Bốn

Tính theo tuổi mụ, Tiểu Ngọc đã lên ba.

Lòng tôi vướng bận cả hai đầu, người ở Thụy Nhân Lý, mà tâm thì lại hướng về Phúc An Lý. Để nhanh chóng có được một công việc chính thức, tôi buộc phải sống ở Thụy Nhân Lý với thân phận là một cô gái chưa chồng. Ở đây, không một ai biết tôi đã kết hôn, không ai hay tôi đã là mẹ của một đứa trẻ. Tôi làm việc ở tổ sản xuất khu phố với máy dệt kim phẳng, mỗi ngày quấn len, sợi acrylic, quay tay cầm, trong tiếng dệt "cách đát tích đát" của máy dệt kim phẳng, dệt ra từng chiếc áo len, áo acrylic đúng chuẩn quy cách. Tiền công mỗi ngày là một đồng mốt, làm ngày nào tính ngày đó, mỗi tháng có thể nhận được khoảng ba mươi mấy đồng. Không bảo hiểm lao động, không phúc lợi, đúng là sức lao động giá rẻ. Nhưng so với việc đi về nông thôn làm thanh niên trí thức, thì nơi đây chẳng khác nào thiên đường.

Nhưng lòng tôi, không một giây phút nào là không ở lầu trước nhà họ Kiều ở Phúc An Lý. Tiểu Ngọc sống ở đó, tính tuổi mụ thì con bé lên ba, nhưng tính tuổi thực thì chưa đầy hai tuổi. Con bé nhỏ như thế, đã phải rời xa mẹ, nhất định phải sống xa mẹ, buổi tối cũng không được ngủ chung một giường. Hai tuần đầu mới tách ra, nghe mẹ chồng nói con bé khóc suốt một đêm đến sáng, tôi nghe mà lòng đau như cắt. Tôi cũng mất ngủ, bên cạnh không có Tiểu Ngọc bầu bạn, trên giường cứ như thiếu vắng thứ gì đó. Ban đầu, tối nào tôi cũng đến Phúc An Lý, ghé vào trêu Tiểu Ngọc một chút, giặt sạch quần áo bẩn và tã lót cho con, giặt yếm dãi, cọ rửa bình sữa, cho đến khi duroc ôm con vào giấc ngủ, tôi mới rón rén bước xuống giường, rời khỏi nhà họ Kiều để về Thụy Nhân Lý. Tôi không thể ở lại Phúc An Lý, tôi sợ buổi tối không về nhà ngủ sẽ gây chú ý cho hàng xóm Thụy Nhân Lý và cán bộ ủy ban khu phố, ảnh hưởng đến việc phân công công việc của tôi. Mẹ chồng khuyên tôi đừng tối nào cũng đến, để Tiểu Ngọc quen với cuộc sống xa mẹ, mẹ chồng bảo tôi cứ cách mấy ngày hãy đến thăm con một chuyến. Trong lòng tôi không đành lòng, nhưng lời mẹ chồng rõ ràng là đúng. Hơn nữa, hơn nữa tối đến Phúc An Lý, tôi cũng sợ phải nhìn sắc mặt của người nhà họ Kiều.

Không nói rõ là từ lúc nào nữa, tôi đoán chắc là sau khi Kiều Nam viết thư về nhà, dặn dò người nhà không được lớn tiếng bàn tán chuyện hôn nhân của chúng tôi nhỉ, thái độ của cả nhà họ đối với tôi đã thay đổi. Có một bữa nọ, cô em út Kiều Băng trừng to mắt hỏi tôi bên bàn ăn tối:

"Chị dâu, chị đã về Thượng Hải rồi, vứt anh hai lại một mình ở dưới quê, anh hai phải làm sao đây?"

Đứa em vốn vô cùng tôn trọng, khách sáo với tôi bỗng thốt ra câu nói này, trọng lượng của nó tôi hoàn toàn cân nhắc được. Nó đang trách mắng tôi đấy. Thế nhưng tôi, tôi lại có thể nói gì đây, cãi nhau với nó ư, tôi đang sống cảnh ăn nhờ ở đậu, Tiểu Ngọc lại còn phải trông cậy vào gia đình bọn họ nuôi nấng chăm sóc, nếu cãi lật mặt thì tôi phải làm sao. Tôi chỉ đành ngậm bồ hòn làm ngọt.

