Mao Trạch Đông rất "nhà quê" sao?

Nhà quê. Cái sự "nhà quê" trong ngoặc kép.

Tôi cho rằng, chữ "nhà quê" này bao hàm hai nội dung: thói quen sinh hoạt của nông dân và tác phong sinh hoạt gian khổ giản dị của một nhà cách mạng. Từ sự "nhà quê" của Mao Trạch Đông, bạn có thể thấy được quá khứ và sự kế thừa của lịch sử văn hóa một dân tộc, thấy được phẩm cách và sự theo đuổi của một nhà cách mạng vĩ đại.

Cách ăn mặc luôn là thứ đầu tiên bộc lộ sự "nhà quê" hay "tân thời". Tôi xin kể vài câu chuyện nhỏ về phương diện này.

Mao Trạch Đông không bao giờ đi giày mới. Mỗi khi có một đôi giày mới mang tới, ông luôn bảo các nhân viên cảnh vệ hoặc vệ sĩ đi giúp mình một thời gian. Khi giày đã cũ, ông mới đòi lại để tự mình đi.

Thời chiến tranh, Mao Trạch Đông không ít lần nhường giày cho những chiến sĩ không có giày để đi. Đây là tấm gương mẫu mực của việc "cán bộ của chúng ta phải quan tâm đến từng chiến sĩ". Thế nhưng, việc không đi giày mới mà nhường cho chiến sĩ lại là một "vấn đề" thuộc tính chất khác. Vấn đề gì? Chính là thói quen cá nhân. Có người thích mặc đồ mới, mũ áo giày dép sáng bóng là một cái đẹp. Mao Trạch Đông thì không thích. Ông giữ thói quen thiết thực, thực dụng của người nông dân, lấy tiêu chuẩn mặc sao cho thoải mái làm hàng đầu.

"Các cậu người trẻ thích mặc đồ mới, tôi tuổi cao rồi, mặc đồ cũ thấy thoải mái." Mao Trạch Đông đưa giày mới cho chiến sĩ, đòi giày cũ về đi vào chân mình, "Chúng ta ai thích gì thì lấy nấy."

Thói quen cá nhân và vẻ ngoài xuề xòa phóng khoáng của Mao Trạch Đông, một nửa đến từ cuộc sống nông thôn thời thơ ấu, một nửa đến từ cuộc sống chiến tranh gian khổ lâu dài. Tất cả những điều này đều thích ứng với môi trường xã hội của một nước nông nghiệp như Trung Quốc và môi trường chiến tranh gian khổ. Ông thường xuyên đi sâu vào nông thôn để làm khảo sát, mọi việc đồng áng không làm khó được ông. Tôi nhớ năm 1958, tôi theo ông đến thăm ruộng lúa ở thôn Tân Lập, Thiên Tân, một vị lãnh đạo trung ương và cán bộ địa phương nói với ông rằng một mẫu đất sản xuất được mười vạn cân. Mao Trạch Đông lắc đầu, nói: "Nổ đấy." Họ dùng đèn chiếu, dùng quạt gió thổi vào ruộng lúa, rồi để trẻ con đứng lên trên. Mao Trạch Đông nói: "Không đáng tin, đứng càng cao ngã càng đau." Ông bảo vị lãnh đạo trung ương kia: "Anh chưa từng cày cấy, anh chỉ biết chém gió. Tôi từng làm ruộng, mười vạn cân là điều không thể, có xếp chồng lên cũng không nổi. Anh không lừa được tôi." Hãy thử nghĩ xem, đối với một người thường xuyên xuống nông thôn, ngồi bệt bên bờ ruộng, cầm cày vung liềm làm vài nhát, vừa xách phân bón vừa trò chuyện với lão nông, thì mặc một bộ quần áo phẳng phiu có thích hợp không?

