Thôn Bạng Tử Tỉnh hiện có sáu bảy mươi hộ nông dân, phần lớn mang họ Hồ, họ khác không nhiều; những viện nông gia gồm các ngôi nhà mới và nhà cũ sát gần nhau, tụ họp đông đúc trên mảnh đất bằng phẳng giữa khe Đông và khe Tây. Mỗi độ xuân hè, cây cối như du, hòe, xoan, sưa trong làng xanh mướt um tùm, liễu hai bên bờ suối rậm rạp xanh tươi; đến những ngày đại hàn, tuyết trắng phủ kín sườn nguyên sau làng và khe suối trước làng, dưới hiên nhà treo những cột băng dài tới cả thước... Quả là một chốn thôn quê phương Bắc có phong cảnh tao nhã.
Bạng Tử lão thái vốn họ Hoàng, người Hạc Tài ở bờ bắc Tiểu Hà, từ thuở nhỏ đã được định hôn với Hồ Cảnh Vinh ở thôn Bạng Tử Tỉnh bằng sính lễ ba thạch lúa mì hai gối bông. Ngày về nhà chồng, các thanh niên trai tráng thôn Bạng Tử Tỉnh dùng kiệu hoa khiêng nàng từ nhà họ Hạc trên lĩnh phía bắc xuống, lội qua dòng nước, khiêng vào thôn Bạng Tử Tỉnh, dừng lại trước cửa nhà Hồ Cảnh Vinh. Nam thanh nữ tú vây kín trong nhà ngoài ngõ chật như nêm cút, hào hứng chờ đợi khoảnh khắc bước vào động phòng vén tấm rèm lụa đỏ che mặt lên, không biết diện mạo tân nương trông ra sao nhỉ?
Giấy dán cửa đã bị xé rách, tấm rèm thêu mới treo cũng bị dẫm dưới chân. Những người không có cơ hội chen chân vào căn phòng tân hôn chật hẹp, bèn sốt ruột hỏi những người đã nhanh tay nhìn lén trước một cái, trông thế nào? Người đã xem vì chen chúc mà thở hồng hộc, cười trừ như thể khó xử: "Không nói được..." lại chớp mắt vẻ đăm chiêu suy nghĩ, cười buồn cười, nhỏ giọng nói, "Khuôn mặt... trông giống như một... cái bạng tử..."
Đối với bất kỳ tân nương nào mới đến thôn Bạng Tử Tỉnh, khó ai có thể thoát khỏi hoàn cảnh khó xử là bị mọi người bàn tán và bình phẩm sau lần ra mắt đầu tiên. Đàn ông thì khỏi phải bàn, những nàng dâu cũ vốn đã bị mọi người bàn tán, bình phẩm và không ngoại lệ đều từng nhận được một biệt hiệu hình tượng, lúc này càng có hứng thú nhai đi nhai lại một biệt danh tươi mới: Bạng Tử! Chà chà! Giống thật đấy...
Đây là một thứ niềm vui của những người nông dân vừa nghèo khó lại vừa đơn điệu, thường chỉ giới hạn trong mười nửa tháng sau khi kết hôn, tha hồ cười cợt trêu đùa, thậm chí đứng trước mặt Cảnh Vinh mà nói rằng mặt vợ anh ta có thể đem ra gõ làm bạng tử, cũng không sợ anh ta sinh bệnh trong lòng. Thời gian hơi kéo dài một chút, người nông dân ai bận lo sinh kế ngày tháng nấy, ai còn tâm trí đâu mà đi quản chuyện mặt mũi vợ của Cảnh Vinh dài hay ngắn nữa làm gì!
