Hàn Thiếu Công Tự Tuyển Tập

Lượt đọc: 99 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tôi Có Phải Là Một Bính Tể Đã Cao Tuổi Không?

❊ ❊ ❊

——Gửi Hàn Thiếu Công

Tác giả: Nghiêm Văn Tỉnh

Thiếu Công huynh:

Thư ngày 8 tháng 7 của anh tôi đã nhận được rất nhanh, ngày 11 tôi đã tìm đủ ba truyện ngắn, lập tức bắt tay vào đọc, ấn tượng thu về rất khả quan. Để chứng minh mình không có thành kiến, tôi đã huy động lão nhà tôi cùng đọc chúng. Những lời tán dương đầy dũng cảm của bà ấy đã củng cố thêm lòng tin cho tôi, tôi quyết định đọc lại một lần nữa với mục đích thưởng thức thật kỹ, khoảng trong hai ngày 17 và 18, toàn bộ công trình đã hoàn thành. Viết thư lại muộn mất mấy ngày, đây là điều bất đắc dĩ. Sự "bận rộn" vì "không có việc gì làm" chẳng biết diễn tả thế nào cho phải đã trói buộc tôi lại.

Quả thực, những năm gần đây, tôi cũng có một số mối giao thiệp xã tạc không phù hợp với tính cách của mình, nhưng ranh giới này rất khó định lượng. Đối với việc cùng bạn bè thảo luận, nghiên cứu lẫn nhau, tôi chưa bao giờ đưa vào phạm vi "xã giao". Trò chuyện cùng bạn bè, hứng khởi đưa đẩy, chuyện đông chuyện tây, trời biển bao la, chẳng biết lúc tối sẽ tới, cũng chẳng hay lúc sáng sẽ sang, tôi ít khi nghĩ đến việc nắm bắt thời gian, thế nên lão nhà tôi lại đâm ra cho rằng tôi thích nói và nghe những lời vô bổ, thích lãng phí thời gian, nói mà không làm được (chưa dốc sức viết), đã quăng cho tôi không ít lời trách móc đầy thiện ý. Miên man xa xôi thế này, chẳng qua chỉ muốn giải thích rằng, lẽ ra tôi vẫn có thể, và nên viết thư cho anh sớm hơn vài ngày.

Nói đi cũng phải nói lại, để chậm vài ngày rồi mới đặt bút có lẽ lại có điểm tốt, giúp tôi có thể trả lời một cách quả quyết với chính mình rằng, những lời tôi sắp nói dưới đây đều được viết ra với thái độ gần như cực kỳ bình tĩnh.

Những năm gần đây, bất cứ khi nào bắt gặp những bàn luận của anh về mỹ học, tôi đều đọc hết. Ấn tượng của tôi là anh cùng một nhóm bạn trẻ khác đã vô tình chung ý tưởng, cùng suy nghĩ về một số vấn đề nghiêm túc, không hùa theo số đông, không tự ti tự tiện, cũng không kiêu ngạo tự đại. Các anh đều thu nhận được những thành quả riêng. Tôi cho rằng một số suy nghĩ của anh đã được thể hiện trọn vẹn trong ba tác phẩm mới này. Đây là thành quả xứng đáng các anh nhận được.

Dưới đây, tôi chỉ đứng trên tư cách một độc giả để bàn về cảm nhận của bản thân. Làm như vậy đối với tôi có lẽ sẽ đỡ tốn sức hơn.

Tôi là một độc giả khắc nghiệt, không thích đọc bất kỳ tác phẩm mang hình thức đạo văn biến tướng nào (cho dù là đạo văn chính mình). Tôi đã nghe mắng mỏ cả đời, cũng chẳng thích bất cứ kẻ nào tiếp tục mắng mỏ tôi trong tác phẩm, đặc biệt không thể chấp nhận những kẻ nông cạn dám trích dẫn dăm ba câu chữ chắp vá của các bậc thánh hiền Trung ngoại mà bản thân bọn chúng còn chưa hiểu rõ để hù dọa người khác hoặc nịnh nọt người khác, tôi rất hoài nghi động cơ của những kẻ làm như vậy. Bính tể nếu cũng viết văn, cái thái độ đơn giản mang tính chất đần độn của hắn, hoặc là gọi người ta là "bố", hoặc là chửi "mẹ X", phỏng chừng đến một kẻ đần độn khác cũng không tài nào chấp nhận nổi.

