— Nguyễn Cảnh Bình —
Một quyển sách phải như là một chiếc rìu bổ vào biển băng giá lạnh bên trong ta.
— Franz Kafka
Theo tôi có mấy tác hại. Thứ nhất là lãng phí: thời gian, công sức, tiền bạc. Lẽ ra chỉ cần đọc 10 cuốn sách thì bạn đọc đến 50 cuốn mà lượng kiến thức, cảm hứng mà bạn tiếp nhận được chưa chắc đã ngang bằng.
Lãng phí mà có kết quả tích cực thì vẫn chấp nhận được. Nhưng nếu đọc sách không có phương pháp, sẽ không có hiệu quả gì, thậm chí làm chúng ta trở nên lệch lạc, đầu óc trở nên rối rắm, lộn xộn. Một người quen của tôi đọc không có phương pháp, bạ đâu cũng đọc, rốt cuộc anh ta trở thành con người hổ lốn, biết mỗi thứ một chút mà không hề hiểu thấu đáo. Anh ta cũng không luyện được tư duy logic và hình thành kỹ năng hành xử. Thậm chí, người đọc không phương pháp còn gặp phải một vấn đề: họ nghĩ điều gì trong sách cũng là đúng, bất di bất dịch mà mất đi lối nghĩ chủ động, phản biện vấn đề – vốn sẽ được rèn luyện nếu biết đọc sách đúng cách.
Đọc sách không có phương pháp không chỉ ảnh hưởng đến việc đọc, mà tác động đến cả lối sống và cuộc đời. Vấn đề của họ là: họ nắm lý thuyết từ sách vở rất tốt nhưng không thực sự làm chủ những kiến thức đó và không có đam mê trọng tâm, hoặc nói cách khác, thứ gì họ cũng có thể thích được, theo ảnh hưởng của người khác, mà không có chính kiến về niềm đam mê của chính mình. Họ dễ tìm đọc sách theo trào lưu mà không tự suy xét cuốn sách đó có thực sự hữu ích hay không. Người biết đọc có phương pháp sẽ không để mình rơi vào một cuốn sách như một mớ thông tin hỗn độn, không biết đâu là sự thật, đâu là tin đồn nhảm, trong khi người đọc không có phương pháp thì rất dễ sa chân vào và không tỉnh táo được. Điều đó khiến tư duy của họ như một mớ bòng bong rối rắm.
Tôi nói ngắn gọn thế này: đọc thế nào thì sống như thế và ngược lại. Không ai có nhân cách tốt hoàn thiện ngay từ ban đầu và cũng không ai biết cách đọc sách ngay từ khi bắt đầu. Nhưng thời gian không chờ đợi bất cứ ai, mỗi người đều trải qua những giai đoạn tương đương nhau trong quá trình hình thành nhân cách hoặc thói quen đọc. Nếu họ bỏ lỡ thì thực sự đáng tiếc.
Có một phần may mắn ở chỗ bạn có đủ điều kiện và môi trường thích hợp để kịp thời tạo dựng thói quen đọc sách vào đúng giai đoạn phát triển hay không, nhưng tôi đánh giá cao tố chất và lòng quyết tâm ở mỗi người. Cả sống và đọc, bạn đều cần phải quyết tâm.