Vầng Trăng Khuyết Sân Trống
Có một người đàn ông nhà hàng xóm rất giỏi trồng dưa. Anh ta vác cuốc ra đây nhìn một chút, chỗ kia đào một xới, thoạt nhìn như chẳng làm gì cả, thế nhưng nơi nào anh ta đi qua là chẳng mấy chốc những chiếc lá dưa to mập lại nhô lên, gặp rãnh vượt rãnh, gặp dốc leo dốc, thậm chí vượt qua cả tường vây, mặc sức lan tràn và bao phủ. Chẳng biết từ lúc nào, những dây dưa đã luồn lách đến con đường trước cửa nhà tôi, chẳng bao lâu sau, hai ba quả bí ngô ngốc nghếch thế mà lại ra chặn đường canh gác, ra vẻ muốn thu tiền mãi lộ, khiến mỗi lần tôi đi ra đi vào đều phải né bên này tránh bên kia, ba bước nhảy hai bước tránh.
"Hái dưa đi mà ăn đi." Anh ta chống cuốc, cười ha hả nhìn tôi.
"Nhà tôi cũng có dưa. Anh trồng thì cứ để mà ăn."
"Tôi ăn một mình no là cả nhà không đói, làm sao ăn cho hết?" Đã bảo anh ta ở một mình, thế sao đi đâu cũng trồng dưa để làm gì? Là nghiện trồng dưa? Hay bản tính không ngồi yên được? Hay là có hứng thú khai hoang tất cả các mảnh đất hoang trên thế giới này?
Nhà anh ta cách nhà tôi không xa. Tôi bước ra cửa viện, gật đầu chào người nhà họ Trương, bắt chuyện với người nhà họ Lý, rồi sẽ nhìn thấy cái cổng viện xiêu vẹo của nhà anh ta. Tôi từng đến nhà anh ta, nhìn thấy chiếc bàn tính và mấy cuốn sổ ghi chép trong nhà, nên biết anh ta là kế toán của thôn, đôi khi còn đến trường tiểu học dạy thay vài tiết, dù là toán hay âm nhạc thì môn nào cũng dạy được. Tôi tình cờ nhìn thấy năm sáu đứa con gái đang tập ca múa tại nhà anh ta, đại khái là chuẩn bị tiết mục biểu diễn dịp lễ hội của trường. Anh ta đi chân đất, trên chân dính đầy vết bùn, tóc, lông mày và da đều bị ánh nắng thiêu đốt thành một màu đất đồng nhất, vậy mà lại là một đạo diễn đang nỗ lực dồn tâm huyết vào trí tưởng tượng nghệ thuật. "Tổ quốc chúng ta, hoa nở thật rạng ngời..." Vừa hát vừa múa, hai tay anh ta xoắn xoắn như đang vắt một chiếc khăn mặt vô hình, bên tai trái xoắn một cái, bên tai bên phải xoắn một cái, đó là một động tác múa giống như đang đào đất và gánh phân vậy.
"Cúi lưng xuống, cúi lưng xuống, các em nhìn tôi này..." Anh ta còn làm động tác ngửa nửa thân trên ra sau để thị phạm, cho đến khi ngửa đến mức trợn cả tròng mắt, gốc tai đỏ bừng lên.
Vị đạo diễn chân đất này chẳng kịp tiếp đãi khách. Vợ chồng tôi đứng một bên quan sát và uống trà, thực ra là uống nước nguội trong phích nước, trà cũng chẳng thể ngấm ra được. Hai chiếc cốc cũng cũ kỹ lôi thôi, một chiếc cốc tráng men to, một chiếc chén rượu bằng sứ thô. Đó là do lúc nãy anh ta tìm mãi mới gom đủ. Đây quả thực là một ngôi nhà vắng bóng người phụ nữ.
Nghe hàng xóm kể lại, vợ của Lưu Trưởng Tử đã đi làm thuê ở miền Nam rồi. Nghe hàng xóm sau khi uống rượu kể lại, vợ anh ta thực ra cũng là vợ của người khác, giúp một ông chủ quản lý nhà cửa, lại còn sinh một đứa con, chỉ có điều đem toàn bộ số tiền kiếm được gửi về đây, để cho đứa con trai bên này ăn học. Tôi không hiểu rõ chuyện này cho lắm, đặc biệt là không thể hiểu nổi sự hờ hững và thản nhiên của mọi người khi nhắc đến chuyện này, liền không kìm được mà hỏi thêm mấy câu.