Tôi thưởng thức ba tác phẩm mới này của anh, cho rằng tất cả đều vượt trội hơn những tác phẩm cũ đáng khen ngợi của anh mà tôi từng đọc. Anh đã dần dà trở thành chính mình, thực hiện được chính mình; không nhiều không ít, chính là anh. Người đi trước đã cho anh không ít thứ, những thứ ấy giờ đây chỉ là một số nguyên liệu và ký hiệu mang tính chính diện, phản diện hoặc trung lập cấu thành nên ý thức mới trong bộ não anh. Anh đã tự biên soạn nên phần mềm của riêng mình, vận hành một số bài toán khó của cuộc sống phức tạp, và thể hiện chúng bằng phương thức độc đáo của chính mình. Sự độc đáo được hóa giải từ những sự vật quen tai quen mắt ấy không hề mâu thuẫn với đời sống, mà là kết quả của việc tác giả nâng cao hoặc đi sâu hơn vào tầng nấc tiếp xúc với đời sống. Thế nên, tác giả dám nghĩ dám làm, nhìn thấy những điều người khác chưa thấy, biểu đạt những điều người khác chưa biểu đạt, hơn nữa lại vô cùng tinh tế (chữ "tinh tế" này tuyệt đối không có nghĩa là "rườm rà"), kết quả khiến cho một số độc giả không khỏi kinh ngạc, khiến cho một số độc giả không khỏi há hốc mồm trợn mắt, phần độc giả trước có lẽ sẽ được nhờ, thu nhận được sự gợi mở từ những nét "mới" đầy "độc đáo" đó. Gợi mở gì ư? Phần lớn chắc sẽ không phải là "mục đích" mà một bài báo đưa tin nào đó mưu cầu đạt tới, mà có chút gì đó giống như việc lắng nghe một bản giao hưởng hay, khơi gợi cho con người ta một thứ "hưng phấn" về mặt tinh thần cho đến tình cảm, cảm xúc (tất cả những phản ứng chân chính về mặt tinh thần có thể coi là tương đồng nhưng lại khác biệt đôi chút như khơi nguồn niềm vui, sự bi tráng, nỗi sầu muộn, sự trầm tư v.v., tôi đều gọi chung là "hưng phấn"; bởi vì, tôi không thừa nhận hiệu quả của nghệ thuật là nhằm khơi gợi sự "ức chế"). Tôi không chuẩn bị đoán mò nội dung bên trong của nhóm người phía sau. Nhưng tôi nghĩ, nếu ba tác phẩm mới này của anh bị chỉ trích là tối nghĩa khó hiểu, hay dở thế nào đi chăng nữa, thì đó cũng là chuyện nằm trong dự liệu. Quan trọng hơn cả là nhóm độc giả phía trước. Đây cũng là chuyện đành chịu thôi, người ở trại Kê Đầu cho dù đều là hậu duệ của Hình Thiên thị, suy cho cùng cũng có thể phân thành mấy loại lớn, đại đa số đều khá khẩm hơn Bính tể đôi chút.

Tôi tin rằng bất cứ thứ gì chịu được sự nghiền ngẫm thì đều phải qua tay rất nhiều người nghiền ngẫm trong thời gian dài mới có thể nếm trải ra mùi vị. Ba tác phẩm này của anh, đặc biệt là 《Bố ba ba》 vẫn có thể chịu được sự nghiền ngẫm của mấy thế hệ mai sau. Tôi nói thế này, trông có vẻ như đang bói toán, có chút buồn cười. Thực ra tôi rất lạc quan, một sự lạc quan nằm trong bi quan.

Anh khiến người ta có đôi chút sợ hãi, bởi vì anh đã "phát hiện" ra cái tên hậu duệ của Hình Thiên thị vẫn luôn tồn tại từ lâu nhưng rất ít người nhắc tới. Càng khiến người ta chấn động hơn là anh đã phát hiện ra Bính tể. Tên đần độn mà anh phác họa ra cho tới nay vẫn luôn uy hiếp tôi, khiến tôi không ngừng kiểm điểm xem bản thân mình có phải là một Bính tể đã cao tuổi hay không. Cái thứ phế vật đánh mãi không chết này, vẫn luôn dùng hai câu ngôn ngữ (thái độ) đơn giản để đối nhân xử thế, vẫy vùng giữa cõi đời, bị người ta giễu cợt, mà sự tồn lại của bọn chúng lại giễu cợt toàn bộ trại Kê Đầu cho đến cả trại Kê Vĩ. Tôi ngỡ như ngửi thấy cả cái bầu không khí bốc mùi hôi thối ấy. Đáng thương thay!