Lịch sử đã để lại cho Mao Trạch Đông rất nhiều hình ảnh với những miếng vá trên người. Thực ra, những miếng vá trên người ông chủ yếu tập trung ở đồ lót và tất len thô mà người ngoài không nhìn thấy. Hơn nữa, những miếng vá này "đủ kiểu dáng", "chẳng ra hình thù gì". Vải vụn xanh, vải vụn vàng, vải vụn xám, có miếng vải vụn nào là vá miếng đó. Có khi không tìm được vải vụn, ông còn lấy cả băng gạc y tế đã qua sử dụng để vá. Vào những thời kỳ khác nhau, ông từng nói những lời khác nhau: "Không sao, mặc bên trong người khác không thấy. Tôi không chê là được." "Tiêu chuẩn của tôi là không lộ da, không hở gió là được." "Tôi tiết kiệm được một bộ quần áo, chiến sĩ tiền phương có thể có thêm một viên đạn." "Đất nước còn nghèo, không thể mở đầu cho sự lãng phí." "Lúc không có điều kiện chú trọng thì không chú trọng, điểm này dễ làm. Kinh tế phát triển rồi, có điều kiện chú trọng mà vẫn tự kiềm chế không chú trọng, điểm này mới khó làm. Người cộng sản chính là làm những việc khó làm."

Với quần áo ngoài, Mao Trạch Đông vẫn khá "chú trọng" chuyện vá víu. Khi vá, ông cố gắng chọn loại vải có màu sắc giống hoặc gần giống với màu gốc của quần áo, hình dáng miếng vá cũng cố gắng ngay ngắn quy củ. Ông yêu cầu như sau: "Tìm miếng vải tốt, giúp tôi phối cho hợp. Áo ngoài là để người ngoài nhìn, quá chướng mắt là không lễ phép với người ta."

Sau khi vào thành phố, Mao Trạch Đông tiếp đón các lãnh đạo đảng phái dân chủ và đại diện các giới, nhân sĩ nổi tiếng tại biệt thự Song Thanh, Hương Sơn. Trước khi gặp Trương Lan, ông dặn tôi: "Tiên sinh Trương Lan đã đóng góp không ít cho sự nghiệp giải phóng nhân dân Trung Quốc, có uy tín rất cao trong giới nhân sĩ dân chủ, chúng ta phải tôn trọng lão tiên sinh, cậu giúp tôi tìm bộ quần áo nào tử tế hơn để thay."

Tôi lật đi lật lại, chọn tới chọn lui trong tất cả "kho hàng" của Mao Trạch Đông, mà không chọn nổi một bộ quần áo nào không rách hoặc không có miếng vá. Đây chính là toàn bộ gia sản của Mao Trạch Đông khi vào thành phố — không có lấy một bộ quần áo mới ra hồn. Bởi vì ông từng nói câu đi kinh ứng thí. Cho nên tôi mới nói: "Chủ tịch, chúng ta đúng là tú tài nghèo đi kinh ứng thí rồi, một bộ quần áo tử tế cũng không có."

Mao Trạch Đông nói: "Từ xưa đến nay, lũ công tử bột không bao giờ thi được kết quả tốt. Người an phận nghèo khó mới làm nên việc, người nhai được rễ rau mới làm được trăm việc. Chúng ta sẽ thi được kết quả tốt."

"Giờ may quần áo cũng không kịp nữa, hay là đi mượn một bộ?"

"Không cần mượn, vá cũng không sao, ngay ngắn sạch sẽ là được. Lão tiên sinh Trương là bậc hiền đạt, sẽ không trách chúng ta đâu."

Thế là, Mao Trạch Đông đành mặc bộ quần áo có miếng vá đi gặp Trương Lan, sau đó lại mặc bộ quần áo này đi gặp Thẩm Quân Nho, Lý Tế Thâm, Quách Mạt Nhược, Trần Thúc Thông...

Nhưng trong lòng tôi vẫn thấy có chút đau lòng. Đảng Cộng sản chúng ta đã đánh hạ thiên hạ, Chủ tịch Đảng Cộng sản vậy mà không có nổi một bộ quần áo không miếng vá. Sau đó, Mao Trạch Đông chuẩn bị lên Thiên An Môn tuyên bố nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, tôi mới đến Vương Phủ Tỉnh mời sư phụ Vương Tử Thanh may cho ông một bộ quân phục mới.