"Có gì mà lạ? Nhàn rỗi cũng là nhàn rỗi, coi như đi làm nghề tay trái thôi mà."
Một người phụ nữ trả lời tôi như vậy. Một ông lão khác cười cười: "Lưu Trưởng Tử thì có thể làm gì? Chồng là chồng. Chỉ quản được trong phạm vi một trượng thôi."
Họ lại chuyển chủ đề sang học phí đắt đỏ ở trường hiện nay. Theo tính toán của họ, để nuôi một đứa con học cấp ba, nhất định phải có hai người đi làm thuê kiếm tiền. Thế nên Lưu Trưởng Tử có phúc lớn, không những bản thân có thể dạy thay, mà còn có một người vợ vừa kiếm tiền vừa lo cho gia đình, nếu không thì con trai anh ta sợ rằng từ lâu đã phải đi cày ruộng rồi — đây là ý chỉ việc làm nông.
Tôi từng gặp người vợ có cũng như không của anh ta một lần. Đại khái là biết trong thôn có điều ra tiếng vào, nên cô ấy chưa từng để tôi nhìn thấy chính diện, cho dù có gặp nhau ở vườn rau bên bờ suối, cô ấy cũng sẽ nhìn những con chim trên trời, hoặc cúi người nhổ mấy cọng cỏ dại, giống như một cái bóng trốn tránh ánh nhìn. Nhìn từ bóng lưng và góc nghiêng, dáng người cô ấy uyển chuyển thanh tao, hơn nữa còn mang phong vận của đời sống đô thị, ví dụ như vạt áo được cắt may rất vừa vặn, ví dụ như quần áo giày dép được phối màu rất tỉ mỉ, ví dụ như vòng eo và bước chân mang một sự kìm nén đầy chủ ý, không hề có vẻ thô kệch phóng túng do gánh nặng nông thôn đè nén, không có kiểu bước đi loạng choạng hay hông vung loạn xạ. Thế nhưng cô ấy không hề có sự hư vinh chốn thị thành, về nhà thăm người thân không đánh bài, không tham gia tiệc rượu, những ngày tháng đều ngập chìm trong mồ hôi, gánh đôi thùng phân rồi vلاش chớp mắt đã biến mất vào giàn đậu giàn dưa sau nhà. Sâu trong thảm lá xanh rậm rạp ấy thỉnh thoảng văng vẳng tiếng thì thầm nho nhỏ, đại khái là cô ấy đang nói chuyện với hàng xóm nào đó, nhưng nghe không rõ lắm.
Họ cách bức màn lá xanh để trò chuyện việc nhà, bóng dáng của nhau cũng chẳng nhìn thấy.
Chồng cô ấy không đến giúp. Thực ra, chồng cô ấy đã không thể xuống đồng được nữa, vì một trận bạo bệnh, dù chống nạng cũng lảo đảo sắp ngã, đành phải vội vã về quê nhà để lo liệu. Tôi không biết Lưu Trưởng Tử mắc bệnh gì, khi hỏi đến, anh ta chỉ cười cười, nói một cách mơ hồ. Cho đến khi tôi tận mắt chứng kiến nét mặt anh ta hốc hác chỉ trong chớp mắt, tóc và lông mày rụng dần, có dấu hiệu xạ trị và hóa trị rõ rệt, mới đoán ra bệnh tình của anh ta lành ít dữ nhiều.
Anh ta chống nạng, lại một lần nữa cười cười với tôi: "Hái dưa đi mà ăn đi."
"Anh cứ để lại mà ăn."
"Tôi sợ là không còn sống để ăn nữa rồi."
"Anh đừng nản lòng. Nghe tôi nói này, người mắc bệnh này có hàng ngàn hàng vạn, trong đó không ít người sống qua mười năm, thậm chí là hai mươi năm, ngày nào cũng nhảy múa quạt hay đá bóng cũng có rất nhiều. Tâm trạng anh nhất định phải thoải mái, tích cực phối hợp với bệnh viện."
"Bệnh viện gì chứ? Rõ ràng là thổ phỉ cướp đường." Ánh mắt anh ta đờ đẫn, hai con mắt dồn lại thành mắt lé: "Một liệu trình đã đòi tôi tám nghìn, định đào mỏ vàng trên người tôi chắc?"
"Biết làm sao được? Bệnh ở trên người anh, vẫn phải chữa chứ."
