Chúng tôi đến bữa ăn muộn một chút, nhưng bà Blackett và bà Todd đều rất rộng lượng. Cả nhà ngồi vào bàn sau khi William dừng lại bên giếng để rửa tay—thành kính như một vị tu sĩ Bà-la-môn—rồi khoác lên mình chiếc áo chẽn màu xanh lam chỉnh tề lấy từ chiếc móc treo sau cửa bếp. Kế đó, anh kiên định đọc lời tạ ơn bằng những câu chữ tôi không thể nghe rõ, rồi chúng tôi cùng thưởng thức món súp cá hầm trong niềm trân trọng. Con mèo nhỏ đi vòng quanh bàn ăn bằng hai chân sau vô cùng cứng cỏi; nó lấy những chiếc móng sắc nhọn bấu vào mép bàn, dừng lại trước khuỷu tay mỗi người kêu lên những tiếng meo meo đầy cảm thương, hoặc lại phóng vụt ra cửa chính rộng mở mỗi khi có chú chim sẻ ngô vô tình sà xuống bãi cỏ quá gần. William không nói nhiều, nhưng bà Todd, chị anh, đã lấp đầy khoảng thời gian ấy bằng đủ mọi tin tức lớn nhỏ ở Dunnet Landing cùng vùng duyên hải phụ cận, trong khi người mẹ già lắng nghe với niềm hân hoan trọn vẹn. Lòng hiếu khách của bà Blackett thật vô cùng tinh tế; bà sở hữu một thiên phú mà biết bao phụ nữ thiếu vắng: khả năng khiến bản thân và ngôi nhà của mình phụng sự trọn vẹn cho niềm vui của khách—sự tận tụy đầy mê hoặc khi dâng hiến trọn vẹn bản thân cùng mọi thứ thuộc về mình trong khoảnh khắc ấy, để rồi trở thành một phần không thể nào quên trong cuộc đời người khác. Sự tinh tế rốt cuộc cũng là một dạng thấu thị tâm hồn, và người chủ nhà của tôi nắm giữ món quà vô giá ấy. Sự đồng cảm vốn thuộc về cả trí tuệ lẫn trái tim, và thế giới của bà Blackett cùng thế giới của tôi dường như hòa làm một ngay từ giây phút đầu gặp gỡ. Hơn thế nữa, bà còn sở hữu ân huệ cao quý nhất của đất trời: một tâm hồn hoàn toàn vị tha, quên mình vì người khác. Đôi khi, ngắm nhìn gương mặt già nua đượm vẻ nhiệt thành và ngọt ngào ấy, tôi tự hỏi tại sao bà lại được đặt để để tỏa sáng trên hòn đảo hẻo lánh miền bờ biển phía bắc này. Có lẽ đó là để giữ cho cán cân đời thực được thăng bằng, để bù đắp cho những người hàng xóm sống rải rác và nương nhờ vào bà những điều mà họ còn khiếm khuyết.
Khi dọn dẹp xong những chiếc đĩa gốm xanh cổ kính, và chú mèo con cũng đã xử lý xong phần cá tuyết tươi của mình, ngay lúc chúng tôi trả lại những chiếc ghế bếp về chỗ cũ, bà Todd liền xốc xáo bảo rằng bà phải lên đồng cỏ ngay để hái mấy thứ thảo mộc cần tìm.
“Cô có thể ở lại đây nghỉ ngơi, hoặc đi cùng tôi,” bà xướng lời. “Mẹ tôi cần chợp mắt một lúc, rồi khi chúng ta quay về, bà và William sẽ hát cho cô nghe. Mẹ chuộng âm nhạc lắm,” bà Todd vừa nói vừa quay sang nhìn mẹ.
Nhưng bà Blackett khiêm tốn đáp rằng giọng bà giờ không còn như xưa nữa, và có lẽ William cũng chẳng hứng thú đâu. Cụ bà tốt bụng trông có vẻ đã mệt, nếu không thì tôi đã thích ở lại căn nhà nhỏ yên bình ấy ngắm bà ngủ; dẫu sao tôi cũng đã có nhiều kinh nghiệm thú vị trên các đồng cỏ cùng con gái bà rồi. Nhưng xem chừng đi cùng bà Todd vẫn là lựa chọn tốt hơn cả, thế là chúng tôi khởi hành.
Bà Todd xách chiếc túi vải kẻ caro mang từ nhà đi, một vật nặng nho nhỏ nằm dưới đáy làm chiếc túi rủ xuống thẳng tắp và thon gọn trên tay bà. Con đường dốc đứng khiến bà chẳng mấy chốc đã hụt hơi, vậy nên chúng tôi ngồi xuống nghỉ một lúc trên một phiến đá lớn thuận tiện nằm giữa những bụi nguyệt quế dại.