Có lẽ vì Mao Trạch Đông có bản tính "luyến cũ"? Ông chưa bao giờ vứt bỏ một bộ quần áo cũ nào. Đồ cũ đến mức không thể vá được nữa, quần áo cũ liền biến thành vải để vá.

Đó là ở Dương Gia Câu, Thiểm Bắc, tôi xách một bộ quân phục xám đã mòn mỏng như cánh ve, mà một số chỗ còn vá chồng vá chéo dày như bìa cứng, mang đến cho Mao Trạch Đông: "Chủ tịch, ngài xem này, mặc tiếp nữa là lộ vẻ buồn cười mất. Biết đâu ngài đang báo cáo, trên đài làm động tác gì đó là nó sẽ rách nát thành mảnh vải đấy."

Mao Trạch Đông cầm lấy quần áo. Nếu không được ông phê chuẩn, không ai được phép vứt bỏ quần áo. Ông cẩn thận đặt quần áo lên đùi, vuốt ve bộ đồ cũ như đang vuốt ve một thương bệnh binh, làm phẳng những nếp nhăn trên đó.

"Nó đã cùng tôi tham dự Hội nghị Lạc Xuyên đấy." Ánh mắt Mao Trạch Đông bỗng dưng ướt át, ngơ ngẩn nhìn bộ đồ cũ chìm vào những hồi ức tĩnh lặng. Một lát sau, ông liệt kê ra vài "chiến công" của bộ đồ cũ, thở dài một hơi: "Thế này đi, dùng nó để vá quần áo. Nó có thể tiếp tục phát huy tác dụng, tôi cũng có thể tiếp tục nhìn thấy nó."

Giọng điệu khi ông nói những lời này, cứ như thể trước mắt ông không phải là bộ quần áo cũ, mà là một người chiến hữu già đã cùng mình vào sinh ra tử.

Theo tuổi tác tăng dần, cơ thể Mao Trạch Đông phát tướng, nhiều bộ quần áo cũ trở nên nhỏ không mặc được nữa. Ông bèn đưa cho con trai Mao Ngạn Anh mặc. Cho nên trên người Mao Ngạn Anh cũng luôn là quần áo vá chồng vá chéo, chưa bao giờ có lúc sáng loáng bóng bẩy. Giang Thanh cũng làm theo cách này. Đến những năm 60, bà bắt đầu chú ý đến cách ăn mặc, nhưng Mao Trạch Đông vẫn không thay đổi. Quân phục bên ngoài rách thì gửi đến Vương Phủ Tỉnh để dệt vá, còn đồ lót bên trong vẫn là vá chồng vá chéo. Khi ông tiếp khách nước ngoài, tôi luôn phải nhắc nhở trước: "Chủ tịch, ngồi trên ghế salon phải thu chân lại, chỉ cần duỗi chân ra là sẽ 'lộ tẩy' đấy."

Vì tất len thô của ông luôn có miếng vá, mỗi khi duỗi chân ra, gấu quần kéo lên, miếng vá trên tất sẽ lộ ra rõ mồn một. Lâu dần, tôi rút gọn lời nhắc nhở thành một câu: "Cẩn thận, 'vạch áo cho người xem lưng' ạ."

Các vệ sĩ đều gánh vác trách nhiệm "chuyện xấu trong nhà không nên để lộ ra ngoài".

Mao Trạch Đông là người biết tính toán đại cục. Về chính trị, về quân sự đều tính toán đại cục, về cuộc sống cũng tính toán đại cục.

Trong thời kỳ chuyển quân ở Thiểm Bắc, tôi đến bên cạnh ông, phát hiện ông chỉ có một chiếc khăn mặt. Rửa mặt, lau chân đều dùng chiếc khăn đó. Hơn nữa chiếc khăn đó cũng chẳng còn "lông" gì nữa, trông như một chiếc khăn bố. Tôi nói: "Chủ tịch, nhận thêm một chiếc khăn mặt mới đi ạ? Chiếc cũ này để lau chân. Lau chân với lau mặt nên tách riêng ra chứ ạ." Mao Trạch Đông nghĩ ngợi rồi nói: "Tách ra thì không bình đẳng rồi. Bây giờ ngày nào cũng hành quân đánh giặc, chân còn vất vả hơn mặt nhiều. Tôi thấy không cần tách đâu. Tách ra chân sẽ có ý kiến đấy."