"Tôi quyết không cúng tiền oan cho bọn chúng."
Anh ta nhìn phong cảnh bên chân trời, đi về nhà nấu cơm, vừa quay người lại, thở dốc vài nhịp, nhặt mấy ngọn đậu bên cạnh lên, lại thở dốc vài nhịp, chậm chạp bước đi. Tôi vội bước tới đỡ lấy anh ta, hỏi anh ta sao vợ lại về nhanh thế, sao không ở lại chăm sóc anh.
"Trong nhà cũng không có mấy việc, không cần cô ấy ngày nào cũng canh giữ."
"Thêm một người tay chân vẫn tốt hơn chứ."
"Canh giữ tôi thì có canh ra tiền được không?"
Anh ta giải thích It* sắp thi đại học rồi, sau đó chậm rãi bước về phía ánh hoàng dương. Khi chim chóc đang bay về tổ, con bò già bên bờ suối đang lững thững về nhà, khói bếp từ mọi nhà đều bốc lên, bóng lưng cô độc của anh ta đóng khung trong rực rỡ mây chiều. (*It: phát âm là tà. Tiếng địa phương miền Bắc Hồ Nam, từ gọi âu yếm vãn bối. Chú thích theo my285)
Minh It chính là con trai của anh ta, vẫn luôn ở trọ học tại thị trấn. Tôi chỉ từng nhìn thấy số báo danh và điểm số vượt sàn đại học của cậu bé, theo ủy thác của cha cậu, tôi đã gọi điện thoại cho một người bạn ở một trường đại học nào đó, đảm bảo rằng trường đại học này đã tuyển sinh cậu ấy. Cho đến khi tôi sắp rời khỏi ngôi làng này, có một hôm từ bên ngoài trở về, mới phát hiện hai cha con họ đang ngồi ở nhà tôi. Con trai anh ta trông giống như con gái, mày thanh mục tú, có chút rụt rè, cúi đầu lật xem một cuốn tạp chí. Người cha mang đầy nỗi hân hoan nhìn đứa con trai có chí hướng này, có một sự say sưa nhìn mãi không chán, ánh mắt mềm mại quấn quýt vuốt ve từng bộ phận bên má con trai, vuốt ve đến mức cậu sinh viên càng thêm rụt rè, quay đầu nhìn vào góc tường, trốn tránh ánh mắt của cha — là cậu bé biết ánh mắt ấy chẳng còn bao nhiêu thời gian nữa nên không nỡ đối diện? Hay là tuổi trẻ vô tri nên không cảm thấy ánh mắt ấy từng chút một đều không thể bỏ sót?
Người đàn ông hàng xóm đội một chiếc mũ, che đi cái đầu đã rụng hết tóc, dẫn con trai đến để cảm ơn, nhân tiện cũng thỉnh giáo một số phương pháp học tập ở đại học, hỏi thăm một chút về những điều cần biết ở đời sống đô thị. Mấy quả bí ngô lớn bên vách tường, đương nhiên chính là lễ tạ ơn của anh ta. Trong suốt quá trình trò chuyện, hứng thú của anh ta vẫn luôn rất cao, khi nghe con trai kể về những chuyện thú vị ở trường đại học, thậm chí còn rạng rỡ nở nụ cười ha hả, chỉ có điều thường là cười chậm hơn người khác nửa nhịp, ánh mắt hơi đờ đẫn, giống như bị kẹt lại ở khoảnh khắc đang trầm ngâm suy nghĩ. Tôi chợt nghĩ, tôi sắp rời khỏi nơi này, phải đến mùa xuân hoa nở mới quay lại — điều này có nghĩa là, nếu mọi chuyện không xuất hiện kỳ tích, chuyến ghé thăm đội mũ lần này của anh ta đối với tôi có lẽ là lần cuối cùng. Tôi biết việc từ chối điều trị có nghĩa là gì. Tôi nhìn thấy anh ta lần cuối cùng chạm tay vào mép bàn nhà tôi, lần cuối cùng đặt chiếc cốc trà nhà tôi xuống, lần cuối cùng khó khăn đứng dậy, lần cuối cùng chống nạng bước ra cửa lớn, lần cuối cùng để lại nụ cười và tấm lưng còng trong tầm mắt tôi... Thực ra, tôi đã không nhìn thấy tấm lưng ấy, mà bảo vợ ra tiễn khách. Tôi không đủ dũng khí để giữa một không gian rôm rả tiếng cười nói, vào một ngày đẹp trời trời cao nước biếc ve kêu chim hót, để vĩnh biệt một con người sống sờ sờ. Đây rõ ràng là một khung cảnh vui mừng, không dung thứ cho tình tiết vĩnh biệt.