"Làm sao á, nước đến chân thì nhảy chứ sao!" Phùng Anh Hoa quay mặt về phía cô em út, khóe mắt lại liếc xéo tôi, cất giọng thật cao nói, "Chẳng lẽ cứ sống cảnh Ngưu Lang Chức Nữ mãi chắc. Phải không? Kiều Tĩnh."

"Em đang nghĩ," chị chồng ngoảnh mặt làm lơ với chồng, ôn tồn nói, "Kiều Nam thế nào cũng phải nghĩ cách về đây chứ."

"Nhưng anh hai dựa vào cái gì mà về chứ?" Kiều quang đích cũng lên tiếng, "Anh ấy có phải con một đâu, nhà chúng ta chỉ có mỗi mình anh ấy ở ngoài. Khó lắm!"

Những lời này chẳng lẽ còn cần bọn họ nói ra chắc. Là một người vợ, tôi nghĩ xa xôi và sâu sắc hơn bọn họ nhiều. Bọn họ trách mắng tôi, cứ như thể tôi đã làm chuyện gì hổ thẹn lắm vậy. Giấu giếm sự thật kết hôn, giấu giếm việc tôi đã có con gái, cứ như thể tôi làm tất cả những điều này chỉ vì bản thân mình vậy. Tôi chẳng qua cũng là vì Tiểu Ngọc, vì tương lai có một gia đình nhỏ ổn định và hạnh phúc. Xa cách chồng vạn dặm ngàn trùng, cùng con gái ở Thượng Hải mà cứ phải ở riêng, trong lòng tôi há lại không u uất, không khó chịu hay sao. Tôi phiền não hơn bất cứ ai ấy chứ. Nếu không phải vì muốn nhanh chóng có được một công việc chính thức, tôi thật sự muốn đưa Tiểu Ngọc về Thụy Nhân Lý ở cùng. Mỗi tháng có thu nhập ba mươi mấy đồng, Kiều Nam lại thường xuyên gửi tiền về, dẫu có khổ một chút, hai mẹ con kinh tế vẫn chống đỡ nổi. Nhưng không được đâu, một khi để người ở Thụy Nhân Lý biết tôi đã kết hôn, đã có con gái, chỉ sợ ngay cả tổ sản xuất khu phố cũng sa thải tôi mất. Tiểu Ngọc, mẹ có lỗi với con, mẹ cũng là vì con thôi! Trong lòng mẹ có một khúc ca ba chương. Chương thứ nhất, chuyển hộ khẩu về lại Thượng Hải; chương thứ hai, kiếm bát cơm ở tổ sản xuất khu phố, làm cho đủ một năm; chương thứ ba, phân công công việc chính thức. Muốn đạt được mục đích một cách viên mãn, thì đành phải giấu giếm sự thật tôi đã kết hôn, đã có con rồi. Bây giờ, ba chương đã hoàn thành được hai chương, nhìn kìa tôi sắp làm việc đủ một năm ở tổ sản xuất khu phố rồi. Đợi tôi có công việc chính thức, cầm được bát cơm sắt rồi, tôi mới nói ra sự thật, gạo đã nấu thành cơm rồi, nhà máy lẽ nào còn có thể khai trừ tôi sao? Lẽ nào còn không đồng tình với hai mẹ con côi cút khốn khổ chúng tôi sao. Nhà máy đã thừa nhận chúng tôi rồi, Tiểu Ngọc cũng có thể chính thức nhập hộ khẩu rồi! Bây giờ, Tiểu Ngọc ở nhà bà nội, vẫn là hộ khẩu tạm trú, vẫn chưa phải là người Thượng Hải chính gốc đâu.

Nếu là mấy năm trước, nghe thấy những chuyện thế này, tôi nhất định sẽ hoảng hốt biến sắc. Thỉnh thoảng, tôi cũng tự hỏi chính mình, những suy nghĩ này đều do tôi tự nghĩ ra sao, đến tôi còn chẳng dám tin. Thế nhưng tôi còn cách nào khác chứ, tôi cũng là bị số phận ép buộc thôi! Chính cuộc sống đã ép tôi từng bước đi đến cục diện ngày hôm nay đấy chứ!

Tôi không hề oán hận người nhà của Kiều Nam, sự lo lắng trong lòng bọn họ không phải là không có lý.

Bãi biển Thượng Hải hơn một triệu dân, chuyện gì cũng có thể xảy ra. Những hiện tượng kỳ lạ nghìn hình vạn trạng trên đời này, có thể nói là bao la muôn vẻ. Nhưng muốn tìm một thiếu nữ xinh đẹp, tự nguyện gả cho chàng trai nông thôn vùng nội địa, thì tuyệt đối không thể tìm được. Cậu mà nhắc đến, không bị người ta chửi cho là thần kinh, thì cũng bị mắng là "đồ dở hơi".

