Sir Condy Rackrent, nhờ ơn trên là người thừa kế hợp pháp của gia sản Castle Rackrent, vốn thuộc về một nhánh xa của dòng họ. Không có nhiều tài sản riêng, cậu được cho theo học ngành luật. Với sự giúp đỡ của bạn bè và khả năng thiên bẩm, nếu cậu có thể chịu đựng được sự vất vả của việc học hành đó, thì chắc hẳn cậu đã nhanh chóng trở thành Cố vấn của Nhà vua. Nhưng vận mệnh lại an bài khác đi, cậu chỉ đi xét xử có hai lần, rồi chẳng làm nên trò trống gì vì thiếu tiền thù lao, lại thêm tật không biết nói trước công chúng. Cậu chủ yếu học tại đại học Dublin, nhưng trước khi đến tuổi trưởng thành, cậu sống ở quê, trong một ngôi nhà nhỏ lợp ngói nhìn ra phía cuối đại lộ. Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh cậu, chân trần đầu trần, chạy nhảy khắp các đường phố ở O’Shaughlin’s Town, chơi đánh bài, ném bóng, bắn bi và đủ thứ trò khác cùng đám trẻ trong thị trấn, trong đó con trai tôi, thằng Jason, là đứa mà cậu rất quý mến. Với tôi, cậu luôn là đứa trẻ cưng; không biết bao lần, khi tôi ghé nhà cha cậu – nơi tôi luôn được đón tiếp tử tế – cậu lại lẻn xuống bếp với tôi, thích ngồi lên đầu gối tôi nghe kể những câu chuyện về gia đình và dòng máu cậu mang trong người, nghe về việc cậu có thể mong chờ điều gì nếu người đương thời qua đời mà không có con nối dõi, rằng cậu sẽ được đứng đầu gia sản Castle Rackrent. Lúc đó tôi chỉ nói bừa cho vui lòng đứa trẻ, nhưng ý trời lại muốn lời tiên tri của tôi sau này thành sự thật, điều đó khiến cậu càng tin tưởng vào sự sáng suốt của tôi trong công việc. Cậu được gửi đến một trường ngữ pháp nhỏ cùng với nhiều đứa trẻ khác, trong đó có con trai tôi, thằng bé học cùng lớp và cũng giúp ích cho cậu không ít trong việc học hành; điều này cậu luôn ghi nhớ và biết ơn mãi về sau. Những bài học vỡ lòng này hoàn tất, cậu bắt đầu cưỡi ngựa – bộ môn cậu luôn đam mê. Ngay từ khi còn là một thiếu niên, cậu đã rong ruổi khắp vùng cùng với tay thợ săn của Sir Kit. Người thợ săn này rất quý cậu, thường cho cậu mượn súng và dẫn cậu đi săn dưới sự giám sát của mình. Nhờ đó, cậu sớm trở nên quen thuộc và được lòng người nghèo trong vùng; không có túp lều nào mà cậu chưa từng ghé qua vào một buổi sáng nào đó cùng tay thợ săn để uống một ly rượu whisky nóng đựng trong vỏ trứng, vừa để bồi bổ sức khỏe, làm ấm lòng, vừa để xua tan cái lạnh trong bụng. Người già trong vùng luôn bảo cậu rất giống Sir Patrick, điều đó khiến cậu bắt đầu nảy sinh tham vọng bắt chước ông, trong chừng mực mà tài sản của mình cho phép. Cậu rời xa chúng tôi khi đến tuổi vào đại học. Tại đó, cậu hoàn tất việc học và bước sang tuổi mười chín. Vì không sinh ra đã có sẵn gia sản, bạn bè của cậu cho rằng họ có nghĩa vụ phải cho cậu sự giáo dục tốt nhất có thể bằng bất cứ giá nào, và kết quả là một khoản tiền lớn đã được đổ vào việc học của cậu tại trường Đại học và học viện Temple. Những gì chứng kiến ở thế giới bên ngoài dường như chẳng làm cậu thay đổi bao nhiêu; khi cậu về quê thăm chúng tôi, chúng tôi thấy cậu vẫn là con người cũ – gần gũi với tất cả mọi người, không hề kiêu ngạo, dù cậu vẫn giữ cho mình niềm tự hào dòng tộc đúng mực như bao người khác.
Sau này, khi thấy Sir Kit và gã Do Thái sống cùng nhau, và không còn ai cản đường cậu đến với gia sản Castle Rackrent, cậu không còn thiết tha theo đuổi việc luật pháp như người ta mong đợi nữa. Nhiều tá điền và những người khác bí mật cho cậu vay tiền dựa trên giấy nợ, với lời hứa về những bản hợp đồng thuê đất thuận lợi và lãi suất hợp pháp nếu cậu giành được gia sản. Tất cả được giữ kín như bưng vì sợ rằng người đương thời nếu nghe tin sẽ nổi giận với cậu Condy đáng thương, rồi sẽ ra tay cắt đứt quyền thừa kế bằng cách xóa bỏ cam kết. Sir Murtagh chắc chắn sẽ làm việc đó, nhưng Sir Kit thì bận bịu với mấy chuyện trăng gió nên chẳng màng đến luật pháp, trong vụ này hay bất cứ vụ nào khác. Những hành động này tôi đã đề cập để lý giải cho tình trạng tài chính của Sir Condy khi cậu chính thức tiếp quản gia sản Castle Rackrent. Cậu không thể xoay xở nổi một xu từ thu nhập năm đầu tiên; điều đó, cộng với việc không ghi chép sổ sách và thói quen tiếp khách xa hoa, cùng nhiều nguyên nhân khác không thể kể hết, chính là khởi nguồn cho những khó khăn của cậu. Con trai tôi, thằng Jason, lúc này đã là đại lý được công nhận và biết mọi sự tình, nó đã giải thích rõ ràng với Sir Conolly về tình thế khó khăn của cậu. Với một bảng liệt kê tiền thuê đất trên danh nghĩa thì lớn, nhưng thực tế hầu hết đều phải trả tiền lãi; khoản tiền lãi này vì sự tiện lợi mà cứ để tồn đọng, chẳng mấy chốc đã tăng lên gấp đôi tiền gốc, và Sir Condy buộc phải ký những tờ trái phiếu mới cho phần tiền lãi giờ đã thành tiền gốc, cứ thế tiếp diễn mãi.
Trong khi sự việc vẫn đang tiếp diễn, con trai tôi đòi được trả công cho những khó khăn và bao năm phục vụ gia đình miễn phí. Sir Condy không muốn tự mình giải quyết công việc, hay thậm chí là nhìn thẳng vào tình hình, nên cậu đã bán lại cho con trai tôi vài mẫu đất vừa hết hạn hợp đồng thuê với giá phải chăng. Ngay khi ký xong hợp đồng, Jason liền cho người khác thuê lại mảnh đất đó để thu tiền thuê, và kiếm được lợi nhuận hai trăm bảng một năm; một khoản tiền không hề nhỏ xét đến công lao làm đại lý lâu năm của nó. Hai năm sau, khi Sir Condy bị ép phải trả tiền do một bản án thi hành, nó mua lại mảnh đất đó với giá bằng mười hai năm thu nhập, đồng thời còn được tính bù trừ cho những cải tạo mà nó đã thực hiện trên đó.
Trên điền trang có một kiểu nhà nghỉ săn bắn, nằm thuận tiện gần mảnh đất của con trai tôi, Jason. Nó đã để mắt đến nơi này từ lúc đó; và nó tỏ ra hơi ghen tị với Sir Condy khi cậu định cho một người lạ mới đến vùng này thuê – người đó là Đại úy Moneygawl. Ông ta là con trai và là người thừa kế của gia đình Moneygawl ở Mount Juliet’s Town, một gia đình có điền trang lớn ở hạt bên cạnh hạt chúng tôi; và ông chủ của tôi thì không muốn làm mất lòng người thanh niên trẻ, người đang rất ưng ý căn nhà nghỉ đó. Thế nên, cậu viết thư trả lời rằng căn nhà nghỉ đó sẵn sàng phục vụ ông, và nếu ông muốn ban ơn bằng cách đến thăm Castle Rackrent, họ có thể cùng nhau cưỡi ngựa sang đó vào một buổi sáng để xem xét trước khi ký hợp đồng thuê. Thế là Đại úy đến thăm chúng tôi, và ông với Sir Condy trở thành những người bạn thân thiết nhất mà bạn từng thấy, lúc nào cũng cùng nhau đi săn, tối đến thì vui vẻ cười đùa. Tất nhiên, Sir Condy cũng được mời đến Mount Juliet’s Town. Sự thân mật giữa hai gia đình thời Sir Patrick lại được khơi gợi, và chẳng gì có thể ngăn cản Sir Condy – cậu nhất quyết phải đến thăm những người bạn mới ít nhất ba lần một tuần. Điều này làm tôi đau lòng, vì qua lời của người hầu và quản gia của Đại úy, tôi biết họ bàn tán về cậu như thế nào ở Mount Juliet’s Town, coi cậu như một trò cười, một bia đỡ đạn cho cả hội. Nhưng họ sớm bị dập tắt ý định đó bởi một tai nạn khiến họ ngạc nhiên không ít, và tôi cũng vậy.