Tôi bật cười thành tiếng, nói: "Vậy thì dùng khăn mới lau chân, khăn cũ lau mặt."

Mao Trạch Đông lắc đầu: "Tính toán như vậy không được, tôi nhận một chiếc khăn mới có vẻ không đáng bao nhiêu tiền, nếu cán bộ chiến sĩ chúng ta mỗi người tiết kiệm một chiếc khăn mặt, số tiền này đủ để đánh một trận Sa Gia Điếm đấy."

Mao Trạch Đông rất chú trọng chỗ ngủ, ông từng nói: "Một phần ba cuộc đời con người trải qua trên giường, thời gian tôi ở trên giường có lẽ còn nhiều hơn, cho nên nhất định phải làm cho thoải mái."

Mao Trạch Đông nói câu này, không phải vì ông ngủ nhiều. Thời gian ngủ của ông ít hơn người bình thường khoảng một nửa, chuyện này để sau hãy nói. Ông ở trên giường lâu là vì ông có thói quen nằm trên giường đọc báo xem sách, phê duyệt văn kiện.

Ông làm thế nào để chiếc giường thoải mái hơn? Có lẽ tôi diễn đạt không chuẩn xác, bạn nghe hiểu ý là được.

Trước hết phải "cứng", phải "mát". Thiểm Bắc toàn là giường lò (kang), ông không quen ngủ, ông sợ nóng không sợ lạnh, đi đến đâu cũng ngủ trên cửa gỗ. Nhớ có lần đi qua thôn Hà Để, cửa gỗ của chủ nhà không tháo xuống được, ông đành phải ngủ giường lò một lần. Con của chủ nhà là cán bộ trong huyện, về nhà nghe kể lại, trách mẹ một trận, lập tức cưa luôn bản lề cửa. Tối hôm đó Mao Trạch Đông về nghe kể lại, liên tục kêu "Hồ đồ", ông vội vàng kiểm tra hai cánh cửa đó, xác định không ảnh hưởng gì mới yên tâm. Đêm đó tháo cửa gỗ xuống làm giường, ông uống ít hơn ngày hôm trước một viên thuốc ngủ là đã ngủ thiếp đi. Sau khi vào thành phố, ông vẫn luôn ngủ giường gỗ, tuần tra toàn quốc đi đến đâu cũng ngủ giường gỗ cứng, chưa bao giờ ngủ loại giường salon, đệm lò xo mềm mại có độ đàn hồi.

Mùa hè trời nóng, ông cố gắng trải ít đồ nhất có thể trên chiếc giường gỗ cứng của mình. Ra mồ hôi nhiều, ông lại lót vài tờ báo cũ trên gối. Báo thường xuyên bị mồ hôi làm ướt sũng. Năm này qua năm khác đều như vậy, coi như là một kiểu "chú trọng" và "lãng phí" đi.

Thứ hai, ông còn yêu cầu giường phải đủ rộng. Giường lò ở Thiểm Bắc đủ rộng, cửa gỗ đặt trên giường lò, cái "giường" này quả là rất ấn tượng. Sau khi vào thành phố, giường gỗ của ông rộng năm thước, các bạn tham quan Trung Nam Hải đều có thể nhìn thấy. Tại sao phải rộng? Để đọc sách cho tiện. Ông có thói quen nằm đọc sách, một nửa chiếc giường là để dành cho sách. Hiện tại sách bày trên giường trong cố cư của Chủ tịch Mao vẫn chưa tính là nhiều. Khi Mao Trạch Đông còn sống, sách trên giường còn nhiều hơn bây giờ, chất cao quá một thước. Không đọc sách là ông không ngủ được. Không đọc báo là ông không xuống giường nổi. Thứ ba, Mao Trạch Đông cũng rất chú trọng chăn đệm. Loại lông vịt, lông lạc đà gì đó ông không thích. Càng ghét vải Terylene. Ông thích vải bông, bông gòn. Tông màu càng nhạt càng tốt. Chăn đệm là vải trắng trong ngoài, gối vỏ kiều mạch bọc bằng một miếng vải trắng, bộ đồ ngủ và chăn bông đã vá đi vá lại, vào thành phố là những thứ này, lúc qua đời vẫn đang dùng những thứ này. Mỗi khi tôi đi tham quan cố cư Mao Trạch Đông, thường chạm cảnh sinh tình, nước mắt trào dâng, không thể kiềm chế nổi.