Lúc tôi ngồi xe rời khỏi nơi này, thậm chí không dám nhìn về phía cổng viện nhà anh ta dù chỉ một cái. Lúc này, anh ta có lẽ đang đứng đó, có lẽ không. Những điều có lẽ ấy vèo một cái đã bị bỏ lại phía sau xe, càng lúc càng cách xa tôi.
Bây giờ, tôi lại đến nơi này. Không có ai nhắc đến anh ta với tôi, tôi cũng không hỏi về anh ta, cái tên của một người cứ thế bị xóa sổ theo một giao ước ngầm hiểu với nhau của tất cả mọi người. Dây dưa ngoài tường viện lại bắt đầu lan ra, vươn những chiếc xúc tu yêu kiều hướng về phía con đường, đại khái là muốn giữ chân người qua đường, muốn nói điều gì đó. Những bông hoa cũng bắt đầu nở rộ, như đang giơ cao từng chiếc loa bằng vàng, đang lớn tiếng truyền tụng và tuyên bố điều gì với thế giới này. Tôi không biết là ai lại trồng dưa ở đây nữa, hoặc giả chúng chẳng qua chỉ là những thứ hoang dã, xuất phát từ những quả dưa không ai hái năm ngoái, xuất phát từ những hạt giống sau khi dưa mục rữa thành bùn lại chìm vào lòng đất. Nếu không có ai đến hái, chúng có lẽ cứ thế sinh sôi năm này qua năm khác.
Tiết Thanh Minh, tiếng pháo nổ gần xa chốc chốc lại vọng đến, đương nhiên là các gia đình đang đi tảo mộ. Tôi không biết có ai đến tảo mộ cho Lưu Trưởng Tử hay không. Cũng không biết mộ của anh ta nằm ở đâu. Tôi chỉ nhận được một cuộc điện thoại từ con trai anh ta. Cậu ta ấp úng, muốn vay tôi một ít tiền. Cậu ta nói trên mạng có người rao bán một loại kính nhìn xuyên thấu vé số, nghe nói là sản phẩm công nghệ cao giúp phát tài làm giàu, cậu ta rất muốn có được một cặp.
Tôi không nhớ mình đã trả lời cậu ta thế nào, cũng không muốn kể cuộc điện thoại này cho người trong thôn nghe, đương nhiên lại càng không nói cho cha cậu ta biết. Buổi tối khi đi ngang qua cổng viện nhà anh ta, tôi bảo trưởng thôn đợi tôi một chút, rồi đẩy chiếc cửa tre khép hờ, theo thói quen bước qua bậc đá trước cổng viện. Đã gần nửa đêm, vầng trăng khuyết lặn về phía Tây ẩn mình trong rặng cây, rắc xuống khoảng sân thanh lãnh từng được dùng để múa hát những đốm sáng mờ ảo. Cửa chính căn nhà lớn khóa một chiếc ổ khóa. Chân tường đã phủ đầy rêu phong. Đường ống bằng nước gần nhà bếp vẫn đang chảy nước, nhưng phần giá đỡ đã sụp đổ, nước suối chảy tràn xuống mặt đất. Cái vại sành dùng để hứng nước vẫn còn nửa vại nước đọng, có bọ gậy và muỗi nhặng nổi trên mặt nước, đại khái là do chủ nhà để lại từ năm ngoái. Trong sân này cũng có rất nhiều dây dưa, lan từ phía tường viện sang, đã phủ kín một con đường nhỏ dẫn ra sau nhà, rồi leo lên bậc đá, bám vào cột hiên, thậm chí còn quấn lấy một chiếc cừa bỏ đi dưới hiên, nở ra những bông hoa nhỏ xíu trên cán gỗ. Tôi biết, đợi đến khi mùa thu tới, nơi này sẽ có khắp nơi là những quả bí ngô vàng óng ánh, dưới những chiếc lá xanh ngạo mạn vươn đầu ra khỏi mặt đất, một lòng muốn mang lại cho chủ nhân một sự bất ngờ không kịp trở tay. Tôi bước trên ánh trăng, hoàn thành một cuộc chia tay đã muộn màng.