Có một mẩu giấy nguệch ngoạc được tìm thấy trên người cô hầu phòng của Miss Isabella, con gái út của ông Moneygawl già, đã phơi bày tất cả; và người ta nói cha cô như kẻ mất trí, thề thốt rằng ông chưa bao giờ nghĩ đến chuyện khi mời ông chủ của tôi đến nhà, con gái mình lại nảy sinh tình cảm với cậu. Nhưng lời họ nói chẳng có nghĩa lý gì, vì theo lời cô hầu của Miss Isabella, cô chủ nhỏ đã phải lòng Sir Condy ngay từ lần đầu tiên anh trai đưa cậu đến nhà dùng bữa. Người hầu đứng sau ghế ông chủ tôi ngày hôm đó là người đầu tiên biết chuyện, như hắn nói vậy; dù khó mà tin hắn, vì mãi tận sau này hắn mới kể lại; nhưng dù sao đi nữa, mọi chuyện diễn ra sau đó cũng cho thấy có vẻ hắn không nói sai. Vì như hắn kể, vào khoảng giữa bữa tối, khi họ đang trò chuyện về các vở kịch, vì ở Mount Juliet’s Town có một nhà hát và họ rất thích diễn kịch; Miss Isabella bất ngờ quay sang hỏi ông chủ tôi:
‘Ngài đã xem áp phích vở kịch chưa, Sir Condy?’
‘Chưa, tôi chưa xem,’ cậu đáp.
‘Vậy thì ngài đáng xấu hổ lắm,’ Đại úy, anh trai cô, nói, ‘khi không biết rằng em gái tôi tối nay sẽ đóng vai Juliet, người đóng vai này còn hay hơn bất cứ nữ diễn viên nào trên sân khấu hay ngoài đời ở khắp Ireland này.’
‘Tôi rất vui khi nghe tin này,’ Sir Condy nói; và câu chuyện tạm dừng ở đó.
Nhưng Sir Condy suốt thời gian đó, và một thời gian dài sau đó, đã ở trong tình trạng bối rối khủng khiếp; vì cậu chẳng mặn mà gì với mấy vở kịch, hay với cả Miss Isabella. Trong tâm trí cậu, như chính cậu đã bộc lộ bên bát rượu punch tại nhà, thì cô bé Judy M’Quirk của cậu, con gái của một người cháu gọi tôi bằng chú, còn đáng giá gấp hai mươi lần Miss Isabella. Cậu đã gặp cô nhiều lần khi dừng chân tại túp lều của cha cô để uống rượu whisky đựng trong vỏ trứng khi đi săn trước khi cậu có gia sản, và như cô từng nói, cậu đã hứa hẹn gì đó gần như là lời hứa hôn với cô. Dù sao đi nữa, tôi cũng không thể không thương hại ông chủ tội nghiệp của mình, người đang bị mắc kẹt giữa hai cô nàng, một người đàn ông có trái tim dễ mềm yếu, không nỡ từ chối ai – Chúa ban phước cho cậu! Chắc chắn rồi, cậu không thể hành xử thiếu tử tế với Miss Isabella, người đã vì cậu mà làm mất lòng tất cả người thân, như cậu từng nhắc đến. Rồi cô bị nhốt trong phòng, cấm không được nghĩ đến cậu nữa, điều đó lại khiến cậu nảy sinh ý chí, vì như cậu nhận xét, gia đình cậu dù sao cũng chẳng kém cạnh gia đình họ, và nhà Rackrent xứng đáng là môn đăng hộ đối với nhà Moneygawls bất cứ ngày nào trong năm; tất cả điều đó đều đúng cả. Nhưng tôi rất đau lòng khi thấy rằng, dựa trên tất cả những điều đó, Sir Condy ngày càng có ý định đưa Miss Isabella đến Scotland, bất chấp sự ngăn cản của gia đình cô, như cô mong muốn.
‘Mọi chuyện coi như xong với con bé Judy tội nghiệp của chúng ta rồi!’ tôi thở dài thườn thượt, liều lĩnh nói với cậu một đêm nọ khi cậu đang vui vẻ, đứng trong phòng người hầu một mình với tôi như thường lệ.
‘Không hề,’ cậu đáp; ‘tôi chưa bao giờ yêu Judy nhiều như lúc này; và để chứng minh cho anh thấy,’ cậu nói – và cậu lấy từ tay tôi đồng nửa xu tôi vừa nhận được cùng với thuốc lá – ‘và để chứng minh cho anh thấy, Thady,’ cậu nói, ‘đây là một ván bài may rủi với tôi, giữa việc nên cưới cô ấy hay con gái của ông Moneygawl ở Mount Juliet’s Town – đúng vậy đấy.’
‘Ôi-boo! boo!’{9} tôi nói, tỏ vẻ không quan tâm để xem cậu sẽ nói gì tiếp theo; ‘ông chủ chắc đang đùa rồi; làm sao so sánh con bé Judy tội nghiệp với Miss Isabella được, cô ấy nghe nói có gia sản lớn lắm.’
{9} Boo! Boo! – một thán từ tương đương với “PHSHAW” hoặc “VÔ LÝ”
‘Tôi không phải hạng người quan tâm đến của cải, chưa bao giờ,’ Sir Condy nói một cách tự hào, ‘dù bạn bè cô ta có nói gì đi nữa; và để nói ngắn gọn,’ cậu nói, ‘tôi đã quyết định ngay tại đây.’ Nói đoạn, cậu thề một lời thề kinh khủng đến mức tôi phải làm dấu thánh giá. ‘Và xin thề với cuốn sách này,’ cậu nói, chộp lấy cuốn sách hát rong của tôi, nhầm nó là cuốn sách cầu nguyện đặt trên bệ cửa sổ, —‘và xin thề với cuốn sách này,’ cậu nói, ‘và với tất cả những cuốn sách từng đóng lại và mở ra, đây là một ván bài may rủi, và tôi sẽ sống chết với kết quả này; vậy nên Thady, đưa cho tôi cái ghim{10} lấy từ lọ mực đó;’ và cậu vẽ một dấu thập lên mặt trơn của đồng xu; ‘Judy M’Quirk,’ cậu nói, ‘dấu của cô ấy.’{11}
{10} PIN (Ghim), đọc là PEN (Bút).—Ở Ireland trước đây, từ này thường được phát âm là PIN.
{11} DẤU CỦA CÔ ẤY.—Ở Ireland, những người không biết chữ thường dùng dấu thập thay cho chữ ký, như tập quán của các vị vua nước Anh trước đây. Người biên tập chèn bản sao của một dấu thập Ireland, sau này có thể có giá trị đối với các nhà khảo cổ học tinh ý—
Dấu của
Judy X M’Quirk,
Cô ấy.
Trong các văn bản vay nợ hay ghi chú ký theo cách này, cần phải có nhân chứng, vì cái tên thường do nhân chứng viết hộ.]
Chúa ban phước cho cậu! Tay cậu hơi run vì số rượu punch đã uống, nhưng rõ ràng trái tim cậu vẫn dành cho Judy tội nghiệp. Tim tôi như nhảy lên tận cổ khi thấy đồng xu tung lên không trung, nhưng tôi không nói gì cả; và khi nó rơi xuống, tôi mừng vì đã giữ im lặng, vì giờ đây mọi chuyện coi như đã kết thúc với Judy tội nghiệp.
‘Judy hết vận rồi,’ tôi nói, cố gắng cười.
‘Tôi hết vận rồi,’ cậu nói; và tôi chưa bao giờ thấy ai trông buồn bã đến thế: cậu nhặt đồng xu lên khỏi mặt đất, rồi lẳng lặng bước đi, tỉnh táo hẳn vì cú sốc. Giờ thì, mặc dù cậu là người dễ tính nhất thế gian, nhưng chẳng ai có thể bắt cậu rút lại những lời thề như thế này{12} mà cậu đã học cách tôn trọng từ khi còn trẻ, như tôi nhớ mình từng dạy cậu cách tung đồng xu để chọn quả dại khi cậu còn ngồi trên đầu gối tôi. Thế là tôi thấy chuyện giữa cậu và Miss Isabella coi như đã định, tôi không còn gì để nói ngoài việc chúc mừng cô ấy, điều mà tôi đã làm vào tuần sau đó, khi cô cùng ông chủ tội nghiệp của tôi trở về từ Scotland.
{12} LỜI THỀ.—Đã có những gợi ý đầy ác ý và bất công rằng các tầng lớp hạ lưu ở Ireland ít coi trọng lời thề; nhưng chắc chắn rằng một số lời thề hoặc lời hứa có sức mạnh to lớn đối với tâm trí họ. Đôi khi họ thề sẽ trả thù một người hàng xóm nào đó; đây là một lời thề mà họ không bao giờ phá vỡ. Nhưng, điều kỳ lạ và khó hiểu hơn cả là, đôi khi họ thề sẽ kiêng rượu whisky; những lời thề này thường giới hạn trong một thời gian ngắn. Một người phụ nữ có chồng say xỉn sẽ rất may mắn nếu thuyết phục được chồng đến gặp linh mục và thề kiêng rượu whisky trong một năm, một tháng, một tuần, hoặc một ngày.
Bà chủ mới của tôi còn trẻ, đúng như người ta đoán về một quý cô đã tự nguyện bỏ trốn cùng người yêu đến Scotland; nhưng lúc đầu tôi chỉ có thể nhìn cô qua tấm mạng che mặt mà vì e thẹn hay vì thời trang, cô luôn che kín gương mặt mình.
‘Và em phải đi bộ qua đám đông này sao, tình yêu của đời anh?’ cô nói với Sir Condy, ý nói đến chúng tôi, đám tôi tớ và tá điền đã tụ tập ở cổng sau.