Bất mặc người ngoài châm chọc và trêu đùa cay nghiệt thế nào, Cảnh Vinh vẫn vô cùng mãn nguyện với người vợ mà anh vừa rước về nhà. Mặc dù khoảnh khắc vén tấm lụa che mặt lên, thoáng nhìn thấy đôi mày mắt của người phụ nữ xa lạ ấy, anh cũng cảm thấy khuôn mặt ấy có phần hơi dài, nhưng anh chẳng để tâm. Mẹ kiếp! Cha già quanh năm suốt tháng bôn ba ở vùng sản xuất bông bờ bắc sông Vị Thủy để bật bông mướn, dành dụm từng chuỗi tiền đồng xâu lỗ và tiền đồng đỏ, dùng sính lễ ba thạch lúa mì cộng hai gối bông để định sẵn người vợ này cho anh. Đáng thương thay cha già chưa kịp chờ nhìn thấy con dâu về nhà chồng thì đã cật lực mang bệnh lao mà qua đời, giỗ ba năm cũng đã qua. Anh có thể cưới được một người vợ ở độ tuổi kết hôn hợp lẽ, không phải lo lắng chuyện ế vợ cả đời, đã khiến rất nhiều anh em nghèo khó phải ghen tị lắm rồi, nào dám chê bai vợ mặt dài hay ngắn chứ? Quản gì bạng tử với chẳng mỏ neo, dẫu cho người ngoài có ví mặt vợ anh dài như cái đòn gánh đi chăng nữa! Anh là một người nông dân, một lão nông nghèo khổ cơ mà! Cần một người phụ nữ đến để quản gia, nấu nướng, may vá, sinh con đẻ cái cho mình, chứ đâu phải cần một bức tranh Tết để dán lên tường ngày ngày ngắm nghía!
Cảnh Vinh là người đàn ông cuối cùng trong hàng thế hệ chữ Cảnh họ Hồ, người ta gọi là lão bối, ngợm lại có vế trên cao hơn một đến hai bậc so với những cụ già lớn tuổi hơn anh gấp đôi trong làng, cứ thế, vế của nàng dâu mới qua cửa tự nhiên cũng theo anh mà cao lên. Cảnh Vinh xếp thứ năm, người đời sau gọi tân nương của anh là ngũ thẩm, đời sau nữa gọi là ngũ thái, đời sau nữa nữa thì không phân biệt rành mạch mà đồng loạt gọi là ngũ lão thái. "Cách ba đời không kể lớn nhỏ, mẹ chồng cháu chắt chẳng câu nệ." Đám thanh niên trai tráng và các nàng dâu thế hệ sau, lại đồng loạt gọi là Bạng Tử lão thái, lâu dần, ngay cả Cảnh Vinh lão ngũ cũng bị họ gọi thành Bạng Tử lão gia.
Ba năm ngày sau tân hôn, Cảnh Vinh lão ngũ chăm chỉ không dám ham mê chiếc chảo ấm áp của vợ mới, vác tấm cung bật bông bằng gỗ táo đỏ sáng bóng thừa kế từ người cha quá cố, từ biệt mẹ và người vợ mặt bạng tử thân yêu, vội vã đến vùng sản xuất bông Vị Bắc để bật bông kiếm tiền, những khoản nợ lương thực tích tụ từ đám cưới cần phải trả hết càng sớm càng tốt. Di huấn sinh hoạt mà cha quá cố để lại cho anh là: "Mau trả nợ gạo, chậm kết nợ tiền. Đừng thấy một văn ít mà không kiếm, đừng chê một văn ít mà phung phí." Người nông dân mang nợ mà sống qua ngày, ăn cơm ngủ nghỉ cũng chẳng thấy yên lòng đâu!
Một tháng sau, Cảnh Vinh lão ngũ quay trở lại thôn Bạng Tử Tỉnh, trên mái tóc ngắn của anh vương vãi những sợi bông tơ; trên ống tay áo chiếc áo bông và đầu gối chiếc quần bông, lớp vải thô màu đen đã rách toác bốn bề, lộ ra từng chùm bông gòn; khuôn mặt lem luốc đầy bụi đất vàng, kẽ tay nứt nẻ những vết rách đóng mày đen; nhìn bề ngoài, trông y hệt một tên ăn mày đi từng nhà khất thực. Mẹ và tân nương kinh ngạc trợn tròn mắt, nhìn anh lầm lũi bước thẳng vào sân, không biết đã gặp phải tai ương gì, không biết phải xoay sở ra sao cho phải.
