Chưa bao giờ tôi gặp chuyện gì bực mình hơn việc nhận ra rằng trước khi Corvick đặt chân đến Anh, tôi đã chẳng thể có mặt ở đó để hướng dẫn anh ấy. Tôi bị gọi gấp sang Đức vì đứa em trai mắc một căn bệnh đáng báo động; bất chấp lời khuyên của tôi, nó đã tới Munich để học vẽ chân dung sơn dầu dưới sự chỉ dạy của một bậc thầy vĩ đại. Người họ hàng thân thích chu cấp tiền cho nó đã đe dọa sẽ cắt viện trợ nếu nó viện cớ này nọ để tìm đến Paris học hỏi "chân lý cao siêu hơn" — bởi đối với bà cô ở Cheltenham ấy, Paris vốn dĩ là trường học của tội lỗi, là vực thẳm. Khi đó, tôi đã rất bất bình trước định kiến này, và giờ đây, hậu quả sâu xa của nó đã hiện rõ: thứ nhất, nó chẳng cứu được thằng bé — vốn thông minh nhưng yếu ớt và khờ khạo — khỏi bệnh viêm phổi; thứ hai, nó khiến tôi buộc phải cắt đứt liên lạc với London để chăm sóc nó. Tôi e rằng điều ám ảnh tâm trí tôi suốt những tuần lo âu ấy chính là ý nghĩ rằng: giá như chúng tôi đang ở Paris, biết đâu tôi đã có thể chạy qua thăm Corvick. Thực tế thì điều đó là không thể xét trên mọi phương diện: em trai tôi ốm liệt giường suốt ba tháng, trong thời gian đó tôi không rời nửa bước, và đến cuối cùng, chúng tôi phải đối mặt với mệnh lệnh nghiêm ngặt là không được quay về Anh. Khí hậu trở thành yếu tố tiên quyết, và thằng bé không thể tự mình đối phó. Tôi đưa nó sang Meran và dành cả mùa hè ở đó, cố gắng làm gương để thúc đẩy nó quay lại với công việc, trong khi bản thân thì nung nấu một nỗi giận dữ khác mà tôi cố không để nó nhận ra.
Toàn bộ sự việc này hóa ra lại là khởi đầu cho một chuỗi hiện tượng đan xen kỳ lạ đến mức, khi gom chúng lại — và đó là cách duy nhất tôi có thể tiếp cận — chúng tạo thành một minh chứng tuyệt vời nhất mà tôi từng biết về cái cách mà định mệnh đôi khi đối xử với lòng tham của con người, chắc hẳn là để cho tâm hồn họ được gột rửa. Những sự việc này chắc chắn có ý nghĩa lớn lao hơn cái kết quả tương đối ít ỏi mà chúng ta đang bàn tới đây — mặc dù tôi cảm thấy kết quả đó cũng là một thứ đáng để đề cập với sự tôn trọng nhất định. Dẫu sao, tôi phải thú nhận rằng, chính dưới góc nhìn này mà những "trái đắng" từ chuyến lưu đày của tôi hiện ra trước mắt tôi lúc này. Ngay từ đầu, tâm thế khiến tôi — như tôi đã gọi — lòng tham của mình, phải nhìn nhận sự việc ấy, chẳng hề nhẹ nhàng chút nào, bởi trước khi rời Rapallo, George Corvick đã gửi cho tôi một lá thư với giọng điệu mà tôi không hề tán thành. Lá thư chẳng hề mang tính xoa dịu như tôi tin chắc ngày nay anh ấy đã mong muốn, và chuỗi sự kiện diễn ra cũng không hề bù đắp được những thiếu sót của nó. Ngay tại đó, anh ấy đã bắt đầu viết cho một tạp chí quý san về lời kết luận vĩ đại nhất dành cho các tác phẩm của Vereker; và công trình nghiên cứu sâu rộng này — thứ duy nhất có thể được coi là giá trị, là sự tồn tại thực sự — sẽ làm sáng tỏ điều mới mẻ, sẽ thốt lên — ôi, thật lặng lẽ! — chân lý chưa từng được ai hình dung tới. Nói cách khác, nó sẽ lần theo dấu vết của "hình bóng trong tấm thảm" qua mọi nút thắt, tái hiện nó trong từng sắc thái. Theo bạn tôi, kết quả sẽ là bức chân dung văn học vĩ đại nhất từng được khắc họa, và tất cả những gì anh ấy yêu cầu ở tôi chỉ đơn giản là đừng làm phiền anh ấy bằng những câu hỏi cho đến khi anh ấy treo kiệt tác của mình trước mắt tôi. Anh ấy đã ban cho tôi vinh dự khi tuyên bố rằng, ngoại trừ chính nhân vật vĩ đại kia, người vẫn luôn cao ngạo trong sự thờ ơ của mình, thì tôi chính là nhà thẩm định mà anh ấy nỗ lực nhất để hướng tới. Vì vậy, tôi phải là một cậu bé ngoan, không cố gắng nhìn trộm sau tấm màn trước khi buổi diễn bắt đầu: tôi sẽ tận hưởng nó trọn vẹn hơn nếu chịu ngồi thật yên.