‘Em thân yêu,’ Sir Condy nói, ‘chẳng còn cách nào khác ngoài việc đi bộ, hoặc để anh cõng em vào tận nhà, vì em thấy đấy, con đường phía sau quá hẹp cho xe ngựa, còn những cột đá lớn ở lối vào chính đã đổ sập chặn mất đường rồi; nên không thể đi lối chính được, vì đống đổ nát đó.’
‘Plato, chàng lập luận hay lắm!’ cô nói, hoặc đại loại những lời như thế, mà tôi chẳng thể hiểu nổi; và khi chân cô vấp phải một mảnh bánh xe bị hỏng, cô thốt lên, ‘Hỡi các thiên thần và các vị thần hộ mệnh, hãy bảo vệ chúng ta!’ Chà, tôi nghĩ thầm, chắc chắn rồi, nếu cô ấy không phải là kẻ Do Thái như người vợ trước, thì cô ấy cũng là một kẻ điên khùng, tệ hại không kém: thà ông chủ tội nghiệp của tôi lấy quách con bé Judy, ít ra nó còn tỉnh táo chán.
Hơn nữa, cách cô ấy ăn mặc còn giống một người điên hơn là bất kỳ ai tôi từng thấy trước đây hay sau này, tôi không thể rời mắt khỏi cô, cứ lủi thủi theo sau; mấy chiếc lông vũ trên mũ cô bị gãy khi cúi người vào qua cái cửa sau thấp tè, và khi vào đến bếp, cô lấy lọ thuốc nhỏ trong túi ra ngửi rồi nói: ‘Tôi sẽ ngất mất vì cái không khí kinh tởm, kinh tởm ở nơi này.’
‘Em yêu, chỉ cần đi ba bước là qua khỏi nhà bếp thôi, và nếu em bỏ mạng che mặt ra thì không khí ở đây rất thoáng đãng,’ Sir Condy nói; rồi cậu hất mạng che mặt của cô ra, thế là tôi nhìn rõ mặt cô. Cô ấy không hề có vẻ gì là sắp ngất, mà có làn da rất đẹp, lúc đó tôi tưởng là da tự nhiên, nhưng cô hầu sau này bảo tôi là cô ấy đã trang điểm cả; nhưng dù có trang điểm hay không, thì về nhan sắc, cô ấy cũng chẳng thể so với Judy tội nghiệp của tôi, và hơn nữa, cô ấy có cái vẻ đài các khó gần; nhưng có lẽ tại tôi quá thiên vị Judy, người mà cô ấy đã thay thế, nên mới để ý những điều đó.
Tuy nhiên, phải công bằng mà nói, khi chúng tôi hiểu rõ cô hơn, cô rất hào phóng trong việc quản lý chi tiêu trong nhà — không hề keo kiệt chút nào; cô giao hết mọi việc cho quản gia. Cô hầu của cô, bà Jane, người đã theo cô đến Scotland, khen ngợi cô hết lời về sự hào phóng. Bà Jane kể rằng cô hiếm khi mặc một bộ đồ đến hai lần theo cùng một cách, và luôn xé nhỏ quần áo ra để đem cho người khác, vì khi còn ở nhà cha, cô chưa bao giờ phải nghĩ đến chuyện tiền nong; và chắc cô tính cũng sẽ sống như vậy ở Castle Rackrent; nhưng khi dò hỏi, tôi biết được rằng cha cô giận cô đến mức không cho cô lấy một xu vì tội bỏ trốn sau khi ông đã nhốt cô lại và cấm không được nghĩ đến Sir Condy nữa; thật may cho cô là cô còn có vài ngàn bảng của riêng mình, do bà ngoại để lại, và số tiền đó rất hữu dụng khi bắt đầu cuộc sống mới. Ông chủ và bà chủ của tôi khởi đầu rất hoành tráng; họ có chiếc xe ngựa và cỗ xe hoa đẹp nhất, ngựa tốt và người hầu diện đồ lộng lẫy, làm mưa làm gió khắp hạt khi đi thăm hỏi gia đình sau đám cưới; và ngay lập tức có tin đồn rằng cha cô đã đứng ra trả hết nợ cho ông chủ tôi, nhờ đó tất cả các chủ cửa hàng đều cho cậu mua chịu, mọi thứ diễn ra êm đẹp, và tôi không thể không ngưỡng mộ tinh thần của bà chủ, tôi rất tự hào khi thấy Castle Rackrent lấy lại ánh hào quang xưa cũ. Bà chủ có gu thẩm mỹ rất tốt về kiến trúc, nội thất, nhà hát, cô xáo trộn mọi thứ, biến phòng doanh trại thành nhà hát, như cách cô gọi, và cứ tiêu xài như thể có cả một xưởng đúc tiền trong tay; và chắc chắn tôi nghĩ cô ấy biết mình đang làm gì, nhất là khi Sir Condy chẳng có ý kiến gì cả. Tất cả những gì cậu yêu cầu – Chúa ban phước cho cậu! – chỉ là được sống trong hòa bình và yên tĩnh, tối tối có chai rượu hay ly rượu whisky punch là đủ. Giờ thì, điều đó chắc chắn là quá ít đối với bất kỳ quý ông nào; nhưng bà chủ lại không thể chịu nổi mùi rượu whisky punch.
‘Em thân yêu,’ cậu nói, ‘trước khi cưới anh em đâu có ghét nó, sao giờ lại ghét?’
‘Em thân yêu,’ cô đáp, ‘em chưa bao giờ ngửi thấy nó, nếu không em cam đoan với anh là em sẽ chẳng bao giờ lấy anh đâu.’
‘Em thân yêu, anh rất tiếc là em đã không ngửi thấy nó, nhưng giờ thì đành chịu thôi,’ ông chủ tôi trả lời, không hề nổi nóng hay khó chịu, mà cứ thản nhiên tự rót cho mình thêm một ly nữa rồi uống cạn để chúc sức khỏe cô.
Tất cả chuyện này người quản gia đã kể lại cho tôi, người cứ lăng xăng đi lại với bình rượu, nước nóng và đường, làm mọi việc hắn nghĩ là cần thiết. Sau khi ông chủ tôi uống cạn ly rượu whisky punch cuối cùng, bà chủ bật khóc nức nở, gọi cậu là kẻ vô ơn, đê tiện, dã man; rồi cô lăn ra ngất, tôi nghĩ bà Jane gọi đó là lên cơn cuồng loạn, ông chủ tội nghiệp của tôi sợ hết hồn, vì đây là lần đầu tiên cậu chứng kiến cảnh này; cậu quỳ sụp xuống trước mặt cô, và như một con người nhân hậu, cậu sai người mang hết rượu whisky punch ra khỏi phòng, bảo họ mở tung các cửa sổ, rồi tự trách mình: và sau đó bà chủ tỉnh lại, khi thấy cậu đang quỳ ở đó, bảo cậu đứng lên, đừng có mà thề thốt nữa, vì cô chắc chắn là cậu không yêu cô, và chưa bao giờ yêu. Điều này chúng tôi nghe được từ bà Jane, người duy nhất còn ở lại đó.
‘Em thân yêu,’ ông chủ tôi đáp, chắc chắn là đang nghĩ đến Judy, điều cậu có quyền làm, ‘kẻ nào nói với em như vậy thì kẻ đó là kẻ gây chuyện, và anh sẽ đuổi cổ nó ra khỏi nhà ngay lập tức, nếu em chỉ cho anh biết đó là ai.’
‘Nói với tôi điều gì?’ bà chủ hỏi, ngồi thẳng dậy trên ghế.
‘Không có gì, không có gì cả,’ ông chủ tôi đáp, thấy mình lỡ lời và bà chủ chỉ nói bừa; ‘chỉ là những gì em vừa nói lúc nãy, rằng anh không yêu em, Bella; ai đã nói với em điều đó?’
‘Chính cảm giác của tôi,’ cô nói, rồi cô đưa khăn tay lên mặt, tựa người vào bà Jane và bắt đầu nức nở như thể trái tim cô sắp tan vỡ.
‘Sao thế này, Bella, thật lạ lùng,’ ông chủ tội nghiệp của tôi nói; ‘nếu không ai nói gì với em, thì em đang làm ầm ĩ lên vì chuyện gì, rồi tự làm xấu mặt mình và cả anh như vậy?’
‘Ôi, đừng nói nữa, đừng nói nữa; mỗi lời anh nói như đang giết chết em,’ bà chủ khóc; và cô tiếp tục nói như một người mất trí, như bà Jane kể, ‘Ôi, Sir Condy, Sir Condy! Em cứ ngỡ sẽ tìm thấy ở anh—’
‘Này, thật lòng mà nói, thế này là quá đáng lắm rồi; làm ơn đi Bella, cố gắng trấn tĩnh lại xem nào, em yêu; chẳng phải anh là chồng em, là người do chính em lựa chọn, và chừng đó là chưa đủ sao?’
‘Ôi, quá đủ! quá đủ!’ bà chủ khóc, vò nát đôi tay.
‘Này em yêu, làm ơn hãy tỉnh táo lại vì Chúa. Nhìn xem, chẳng phải bình rượu whisky, cái ly và mọi thứ đã bị mang ra khỏi phòng lâu rồi sao? Trên đời này em còn có gì để phàn nàn nữa chứ?’