Anh bước thẳng vào cửa bên nhà trên, cởi những chiếc cúc vải trên chiếc áo bông rách rưới, lại cởi chiếc dây lưng vải xanh ở eo, "cảeng" một tiếng ném lên chiếc kang, những đồng tiền xu xâu lỗ vàng óng và những đồng tiền đồng đỏ rực rơi vãi tung tóe trên chiếu kang. Lúc này anh mới cúi gập người xuống, thở phào một hơi ngồi xuống chiếc ghế đẩu cạnh mép kang. Để phòng ngừa thổ phỉ chặn đường cướp bóc, anh cố tình xé rách áo bông và quần bông, ngụy trang bản thân thành một kẻ ăn mày mang theo bị vải đi ăn mày. Hơn trăm dặm lặn lội đi bộ, tiền đồng và tiền đồng xâu giắt cứng ngắc ở lưng, xương sống suýt thì gãy rời. Ơn trời phật, cuối cùng cũng thoát khỏi ánh mắt của bọn thổ phỉ, mang được những đồng tiền mồ hôi nước mắt kiếm được từ việc bật bông từng cung từng cung về nhà rồi!
Mẹ già và vợ mới lúc này mới biến sắc thành vẻ vui mừng lẫn kinh ngạc, đồng thanh thở phào một hơi. Vợ mới vội vã đi nấu nước nấu cơm. Mẹ già thu gom những đồng tiền đồng và tiền xâu rải rác thành chuỗi, cất vào trong rương.
Chiếu theo gia quy, Cảnh Vinh lão ngũ trước tiên thỉnh an mẹ. Trong một tháng qua, nội vụ và ngoại sự trong gia đình không có biến động gì lớn, anh đã yên tâm. Ra ngút ngàn xứ người bật bông kiếm tiền, ngủ trên những chiếc giường kang xa lạ ở nhà này nhà nọ, anh nhớ người vợ mới qua cửa, lại càng thương nhớ người mẹ góa bụa. Ở những vùng quê loạn lạc khói lửa, để hai người phụ nữ không gánh vác nổi ở nhà, lúc nào anh cũng lo lắng ruột gan rối bời không biết có gặp phải tai ương gì không.
Mẹ nhỏ giọng kể cho anh nghe, qua thực tế quan sát người vợ mới qua cửa suốt một tháng qua, chăm chỉ, hiếu thảo, không vương vãi gạo bột, là một tay hòm chìa khóa đáng tin cậy trong viện nông gia. Điều khiến người già kinh ngạc hơn nữa là, tân nương vậy mà có thể cầm cuốc sắt, xúc phân lợn, ném từ bức tường thấp của chuồng lợn ra ngoài. Tư thế cô ấy đứng trong chuồng lợn vung cuốc xúc phân, vừa mạnh mẽ lại vừa phóng khoáng, hoàn toàn không thua kém gì những thanh niên trai tráng khỏe mạnh, Cảnh Vinh lão ngũ kinh ngạc lắng nghe lời kể thủ thỉ của mẹ, lại càng cảm thấy người vợ mặt bạng tử vô cùng đáng yêu.
Điểm tiếc nuối duy nhất là, tân nương có một khuyết điểm không ngờ tới. Người già vừa nói vừa chép miệng kể cho con trai nghe, nữ công gia chánh của vợ mới kém cỏi quá thể. Đây là bản năng của những người phụ nữ thôn quê bình thường cơ mà, vậy mà cô ấy lại không biết!
"Ừm..." Cảnh Vinh lão ngũ rút chiếc tẩu thuốc lào ra khỏi miệng, đôi mắt cười híp lại bỗng chốc tắt ngấm tia sáng, người phụ nữ không biết may vá thêu thùa, đối với một gia đình nông dân mà nói thì thật là quá mức đáng tiếc, "Thế... có biết kéo sợi dệt vải không?"