Anh đã phác họa ra Bính tể, giúp tôi nâng cao cảnh giác, trước hết là cảnh giác với chính bản thân mình. Bính tể của anh hình như có mối quan hệ huyết thống nào đó với A Q. Phàm là đặc sản thổ sản của Trung Quốc, tự nhiên đều có vài điểm chung; chúng ta không cần thiết phải vì thế mà đi khảo cứu gì cả. Bính tể đương nhiên không phải là A Q. Con quái vật này còn đáng sợ hơn, trông hắn có vẻ dễ đối phó nhất, nhưng thực tế anh lại chẳng tài nào đối phó nổi hắn. Cho dù lần đó trời không giáng sấm sét, đem cái đầu của hắn ra tế thần, thì hồn ma của hắn vẫn cứ lang thang giữa chốn núi non rừng thẳm.

"Bố ơi, bố!"

"Mẹ X, mẹ X!"

Một bên hèn m hạ, một bên kiêu ngạo, một kẻ van xin một kẻ khinh miệt, thái độ thì rõ ràng đấy, thế nhưng lại chẳng có ngôn ngữ nào khác, thái độ nào khác nữa. Không bị người ta ức hiếp thì lại đi ức hiếp người, chỉ thiếu mỗi sự bình đẳng, đây cũng được tính là một thứ văn hóa Hoa Hạ ư?

Đúng thế là: Chuyện thật hoang đường đến mức kỳ lạ, chuyện quái gở lại chân thực đến mức xác thực. Tôi ngày càng cảm thấy khó lòng vạch ra ranh giới giữa sự chân thực và sự hoang đường.

Công cuộc tìm cội nguồn của anh đã thu về thành quả. Đối với cội nguồn, anh không hề định đoạt trước khen hay chê, mà là tìm ra nó để mọi người cùng suy nghĩ, việc này có ý nghĩa hơn nhiều so với việc khen chê đơn thuần. Sản phẩm lịch sử này của Trung Quốc mãi mãi không thể bị xóa sạch một cách lặng lẽ khỏi trái đất; trái lại, nhìn từ cấu trúc văn hóa đa nguyên của nhân loại, các nhà văn Trung Quốc có trách nhiệm phải khai quật cội nguồn của chính mình, nhìn thẳng vào đặc sắc của chúng, không mê tín thổi phồng mù quáng, cũng không che giấu khuyết điểm một cách mù quáng. Dài là dài, ngắn là ngắn. Tôi tán thành thái độ đối xử với sự vật một cách nghiêm khắc lạnh lùng của anh.

Trọng lượng của 《Bố ba ba》 rất lớn, có thể nói nó là thần thoại hoặc sử thi. Nếu phải đội mũ cho nó, nói nó là chủ nghĩa hiện thực hay chủ nghĩa tượng trưng, hoặc là sự kết hợp của cả hai, thì đều chẳng có gì là không ổn. Bên trong nó bao gồm mấy kiểu nhân vật điển hình hầu như chẳng có lấy một nhân vật "chính diện" nên rất khó cất lời ngợi ca, nhưng quả thực lại đều là những nhân vật điển hình. Con quái vật mang tên Bính tể ấy, nó sẽ khơi mào ra những bàn luận gì, tôi không tài nào đoán nổi. Tôi chỉ biết rằng, chẳng ai có thể xóa bỏ sự tồn tại của hắn. Đáng sợ chính là ở điểm này, hắn vẫn sẽ tiếp tục tồn tại, ít nhất cũng sẽ tồn tại thêm một khoảng thời gian nữa.

《Quy khứ lai》 và 《Cái nắp màu xanh》 đều là những trân phẩm nghệ thuật có góc nhìn độc đáo, phong cách độc đáo, sự nghiền ngẫm của tôi không thể kể tỉ mỉ ở đây được.

Cực kỳ hy vọng có một khoảng thời gian để gặp mặt trò chuyện tường tận. Tôi không viết bài công khai, thực ra, mấy năm nay, một trong những trọng tâm dốc sức của tôi cũng là tìm về cội nguồn. Đáng thương làm sao, tôi không thể giống như anh, trực tiếp đi nghiên cứu đời sống. Tôi chỉ có thể dựa dẫm vào sách vở, thế nhưng, sách vở tôi đọc cũng chẳng nhiều bằng anh. Có lẽ chỉ có điểm này là giống anh, đó là trước khi vấn đề của chính chúng ta chưa được làm sáng tỏ thì quyết không chịu thua.

Kính chúc anh gần đây mọi sự đều tốt lành.

Ngày 22 tháng 7 năm 1985

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

2 Trong Tổng Số 3 tác phẩm của Hàn Thiếu Công

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.