Nhưng bà chủ vẫn nức nở, vẫn tự gọi mình là người phụ nữ đau khổ nhất; và giữa những chuyện vô lý, bực mình khác, cô hỏi ông chủ tôi rằng cậu có xứng đáng làm bạn đồng hành với cô không, khi đêm nào cũng uống rượu? Điều này làm cậu nổi cáu, dù rất khó để làm cậu cáu, cậu trả lời rằng, về chuyện uống rượu suốt đêm, lúc này cậu tỉnh táo y như cô, và một người đàn ông uống bao nhiêu không quan trọng, miễn là không làm anh ta mất kiểm soát hay loạng choạng: rằng về chuyện xứng đáng làm bạn đồng hành với cô, cậu nghĩ dòng họ mình đủ tư cách sánh vai với bất kỳ vị nam tước hay phu nhân nào trong vùng; nhưng cậu chưa bao giờ ngăn cản cô gặp gỡ hay kết giao với bất cứ ai cô muốn, và cậu đã cố gắng hết sức để làm cho Castle Rackrent trở nên dễ chịu với cô kể từ khi kết hôn, luôn để nhà cửa đầy ắp khách khứa, và nếu người thân của cô không nằm trong số đó, cậu nói đó là lỗi của họ, lỗi của sự kiêu ngạo của họ, điều mà cậu rất tiếc khi thấy phu nhân có một phần không đẹp như thế. Nói xong, cậu cầm nến bước về phòng, và bà chủ lên cơn giận dữ trong ba ngày sau đó; và chắc chắn sẽ còn lâu hơn nữa, nếu mấy người bạn, mấy cô bạn gái, chị em họ và anh em họ của cô không đến Castle Rackrent theo lời mời của ông chủ tội nghiệp tôi, để thăm cô, và cô vội vàng lên kế hoạch dựng một vở kịch cho họ, thế là cô khỏi bệnh, lại ăn mặc lộng lẫy và trông hạnh phúc như chưa từng có; và tất cả các cô gái trẻ, những người thường ở trong phòng trang điểm cho cô, đều nói trong tầm nghe của bà Jane rằng bà chủ là cô dâu hạnh phúc nhất mà họ từng thấy, và rằng một cuộc hôn nhân vì tình yêu đúng là điều duy nhất mang lại hạnh phúc, miễn là hai bên đủ khả năng chi trả.
Về việc chi trả, Chúa mới biết họ chẳng biết gì về chuyện đó; vài ngàn bảng của bà chủ không thể tồn tại mãi mãi, nhất là với cách cô tiêu xài; và thư từ của các chủ cửa hàng gửi đến mỗi ngày một dày, với những tờ hóa đơn dài như cánh tay, nợ từ năm này sang năm khác. Con trai tôi, Jason, cầm hết những tờ hóa đơn đó, và những lá thư đòi nợ Sir Condy đều không thèm đọc, vì cậu ghét phiền phức, không bao giờ chịu nghe bàn đến chuyện làm ăn, cứ khất lần khất lượt, nói rằng: ‘Cứ giải quyết thế nào cũng được,’ hoặc ‘Bảo họ hôm khác đến,’ hoặc ‘Nói chuyện đó với tôi sau đi.’ Bây giờ thì khó mà tìm được thời điểm thích hợp để nói chuyện, vì buổi sáng cậu ngủ nướng, còn buổi tối thì mải mê bên bình rượu, nơi chẳng quý ông nào muốn bị quấy rầy. Sự việc kéo dài chừng một năm thì đến mức không thể tiếp tục xoay xở được nữa, dù tất cả chúng tôi ở Castle Rackrent đã quá quen với cảnh sống bữa nay lo bữa mai. Tôi nhớ một ngày nọ, khi có một đống khách khứa, tất cả đều đang ngồi sau bữa tối trong ánh chiều tà, chưa thể gọi là tối, ở phòng khách; bà chủ đã rung chuông năm lần đòi nến mà không thấy ai mang lên, quản gia liền cử người hầu lên, hắn đi đến chỗ bà chủ, thì thầm sau lưng cô về tình hình lúc đó.
‘Thưa bà chủ,’ hắn nói, ‘nhà mình không còn nến nữa ạ.’
‘Trời đất,’ cô nói; ‘vậy thì lấy ngựa phi nước đại đến Carrick O’Fungus ngay lập tức, và mua ít nến về đây.’
‘Và trong lúc chờ đợi, bảo họ sang nhà hát xem có còn mẩu nào không,’ Sir Condy, người tình cờ nghe được, nói thêm. Người hầu lại được gửi lên chỗ bà chủ để báo rằng không có con ngựa nào để đi cả, trừ một con bị sút móng.
‘Vậy thì đi tìm Sir Condy ấy; tôi không biết gì về mấy con ngựa cả,’ bà chủ nói; ‘sao cứ làm phiền tôi với mấy chuyện này chứ?’ Mọi chuyện được giải quyết thế nào tôi thật sự không nhớ, nhưng theo trí nhớ của tôi, cậu bé được sai sang nhà con trai tôi, Jason, để mượn nến dùng tạm đêm đó. Một lần khác, vào mùa đông, vào một ngày lạnh cắt da cắt thịt, không có than bùn để sưởi cho phòng khách và các phòng trên lầu, còn trong bếp thì cũng chẳng còn là bao cho người đầu bếp. Cậu bé GOSSOON{13} được sai đi tìm hàng xóm để cầu xin hoặc mượn một ít, nhưng không thể mang về được chút nào dù có dùng tiền hay lời ngọt nhạt; nên, tình thế bắt buộc, chúng tôi phải làm phiền Sir Condy – ‘Chà, nếu trong thị trấn hay trong vùng không còn than bùn, thì nói mãi về chuyện đó có ý nghĩa gì đâu; sao không đi chặt một cái cây nhỉ?’
{13} GOSSOON: cậu bé nhỏ — từ tiếng Pháp GARÇON. Ở hầu hết các gia đình Ireland, thường có một cậu bé chạy vặt chân trần, là nô lệ cho người đầu bếp và quản gia, và trên thực tế, không nhận lương, làm mọi việc nặng nhọc trong nhà. Gossoon luôn được sử dụng làm người đưa tin. Người biên tập từng biết một gossoon đi bộ, không giày không tất, suốt năm mươi mốt dặm Anh từ lúc mặt trời mọc đến lúc mặt trời lặn.
‘Thưa ông chủ, là cây nào ạ?’ tôi liều lĩnh hỏi.
‘Cây nào cũng được, miễn là cháy tốt,’ Sir Condy nói; ‘sai người đi ngay và đốn một cây xuống, nhóm lửa lên trước khi bà chủ dậy ăn sáng, nếu không thì nhà này sẽ nóng không chịu nổi đấy.’
Cậu luôn rất chu đáo với mọi thứ liên quan đến bà chủ, và khi cậu còn có thể cho cô thứ gì, cô chẳng bao giờ thiếu thốn. Chà, khi tình hình của họ trở nên ngặt nghèo vào lúc này, con trai tôi, Jason, lại lên tiếng về căn nhà nghỉ, và đưa ra một đề nghị lịch sự là trả tiền mua để giảm bớt khó khăn cho Sir Condy. Lúc này, Sir Condy biết được từ nguồn tin đáng tin cậy nhất rằng có hai lệnh bắt giữ đã gửi đến cảnh sát trưởng nhắm vào cá nhân cậu, và cảnh sát trưởng, thật không may, lại chẳng phải bạn bè gì của cậu, hắn còn ba hoa rằng hắn phải làm nhiệm vụ của mình, và hắn sẽ làm, dù đó có là người đứng đầu đất nước hay chính anh em của hắn đi chăng nữa, huống chi là một kẻ đã bỏ phiếu chống lại hắn trong cuộc bầu cử trước, như Sir Condy đã làm. Vì vậy, Sir Condy đành phải chấp nhận số tiền mua căn nhà nghỉ từ con trai tôi, Jason, để dàn xếp mọi việc; và tất nhiên đó là một thương vụ tốt cho cả hai bên, vì con trai tôi mua được quyền sở hữu vĩnh viễn một căn nhà tốt cho nó và người thừa kế của nó với giá rẻ như cho, còn việc bán căn nhà đó đã cứu ông chủ tôi khỏi cảnh tù tội. Mọi việc đều trở nên may mắn cho Sir Condy, vì trước khi số tiền đó cạn sạch, một cuộc tổng tuyển cử diễn ra, và vì cậu được lòng người trong hạt, lại thuộc một trong những dòng họ lâu đời nhất, không ai có quyền tranh cử vị trí trống đó hơn cậu; và tất cả bạn bè, có thể nói là cả hạt, đều kêu gọi cậu hãy đứng ra tranh cử chống lại nghị sĩ đương nhiệm, người vốn chẳng hề nghĩ đến việc sẽ có người cạnh tranh. Ông chủ tôi không thích ý nghĩ về một cuộc vận động tranh cử đầy rắc rối và tất cả những sự ghét bỏ có thể mang lại cho bản thân khi phá vỡ sự bình yên của hạt, chưa kể đến chi phí, vốn chẳng phải là nhỏ; nhưng tất cả bạn bè cậu đều kêu gọi lẫn nhau đóng góp, họ tự thành lập một ủy ban, viết tất cả các thư từ thông báo cho cậu, thuê tất cả đại lý, và làm mọi công việc mà cậu không hề hay biết; cuối cùng, cậu cũng hài lòng khi mọi chuyện diễn ra như vậy, và chính bà chủ cũng rất lạc quan về cuộc bầu cử; Castle Rackrent mở cửa tiếp khách suốt ngày đêm, và tôi nghĩ mình chưa bao giờ thấy bà chủ trông đẹp như lúc đó. Những bữa tối hoành tráng, các quý ông uống rượu chúc mừng thành công của Sir Condy cho đến khi họ được khiêng ra ngoài; rồi những buổi khiêu vũ và vũ hội, các quý bà kết thúc buổi tiệc với một ấm trà mạnh vào buổi sáng.[25] Thật vậy, tốt nhất là các vị khách chọn thức suốt đêm, vì số giường ngủ không đủ cho lượng người khổng lồ có mặt ở đó, mặc dù chúng tôi luôn kê thêm giường xếp trong phòng khách trước bình minh cho những ai muốn. Về phần tôi, khi thấy những việc đang diễn ra, và những thùng rượu claret trôi xuống cổ họng của những kẻ chẳng có quyền gì mà đòi hỏi, và lượng thịt khổng lồ được mang lên bàn nhưng không bao giờ quay lại bếp, chưa kể những thứ bị mang đi chỗ này chỗ nọ dưới lầu, tôi không thể không thương hại ông chủ tội nghiệp của mình, người phải trả tiền cho tất cả; nhưng tôi không nói gì cả, vì sợ rước họa vào thân. Ngày bầu cử rồi cũng đến, tôi tự nhủ, và mọi chuyện sẽ kết thúc; và đúng là như vậy, đó là một ngày huy hoàng nhất mà tôi từng có hạnh phúc được chứng kiến.