Tôi đã cố hết sức để ngồi thật yên, nhưng tôi không thể không giật mình khi đọc trên tờ The Times, sau khi tôi đã ở Munich được một hoặc hai tuần và trước khi tôi biết Corvick đã đến London, tin tức về cái chết đột ngột của bà Erme tội nghiệp. Tôi lập tức viết thư hỏi Gwendolen chi tiết sự việc, và cô ấy hồi âm rằng mẹ mình đã ra đi sau căn bệnh tim hành hạ bấy lâu. Cô ấy không nói, nhưng tôi mạn phép tự suy diễn từ lời lẽ của cô ấy rằng, từ góc độ cuộc hôn nhân của mình cũng như sự khao khát — vốn chẳng kém cạnh gì tôi — thì đây là một giải pháp chóng vánh hơn mong đợi và triệt để hơn nhiều so với việc chờ đợi bà cụ "uống cạn liều thuốc". Tôi thực lòng thừa nhận rằng vào thời điểm đó — vì tôi nhận được thư cô ấy liên tục — tôi đã đọc được vài điều kỳ lạ trong lời nói của Gwendolen và những điều còn phi thường hơn nữa trong sự im lặng của cô ấy. Cầm bút trên tay, tôi như sống lại quãng thời gian đó, và nó mang lại cảm giác kỳ lạ nhất rằng tôi đã, trong nhiều tháng trời và dẫu chẳng hề muốn, trở thành một loại khán giả bị cưỡng ép. Cả cuộc đời tôi như thu bé lại vào đôi mắt, thứ mà guồng quay sự kiện dường như đã quyết tâm bắt phải luôn mở trừng trừng. Có những ngày tôi nghĩ đến việc viết thư cho Hugh Vereker và đơn thuần phó mặc bản thân vào lòng nhân từ của ông ấy. Nhưng tôi cảm thấy sâu sắc hơn rằng mình chưa đến mức hèn kém đến thế — hơn nữa, chắc chắn ông ấy sẽ tống khứ tôi đi ngay lập tức. Cái chết của bà Erme đã đưa Corvick trở về nhà ngay lập tức, và trong vòng một tháng, anh ấy đã kết hôn "rất lặng lẽ" — lặng lẽ như cách tôi hình dung anh ấy định công bố phát hiện của mình trong bài viết — với cô gái trẻ mà anh ấy từng yêu và rời bỏ. Tôi dùng cụm từ cuối cùng này, xin được mở ngoặc nói thêm, vì sau đó tôi dần chắc chắn rằng vào thời điểm anh ấy đến Ấn Độ, vào thời điểm anh ấy gửi tin tức quan trọng từ Bombay, hoàn toàn không có lời hứa hẹn chính thức nào giữa họ. Lúc cô ấy khẳng định với tôi điều ngược lại thì thực ra chẳng có chuyện gì cả. Mặt khác, chắc chắn anh ấy đã đính hôn ngay ngày mình trở về. Cặp đôi hạnh phúc đi nghỉ tuần trăng mật ở Torquay, và tại đó, trong một giờ phút thiếu suy nghĩ, Corvick tội nghiệp nảy ra ý định đưa cô dâu trẻ đi dạo. Anh ấy không hề biết điều khiển xe ngựa: chuyện này tôi đã biết từ lâu trong một chuyến đi ngắn ngày bằng xe ngựa kéo mà chúng tôi từng thực hiện cùng nhau. Trên chiếc xe đó, anh ấy cho bạn đồng hành ngồi lên để chạy lướt qua những ngọn đồi Devonshire, và trên một trong những con dốc dễ xảy ra tai nạn nhất, anh ấy đã khiến con ngựa — vốn dĩ đã lồng lên — lao xuống với lực mạnh đến nỗi những người trên xe bị hất văng về phía trước, còn anh ấy thì ngã đập đầu khủng khiếp. Anh ấy chết ngay tại chỗ; Gwendolen may mắn không hề hấn gì.