Tiếng Mái Chèo Dưới Trăng
Cảnh mưa tạnh trời vừa hửng, mặt nước mọc lên một lớp "lông tơ", có làn sương trắng muốt nghìn tơ vạn sợi quấn quýt bay lượn. Tôi lao thẳng xuống làn nước biếc cuồn cuộn, cảm nhận vùng bụng và đùi non bỗng nhiên ma sát với cái lạnh buốt giá. Tôi nhìn thấy từ xa mấy con vịt trời lúc ẩn lúc hiện trong làn sương mù, còn có một ít cặn cỏ nổi trên mặt nước, là do nước mưa trên núi thành dòng mang xuống, thông thường phải mất ba bốn ngày mới tan và biến mất.
Bùm một tiếng, mấy vòng gợn sóng nổi lên bên cạnh, chắc chắn là vừa có một con cá nhảy vọt lên mặt nước.
Một chiếc thuyền nhỏ đến gần, một chấm đỏ trên thuyền cũng đến gần, hóa ra là một chiếc áo khoác màu đỏ, mặc trên người một cô bé. Cô bé cẩn thận thả lưới bên mạn thuyền, ở mũi thuyền đối diện, một cậu bé nhỏ hơn đang chổng mông chèo thuyền. Ai bận việc người nấy, không nói một lời. Tôi đã nhiều lần nhìn thấy chiếc thuyền nhỏ này vào lúc hoàng hôn, cùng với hai ngư dân ở độ tuổi còn rất nhỏ. Bọn chúng bận rộn ở đằng xa, lúc nào cũng không nói lời nào, cũng không thèm nhìn tôi lấy một cái. Tôi nhớ đến tiếng mái chèo văng vẳng thường nghe thấy trong đêm thanh vắng, mang theo những đốm sáng lấp lánh của đom đóm trôi vào giấc ngủ, chẳng lẽ chính là chiếc thuyền này?
Tôi đã sống ở đây hơn hai năm, đã quen thuộc với những đứa trẻ nhà họ Trương và họ Lý, quen với gương mặt tươi cười của chúng, những gói đồ ăn vặt cùng chiếc cặp sách nặng trịch, cả cảnh chúng rượt đuổi đùa nghịch đầy bụi bặm trên đường cái sau giờ tan học. Nhưng tôi không quen hai gương mặt trên thuyền. Nhà của chúng có lẽ không ở gần đây.
Vợ tôi từng nói, khách ở thành phố sắp đến rồi, phải mua ít cá thì mới được. Thế là tôi cất giọng gọi với theo chiếc thuyền nhỏ: Có cá không? Bọn chúng nhìn tôi một cái. Ý tôi là, các cháu có cá bán không? Cá lớn cá bé đều được cả.
Bọn chúng vẫn không trả lời, qua một lúc lâu, cô bé lắc lắc tay về phía này. Tôi chỉ tay về hướng nhà mình: Tôi ở ngay đằng kia kìa, có cá thì bán cho tôi được không?
Bọn chúng không có phản ứng gì, không biết là nghe không rõ, hay có điều gì khó xử.
Có lẽ tuổi chúng còn quá nhỏ, vẫn chưa biết đánh cá, nên không có gì để bán. Hoặc là, đoạn thời gian trước mọi người đã đánh bắt hết cá rồi — bọn chúng là nhân viên lao động do trạm quản lý thủy sản của chính quyền thuê, lực lượng hùng hậu, giăng những tấm lưới lớn, trên bảy tám chiếc thuyền đều có gậy gỗ gõ vào mạn thuyền, thình thình thình, bòm bòm bòm, dồn cá về vùng nước đã giăng lưới chặn. Làm ầm ĩ trên mặt nước liền mấy ngày đêm. Cái này gọi là "dồn hồ". Thỉnh thoảng vào nửa đêm tôi vẫn có thể nghe thấy tiếng dồn hồ như đánh trống của bọn chúng, gõ ra niềm vui ba nhịp, sự lo âu hai nhịp, sự sầu muộn nhịp chậm và vẻ đăm chiêu suy nghĩ, còn có cả sự trêu ghẹo hay thậm chí là lẳng lơ của nốt nhạc đảo phách... Thỉnh thoảng tôi còn nghe được tiếng hô hoán và sơn ca lờ mờ trên mặt nước.
"Thứ nhất trước tiên hiếu kính cha mẹ, có già có trẻ là điều thứ hai, thứ ba làm người phải chu đáo..."