‘Huzza! huzza! Sir Condy Rackrent muôn năm!’ là điều đầu tiên tôi nghe thấy vào buổi sáng, và cứ thế suốt cả ngày, chẳng ai tỉnh táo chỉ trừ lúc bỏ phiếu, đủ tỉnh để bầu chọn như những người có tư cách, và chịu đựng sự đe dọa của các luật sư, những kẻ gây áp lực lên chúng tôi khá nặng nề; và nhiều cử tri của chúng tôi bị gạch tên; vì họ không có quyền sở hữu đất đai nào mà họ có thể dám thề một cách chắc chắn, và Sir Condy không muốn bất kỳ ai phải thề gian vì mình, như phía bên kia đã làm, Chúa chứng giám; nhưng thôi, chuyện đó không quan trọng. Một số người bạn của chúng tôi bị các luật sư hỏi đến câm nín: Họ đã bao giờ đặt chân lên mảnh đất nơi quyền sở hữu của họ tọa lạc chưa? Giờ thì, Sir Condy vì thương xót lương tâm của những người chưa từng đặt chân lên mảnh đất đó, và vì thế không thể thề về quyền sở hữu khi bị các luật sư thẩm vấn, đã sai người mang về vài xe những tảng đất từ nông trại Gulteeshinnagh của cậu;{14} và ngay khi những tảng đất đến thị trấn, cậu đặt mỗi người lên tảng đất của mình, thế là từ đó về sau, bạn biết đấy, họ có thể tự tin thề rằng họ đã đặt chân lên mảnh đất của mình.{15} Chúng tôi đã thắng cuộc nhờ thủ thuật trung thực này.[26] Tôi tưởng mình đã chết vì vui sướng trên đường phố khi thấy ông chủ tội nghiệp của mình được kiệu lên, đầu trần, trời thì mưa như trút nước; nhưng tất cả đám đông cứ theo sau cậu, còn cậu thì cúi chào và bắt tay với cả thị trấn.
{14} Tại cuộc họp của St. Patrick ở London, tháng 3 năm 1806, Công tước xứ Sussex nói ông rất vinh dự được mang một tước hiệu Ireland, và với sự cho phép của những người có mặt, ông kể một giai thoại về những gì ông đã trải nghiệm trong các chuyến đi của mình. Khi ở Rome, ông đi thăm một chủng viện Ireland, và khi họ nghe đó là ai, và rằng ông có tước hiệu Ireland, một vài người trong số họ hỏi: ‘Thưa Điện hạ, vì Ngài là một quý tộc Ireland, Ngài có thể cho chúng tôi biết liệu Ngài đã bao giờ đặt chân lên đất Ireland chưa?’ Khi ông nói là chưa, ‘Ồ, vậy thì,’ một người trong số đó nói, ‘Ngài sẽ sớm được làm điều đó.’ Sau đó họ rải một ít đất mang từ Ireland lên một phiến đá cẩm thạch, và bắt ông đứng lên trên đó.
{15} Điều này thực sự đã được thực hiện trong một cuộc bầu cử ở Ireland.
‘Đó có phải là Sir Condy Rackrent đang được kiệu trên ghế không?’ một người lạ trong đám đông hỏi.
‘Chính hắn,’ tôi nói. ‘Còn ai vào đây nữa? Chúa ban phước cho cậu ấy!’
‘Và tôi đoán, vậy ra ông là người của cậu ta?’ người đó hỏi.
‘Không hề,’ tôi nói; ‘nhưng tôi sống trên đất của cậu ấy, và đã như thế hai trăm năm nay rồi, tôi và gia đình tôi.’
‘Vậy thì may cho ông đấy,’ hắn tiếp lời, ‘khi cậu ta đang ở vị trí đó; vì nếu không phải đang ngồi trên ghế, thì giờ này cậu ta đã ở một nơi tồi tệ hơn rồi; vì tôi được cử đến đây với mục đích bắt giữ cậu ta,{16} và lệnh bắt giữ đây này, đang trong túi tôi.’
{16} ĐỂ BẮT GIỮ: để tống giam vào tù
Đó là lệnh bắt giữ mà gã lái buôn rượu đê tiện đó đã ký nhắm vào ông chủ tội nghiệp của tôi vì một món nợ cũ, thật đáng xấu hổ khi bàn tán vào một thời điểm như thế này.
‘Hãy cất nó vào túi đi, và đừng nghĩ đến chuyện đó trong vòng bảy năm tới nữa, người anh em trung thực của tôi ơi,’ tôi nói; ‘giờ cậu ấy là nghị sĩ Quốc hội rồi, tạ ơn Chúa, và những kẻ như anh không thể đụng vào cậu ấy đâu: và nếu anh nghe lời khuyên của một kẻ khờ, tôi khuyên anh nên tránh xa chỗ này ra hôm nay, nếu không anh sẽ có cơ hội nhận lấy những gì xứng đáng giữa đám bạn của chủ tôi đấy, trừ khi anh muốn uống mừng sức khỏe cậu ấy như bao người khác.’
‘Tôi không có ý kiến gì về việc đó cả,’ hắn nói. Thế là chúng tôi vào một trong những quán rượu mở cửa vì ông chủ tôi; và chúng tôi đã có một cuộc trò chuyện dài về việc này việc kia. ‘Và làm sao,’ hắn nói, ‘mà chủ của ông vẫn đứng vững tốt như vậy? Tôi nghe nói cậu ta đã phá sản từ lễ Holantide năm ngoái rồi cơ mà.’
‘Chưa bao giờ cậu ấy tốt hơn hay khỏe mạnh hơn thế này,’ tôi nói.
‘Không phải tôi đang nói về chuyện đó,’ hắn nói; ‘mà là có tin đồn lớn về việc cậu ta đã trắng tay.’
‘Không thành vấn đề,’ tôi nói, ‘cảnh sát trưởng hai năm liên tiếp đều là bạn thân của cậu ấy, và cả hai phó cảnh sát trưởng đều là những quý ông, và đã được nói chuyện tử tế; thế nên các lệnh bắt giữ cứ nằm im ở chỗ họ, và họ, theo như con trai tôi Jason giải thích về phong tục trong những trường hợp đó, đã trả lại các lệnh bắt giữ cho những kẻ đã gửi đến – cầu mong chúng nhận lấy những điều tốt đẹp!—với một câu tiếng Latinh, rằng không tìm thấy người nào tên là Sir Condy Rackrent, Bart., ở những vùng đó.’
‘Ồ, tôi hiểu tất cả những cách đó rõ hơn—không có ý xúc phạm đâu—ông nhiều,’ hắn cười nói, và cùng lúc đó rót đầy ly rượu chúc mừng sức khỏe chủ tôi, điều đó thuyết phục tôi rằng dù sao đi nữa, hắn vẫn là một người bạn nhiệt tình, mặc dù vẻ bề ngoài lúc đầu có chút đáng ngờ. ‘Chắc chắn rồi,’ hắn vẫn đùa cợt nói, ‘khi một người nợ ngập đầu, họ có thể sống nhanh hơn, và tốt hơn nếu họ đi đúng con đường; nếu không thì làm sao mà chúng ta thấy mỗi ngày, có bao nhiêu kẻ vẫn sống rất tốt sau khi đã phá sản?’
‘Làm sao ư,’ tôi nói, lúc đó cũng hơi ngà ngà say—‘làm sao mà được, giống như ông thấy lũ vịt trong sân gà, ngay sau khi bị đầu bếp cắt tiết, chúng vẫn chạy lòng vòng nhanh hơn cả lúc còn sống đó thôi?’
Nghe câu nói đùa đó, hắn cười phá lên, và nhận xét rằng mình chưa bao giờ có diễm phúc được thấy sân gà tại Castle Rackrent.
‘Hy vọng sẽ sớm thôi,’ tôi nói; ‘ông sẽ được chào đón tử tế ở đó, như mọi người vẫn được ông chủ tôi chào đón: không có quý ông nào nói chuyện cởi mở hơn, hay được yêu mến hơn, dù sang hay hèn, ở khắp Ireland này đâu.’