“Đấy, tôi muốn cho cô xem cái này,—đây là ảnh của mẹ,” bà Todd nói; “tấm này chụp hồi mẹ lên Portland không lâu sau khi cưới. Còn đây là tôi,” bà nói thêm khi mở một chiếc hộp bọc da cũ kỹ khác, phô ra gương mặt tròn trịa của một đứa trẻ hân hoan—nét mặt mà dù đã qua tuổi sáu mươi bà trông vẫn chẳng khác là bao. “Còn đây là William với thầy tôi chụp chung. Tôi giống thầy, to lớn và đậm người, còn William thì giống bên họ ngoại, thấp và gầy. Là đàn ông lại giống mẹ thế kia, lẽ ra chú ấy phải làm nên trò trống gì rồi mới phải; thế nhưng dù chú ấy làm ăn rất chăm chỉ, giữ vững trang trại lại luôn tay đánh bắt cá, chú ấy chẳng bao giờ có được sự tháo vát và khả năng nhìn đời sắc sảo như mẹ. Chú ấy cũng có óc phán đoán tuyệt vời đấy chứ,” người chị suy ngẫm về em mình, nhưng bà không thể đưa ra kết luận thỏa đáng nào về điều mà bà rõ ràng coi là sự thất bại trong cuộc đời anh. “Tôi nghĩ thấy ai đó sống hạnh phúc và trân trọng trọn vẹn những gì cuộc đời mang lại như thế cũng là điều tốt,” bà vừa nói vừa bắt đầu cất những bức ảnh chụp trên tấm bạc đi; nhưng tôi đã vươn tay xin xem lại tấm ảnh của mẹ bà thêm lần nữa—gương mặt kiều diễm như hoa của một phụ nữ trẻ đẹp trong bộ trang phục cổ trí. Trong mắt bà ngời lên ánh nhìn kỳ vọng và hân hoan, một ánh nhìn xa xăm tìm kiếm nơi đường chân trời; người ta thường bắt gặp ánh mắt ấy trong những gia đình chài lưới, được các cô con gái lẫn con trai thừa hưởng từ những người đàn ông trọn đời trên biển, lúc nào cũng đăm đắm trông ngóng những cánh buồm xa hay bóng dáng đầu tiên của đất liền. Khi ở ngoài khơi, chẳng có gì để ngắm nhìn ở cự ly gần, và điều này phản chiếu trọn vẹn vào tính cách người thủy thủ—những phẩm chất bao dung, dũng cảm và kiên nhẫn được rèn giũa, cùng sự cởi mở lạc quan khiến người ta yêu mến ở những đứa con của biển cả.
Sau khi bọc kỹ những tấm hình gia đình vào chiếc khăn tay lớn, chúng tôi lại bước tiếp trên con đường nhỏ hẹp, tiến về một nơi hẻo lánh nhìn về hướng bắc. Nơi ấy đồng cỏ bao la hơn và ít bụi rậm hơn. Chúng tôi đi xuống tận mép cỏ ngắn phía trên những vách đá chênh vênh, nơi sóng biển thẳm sâu vỗ vào rì rào vang dội, dù cho gió đã lặng và mặt nước nhìn từ xa có vẻ êm đềm. Lẫn trong thảm cỏ mọc lên những cây húng láng tươi tốt mà chẳng nơi nào trên thế giới có thể sánh bằng. Một hương thơm tinh khôi lan tỏa trong không khí khi chúng tôi cẩn trọng bước đi và hái từng nhánh một; bà Todd ép bó hoa thảo mộc ngát hương giữa hai bàn tay rồi liên tục đưa lên cho tôi thưởng thức.
“Chẳng có gì sánh bằng thứ này đâu,” bà nói; “ôi không, khắp cái bang Maine này chẳng đâu có loại húng láng như thế này. Đây mới là giống chuẩn nhất, còn tất cả những cây tôi từng thấy ở nơi khác chỉ là bản nhái mà thôi. Cô thấy dễ chịu hơn chưa?” Và tôi nhiệt thành đáp lời bà.
“Đấy, cô thân mến, tôi chưa từng chỉ cho ai ngoài mẹ biết chỗ này đâu; nơi này với tôi thiêng liêng lắm. Nathan, chồng tôi, và tôi từng rất yêu nơi này hồi hai đứa còn hẹn hò, và”—bà ấp úng rồi hạ giọng thì thào—“khi anh ấy mất, thuyền anh ấy bị lật ngay ngoài khơi kia, lúc đang cố lách qua eo biển ngắn giữa quần đảo Squaw, ngay trước tầm mắt của mũi đất này—nơi chúng tôi từng ngồi bên nhau và dệt nên bao dự định suốt cả mùa hè.”