Nếu tôi nghe không nhầm, những khúc sơn ca lâu ngày không gặp này, chỉ vào ban đêm mới thỉnh thoảng len lén trồi lên.
Tôi sau đó có đến trạm quản lý thủy sản để mua cá. Cá bọn chúng đánh bắt đã được xe tải lớn chở ra thành phố mất rồi. Nhưng bọn chúng vẫn còn sót lại một ít cá chưa thu mua, cùng với những tấm lưới đánh cá bị tịch thu. Nghe nói có những người nông dân gần đây lén lút vi phạm quy định đánh bắt cá, đôi khi còn dùng lưới mắt nhỏ, đánh bắt cả cá con, gây tổn hại nghiêm trọng đến tài nguyên.
Khách ở thành phố của chúng tôi đến rồi, là một vị trưởng khoa ở trường đại học, dẫn theo vợ con, lái chiếc xe ô tô Nhật mới mua, hết lời ca ngợi non xanh nước biếc ở đây, vừa đến đã đòi chèo thuyền và xuống nước bơi lội, thậm chí còn hứng chí muốn cởi truồng bơi khỏa thân. Cậu ta nói nước ở đây đẹp hơn hồ Tĩnh Bổ Hắc Long Giang, đẹp hơn Bãi biển Bạc Bắc Hải Quảng Tây, đẹp hơn Pattaya của Thái Lan, tuôn ra một tràng tên các địa điểm du lịch, tỏ ra là kẻ hiểu biết rộng rãi. Tôi biết, những năm nay rất nhiều trường học thuộc nguồn lực khan hiếm, tuyển sinh giá cao, thu nhập vô cùng phong phú, đến một chức lãnh đạo cỏ con như cậu ta cũng giàu đến mức mua xe mua nhà, lại còn được đi du lịch công cộng ở rất nhiều nơi.
Chúng tôi vừa ăn cá, vừa nhắc đến chuyện một số nông dân dùng bình ắc-quy để bắt cá, dùng lưới mắt nhỏ để bắt cá. Cậu ta đau xót nói, nông dân đúng là ý thức kém, một chút ý thức bảo vệ môi trường cũng không có.
Cậu ta còn nói lúc đến xe bị sập vào một cái hố, nhờ người nông dân bên đường giúp đẩy một tay, thế nhưng người nông dân khoanh tay đứng nhìn, không cho một trăm tệ thì không chịu nhúc nhích, phong tục dân gian bây giờ thật là bướng bỉnh hung hãn. Tình huống này trước đây tôi cũng từng gặp phải.
Ngày thứ hai sau khi khách đi, trong sân nhà từ sáng sớm đã vang lên tiếng chó sủa kéo dài, đại khái là có ai đó đến. Tôi ra đến cổng viện, phát hiện ra chính là cô bé áo đỏ đứng ngoài cửa, xách theo một chiếc túi nhựa dính đầy bùn đất, bị con chó dọa cho tiến lùi đều khó, đôi chân trần để lại những dấu chân ướt sũng trên phiến đá, cổ chân còn dính một chiếc lá cỏ.
Cô bé đi nhầm chỗ hay là có việc muốn cầu cứu? Tôi ngẩn người ra, mãi mới nhớ ra chuyện tôi hỏi mua cá trên mặt nước cách đây mấy ngày — tôi sớm đã quên sạch chuyện này rồi. Tôi đón lấy chiếc túi nhựa của cô bé, phát hiện bên trong có chừng một hai mươi con cá, con lớn khoảng nửa cân, con nhỏ chỉ to bằng ngón tay, cá diếc cá trắm cá rô lẫn lộn trông có vẻ hơi hỗn độn. Nhìn vẻ mặt mệt mỏi của cô bé, đại khái đây chính là thành quả mà hai chị em bận rộn suốt nửa đêm.
Tôi nhớ lại lời cán bộ trạm quản lý thủy sản từng nói, đoán rằng chiếc lưới cô bé này dùng cũng là lưới mắt nhỏ, không tha cho cả cá con, ra tay quả thực có hơi nhẫn tâm. Nhưng tôi không nói gì cả. Tôi đã biết rõ nguồn gốc của bọn chúng từ người hàng xóm. Bọn chúng là hai chị em, sống trong ngọn núi cách đó mười mấy dặm, chỉ vì em trai vẫn còn nợ học phí ở trường, nên hai người đành mượn một chiếc thuyền nhỏ, mỗi tối đều đến đây đánh cá. Cha của bọn chúng không thể giúp gì được, vì nghèo đến mức không có tiền mua thuốc, đã bệnh qua đời khi tuổi đời còn tráng kiện. Mẹ cũng không giúp gì được, nghe nói cách đây không lâu đã đi lạc mất rồi — mọi người chỉ biết cô ấy có chút thần trí không minh mẫn, từng đến nhà một người họ hàng ở trấn, rồi không biết đã đi đâu, mãi mãi không trở về nhà nữa.