Bây giờ tôi đã trở về Thượng Hải, có quy định của chính sách, con một, hoặc nhiều con đều ở ngoại tỉnh mà chuyển về lại Thượng Hải làm thanh niên trí thức, làm việc đủ một năm ở tổ sản xuất khu phố, đều có thể được phân công lại công việc. Điểm này ưu việt hơn hẳn so với những người vì bệnh mà về trí thức. Trong mắt người nhà họ Kiều, thân phận và địa vị của tôi đều sẽ có sự thay đổi rõ rệt, mà Kiều Nam, thì vẫn còn ở nơi đồng quê nghèo đói lạc hậu xa xôi. Bọn họ lo lắng, theo sự thay đổi của hoàn cảnh và dòng chảy thời gian, tôi sẽ giãy giụa thoát khỏi gông xiềng hôn nhân. Bọn họ muốn nghĩ như vậy, tôi còn có cách nào khác chứ?

Đúng là rảnh rỗi lo chuyện bao đồng.

Trong tổ sản xuất khu phố, toàn là mấy mươi dì lớn tuổi, gái ế lâu năm, gái già, những chủ đề khác ngày nào cũng đổi mới hoa văn, duy chỉ có chuyện đi dạo phố, kết bạn trai, chuyện yêu đương hôn nhân này, cứ như cơm nguội hâm lại ngày nào cũng xào đi xào lại, xào trăm lần không chán. Sau khi tôi bước chân vào tổ sản xuất, không biết có bao nhiêu người, người thì bóng gió vòng vo, người thì từ xa đến gần, người thì thẳng thừng, đề cập với tôi chuyện mai mối giới thiệu bạn bè, lần nào tôi cũng cười trừ không đáp, qua loa cho xong chuyện. Kết quả khiến đám người nhiệt tình này, từng người một đinh ninh rằng, tôi muốn đợi sau khi được phân công công việc chính thức, sẽ tìm một người tốt hơn. Nếu tôi mà lòng dạ lung lay, thì đã thế này sao? Ngay trong tổ sản xuất hiện tại có một người, rõ ràng ở nông thôn Ninh Ba có chồng sống cùng hai đứa con, còn từng đến Thượng Hải thăm thân, thế mà cô ta vẫn cứ ra vẻ trinh nữ, đi ra ngoài dạo phố hẹn hò với người ta, vào quán ăn, bị người ta bắt gặp mà vẫn tỉnh bơ như không có chuyện gì kìa.

Dù tôi có thể thông cảm cho người nhà họ Kiều, nhưng cứ phải nhìn sắc mặt của họ mãi, trong lòng tôi thật sự cũng không dễ chịu gì. Tôi đã nghe theo lời khuyên của mẹ chồng, không đến nhà họ Kiều vào buổi tối nữa. May là tổ sản xuất được nghỉ vào ngày thứ Ba, cứ đến ngày nghỉ là tôi lại đưa Tiểu Ngọc ở lại nhà họ Kiều trọn một ngày, hoặc dứt khoát đưa con bé đến công viên chơi cho thỏa thích. Tôi đã tính kỹ rồi, ngộ nhỡ chạm mặt người xung quanh Thụy Nhân Lý, thì tôi sẽ nói Tiểu Ngọc là con của nhà người họ hàng. May là chưa từng gặp lần nào. Người ở Thượng Hải quá ư là đông đúc.

Nhờ vậy mà tôi thấy nhẹ nhõm hơn nhiều. Chỉ khổ cho mẹ chồng, ngày nào bà cũng đi làm ở bưu điện, đưa Tiểu Ngọc đến nhà trẻ ở con hẻm phía sau bưu điện, tan làm lại đón về. Buổi tối, bà còn phải ngủ cùng Tiểu Ngọc, chăm lo cho con bé đi tiểu, đắp chăn cho Tiểu Ngọc. Chính mẹ chồng là người đang gánh vác trách nhiệm của một người mẹ thay cho tôi.

Gần đây, tổ sản xuất đang thử dệt một loạt sản phẩm mới bằng lông thỏ pha lông cừu cho nhà máy áo len. Hàng mẫu đã dệt xong, tổ trưởng tổ lớn dì Khang bảo tôi ngồi xe ba gác chở một trăm chiếc áo len lông thỏ pha lông cừu mới đến nhà máy để kiểm tra, tính cho tôi nửa ngày công.