Mao Trạch Đông còn có một tấm chăn quân đội cũ, rất trân quý, đi đâu cũng phải mang theo. Ông có thói quen vắt chăn lên thành giường, bên dưới nhét một cái gối, dựa vào đó để làm việc phê duyệt văn kiện. Tôi đã nói rồi, ông có thói quen nằm trên giường phê duyệt văn kiện. Tống Khánh Linh sau khi biết thói quen này của Mao Trạch Đông, liền tặng ông một chiếc gối cao cấp. Mao Trạch Đông rất kính trọng đặc biệt với Tống Khánh Linh. Ông nhận chiếc gối này, bày trên giường một thời gian, rốt cuộc vẫn không thấy thoải mái, liền cất vào nhà kho. Vẫn là vắt chăn lên thành giường, bên dưới nhét chiếc gối vỏ kiều mạch vải trắng của chính mình. Ông nói: "Tôi quen rồi, không muốn thay đổi nữa."

Có lẽ có người không tin. Nhưng đây là sự thật hiển nhiên - từ cuối năm 1953 đến cuối năm 1962, Mao Trạch Đông không may một bộ quần áo mới nào. Ông luôn dùng nước sạch rửa mặt, chưa bao giờ dùng lấy một bánh xà phòng thơm. Tay dính mực hoặc dầu mỡ rửa không sạch, ông liền dùng xà phòng giặt quần áo để rửa. Ông chưa bao giờ dùng cái gọi là "kem", "dầu" hay các loại sản phẩm dưỡng da nào, thậm chí cũng chẳng dùng kem đánh răng. Ông chỉ dùng bột đánh răng. Ông nói: "Tôi không phản đối dùng kem đánh răng. Sản xuất ra chính là để dùng. Ai cũng không dùng thì sản xuất làm sao phát triển được? Tuy nhiên, bột đánh răng cũng có thể dùng. Tôi ở Diên An đã dùng bột đánh răng rồi, quen rồi." Bàn chải đánh răng của ông bao giờ thành "vùng đất không lông" thì ông mới chịu đổi cái mới. Ông luôn sử dụng đũa tre, đũa ngà voi trong các nhà hàng lớn ông không dùng lấy một lần. Ông nói: "Đắt quá, tôi dùng không nổi."

Thói quen ăn uống có lẽ phản ánh sự "nhà quê" của Mao Trạch Đông rõ rệt hơn.

Mao Trạch Đông không thể rời trà nước, ông ngủ dậy cũng không rời giường, lấy khăn mặt ướt lau mặt qua loa rồi bắt đầu uống trà. Vừa uống trà vừa đọc báo. Một tiếng sau mới rời giường. Không có việc lớn, ngày nào cũng vậy. Dùng ngón tay thò vào trong chén, vớt lá trà thừa vào miệng, nhai nhai rồi nuốt. Mỗi ngày dù thay trà mấy lần, trà cặn nhất định phải vớt vào miệng ăn hết. Đây không nghi ngờ gì là thói quen được hình thành từ cuộc sống nông thôn thời thơ ấu.

Mao Trạch Đông thích ăn lương thực thô và rau xanh, có khi còn thèm rau dại. Sau khi vào thành phố, ông vẫn luôn giữ thói quen này hay có thể nói là truyền thống. Ông luôn ăn gạo lứt đỏ, hơn nữa trong đó nhất định phải trộn thêm kê, hoặc đậu đen, hoặc khoai môn. Thói quen này tất nhiên được hình thành ở Thiểm Bắc vào những năm tháng chiến tranh.

Mao Trạch Đông ăn cơm đứng đắn, thường là bốn món một canh. Bốn món này không thể thiếu một đĩa ớt khô, một đĩa đậu phụ mốc; còn món canh này, có khi chính là nước tráng đĩa. Thế nhưng, những lúc Mao Trạch Đông ăn cơm đứng đắn như vậy lại không nhiều. Ông quá "lãng mạn".

