— Nguyễn Cảnh Bình —
Một cuốn sách có thể quyết định một đời hay hay dở của một đứa trẻ.
— Terfaut
Những đứa bé có gu đọc sách vượt xa lứa tuổi: Nguyễn Bình, Đỗ Nhật Nam (hai em viết sách và dịch sách) – thích đọc sách khoa học, lịch sử, không thích truyện tranh. Hai trường hợp này chứng tỏ: những nhà nghiên cứu có thể đưa ra một lời khuyên chung cho từng lứa tuổi khi chọn lựa sách, thế nhưng, trẻ em vẫn là những thế giới riêng, mỗi đứa là một cá thể đặc biệt, không lặp lại, vì thế, gu đọc sách của chúng cũng khác nhau, không thể nói là vượt xa hay không tụt hậu so với lứa tuổi.
Ở đây có sự ảnh hưởng của gia đình, thói quen đọc và việc lựa chọn sách của bố mẹ, tính cách của đứa trẻ… Tôi cho rằng không chỉ Nhật Nam hay Nguyễn Bình có gu thích đọc sách lịch sử, khoa học và xa cách với truyện tranh. Chẳng qua những bạn nhỏ này được biết đến nhiều hơn qua truyền thông mà thôi.
Nguyễn Bình và Đỗ Nhật Nam đều là những đứa trẻ thông minh, đáng để theo dõi, cổ vũ, khuyến khích, cảm phục và khen ngợi, nhưng cũng chưa hẳn đã là những khác biệt đến mức không thể hiểu được. Các em cũng khá tiêu biểu cho những đứa trẻ cùng thế hệ, dù không phải là tất cả, khi gu xem, gu đọc đều đã thể hiện ảnh hưởng của mạng internet và toàn cầu hóa: rất hứng thú với những tri thức có tính quốc tế và thành thạo sử dụng mạng để chủ động tìm kiếm tri thức.
Về sách cho tuổi nhỏ và tuổi mới lớn, hiện có nhiều nhà xuất bản, công ty sách quan tâm đến dòng sách cho lứa tuổi mới lớn, đặc biệt là Kim Đồng, Nhã Nam, NXB Trẻ…
Tuy nhiên, gần đây tôi thấy những người làm sách tập trung nhiều hơn vào mảng kỹ năng, các sách hướng dẫn lối sống, tâm lý. Thực ra, những thể loại ấy đều cần thiết, có thể trở thành những “bí kíp” quan trọng cho các em khi vào đời. Thế nhưng, tôi vẫn mong có thêm những cuốn sách văn học dành cho trẻ em, trong đó gửi gắm nhiều điều về những giá trị sống mà những cuốn sách kỹ năng không thể đưa đến cho các em một cách tự nhiên. Những rung động nho nhỏ với tình đầu, những cảm xúc khó giải thích, những băn khoăn đau khổ đầu đời… các em được chia sẻ nhiều hơn qua các tác phẩm văn học, chẳng hạn, các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh.
Gần đây, có những cuốn sách dành cho người lớn hoặc có yếu tố khiêu dâm được xuất bản, nhìn chung nhà làm sách có thông điệp khuyến cáo nhưng không hạn chế người đọc bằng các biện pháp cụ thể. Tôi vẫn cho rằng nên có sự phân loại sách theo lứa tuổi để các em nhỏ và bố mẹ các em dễ lựa chọn sách cho mình, tiết kiệm thời gian và sức lực. Nhưng cũng cần lưu ý rằng phải những tác phẩm khiêu dâm rẻ tiền với những yếu tố tính dục hoặc gợi cảm như là một phần không tách rời của tác phẩm văn học nghiêm túc, phục vụ cho mục đích của nhà văn.
Nếu như bạn may mắn, trong gia đình bạn đã có ông bà, bố mẹ, hoặc anh chị, chỉ cần một trong số đó, đã lập sẵn tủ sách trong gia đình. Việc của bạn là thừa hưởng và làm giàu thêm cho tủ sách đó. Có công việc nào thú vị hơn một công việc dù chưa làm nhưng cũng đã biết chắc rằng thành quả sẽ khiến bạn tự hào.
Nếu như bạn không may mắn bằng thì cũng có sao đâu, tự bạn hãy lập tủ sách đó. Hãy bắt đầu với những gì bạn đọc từ những năm tiểu học, sau đó là trung học và rồi đại học. Tủ sách ban đầu là các tác phẩm văn học kinh điển như Cuốn theo chiều gió, truyện cổ tích của Andersen hay Tấm Cám và truyện lịch sử Việt Nam, Doraemon và Conan các loại…, hãy bổ sung vào sách kiến thức về thiên văn và nghệ thuật, các tiểu thuyết từ kinh điển đến sách truyện đương đại, kể cả sách về âm nhạc, điện ảnh nếu bạn muốn tìm hiểu. Đừng giới hạn những lĩnh vực mà mình muốn đọc, nếu bạn thực sự muốn.
Không nói chung chung nữa, tôi đưa ra một con số cụ thể: trong bốn năm đại học, nên đọc ít nhất là 50 cuốn sách, không tính các giáo trình nhé, và cũng đừng gộp vào đó các loại sách ngôn tình trên mạng. Đó không phải là một con số lớn. Thậm chí, với những sinh viên đọc nhiều, con số đó chẳng ấn tượng chút nào. 50 là một con số vô cùng chừng mực rồi. Bạn có thể mua sách mới hoặc cũ và cả mượn, trao đổi.
Sở hữu một cuốn sách về mặt vật chất (có hẳn một bản sách trong tay) không quan trọng bằng sở hữu nó về mặt tinh thần. Mà tinh thần cũng là giá trị chính của một cuốn sách, nếu nói công bằng. Còn về vật chất, sách chính xác là một hàng hóa đặc biệt.