Tôi vui mừng khôn xiết. Áo len lông thỏ pha lông cừu đưa đến khoa kiểm tra của nhà máy, điểm lại số lượng, điền một tờ bảng biểu, cầm lấy một tờ biên lai, tối đa là một tiếng đồng hồ là hoàn thành nhiệm vụ. Nhà máy áo len cách Phúc An Lý rất gần, tôi tùy tiện tìm một cái cớ, là có thể đến nhà họ Kiều, ở cùng Tiểu Ngọc cả buổi chiều. Tuần này mẹ chồng làm ca sáng, hai giờ chiều là về đến nhà rồi.

Cái gã đạp xe ba gác "A Sáu ngốc" sức lực rất lớn, đạp xe nhanh như bay. Xe ba gác lướt lách trái phải, chừng hai mươi phút là đến nhà máy áo len.

Khuân một thùng giấy lớn mẫu áo len lông thỏ pha lông cừu vào khoa kiểm tra, tôi bảo "A Sáu ngốc":

"Cậu đừng đợi tôi nữa. Cứ đạp xe ba gác về xưởng trước đi."

"Chị không về à?" Khuôn mặt "A Sáu ngốc" mang vẻ đần độn, mọi người đều nói thần kinh cậu ta chập mạch một sợi, hơi ngốc nghếch. Hai mươi mấy tuổi rồi mà vẫn chưa có công việc. Càng không thể lên núi xuống nông thôn náo động cách mạng. Chính là mẹ cậu ta đã chạy đến ủy ban phố, cầu xin bao nhiêu lần, khẩn khoản yêu cầu được chiếu cố, tổ sản xuất mới thu nhận cậu ta, cho cậu ta chuyên đạp xe ba gác, kiêm luôn việc làm công nhân bốc vác. Nói một cách công tâm, cậu ta tuy hơi "ngốc", nhưng chưa từng có hành động vượt rào nào, càng chưa từng phát bệnh thần kinh. Ngược lại, đối với mỗi việc được giao, cậu ta đều làm cực kỳ nghiêm túc đâu ra đó. Cư xử với mọi người cũng rất chân thành: "Dì Khang dặn dò, bảo tôi đưa chị về cơ mà."

"Không cần đâu." Tôi kiên nhẫn giải thích cho cậu ta nghe, "Làm xong thủ tục ở nhà máy áo len, tôi muốn đi thăm một người bạn học, cậu về trước đi."

Biết cậu ta về sẽ thuật lại từng câu từng chữ cho dì Khang nghe, tôi nói chuyện rất cẩn thận.

"A Sáu ngốc" tin sái cổ rồi rời đi. Tôi đi vào khoa kiểm tra làm xong thủ tục, cầm theo tờ biên lai có đóng dấu, rời khỏi nhà máy áo len, liền thẳng tiến đến Phúc An Lý.

Tiểu Ngọc đã theo mẹ chồng về đến nhà, nhìn thấy tôi đến, con bé vừa bò trên giường vừa giơ tay lên, liên mồn gọi tôi:

"Mẹ, mẹ."

Tôi chào mẹ chồng, bế thốc Tiểu Ngọc lên, hôn mạnh hai cái liền, Tiểu Ngọc cười tít cả mắt. Con bé tuy nhỏ, nhưng cũng biết thương mẹ rồi.

Tôi đặt Tiểu Ngọc xuống, tìm ống nhổ. Nhà mẹ chồng không có thiết bị vệ sinh, cả nhà lớn nhỏ đi đại tiểu tiện, đều dùng bô. Bô được đặt ở phía sau cánh cửa lầu trước, dùng vừa hôi hám, tôi lại còn luôn nơm nớp lo sợ. Chỉ sợ có người nào đó đột ngột xông vào. Vừa đúng ngày hết cữ tháng, tôi đang đi đại tiện trên bô, người tài xế lái xe tải ở chợ rau căn gác xép tên là "Đại Hảo Lão" nện sàn nhà "đùng đùng" xông thẳng lên lầu trước, vừa bước vào cửa vừa hỏi:

"Cái cân nhà mấy người đâu? Mượn tao dùng cái!"

Làm tôi sợ suýt thì hét toáng lên.