Mao Trạch Đông không bao giờ muốn làm việc gì cũng rập khuôn theo quy tắc, không muốn gò bó cá tính của mình. Ông làm việc không kể giờ giấc, ăn cơm cũng không kể giờ giấc, chỉ lấy cảm giác đói làm tiêu chuẩn. Ngày ăn hai bữa là nhiều, cũng có khi chỉ ăn một bữa. Nếu làm việc liên tục mấy ngày đêm, còn có thể ăn năm sáu bữa cơm. Ông không muốn lúc nào cũng ngồi ngay ngắn bên bàn ăn, ông giữ lại "cách ăn uống thời loạn lạc". Trong phòng trực của vệ sĩ chúng tôi có một cái bếp điện, có một cái ca tráng men lớn. Thường là do chúng tôi dùng bếp điện, dùng ca tráng men nấu cho ông một ca cháo yến mạch hoặc nấu một ca mì sợi khô. Ăn cùng với đậu phụ mốc mà thư ký đời sống Diệp Tử Long làm cho ông, thế là xong một bữa cơm. Đây là dấu ấn thời chiến tranh lâu dài để lại trên người ông.

Cách ông ăn cơm thường làm tôi liên tưởng đến thư pháp của ông. Ông không bao giờ chịu viết chữ một cách ngay ngắn trong ô. Ông cứ thế viết phóng bút, không câu nệ khuôn sáo, tuôn trào hào sảng, tự thành phong cách, lại không ngừng sáng tạo ra những hình thức mới nội dung mới. Mỗi một tác phẩm của ông đều thể hiện cá tính, mỗi một tạo hình đều là độc nhất vô nhị. Hợp tất cả tạo hình của ông lại thì liền thành một thể tự nhiên. Làm người ta thán phục không thôi. Tôi theo ông 15 năm, việc ăn uống của ông luôn là tùy tiện, tùy tâm tùy ý. Một nắm đậu nành rang, hoặc mấy củ khoai môn nướng, hoặc một ca cháo yến mạch, thậm chí chỉ là một đĩa rau sam (một loại rau dại) cũng có thể coi là một bữa cơm.

Xin lấy một ví dụ đơn giản thôi.

Đó là đêm trước khi Mao Trạch Đông công bố bài "Về việc giải quyết đúng đắn mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân" và triệu tập Hội nghị Quốc vụ tối cao. Theo chỉ thị của Chu Ân Lai, nhóm vệ sĩ chúng tôi đã họp giao ban hàng tuần sớm hơn.

"Nói vậy là Chủ tịch đã hai ngày không ngủ, chỉ ăn một bữa cơm đàng hoàng?" Tôi cau mày hỏi Điền Vân Ngọc.

"Còn uống hai ca cháo yến mạch nữa," Trương Tiên Bằng bổ sung.

Ánh mắt tôi lướt qua mặt mấy vệ sĩ, dừng lại trên người Phong Diệu Tùng: "Tiểu Phong, ca tới là cậu à?"

"Vâng." Phong Diệu Tùng mặt mày ủ rũ, áp lực không nhỏ.

"Nghĩ cách đi, phải nghĩ cách đi." Tôi lẩm bẩm nửa ngày, cũng không nói ra được cách là gì? Chẳng thể cưỡng ép Mao Trạch Đông ăn cơm ngủ nghỉ, làm vậy Mao Trạch Đông sẽ nổi giận. "Cậu phải nhanh nhạy một chút, phải nắm bắt cơ hội, tùy cơ ứng biến... dù sao cũng trông chờ vào cậu đấy."

Phòng trực vệ sĩ chúng tôi chia ca chính ca phụ, ca chính 24 tiếng không được rời khỏi Mao Trạch Đông, Phong Diệu Tùng lộ vẻ khó xử bước vào ca chính. Cậu đứng hầu bên cạnh Mao Trạch Đông đang cúi đầu viết, suốt sáu tám tiếng đồng hồ, ngoài việc thay trà nước, không dám nói thêm một câu nào. Chỉ dốc sức quan sát, tìm kiếm...