Tôi xin lướt nhanh qua nỗi bi kịch hoàn toàn này, qua ý nghĩa của việc mất đi người bạn thân nhất đối với tôi, và tôi xin hoàn tất câu chuyện nhỏ về sự kiên nhẫn và nỗi đau của mình bằng lời thú nhận thẳng thắn rằng, trong phần tái bút của bức thư đầu tiên gửi cho cô ấy sau khi nhận được tin dữ, tôi đã hỏi bà Corvick liệu chồng cô ấy có kịp hoàn thành bài báo vĩ đại về Vereker hay không. Câu trả lời của cô ấy cũng nhanh chóng như câu hỏi của tôi: bài báo, vốn mới chỉ được bắt đầu, chỉ là một mẩu giấy xé lòng. Cô ấy giải thích rằng bạn chúng tôi, khi còn ở nước ngoài, vừa mới ổn định để bắt tay vào viết thì bị gián đoạn bởi cái chết của mẹ cô ấy, và sau đó, khi trở về, anh ấy đã bị cuốn vào những công việc bận rộn mà thảm kịch ấy mang lại. Những trang mở đầu là tất cả những gì tồn tại; chúng rất ấn tượng, đầy hứa hẹn, nhưng chúng không hề vén màn cho vị thần tượng. Cái kỳ tích trí tuệ vĩ đại ấy rõ ràng đáng lẽ đã tạo nên cao trào. Cô ấy không nói gì thêm, không hề hé lộ cho tôi biết về những gì cô ấy đã biết — thứ tri thức mà tôi từng tưởng tượng cô ấy đã hành động một cách phi thường để chiếm hữu. Đây mới là điều trên hết tôi muốn biết: liệu cô ấy đã thấy vị thần tượng được vén màn chưa? Liệu đã có một buổi lễ riêng tư nào dành cho một khán giả duy nhất đang hồi hộp chờ đợi? Chẳng phải lễ cưới đã diễn ra chỉ vì buổi lễ ấy sao? Tôi chưa muốn thúc ép cô ấy lúc này, dù khi nghĩ lại những gì đã trao đổi với nhau về chủ đề này khi Corvick vắng mặt, sự kín tiếng của cô ấy làm tôi ngạc nhiên. Do đó, mãi tận sau này, từ Meran, tôi mới đánh liều gửi một lời thỉnh cầu khác, đánh liều trong sự lo âu, vì cô ấy vẫn tiếp tục chẳng tiết lộ điều gì. "Trong những ngày ngắn ngủi của niềm hạnh phúc chớm nở ấy," tôi viết, "cô có nghe thấy điều mà chúng ta khao khát muốn nghe không?" Tôi dùng từ "chúng ta" như một gợi ý nhỏ, và cô ấy cho thấy mình hiểu được gợi ý đó; "Tôi đã nghe thấy tất cả," cô ấy đáp, "và tôi định giữ điều đó cho riêng mình!"