— Nguyễn Cảnh Bình —
Sách hay, cũng như bạn tốt, ít và được chọn lựa; chọn lựa càng nhiều, thưởng thức càng nhiều.
— Louisa May Alcott
Thông điệp cho người đọc sách hoặc không đọc sách, hai chữ thôi: chủ động. Bạn chủ động chọn đọc hoặc không đọc. Lâu lâu mới đọc hoặc thường xuyên đọc. Không thích, thích sơ sơ hoặc cực kỳ ham đọc. Đọc tiểu thuyết, sách kinh tế hoặc sách tôn giáo. Đọc để làm việc này việc kia hoặc chỉ thuần túy nhấm nháp, thưởng thức.
Bạn chủ động chọn. Nhiều khi bạn thấy đọc hay không đọc cũng là một thói có thể “lây”. Nhưng thói đó tiềm ẩn trong con người bạn rồi, người “lây” được cho bạn chỉ là một chất xúc tác mà thôi.
Cũng với tâm thế đó bạn bước ra hiệu sách. Tôi thường nghe những lời than phiền tương tự nhau về việc “đến hiệu sách và hoa mắt trước những giá sách kín đặc, không biết chọn cuốn nào, mua cuốn này thì tiếc cuốn kia mà mua cả thì không đủ tiền”. Tôi rất thông cảm, nhưng hãy thử ngẫm xem lấy lý do đó để đẩy mình ra xa sách thì có đáng không nhé.
Thỉnh thoảng, vì nghề nghiệp, tôi phải đi đến những địa chỉ mình chưa đến bao giờ, chỉ ngay trong thành phố thôi nhưng ai cũng biết các thành phố bây giờ rộng và… chật (vì kín đặc các tòa nhà) đến mức nào rồi. Hầu như không thể cứ ra đường mà đi băng băng đến một địa chỉ lạ (khổ nhất là địa chỉ tập thể hoặc chung cư, hoặc ngõ ngách, đã nhiều số nhiều chữ lại còn “lô” này, “khu” kia…) mà mình chưa bao giờ đến. Kể cả khi chỉ có số nhà, tên đường thôi cũng chưa chắc dễ tìm vì biết đâu đó là đường mới toanh hoặc hẻo lánh. Kiểu gì bạn cũng phải hỏi đường, may mắn thì duy nhất một lần, không thì vài ba lần. Dù có Google Maps hoặc các trang tìm kiếm địa chỉ khác.
Vậy đấy, tôi nghĩ, ngày nay, khi hoàn toàn có thể tiết kiệm thời gian trước khi bước chân ra đường bằng cách đọc và xem bản đồ trước về con đường mình sẽ đi; thì tương tự, hoàn toàn có thể tiết kiệm thời gian bằng cách trước khi ra hiệu sách, bạn đọc thông tin trên mạng (báo chí, các trang bán sách trực tuyến) và quyết định mình muốn mua (những) cuốn sách nào trước khi ra cửa hàng sách. Nếu có ít thời gian hơn nữa thì bạn mua luôn qua mạng và trả thêm phí vận chuyển. Nhưng nếu bạn là người muốn hít hà và ngắm nghía sách ở cửa hàng thì cứ tự đi.
Sau một thời gian hoang mang và bối rối trước các giá sách, tôi đã chọn cách này: hầu như luôn đến hiệu sách mà trong đầu đã có sẵn tên (những) cuốn sách cần mua. Có đợt tôi mê mệt văn của Haruki Murakami mà nhà văn Nhật này thì viết nhiều sách lắm, in ở Việt Nam đã hơn chục cuốn, đó là chưa kể có cuốn còn 3 tập (1Q84) hầu như cuốn nào cũng có độ dày ngang cục gạch, thì tôi cứ mua cuốn này đọc hết lại đi rước thêm cuốn khác về. Tôi mua sách mất rất ít thời gian, đó là tính cả thời gian nán lại và coi cọp thêm vài cuốn khác mà không mua.
Nhưng kể cả khi chưa biết chọn cuốn nào, tôi cũng không khó chọn sách một khi đã cầm tiền đi mua. Bởi tôi biết sẵn mình thích đọc gì và đang cần đọc gì: tiểu thuyết, các loại. Vào hiệu sách là tôi xông thẳng đến giá sách văn học và khi chọn xong mới quay sang các giá khác. Trong cuốn Alain nói về hạnh phúc2, tác giả Emíle Chartier (tức Alain) có viết một câu: “Đôi khi biết những gì mình thực sự cần đã là cả một nghệ thuật vĩ đại”. Tôi thì chẳng vĩ đại gì, chắc chắn rồi, tôi chỉ quá may mắn khi đã tìm ra được thứ mình thực sự thích (sách) và dòng sách mình thực sự say mê (tiểu thuyết). Nhiều người cũng đã gặp may mắn như tôi.
Và khi nhìn lại, tôi thấy mình may mắn chỉ vì biết chủ động. Người vĩ đại nói những thứ đúc rút từ những trải nghiệm và tri thức vĩ đại, người nhỏ nhoi chia sẻ những kinh nghiệm và quan sát nhỏ nhoi. Hy vọng chủ động có ích cho tất cả chúng ta.