Hai giờ sáng, Mao Trạch Đông bỗng ném bút, ngửa đầu lên phía sau. Dùng tay ấn trán, vừa xoa vừa bóp. Há miệng, hít một hơi thật sâu, thật sâu. Phong Diệu Tùng nắm lấy cơ hội, tiến lên hai bước, nhỏ giọng khuyên: "Chủ tịch, ngài đã hơn mười tiếng không ăn cơm rồi. Để con kiếm chút gì cho ngài nhé?"

Mao Trạch Đông cố hết sức vươn vai, sau đó buông tay xuống, đôi mắt đầy tơ máu nhìn Phong Diệu Tùng, vẻ mệt mỏi đã không cách nào che giấu. Vừa há miệng, đã ngáp liền hai cái, ông thở dài thườn thượt, lắc đầu rồi lại gật đầu, miễn cưỡng nói: "Không cần kiếm nữa, cậu nướng cho tôi mấy củ khoai môn là được."

Phong Diệu Tùng còn muốn khuyên, Mao Trạch Đông đã phất tay, rồi cúi đầu cầm bút. Phong Diệu Tùng không dám lên tiếng nữa, lúc này thêm một câu nữa cũng sẽ làm Mao Trạch Đông nổi giận.

Phong Diệu Tùng xuống nhà bếp, tự tay nướng khoai môn. Ở Thiểm Bắc chúng tôi vốn dĩ như thế, Mao Trạch Đông sợ ảnh hưởng đến giờ nghỉ của đầu bếp, ban đêm chỉ cho vệ sĩ nướng bánh màn thầu hoặc bánh ngô để ăn, không cho phép làm phiền đầu bếp.

Thế nhưng, sư phụ Hầu vẫn bị đánh thức. Ông chớp chớp đôi mắt lờ đờ, làu bàu: "Cậu làm càn! Chủ tịch cả ngày chưa ăn cơm, sao cậu chỉ nướng mấy củ khoai môn?" Phong Diệu Tùng lắc đầu cười khổ: "Chủ tịch bảo nướng hai củ khoai môn mà. Ông không làm càn, thì ông làm cơm ông đưa lên đi." Sư phụ Hầu liền câm nín. "Giao phó cái gì thì làm cái đó", đây là nguyên tắc của Mao Trạch Đông. Sư phụ Hầu cũng hiểu. Không làm theo mới là "làm càn".

Phong Diệu Tùng nướng chín sáu củ khoai môn nhỏ, đặt vào một đĩa mang đi. Vừa vào cửa, đã nghe tiếng ngáy vang dội. Mao Trạch Đông ngủ ngáy rất to. Ông dựa nghiêng vào thành giường, tay trái cầm văn kiện, tay phải cầm bút, cứ thế mà ngủ thiếp đi. Tình huống này không hiếm, không thể đánh thức Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông ngủ rất ít và rất nhẹ, một khi đã ngủ thì không được làm phiền, bị đánh thức nhất định sẽ nổi giận. Phong Diệu Tùng đặt đĩa lên lò sưởi, rồi lui ra cửa ngồi chờ. Vừa ngồi xuống mắt đã díu lại; vội đứng ra ngoài cửa, gió lạnh thổi vào có thể đỡ buồn ngủ.

Sức lực Mao Trạch Đông siêu phàm, ông chưa bao giờ tuân theo một ngày của tự nhiên để làm việc, nên không cách nào tính toán xem một ngày ông ngủ bao nhiêu tiếng. Nhật ký trực của chúng tôi tính toán xem một tuần ông ngủ bao nhiêu tiếng. Theo trí nhớ của tôi, giấc ngủ một tuần của Mao Trạch Đông không quá 30 tiếng, có khi ngủ được 35 tiếng, mọi người còn uống rượu ăn mừng. Trong số các lãnh đạo trung ương, hầu như không ai có thể so với Mao Trạch Đông. Người nổi tiếng có sức lực hơn người là La Thụy Khanh từng nhiều lần than thở: "Ôi chao, mấy ngày này mệt đứt hơi, tôi đi cùng Chủ tịch đấy." Ông cũng từng nói với chúng tôi: "Các cậu rất vất vả, tôi biết, đi cùng Chủ tịch rất vất vả. Sức lực ngài siêu phàm, chúng tôi đều không so được."