Từ đó về sau tôi không dám dùng bô ở nhà họ Kiều nữa. Thế nhưng người lớn kẻ trẻ nhà họ Kiều, lại xem đó là chuyện thường ngày ở huyện, bọn họ ngồi trên bô, có người bước vào cửa, vậy mà vẫn có thể nói chuyện phiếm với người ta được cơ chứ. Còn tôi, hễ thấy có người ngồi bô là toàn thân đứng ngồi không yên, chỉ cảm thấy khắp phòng toàn là mùi hôi thối, làm việc gì cũng mất hết hồn phách.

Nhớ lại trước Đại cách mạng văn hóa, nhà tôi ở tòa nhà số 2 của đại viện số 19, trên lầu dưới nhà, thiết bị vệ sinh lớn nhỏ đầy đủ, lát gạch men hình lục giác trắng muốt sạch sẽ. Ồ, chuyện đó đã là quá khứ rất rất xa xôi rồi.

Lấy ống nhổ ra, tôi đi đóng cửa lớn lầu trước lại trước, rồi vào nhà đóng cửa căn phòng phía trong lại, tiếp tục kéo một nửa rèm cửa sổ lại, lúc này mới ngồi xuống tiểu tiện. Lúc cởi quần ra, tôi còn sợ có người đột ngột gõ cửa ấy chứ! Kiểu gì tôi cũng không thể cởi ra được.

Điều kiện của Thụy Nhân Lý tuy kém, phòng cũng nhỏ hơn nhà họ Kiều, nhưng dẫu sao vẫn có nhà vệ sinh và bồn tắm công cộng cơ mà. Tôi nhất định phải nhanh chóng có được công việc, công khai quan hệ mẹ con giữa tôi và Tiểu Ngọc, để con bé dọn đến ở cùng tôi. Tuyệt đối không thể để con bé lớn lên trong loại môi trường thế này ở Phúc An Lý. Cứ như thế, con bé cũng sẽ vô tri vô giác trở thành một tiểu thị dân đáng thương mà thôi.

Mẹ chồng luôn dùng ánh mắt thấu hiểu để quan sát từng cử chỉ hành động của tôi, không hề trách mắng tôi. Càng không đời nào cho rằng tôi xem thường nhà họ như mấy người kia. Tôi đi tiểu xong, mẹ chồng liền nói:

"Để ống nhổ xuống dưới gầm giường đi, lát nữa tao đi đổ."

Thế này thì ngại quá đi mất. Trong suốt bốn năm tháng trước và sau khi sinh Tiểu Ngọc, từ lúc bụng vượt mặt cho đến lúc ở cữ, phân nước tiểu của tôi thải ra trong ống nhổ, đều do một tay mẹ chồng đi làm về mang đi đổ và cọ rửa. Bà không chê bẩn, cũng không sợ hôi. Những người khác trong nhà, sẵn sàng làm cho tôi nhiều việc hơn, chạy những quãng đường rất xa, nhưng đổ ống nhổ thì chẳng ai muốn làm cả. Bây giờ, tôi thân thể khỏe mạnh, sao còn có thể để mẹ chồng làm những việc thế này cho mình nữa.

Tôi đậy nắp ống nhổ lại, bưng nó lên, xuống lầu, xuyên qua con hẻm, đi đổ ống nhổ.

Từ nhà Kiều Nam đi đến hố xí ở đầu hẻm, hầu như phải đi xuyên qua gần nửa con hẻm. Mỗi lần bưng ống nhổ đi tới đi lui, tôi luôn có cảm giác ánh mắt của tất cả mọi người trong con hẻm đều đâm thẳng vào mặt mình, mặt tôi đỏ bừng, tay chân cứng đờ, ánh mắt chẳng dám nhìn bất kỳ ai. Đúng là một chuyện đáng sợ biết bao. Mặc dù gần như tất cả mọi người trong hẻm, bất kể già trẻ trai gái, ai cũng phải làm việc này. Còn tôi, vì Tiểu Ngọc cứ luôn tè dầm đi đại tiện, số lần đổ ống nhổ cũng không ít. Nhưng tôi vẫn không thể thích ứng được. Hoàn toàn không thể thích ứng nổi, vĩnh viễn cũng không thể thích ứng. Mỗi lần trải qua cảm giác ấy, tôi luôn tự nhủ với bản thân, thời gian trôi mau lên đi, trôi mau lên nữa đi, để tôi cắn răng chịu đựng qua một năm này, nhanh chóng được phân công công việc, đón Tiểu Ngọc đến bên cạnh mình. Không thể để con bé tiếp tục sống ở Phúc An Lý nữa.