"Không biết." Mẹ bĩu môi, lộ ra vẻ mặt khinh miệt, "Việc bếp núc cũng không xong, ngay cả một bữa ăn ra hồn cũng chẳng nấu nổi."
"Hà hì!" Cảnh Vinh không chút che giấu mà thở dài trước mặt mẹ, "Sao con lại vớ phải... cái cục bột vụng về này cơ chứ?"
"Đừng lo, Vinh oa." Nhìn thấy vẻ mặt chán nản thất vọng của con trai, mẹ lập tức quay sang an ủi con trai. Con dâu tuy có khuyết điểm đáng tiếc, nhưng bà vốn dĩ không hề có ý chê bai vứt bỏ, nhà nghèo cưới được một người vợ dễ dàng lắm sao? "Mẹ mười năm tám năm nữa chưa chết được, chẳng lẽ lại để con để trần cái mông ra ngoài hay sao, vá víu áo quần, kéo sợi dệt vải, đã có mẹ lo!"
"Haizz..." Cảnh Vinh lại thở dài một tiếng, lắc đầu, lo lắng nói: "Con có thể dựa vào mẹ cả đời chắc?"
Mẹ rộng lượng nói: "Đợi đến khi mẹ nhắm mắt xuôi tay, sẽ dạy nó." Nghe nói bố nó mất sớm, nó cùng ông nội làm ruộng quanh năm suốt tháng, ngược lại lại bỏ bê nghề nữ công gia chánh của con gái nhà lành, thật đáng thương..."
"Ồ..." Khuyết điểm của cô ấy vẫn có thể tha thứ được, thật là đáng thương! Cảnh Vinh lão ngũ nghĩ đến người cha đã khuất núi từ sớm, bản thân mình từ năm mười lăm mười sáu tuổi đã phải gánh vác tất cả sự gian khổ mà một người đàn ông nông dân phải gánh chịu, lòng chùng xuống, không còn thở dài vì vớ phải một đứa vụng về nữa, bèn hỏi mẹ: "Bây giờ cô ấy còn học được không?"
Mẹ dịu dàng nói, đầy vẻ tự tin: "Được, sao lại không được chứ? Mẹ coi như dạy nữ công gia chánh cho con gái ruột của mình vậy..."
Mùa xuân ngắn ngủi làm sao. Cảnh Vinh lão ngũ và người vợ mặt bạng tử quấn quýt ân ái ngủ chung một đêm, sáng sớm hôm sau vừa tỉnh dậy, liền vội vã đến vùng Vị Bắc để bật bông. Khuyết điểm không biết kéo sợi dệt vải của người vợ mặt bạng tử, anh thậm chí không thèm nhắc đến một lời.
Nửa tháng sau, sau một trận mưa rào đẫm đất, anh vội vã trở về nhà, đã đến lúc thu độ ẩm làm tơi đất để dành làm mảnh đất trống trồng bông rồi. Hàng liễu ven sông xanh ngát, mầm lúa mì hồi xanh, ven đường và trên bờ ruộng, cỏ dại đã đâm chồi nảy lộc.
Nhìn từ con đường đất ven sông, ở mảnh đất trũng hình tam giác dưới chân dạo, một người phụ nữ mặc áo đỏ, dang rộng hai chân, đứng trên chiếc bừa, một tay nắm dây cương, một tay túm lấy cái đuôi bò vàng, đang bừa mảnh đất trống chờ gieo hạt bông ở nhà Cảnh Vinh lão ngũ kìa! Tư thế ấy, phóng khoáng hệt như một tay làm ruộng lão luyện. Cảnh Vinh lão ngũ ngẩn người, ngước nhìn từ xa người vợ mặt bạng tử không giỏi nữ công gia chánh của mình, trong lòng dâng lên một luồng ấm áp, sải bước chạy vụt tới.