Tôi đã nhận số cá đó. Trong suốt quá trình hoàn thành giao dịch này, cô bé vẫn luôn từ chối ngồi xuống, cũng không uống chén trà mà vợ tôi bưng ra. Cô bé có vẻ vẫn sợ chó cắn, lúc nói chuyện luôn nhìn con chó, nghe tôi nói chó không cắn người đâu, nhưng vẫn nơm nớp lo sợ chốc chốc lại liếc nhìn xuống dưới gầm bàn, hễ thấy con chó có động tĩnh gì, đôi chân trần lại cố gắng lùi sát về phía sau ghế.
"Cháu rất sợ chó à?" Vợ tôi hỏi. Cô bé ngượng ngùng cười.
"Nhà cháu không nuôi chó sao?" Cô bé lắc đầu.
"Cháu uống trà đi." Cô bé gật đầu, nhưng vẫn không uống.
Không lâu sau khi cô bé xách túi nhựa rời đi, chẳng biết từ lúc nào, con chó lại sủa lên, bên ngoài cửa sổ có một màu đỏ cam thoáng qua, chính là cô bé vội vã quay lại, chạy đến mức hơi thở hổn hển.
"Cháu xin lỗi, lúc nãy tính nhầm rồi..." Cô bé lớn tiếng nói.
"Tính nhầm cái gì cơ?"
"Hai bác tính tiền nhầm rồi ạ."
"Không nhầm đâu nhỉ? Chẳng phải là hai cân bốn lạng sao?"
"Thực sự là tính nhầm rồi ạ."
"Lúc nãy là cháu nhìn cân, là cháu báo giá, cháu bảo bao nhiêu thì là bấy nhiêu, bác đâu có..." Tôi cảm thấy mình chẳng có vấn đề gì cả.
"Không phải ạ, là hai bác đưa thừa tiền rồi." Tôi hơi không hiểu.
Cô bé đỏ mặt, nói lúc nãy quay lại thuyền, em trai vừa nghe thấy con số tiền, liền khẳng định chắc nịch là cô tính nhầm rồi, tuyệt đối không có nhiều tiền như thế. Hai người tính lại một lần nữa, phát hiện ra quả nhiên là thu thừa của chúng tôi một đồng. Vì chuyện này mà em trai rất tức giận, giục cô bé mau chóng đến trả lại.
Tôi nhìn bàn tay dính đầy vết bùn của cô bé, vén vạt áo màu đỏ lên, lấy ra một chiếc túi vải được nhét thật chặt ở eo, vô cùng phức tạp mở nó ra, vô cùng phức tạp phân loại những tờ tiền lớn nhỏ trong túi vải, trong lòng cảm thấy có chút áy náy. Một đồng thì đáng là bao mà khiến cô bé vội vã chạy đến thế này lại còn làm ra bao nhiêu động tác phức tạp như vậy?
"Cũng chỉ có một đồng thôi mà, cháu mang cá đến, coi như tiền công đi lại của cháu đi." Tôi nói.
"Không được đâu, không được đâu..." Cô bé lắc đầu quầy quậy như cái trống lắc.
"Hơn nữa, sau này tụi bác còn phải tìm cháu mua cá nữa mà, một đồng này cứ gửi trước ở chỗ cháu nhé."
"Không được đâu, không được đâu..." Cái trống lắc vẫn tiếp tục lắc.
"Hai cháu sau này vẫn đi đánh cá chứ?"
"Chưa chắc ạ. Trạm quản lý thủy sản không cho chúng cháu hạ lưới nữa rồi..."
"Học phí của em trai cháu kiếm đủ chưa?"
"Em ấy không định đi học nữa ạ."
"Tại sao?"