Và những gì xảy ra sau đó tôi không nhớ rõ, vì chúng tôi đã uống rượu chúc mừng sức khỏe Sir Condy và sự sụp đổ của kẻ thù đến mức không thể đứng vững được nữa. Và tôi đâu ngờ vào thời điểm đó, hay cho đến tận mãi sau này, rằng chính tôi lại đang che chở cho kẻ thù lớn nhất của ông chủ tội nghiệp mình. Tên này thật trơ trẽn, sau khi đến xem sân gà, lại nhờ tôi giới thiệu hắn với con trai tôi, Jason; tôi chẳng hề đoán ra ý đồ của hắn sau chuyến thăm này, chẳng khác nào một người chưa từng sinh ra: hắn lấy từ con trai tôi, Jason, một danh sách chính xác các khoản nợ của ông chủ tôi, rồi đi thẳng đến chỗ các chủ nợ và mua lại tất cả, việc mà hắn làm khá dễ dàng, vì một nửa trong số họ chẳng bao giờ mong nhận lại được tiền từ Sir Condy. Sau đó, khi gã thuộc loại luật sư đê tiện này, như tôi đã phát hiện ra sau này, trở thành chủ nợ duy nhất, hắn lấy lệnh bắt giữ (custodiam) trên tất cả các tên gọi và phân tên gọi, và thậm chí cả carton và nửa carton[27] trên điền trang; và không hài lòng với điều đó, hắn còn ra lệnh tịch thu tài sản của ông chủ, thậm chí cả đồ đạc dù chẳng đáng giá là bao, của chính Castle Rackrent. Nhưng đây là một phần trong câu chuyện tôi chưa kể tới, và không nên nói trước làm gì: tin xấu bao giờ cũng bay nhanh khắp thế giới.
Trở lại ngày bầu cử, ngày mà tôi không bao giờ nghĩ tới nếu không kèm theo niềm vui và những giọt nước mắt biết ơn vì những ngày tháng tốt đẹp đó: sau khi cuộc bầu cử kết thúc êm đẹp, hàng đoàn người từ khắp nơi kéo đến, đòi hỏi được trả ơn vì đã bầu cho ông chủ tôi, và nhắc lại những lời hứa mà chính cậu cũng không bao giờ nhớ là đã hứa: người thì muốn có quyền sở hữu đất cho mỗi đứa trong bốn đứa con trai của mình; người khác muốn gia hạn hợp đồng thuê đất; người khác muốn giảm tiền thuê; một người đến đòi trả mười guinea cho một cặp khóa bạc bán cho ông chủ tôi trên diễn đàn, hóa ra chẳng tốt hơn đồng mạ vàng; người khác có hóa đơn dài ngoằng tiền yến mạch, mà theo tôi biết chắc chắn thì một nửa chưa bao giờ lọt vào kho thóc, và nửa còn lại thì gia súc cũng chẳng buồn đụng tới; nhưng thỏa thuận đã được thực hiện một tuần trước cuộc bầu cử, và xe ngựa cùng ngựa yên cương đã được chuẩn bị sẵn sàng cho ngày hôm đó, ngoài ra còn có một lá phiếu được đổi lấy từ mớ yến mạch đó; nên không cần bàn cãi thêm về khoản này. Nhưng sau đó thì những kẻ đến đòi Sir Condy phải thuê con trai họ làm nhân viên thuế, hay cảnh sát trưởng, hay những việc tương tự, cứ nối đuôi nhau không dứt; còn về những kẻ có hóa đơn tiền rượu, tiền giường, tiền rơm, tiền ruy-băng, tiền ngựa, tiền xe cho các quý ông cử tri từ khắp nơi và từ các hạt khác đến bầu cho ông chủ tôi, mà tất nhiên họ không phải chịu phí tổn gì, thì làm sao mà từ chối được; và tệ hơn tất cả, các quý ông trong ủy ban của ông chủ tôi, những người lo liệu mọi việc cho cậu, và ba hoa rằng họ sẽ đưa cậu vào Quốc hội mà không tốn một xu, và đã ký tên đóng góp hàng trăm bảng rất hào phóng, cuối cùng lại quên trả tiền đóng góp, và đã chi tiêu vào các khoản phí đại lý, phí luật sư và tiền mật vụ không biết là bao nhiêu; và ông chủ tội nghiệp của tôi không bao giờ có thể đòi một trong số họ trả tiền đóng góp, bạn biết đấy, cũng chẳng đòi được giá của con ngựa quý mà cậu đã bán cho một người trong số họ; nên mọi món nợ đều dồn lên đầu cậu. Cậu không bao giờ, xin Chúa lại ban phước cho cậu lần nữa, tôi nói, không bao giờ có thể tự mình đòi một quý ông trả tiền, vì chính bản thân cậu khinh miệt những chuyện đòi tiền kiểu đó; nhưng những người khác, những kẻ không sinh ra làm quý ông, lại cư xử rất bất lịch sự khi ép cậu đúng vào lúc này, và tất cả những gì cậu có thể làm để làm hài lòng họ là tìm cách tránh đi xa nhất có thể đến Dublin, nơi bà chủ đã thuê một căn nhà phù hợp với vị thế nghị sĩ Quốc hội của cậu, để ở đó suốt mùa đông làm nhiệm vụ. Tôi cảm thấy rất cô đơn khi cả gia đình đi mất, và tất cả những đồ đạc họ đã đặt mua, rồi lại quên, đều được xe chở theo sau. Castle Rackrent bỗng trở nên im ắng lạ thường, tôi cứ lủi thủi đi từ phòng này sang phòng khác, nghe tiếng cửa đập vì thiếu khóa, tiếng gió rít qua những khung cửa sổ vỡ mà thợ kính chẳng bao giờ đến sửa, và nước mưa dột qua mái nhà và những trần nhà đẹp đẽ khắp nơi vì thiếu thợ lợp ngói, người mà hóa đơn chưa được thanh toán, ngoài việc chúng tôi không còn ngói hay ván lợp cho phần cũ của tòa nhà, phần đã bị cháy khi ống khói bắt lửa và đã bị bỏ trống từ đó đến nay. Tôi tự mình xuống phòng người hầu vào buổi tối để hút tẩu thuốc như thường lệ, nhưng buồn bã nhớ lại những câu chuyện chúng tôi vẫn thường kể với nhau, và từ đó về sau tôi đành ở lại trong bếp, luộc mấy củ khoai tây{17} và đặt giường ngủ ở đó, và mỗi ngày nhận báo, tôi đều nhìn vào tờ báo nhưng chẳng có tin tức gì về ông chủ tôi ở Hạ viện; cậu không hề nói một lời tốt hay xấu, nhưng như người quản gia viết thư cho con trai tôi Jason, cậu bị Chính phủ đối xử rất tệ bạc về một chức vụ đã hứa cho cậu mà không bao giờ thực hiện, sau khi cậu đã ủng hộ họ trái với lương tâm một cách rất đáng kính, và bị chỉ trích nặng nề vì điều đó, điều này làm cậu rất đau lòng, vì trước đó cậu có danh tiếng là một người yêu nước lớn trong vùng. Căn nhà và cuộc sống ở Dublin cũng không phải là miễn phí, và con trai tôi, Jason, nói: ‘Sir Condy sớm muộn cũng phải tìm một đại lý mới, vì tôi đã làm xong phần việc của mình, và không thể làm gì hơn được nữa. Nếu bà chủ có cả ngân hàng Ireland để tiêu xài, thì cũng chỉ hết trong một mùa đông, và Sir Condy sẽ không bao giờ phản đối cô, dù suốt thời gian đó cậu chẳng quan tâm đến cô bằng cái vỏ chanh.’
{17} MẤY CỦ KHOAI TÂY CỦA TÔI.—Thady không có ý nói rằng khoai tây của mình nhỏ hơn của người khác, hay nhỏ hơn kích thước bình thường. LITLE ở đây chỉ được dùng như một cách nói giảm nói tránh kiểu Ý, thể hiện sự yêu mến.
Giờ thì tôi không thể chịu nổi khi nghe Jason nói xấu gia đình như vậy, trong khi có đến hai mươi người đang đứng gần đó trên phố. Kể từ khi chuyển ra sống tại nhà nghỉ của riêng mình, dù sao đi nữa, nó vẫn coi thường lão Thady tội nghiệp, và đã trở thành một quý ông lớn, chẳng còn thân thích nào ở gần nó; không có gì ngạc nhiên khi nó đối xử với Sir Condy tội nghiệp chẳng tốt hơn đối với chính họ hàng thân thuộc của mình.{18} Vào mùa xuân, chính gã đê tiện đã lấy danh sách các khoản nợ từ tay cậu đã mang lệnh bắt giữ (custodiam) đến, trong khi Sir Condy vẫn đang làm nhiệm vụ ở Quốc hội. Tôi khó mà tin vào mắt mình, hay cặp kính tôi dùng để đọc, khi thấy tên con trai tôi, Jason, đính kèm trong lệnh bắt giữ; nhưng nó bảo với tôi đó chỉ là thủ tục, để mọi thứ dễ dàng hơn là để toàn bộ đất đai rơi vào tay một người hoàn toàn xa lạ. Chà, tôi không biết nên nghĩ thế nào; thật khó mà nói xấu người thân của chính mình, và tôi không thể không đau lòng cho điền trang tuyệt đẹp của ông chủ tội nghiệp, tất cả đều bị xâu xé bởi những kền kền luật pháp đó; nên tôi không nói gì, chỉ đứng nhìn xem tất cả sẽ kết thúc ra sao.
{18} KITH AND KIN (Họ hàng thân thuộc): gia đình hoặc người thân. KIN từ KIND; KITH thì chúng tôi không biết từ đâu.