Tôi chưa từng nghe bà nhắc về người chồng quá cố trước đây, nhưng tôi cảm nhận được giữa chúng tôi giờ đây đã có một tình bạn tri kỷ, bởi bà đã đưa tôi đến chốn riêng tư này.
“Tất cả chỉ là một giấc mơ đối với chúng tôi,” bà Todd nói. “Tôi đã biết điều đó khi anh ấy đi xa. Tôi đã biết”—bà thì thầm như thể đang xưng tội—“tôi đã biết điều đó trước cả khi anh ấy giương buồm ra khơi. Trái tim tôi đã không còn thuộc về tôi trước cả khi tôi gặp Nathan; nhưng anh ấy yêu tôi tha thiết, anh ấy đã mang lại cho tôi hạnh phúc trọn vẹn, và anh ấy ra đi trước khi kịp biết những điều lẽ ra anh ấy sẽ phải biết nếu chúng tôi sống bên nhau dài lâu. Tình yêu thật là một điều kỳ lạ. Không, Nathan chẳng bao giờ phát hiện ra, nhưng lòng tôi đã trăn trở ngay từ lần đầu gặp anh ấy. Người ta thích được yêu thương nhiều hơn là người biết cất công yêu người khác. Tôi đã trải qua những giờ phút hạnh phúc ngay chính tại nơi này. Tôi luôn quý mến Nathan, và anh ấy chẳng bao giờ hay biết. Nhưng khóm húng láng này lúc nào cũng nhắc tôi nhớ—mỗi khi tôi ngồi hái cỏ và nghe anh ấy trò chuyện—nó luôn nhắc tôi nhớ về... người kia.”
Bà ngoảnh mặt đi né tránh ánh mắt tôi, rồi nhanh chóng đứng dậy bước đi một mình. Dáng hình to lớn, kiên định của bà toát lên vẻ gì đó cô đơn và tĩnh lặng tuyệt đối. Bà trông chẳng khác nào một Antigone đứng trơ trọi trên đồng bằng Thebes. Giữa một thế giới ồn ào náo nhiệt, không mấy khi người ta được chạm đến những chốn riêng tư của niềm đau và sự im lặng sâu thẳm. Một nỗi đau đớn nguyên sơ, cổ xưa bao trùm lấy người phụ nữ mộc mạc này; bà giống như sự tái sinh của một tâm hồn lịch sử, mang theo những nỗi sầu muộn cùng sự biệt lập của một cuộc sống thường nhật bận rộn với những điều bình dị chốn quê mùa và hương thơm của các loài thảo mộc thuở sơ khai.
Tôi hái thảo mộc cũng không đến nỗi tệ; sau một hồi ngồi yên đủ lâu để thức tỉnh những suy nghĩ mới và đọc lại trang ký ký ức với niềm hân hoan tươi mới, tôi đã hái được mấy bó như ý muốn. Cuối cùng, chúng tôi gặp lại nhau ở phía trên bờ biển, trở về với thế giới bình dị thường ngày mà chúng tôi đã bỏ lại sau lưng khi bước xuống bãi húng láng. Khi cùng nhau bước đi dọc theo mép cao của đồng cỏ, chúng tôi nhìn thấy hàng trăm cánh buồm dấp dính khắp vịnh biển và xa hơn về phía khơi xa; trời đã quá trưa và một ngày đang dần khép lại.
“Vâng, tất cả họ đều đang hướng về bờ đấy,—từ thuyền nhỏ cho đến thuyền đánh bắt tôm hùm và mọi thứ,” người bạn đồng hành của tôi lên tiếng. “Giờ chúng ta phải dành chút thời gian với mẹ, uống chén trà rồi chuẩn bị về nhà thôi.”
“Dù cho mặt trời lặn có hết gió cũng không sao; tôi có thể chèo thuyền vào bờ cùng cậu Johnny mà,” tôi đáp; bà Todd gật đầu trấn an rồi tiếp tục sải bước đều đặn, chẳng thèm đi nhanh hơn ngay cả khi chúng tôi thấy William đi vòng qua góc nhà như thể đang tìm chúng tôi, anh vẫy tay rồi lại biến mất.
“Chà, William đang ở ngay trên boong kìa; tôi cứ tưởng chúng ta chẳng còn gặp lại chú ấy hôm nay nữa cơ đấy!” bà Todd thốt lên. “Giờ thì mẹ sẽ bắc ấm đun nước ngay thôi; lửa bếp nhà mẹ đang cháy to lắm.” Tôi cũng có thể thấy làn khói xanh đang dầy lên, và rồi cả hai chúng tôi cùng bước nhanh hơn một chút, trong khi bà Todd mò mẫm trong chiếc túi đầy thảo mộc để tìm lại những tấm hình cũ, chuẩn bị cất chúng vào đúng chỗ.