Cô bé không trả lời, chỉ cố chấp muốn tìm cho ra một đồng. Vận may của cô bé không tốt lắm. Những tờ tiền lẻ góp lại không đủ một đồng. Đưa tới một tờ tiền mệnh giá lớn, chúng tôi lại không có tiền lẻ phù hợp để thối lại. Cứ thế anh ba tôi bốn anh bảy tôi tám gom góp một hồi lâu, vẫn không tài nào sòng phẳng được. Cuối cùng chúng tôi đành chiều theo yêu cầu của cô bé, miễn cưỡng nhận lại bảy hào, nhưng ép cô bé đừng nói nữa, cứ tính thế đi, cháu mà nói nữa là bác giận đấy.
Cô bé làm như thể vừa làm chuyện gì sai trái, toàn thân không được tự nhiên. Ngập ngừng cúi đầu rời đi.
Chập tối, chúng tôi từ bên ngoài về nhà, phát hiện trước cửa viện có một bó hành. Một người phụ nữ đang làm cỏ ven đường nói, có một cô bé mặc áo đỏ đã đến đây, thấy chúng tôi không có nhà, liền để lại bó hành trước cửa. Khỏi phải nói, bó hành lớn này chính là sự đền bù của cô bé đối với tiền mua cá.
Vợ tôi thở dài, bảo rằng thời buổi này rồi, thật hiếm hoi làm sao vẫn còn sự trung thực đến thế. Cô ấy lục ra một chiếc túi đeo chéo cũ, một chiếc bút máy, bảo có thể mang đi cho em trai của cô bé áo đỏ dùng để đi học, nói không chừng có thể giúp chúng tiết kiệm được chút ít tiền. Nhưng tôi đã không còn gặp lại cô bé áo đỏ ấy nữa, cùng với người em trai đứng ở mũi thuyền chèo thuyền cho cô ấy. Có một chiếc thuyền nhỏ tiến lại gần, ở trên đó là một người đàn ông nhà ở gần đây, trông có vẻ khá quen mặt. Từ miệng anh ta, tôi được biết gần đây trạm quản lý thủy sản tăng cường cấm đánh bắt cá, lưới của hai chị em đã bị đội tuần tra tịch thu, bọn chúng đã quay về núi làm ruộng rồi. Bọn chúng đã gom đủ học phí cho em trai chưa, em trai có còn được tiếp tục đi học hay không, thì người đàn ông ấy hoàn toàn không biết gì cả.
Trên cõi đời này có rất nhiều chuyện chúng ta vốn không hề hay biết, huống chi là trong lúc bèo nước gặp nhau, đôi khi chúng ta thậm chí còn chẳng biết tên của đối phương.
Tôi không thốt nên lời. Mỗi buổi sáng, khi tôi đẩy cửa sổ ra, lại phát hiện trên mặt nước phía xa luôn có một hoặc hai chiếc thuyền nan, giống như ai đó vô tình đánh rơi một chiếc kẹp tóc, khẽ cài lên non xanh nước biếc. Nhưng trên những chiếc thuyền đó chẳng có chút sắc đỏ nào cả. Mỗi buổi tối, khi tôi bước đi dưới ánh trăng, thỉnh thoảng lại nghe thấy phía bên kia rặng tre có tiếng mái chèo, là dấu chân đều đặn của một chiếc thuyền nhỏ, gieo vãi những mảnh vỡ của ánh trăng lên mặt nước, cùng với từng giấc mơ. Nhưng tôi lờ mờ nghe ra tiếng mái chèo quá đỗi thô nặng, không phải phát ra từ cổ tay của một đứa trẻ.
Tôi bước ra khỏi cổng viện, đi đến bên bờ nước, phát hiện ở cự ly gần hoàn toàn chẳng có chiếc thuyền nào cả. Hóa ra đêm trăng quá đỗi tĩnh lặng, nên đã xóa đi khoảng cách truyền âm, động tĩnh xa và gần hoàn toàn không thể phân biệt được, ví dụ như tiếng động vừa rồi chẳng qua chỉ là gió đêm thổi qua, tiếng mái chèo vốn ở tận chân trời góc bể lại vượt qua bức tường viện, lăn đến thềm hiên nhà tôi, rơi rụng lả tả, thu hút chú chó nhỏ chạy đến tìm kiếm hết lần này đến lần khác. Dương nhiên nó sẽ chẳng tìm thấy gì cả, cái mũi khẽ hít hít, sủa hai tiếng, quay đầu nhìn tôi, trong ánh mắt toàn là vẻ hoang mang.
Tôi cũng không hiểu nổi, tiếng mái chèo từ phương nào lại lững lờ trôi dạt đến chân tường nhà tôi thế này?