Mãi đến tháng Sáu, cậu và bà chủ mới trở về quê. Ông chủ tôi vui vẻ gọi riêng tôi vào xưởng bia tối hôm đó, để phàn nàn với tôi về con trai tôi và những vấn đề khác, mà cậu tin chắc tôi không hề nhúng tay hay tham gia; cậu còn nói với tôi nhiều điều nữa, người mà cậu luôn thích trò chuyện kể từ khi cậu còn là đứa trẻ cưng của tôi trước khi cậu sở hữu điền trang; và tất cả những gì cậu nói về Judy tội nghiệp, tôi không bao giờ quên, nhưng khinh thường không muốn nhắc lại. Cậu không nói một lời tàn nhẫn nào về bà chủ, nhưng lại lấy làm lạ, điều mà cậu có quyền làm, tại sao người thân của cô không làm gì cho cậu hay cho cô, trong khi họ đang trong tình cảnh khốn cùng đến vậy. Cậu không bao giờ để bụng chuyện gì lâu, dù thế nào đi nữa, và không hề có chút ác ý hay tâm địa gì trong người, giống như một đứa trẻ chưa biết nói vậy; tối hôm đó, mọi chuyện đã ra khỏi đầu cậu trước khi cậu đi ngủ. Cậu nhấp ly rượu whisky punch – bà chủ đã trở nên khá thoải mái với rượu whisky punch vào thời gian này, thế nên tôi cứ tưởng mọi chuyện đang tiến triển tốt đẹp giữa họ, cho đến khi tôi biết được sự thật qua bà Jane, người đã bàn tán về chuyện đó với quản gia, và tôi thì đứng trong tầm nghe. Đêm ông chủ tôi về nhà, chẳng nghĩ ngợi gì ngoài việc vui vẻ, cậu nâng ly chúc mừng ‘những gì xứng đáng với gã già khó tính bố vợ tôi, và tất cả kẻ thù ở Mount Juliet’s Town.’ Giờ thì bà chủ không còn suy nghĩ như trước nữa, và cô nói rằng cô không hề thích nghe bạn bè của chính mình bị lăng mạ trước mặt mình.
‘Vậy sao họ không tỏ ra là bạn của em,’ ông chủ tôi nói, ‘và ban ơn cho anh bằng việc cho vay số tiền mà anh đã hạ mình, theo lời khuyên của em, em yêu, để hỏi mượn? Đã ba chuyến thư rồi kể từ khi anh gửi lá thư của mình đi, trong phần tái bút có mong muốn một câu trả lời nhanh chóng bằng thư hồi đáp, vậy mà vẫn chưa có tin tức gì từ họ.’
‘Em mong họ sẽ viết thư cho EM vào chuyến tới,’ bà chủ nói, và đó là tất cả những gì đã xảy ra lúc đó; nhưng từ đó dễ dàng đoán được giữa họ đã có sự lạnh nhạt, và có lý do chính đáng cho điều đó.
Sáng hôm sau, là ngày có thư, tôi sai cậu bé chạy vặt đi sớm đến bưu điện xem có lá thư nào có thể giải quyết được vấn đề không, và quả nhiên cậu mang về một lá thư có dấu bưu điện thích hợp. Tôi không kịp kiểm tra hay đoán già đoán non gì thêm nữa, vì bà Jane bất ngờ xông vào phòng người hầu với cái hộp đựng mũ màu xanh trên tay, giận dữ tột độ.
‘Lạy chúa, chuyện gì vậy thưa bà?’ tôi hỏi.
‘Chuyện gì à,’ bà ta nói; ‘anh không thấy cái hộp đựng mũ của tôi bị ướt sũng và cái mũ đẹp nhất của tôi ở đây bị hỏng hết rồi sao, chưa kể cả của bà chủ, và tất cả là do nước mưa dột qua cái cửa sổ hành lang đó, lẽ ra anh phải sửa nó từ khi chúng ta còn ở thị trấn hồi mùa đông rồi chứ, Thady?’
‘Chà, tôi không tìm được thợ kính, thưa bà,’ tôi nói.
‘Anh lẽ ra phải bịt nó lại bằng cách nào đó chứ,’ bà ta nói.
‘Tôi đã làm thế rồi thưa bà, hết sức có thể; một ô kính thì bịt bằng vỏ gối cũ, và ô kia thì bằng một mảnh rèm sân khấu cũ màu xanh. Thật sự tôi đã cẩn thận hết sức trong suốt thời gian các bà đi vắng, và không một giọt mưa nào lọt qua cửa sổ đó trong tất cả các cửa sổ trong nhà, suốt cả mùa đông, thưa bà, khi dưới sự chăm sóc của tôi; và giờ gia đình về nhà rồi, lại là mùa hè, chắc chắn tôi không nghĩ đến chuyện đó nữa; nhưng ôi, thật tiếc cho cái mũ của bà. Nhưng đây là thứ sẽ làm bà vui, thưa bà—một lá thư từ Mount Juliet’s Town gửi cho bà chủ.’
Nói đoạn, bà ta giật lấy lá thư từ tay tôi không nói thêm lời nào, rồi chạy lên cầu thang sau đến chỗ bà chủ; tôi theo sau với một tấm đá phiến để bịt cửa sổ. Cửa sổ này nằm ở lối đi dài, hay hành lang, như bà chủ ra lệnh gọi, ở hành lang dẫn đến phòng ngủ của ông chủ tôi và phòng cô ấy. Và khi tôi đi lên với tấm đá phiến, vì cửa không có khóa, và chốt cửa đã hỏng, nên nó khép hờ sau lưng bà Jane, và khi tôi đang bận bịu với cái cửa sổ, tôi nghe thấy tất cả những gì đang nói bên trong.
‘Chà, trong thư có gì vậy Bella, em yêu?’ cậu hỏi: ‘em đánh vần lá thư lâu quá đấy.’
‘Anh không định cạo râu sáng nay à, Sir Condy?’ cô nói và nhét lá thư vào túi.
‘Anh đã cạo từ hôm kia rồi,’ cậu nói, ‘em yêu, và đó không phải là điều anh đang nghĩ tới lúc này; nhưng bất cứ điều gì để làm em vui, và để có được sự hòa bình và yên tĩnh, em yêu’—và ngay sau đó tôi thoáng thấy cậu ở chỗ chiếc gương nứt trên bệ lò sưởi, đứng cạo râu để làm hài lòng bà chủ. Nhưng cô không để ý, cứ tiếp tục đọc sách, còn bà Jane thì đang làm tóc phía sau.
‘Em đang đọc cái gì ở đó thế, em yêu?—phù, anh vừa cắt vào mặt bằng cái dao cạo này; gã bán cho anh đúng là quân lừa đảo, nhưng anh vẫn chưa trả tiền cho hắn đâu. Em đang đọc cái gì ở đó thế? Em có nghe anh hỏi không, em yêu?’
‘NỖI ĐAU CỦA CHÀNG WERTHER,’ bà chủ đáp, như tôi có thể nghe thấy.
‘Anh nghĩ nhiều hơn về nỗi đau của Sir Condy,’ ông chủ tôi nói, như đùa. ‘Có tin gì từ Mount Juliet’s Town không?’
‘Không có tin gì cả,’ cô nói, ‘chỉ là câu chuyện cũ lặp lại thôi; bạn bè em vẫn trách móc em vì những điều em không thể làm khác được.’
‘Có phải vì chuyện cưới anh không?’ ông chủ tôi hỏi, vẫn đang cạo râu. ‘Nói về chuyện đó có ý nghĩa gì, như em nói đấy, khi giờ thì đâu còn cách nào khác?’
Nói xong, cô thở dài một tiếng thật mạnh mà tôi nghe rõ mồn một ngoài hành lang.
‘Và chẳng phải anh đã đối xử đê tiện với em sao, Sir Condy,’ cô nói, ‘khi không nói với em rằng anh đã phá sản trước khi cưới em sao?’
‘Nói với em, em yêu!’ cậu nói. ‘Em đã bao giờ hỏi anh một lời nào về chuyện đó chưa. Và chẳng phải bạn bè em đầy rẫy đó sao, những kẻ không nói gì khác ngoài điều đó từ sáng đến tối, nếu em chịu lắng nghe những lời vu khống của họ?’
‘Không phải vu khống, và bạn bè em cũng không phải kẻ vu khống; và em không thể chịu nổi khi nghe họ bị đối xử thiếu tôn trọng như em đang thấy,’ bà chủ nói, rồi lấy khăn tay ra; ‘họ là những người bạn tốt nhất, và nếu em chịu nghe lời khuyên của họ—Nhưng cha em đã sai khi nhốt em lại, em thừa nhận. Đó là điều tàn nhẫn duy nhất em có thể trách cha; vì nếu ông không nhốt em lại, em sẽ không bao giờ nghĩ đến chuyện bỏ trốn như em đã làm.’
‘Chà, em yêu,’ ông chủ tôi nói, ‘đừng khóc và đừng làm bản thân lo lắng về chuyện đó nữa, khi mọi chuyện đã qua rồi, và em đã có người đàn ông do chính mình lựa chọn, bất chấp tất cả bọn họ.’
‘Em biết, lúc anh bỏ trốn cùng em, em còn quá trẻ để đưa ra lựa chọn, chắc chắn rồi,’ bà chủ nói, và lại một tiếng thở dài nữa, khiến ông chủ tôi, dù mới cạo được nửa mặt, cũng phải quay lại nhìn cô đầy ngạc nhiên.
‘Này Bell,’ cậu nói, ‘em không thể phủ nhận điều mà em biết rõ y như anh, rằng chính theo mong muốn đặc biệt của em, và hai lần dưới chính tay và dấu ấn của em, em đã yêu cầu anh đưa em đi Scotland như anh đã làm, và cưới em ở đó.’
