịch. Bạn sẽ phiên dịch bản đồ tư duy thành một thứ dễ hiểu.

Bài tập này bao gồm 3 phiên bản cho ý tưởng mục tiêu của bạn:

Một trang Một đoạn Một câu Qua mỗi bước, ý tưởng của bạn sẽ càng trau chuốt hơn và được chắt lọc để giữ lại phần tinh túy nhất.

Tôi biết đến bài tập này nhờ cô bạn thân Jaime Tardy của trang EVENTUALMILLIONAIRECOM. Trong suốt 5 năm, tuần nào cô ấy và tôi cũng gặp nhau trong một nhóm tinh hoa nhỏ nơi tất cả chúng tôi cùng chia sẻ ý tưởng và đốc thúc lẫn nhau. Một lần nọ, tôi chia sẻ mình vẫn loay hoay tìm kiếm điểm chủ đề trọng tâm cho cuốn sách tiếp theo. Tôi biết mình muốn đề cập đến nội dung gì nhưng không thể diễn tả súc tích bản chất thực sự của nó. Cô ấy chỉ cho tôi bài tập này, như một tay súng bắn tỉa, tôi đã tập trung được vào thông điệp cốt lõi muốn truyền đạt. Và bây giờ, bạn đang cầm trên tay cuốn sách ấy đấy.

Chúng ta hãy xem xét từng bước.

BƯỚC 1: Viết một trang

Để rút gọn thông điệp vào một câu, bạn cần bắt đầu với tầm nhìn rộng hơn và viết một trang tóm tắt ý tưởng mục tiêu của bạn. Nó sẽ dài khoảng 400-500 từ, bạn có thể thoải mái phóng bút và biến bản đồ tư duy của mình thành một thứ hữu hình. Bạn không cần viết một bài văn hoàn hảo, cũng đừng lo về chính tả hay ngữ pháp, chỉ cần cầm bút lên và vui đùa với câu chữ.

BƯỚC 2: Viết một đoạn

Kế tiếp, bạn phải vượt qua thử thách rút ngắn một trang vừa viết thành một đoạn duy nhất, khoảng 3-5 câu. Chỉ từng đấy thôi và nhớ tập trung vào điều người đọc muốn biết để hiểu trọn vẹn ý tưởng mục tiêu của bạn.

Việc này không hề dễ, nhưng đến cuối cùng, bạn sẽ có một đoạn văn hấp dẫn để giới thiệu về doanh nghiệp của mình trong một cuộc trò chuyện ngắn.

BƯỚC 3: Viết một câu

Và giờ là bước cuối cùng. Từ đoạn vừa viết, bạn hãy cô đọng nó thành một câu duy nhất. Không có gì ngạc nhiên nếu bước này tốn nhiều thời gian nhất dù số chữ là ít nhất. Bạn nên viết nháp vài lần trước khi tìm được câu ưng ý.

Đây là câu tôi đã nghĩ ra để mô tả khái niệm của tôi về FoodTruckr:

FoodTruckr là nguồn tài nguyên trực tuyến chuyên cung cấp những nội dung chất lượng cao, là cộng đồng gắn kết và hỗ trợ những ai quan tâm đến việc xây dựng và kinh doanh thành công xe bán thức ăn.

Hãy đọc to câu của bạn và lắng nghe âm thanh nó tạo ra. Bạn cảm thấy như thế nào? Nếu bạn nghe chưa xuôi tai hay vẫn chưa tâm đắc, thì người mà bạn chia sẻ cũng sẽ cảm thấy như vậy. Hãy tiếp tục chỉnh sửa cho đến khi tìm được một câu bạn có thể tự tin tuyên bố, vì đó chính là điều bạn sẽ làm trong chương tiếp theo và cuối cùng của phần Phòng thí nghiệm phát triển.