"Em..." Chạy đến đầu bờ, trong lòng Cảnh Vinh lão ngũ dâng trào một thứ cảm xúc hào hùng của đấng nam nhi, "Em nghỉ đi! Để anh bừa cho—"
Vợ Bạng Tử cười lườm một cái, cố tình ra vẻ hét lớn một tiếng ra lệnh cho con bò vàng để khoe khoang. Con bò vàng tăng tốc độ di chuyển của móng chân, dừng lại trước mặt Cảnh Vinh. Cô ấy làm ra vẻ trách móc: "Anh mới đi có nửa tháng, lại chạy về làm gì?"
"Anh mà biết em biết bừa ruộng..." Anh cười, cười một cách thật thà chất phác, "Anh đã sợ đất thiếu độ ẩm rồi."
"Chỉ vì giữ độ ẩm cho ruộng bông thôi à?"
"Ừm..."
"Ruộng bông không lỡ việc đâu, bây giờ anh yên tâm đi đi..."
"Em..."
Người vợ nhìn bốn bề vắng lặng không một bóng người, bỗng chót ôm chầm lấy cổ anh, hôn một cái, cười sảng khoái, lại nhảy lên chiếc bừa, giật giật dây cương, hô hào con bò vàng bước đi. Cô ấy đứng thẳng người một cách tự nhiên trên chiếc bừa, mặc cho con bò vàng kéo lê đi về phía trước, cô uốn éo vòng eo dịch chuyển đôi chân, giữ cho cơ thể thăng bằng, đột nhiên quay đầu lại, cười ngọt ngào: "Anh cứ ngồi đấy mà nghỉ ngơi, anh đi đường dài mệt rồi..."
Anh hoàn toàn có thể yên tâm lòng dạ bôn ba đến những ngôi làng xa xôi hơn để bật bông kiếm tiền, không cần phải bận tâm đến việc đồng áng của ba năm sào ruộng cằn cỗi ở nhà nữa! Cô ấy vậy mà lại có sở trường này đấy!
Thoắt cái ba năm trôi qua, tân nương đã thành cựu nương. Dù không thể tránh khỏi cái tên gọi Bạng Tử lão thái, nhưng cũng chẳng còn ai có hứng thú đi ngắm xem mặt cô ấy dài hay tròn nữa, dường như nó đã trở thành một cách gọi thân thương; cho dù chuyện cô ấy không biết nữ công gia chánh của con gái sớm đã trở thành tin tức cũ rích, việc biết làm ruộng như đàn ông cũng đã bị mọi người quen mắt thành thói quen, không có gì là lạ nữa. Cô ấy giống như một chiếc lá bình thường chen lẫn giữa những chiếc lá xanh, hoàn toàn hòa nhập vào đám phụ nữ trong thôn Bạng Tử Tỉnh, sinh sống qua ngày.
Lúc này, không biết là người phụ nữ nhà ai cuối cùng cũng dời ánh mắt kỳ lạ từ khuôn mặt cô ấy chuyển xuống vòng eo——vẫn không có dấu hiệu phồng lên, bất kỳ tân nương nào được khiêng đến trước cổng viện nông gia nào của thôn Bạng Tử Tỉnh, ít thì một hai năm, nhiều thì ba bốn năm, nàng tân nương đó thế nào cũng sẽ địu theo một đứa trẻ bên bầu sữa, ra ra vào vào trong ngõ nhỏ của thôn. Bạng Tử lão thái về nhà chồng đã tròn năm năm, vùng bụng vẫn phẳng lì. Một lời đồn đại đáng sợ len lỏi rồi lan truyền nhanh chóng—
Bạng Tử vợ của Cảnh Vinh lão ngũ không biết đẻ!
Mẹ đã sớm mang nặng nỗi lòng này trong dạ. Bà vừa sốt ruột, vừa lo lắng, lại không tiện hỏi thẳng, cho đến khi tin đồn này lọt vào tai bà, mới quyết định không cho con trai Cảnh Vinh ra xứ ngoài đi làm thuê bật bông quanh năm nữa. Thà rằng ngày tháng sống kham khổ hơn chút nữa, chỉ mong trong viện nhỏ sớm ngày nghe được tiếng khóc oe oe đầu đời của một sinh linh mới.