Phong Diệu Tùng đứng ngoài cửa mười mấy phút, nghe thấy Mao Trạch Đông ho một tiếng, vội nhẹ chân nhẹ tay đi vào phòng, bưng đĩa lên nhỏ giọng nói: "Chủ tịch, khoai môn nướng xong rồi ạ."

Mao Trạch Đông buông bút và văn kiện, hai tay xoa mặt nói: "Ồ, muốn ăn rồi. Đưa đây."

Phong Diệu Tùng đặt đĩa lên bàn làm việc, Mao Trạch Đông đi tới ngồi xuống, cầm lấy một củ khoai môn cẩn thận bóc vỏ. Nhẹ nhàng lắc lư thân mình, ngâm nga một bài thơ đã làm từ trước: "Đông phương dục hiểu, mạc đạo quân hành tảo..."

Phong Diệu Tùng nhìn ra ngoài cửa sổ. Chẳng phải sao? Trời sắp sáng rồi. Mao Trạch Đông bóc ra một nửa củ khoai môn, liền cắn một miếng, vừa nhai vừa tiếp tục bóc vỏ, miệng lẩm bẩm vẫn còn ngâm nga. Phong Diệu Tùng thấy Mao Trạch Đông tự đắc tự vui, liền lặng lẽ lui ra ngoài phòng, tiếp tục hứng gió mát để xua tan mệt mỏi.

Khoảng mười mấy phút sau, tiếng ngáy trong phòng lại thấp thoáng vang lên. Phong Diệu Tùng nhẹ chân nhẹ tay vào phòng, trong đĩa chỉ còn lại một củ khoai môn. Đầu Mao Trạch Đông nghiêng sang một bên vai phải đã ngủ thiếp đi.

Phong Diệu Tùng nhón chân đi qua, bưng đĩa lên chuẩn bị lui ra. Bỗng cảm thấy tiếng ngáy có khác thường so với mọi khi. Ghé đầu nhìn kỹ, sau đó lại dụi mắt...

Trời ơi, trong miệng Mao Trạch Đông đang ngậm nửa củ khoai môn vẫn còn nguyên! Nửa còn lại vẫn đang cầm trong tay. Nửa củ khoai trong miệng rung lên theo tiếng ngáy. Mũi Phong Diệu Tùng cay xè, trước mắt nhòe đi ngay lập tức, vội vàng dụi mắt lần nữa, đặt đĩa xuống, nhẹ nhàng, nhẹ nhàng đi gỡ củ khoai trong miệng Mao Trạch Đông ra.

Khoai môn được gỡ ra rồi. Mao Trạch Đông cũng giật mình tỉnh giấc.

"Ai?" Đôi mắt đỏ ngầu vì thức khuya của Mao Trạch Đông nhìn chằm chằm vào Phong Diệu Tùng vẻ mơ màng lại tức giận, lớn tiếng hỏi dồn: "Chuyện gì vậy?"

"Chủ tịch!" Phong Diệu Tùng gọi một tiếng, nghẹn lời. Nước mắt trào dâng. Cậu hai tay nâng nửa củ khoai vừa gỡ ra đó, môi chỉ run rẩy, không nói nên lời.

"Ai," Mao Trạch Đông thở dài một hơi: "Tôi không nên nổi giận với cậu."

"Không, không phải ạ. Chủ tịch, không phải vì ngài... củ khoai này là lấy ra từ miệng ngài, ngài phải ngủ, phải nghỉ ngơi thôi ạ. Con cầu xin ngài, cầu xin ngài đấy..."

Mao Trạch Đông miễn cưỡng cười, giơ tay phải lên, ngón tay vẽ hai vòng trên đỉnh đầu: "Thiên phiên địa phúc, thiên phiên địa phúc a." Ông nhìn Phong Diệu Tùng: "Được rồi, Tiểu Phong, đừng khóc nữa, tôi nghe cậu, tôi nghỉ ngơi đây."