Cảnh Vinh lão ngũ ngoan ngoãn trở về Bạng Tử Tỉnh, treo chiếc cung bật bông lên tường, chỉ nhận làm mấy việc vặt ở những ngôi làng lân cận, tối đến lại vội vã trở về nhà, quấn quýt bên người phụ nữ Bạng Tử của mình. Trọn một năm trôi qua, chẳng có dấu hiệu đáng mừng nào xuất hiện, mọi chuyện đã không còn là bí mật nữa.
Cuối cùng anh không kìm được nữa: "Người em có bệnh gì à?"
Cô ngượng ngùng cúi gằm mặt xuống: "Em thấy người khỏe mạnh bình thường mà!"
Cả nhà bắt đầu tất bật chạy chữa cho cô, người mẹ là người lo lắng nhất. Cảnh Vinh mời thầy thuốc Đông y ở trấn Thập Lý Bảo đến, lại lấy ra một thạch lúa mì, đổi toàn bộ tiền lấy những gói thuốc Bắc to nhỏ mang về, do chính tay mẹ già sắc thành nước thuốc, đổ vào cổ họng cô, nhưng vẫn chẳng thấy có chút thay đổi nào. Người nhà quê vốn rộng lượng, nhiệt tình, một khi đã xác nhận chuyện vợ Cảnh Vinh không biết sinh con đẻ cái là bất hạnh có thật, liền trở nên vô cùng nhiệt tình quan tâm, hết người phụ nữ nhà này đến nhà khác bước vào viện nhỏ, thần bí giới thiệu cho nhà Cảnh Vinh những bài thuốc tiên phương thuốc hay, những phương thuốc gia truyền. Nào là thịt gà trống, nào là thuốc dẫn bằng thịt lợn đực, lại thêm ba bốn vị thuốc Bắc kỳ quái nữa, mẹ già đã bắt đầu cảm thấy hoảng hốt trong lòng, ngày đêm lo lắng cho đại sự người nối dõi của thợ bật bông. Phàm là có ai giới thiệu, đều thử hết, không tiếc tốn tiền đồng xâu và tiền đồng, hối thúc người con trai vốn đã không còn đủ kiên nhẫn đi khắp nơi tìm kiếm mua thuốc. Còn cô ấy thì sao? Dù có uống bao nhiêu thần đan diệu dược vào bụng, vẫn y nguyên như cũ, chẳng có chút thay đổi nào. Mẹ già lo lắng đến mức bó tay hết cách, dần mất đi niềm tin vào mọi thứ thuốc thang và thần y, cuối cùng đắt tay con dâu, đến những ngôi miếu cổ linh thiêng gần xa, cầu khấn thần linh nương nương ban cho con nối dõi...
Vòng eo của cô dường như càng gầy mảnh hơn, phần hông cũng nhọn hoắt lại, mí mắt và đôi môi càng mỏng hơn, xương cánh yến càng lồi hẳn lên, trông càng ngày càng giống một chiếc bạng tử.
Hơn mười năm trôi qua, Cảnh Vinh lão ngũ không thể không chấp nhận sự thật đã rồi này, tuân theo di huấn lúc lâm chung của mẹ trước khi từ giã ngôi nhà này, nhận nuôi một đứa con gái của người khác, tiếp đó lại nhận nuôi một đứa con trai... Dù sao cũng không thể tuyệt hậu được chứ!
Hai đứa con không phải ruột thịt cùng họ hợp thành một gia đình mới. Lúc này, Hồ Cảnh Vinh và người phụ nữ Bạng Tử của ông, ngẩng đầu lên từ cuộc sống vừa vừa lòng lại vừa bất mãn của họ, lắng nghe một danh từ xa lạ: Giải phóng rồi...