‘Chà, đừng nói thêm về chuyện đó nữa, Sir Condy,’ bà chủ nói, vẻ bực dọc; ‘lúc đó em còn là một đứa trẻ, anh biết mà.’
‘Và theo những gì anh biết, giờ em cũng chẳng khá hơn là bao, Bella yêu dấu, khi nói chuyện với chồng mình như vậy; nhưng anh sẽ không để bụng chuyện đó đâu, vì anh biết chính cái lá thư em vừa bỏ vào túi lúc nãy đã khiến em đột ngột quay sang chống lại anh, và đánh lừa cả sự hiểu biết của em đấy.’
‘Không dễ dàng như anh nghĩ đâu, Sir Condy, để đánh lừa sự hiểu biết của em,’ bà chủ nói.
‘Em yêu,’ cậu nói, ‘anh có, và có lý do, đánh giá cao sự hiểu biết của em nhất trong tất cả những người đang sống trên đời này; và em biết là anh chưa bao giờ đặt sự hiểu biết của mình lên bàn cân so sánh với nó cho đến bây giờ, Bella yêu dấu,’ cậu nói, cầm lấy tay cô khỏi cuốn sách một cách dịu dàng nhất có thể—‘cho đến bây giờ, khi anh có lợi thế lớn là hoàn toàn bình tĩnh, còn em thì không; vì vậy đừng tin lấy một lời bạn bè em nói chống lại chính Sir Condy của em, và cho anh mượn lá thư trong túi em đi, để anh xem họ có gì để nói.’
‘Cầm lấy đi thì biết,’ cô nói; ‘và vì anh hoàn toàn bình tĩnh, em hy vọng đây là thời điểm thích hợp để yêu cầu anh cho phép em tuân theo mong muốn của tất cả bạn bè mình, và trở về sống với cha và gia đình trong phần đời khốn khổ còn lại, tại Mount Juliet’s Town.’
Nghe vậy, ông chủ tội nghiệp của tôi lùi lại vài bước, như thể vừa bị bắn.
‘Em không nghiêm túc chứ, Bella,’ cậu nói; ‘làm sao em có thể nhẫn tâm bỏ mặc anh như thế này ngay giữa lúc anh đang khốn đốn, hoàn toàn cô độc.’ Nhưng trấn tĩnh lại sau cú sốc đầu tiên, và dành một phút để suy ngẫm, cậu nói, với rất nhiều sự quan tâm dành cho bà chủ, ‘Chà, Bella, em yêu, anh tin là em đúng; vì em có thể làm được gì ở Castle Rackrent khi lệnh tịch thu tài sản sắp ập xuống, đồ đạc sắp bị đem bán đấu giá, và một cuộc bán đấu giá ngay trong nhà vào tuần tới? Vì thế anh hoàn toàn đồng ý để em đi, vì đó là mong muốn của em; chỉ có điều em đừng nghĩ đến chuyện anh sẽ đi cùng em, việc mà anh không thể làm một cách danh dự với những điều kiện mà anh luôn có, kể từ khi cưới nhau, với bạn bè của em. Hơn nữa, anh còn có công việc phải giải quyết ở nhà; nên trong lúc này, nếu chúng ta định có bữa sáng sáng nay, hãy xuống ăn bữa cuối cùng trong hòa bình và thoải mái đi, Bella.’
Sau đó, khi nghe ông chủ tôi đi về phía cửa hành lang, tôi hoàn thành việc dán tấm đá phiến lên ô cửa vỡ; và khi cậu bước ra, tôi lau bệ cửa sổ bằng mái tóc giả của mình,{19} và chào cậu ‘chào buổi sáng’ tử tế nhất có thể, vì thấy cậu đang gặp chuyện buồn, dù cậu cố gắng giấu tôi.
{19} Tóc giả trước đây thường được dùng thay cho chổi ở Ireland để quét hoặc phủi bụi bàn ghế, cầu thang, v.v. Người biên tập đã nghi ngờ điều đó cho đến khi ông nhìn thấy một người lao động theo phong cách cũ quét sạch một cầu thang bằng mái tóc giả của mình; sau đó ông ta đội lại nó lên đầu với vẻ điềm tĩnh nhất, và nói, ‘Ồ, thưa ông chủ, nó chẳng hề hấn gì đâu.’
Phải thừa nhận rằng những người này không có nguy cơ bị cảm lạnh khi tháo tóc giả ra thỉnh thoảng, vì họ thường có lớp tóc thật dày mọc dưới mái tóc giả đó. Tóc giả thường có màu vàng, còn tóc mọc bên dưới lại có màu đen; tóc giả thường quá nhỏ, và bị lớp tóc bên dưới hoặc đôi tai của người đội đẩy nhô lên.
‘Cái cửa sổ này nát bét cả rồi,’ tôi nói, ‘và tôi đang cố gắng sửa nó đây.’
‘Nó ĐÚNG LÀ nát bét cả rồi, rõ ràng là vậy,’ cậu nói, ‘và đừng bận tâm sửa nó nữa, Thady già trung thực ạ,’ cậu nói; ‘nó sẽ dùng tạm được cho ông và tôi, và đó là tất cả những vị khách chúng ta còn lại trong nhà này nay mai thôi.’
‘Tôi rất tiếc khi thấy ông chủ buồn bã sáng nay,’ tôi nói; ‘nhưng sau khi ăn sáng xong cậu sẽ thấy khá hơn thôi.’
‘Xuống phòng người hầu đi,’ cậu nói, ‘và mang bút mực lên cho ta vào phòng khách, rồi lấy một tờ giấy từ bà Jane, vì ta có công việc không thể trì hoãn được; và chính ông hãy vào phòng khách cùng bút mực đi, Thady, vì ta cần ông làm chứng cho việc ký một giấy tờ mà ta phải thực hiện gấp.’
Chà, trong lúc đi lấy bút mực và tờ giấy, tôi vắt óc suy nghĩ xem đó có thể là giấy tờ gì mà ông chủ tội nghiệp của tôi phải thực hiện gấp gáp đến thế, người chưa bao giờ nghĩ đến chuyện giải quyết công việc trước bữa sáng trong suốt cả cuộc đời mình, cho bất kỳ ai; nhưng việc này là vì bà chủ, như tôi phát hiện sau đó, và hành động đó càng tỏ ra là một quý ông hơn sau tất cả những gì cô đã đối xử với cậu.
Tôi vừa làm chứng cho tờ giấy mà cậu đã nguệch ngoạc viết kín, và đang phủi mực khỏi bút lên tấm thảm, thì bà chủ bước vào ăn sáng, và cô giật mình như thể vừa thấy bóng ma; cũng phải thôi, khi thấy Sir Condy viết lách vào giờ trái khoáy này.
‘Như vậy là tốt lắm rồi, Thady,’ cậu nói với tôi, và cầm lấy tờ giấy mà tôi đã ký, mà không biết nó có thể là cái quái gì trên đời này, ra khỏi tay tôi, và bước đến chỗ bà chủ, vừa đi vừa gấp nó lại.
‘Việc này có liên quan đến bà, phu nhân Rackrent,’ cậu nói, đặt nó vào tay cô; ‘và tôi cầu xin bà hãy giữ bản ghi nhớ này cẩn thận, và đưa nó cho bạn bè bà xem ngay khi bà về đến nhà; nhưng giờ thì hãy bỏ nó vào túi đi, em yêu, và hãy ăn sáng đi, nhân danh Chúa.’
‘Tất cả chuyện này là sao?’ bà chủ hỏi, mở tờ giấy ra đầy tò mò.
‘Đó chỉ là một mẩu ghi nhớ về những gì tôi nghĩ mình cần làm bất cứ khi nào có thể,’ ông chủ tôi nói; ‘bà biết tình cảnh của tôi, bị trói chân trói tay ở thời điểm hiện tại, nhưng điều đó không thể kéo dài mãi, và khi tôi chết đi, đất đai sẽ còn đó, Thady, ông biết mà; và hãy chú ý rằng đó là ý định của tôi, phu nhân của bà nên có một khoản tiền hồi môn rõ ràng năm trăm bảng một năm từ điền trang trước khi bất kỳ khoản nợ nào của tôi được trả.’ ‘Ôi, xin ông chủ,’ tôi nói, ‘tôi không thể hy vọng sống để thấy thời điểm đó, vì nay tôi đã hơn tám mươi tuổi, còn ông chủ là một người trẻ tuổi, và có khả năng tiếp tục sống lâu, nhờ ơn Chúa.’
Tôi bực mình khi thấy bà chủ cũng thờ ơ không kém, vì tất cả những gì cô nói là, ‘Ông thật là hào hiệp đấy, Sir Condy. Ông không cần phải chờ đợi lâu hơn đâu, Thady.’ Thế là tôi nhặt cây bút và lọ mực vừa rơi trên sàn, và nghe ông chủ tôi kết thúc bằng câu, ‘Bà đã cư xử rất tử tế với tôi, em yêu, khi bà ném tất cả những gì nhỏ bé bà có trong tay cùng với chính mình vào tay tôi; và vì tôi không phủ nhận rằng bà có thể có vài điều để phàn nàn,’—chắc chắn lúc đó cậu đang nghĩ đến Judy, hoặc là rượu whisky punch, một trong hai hoặc cả hai,—‘và vì tôi không phủ nhận rằng bà có thể có vài điều để phàn nàn, em yêu, nên việc bà nhận được thứ gì đó dưới hình thức bồi thường để mong đợi một cách dễ chịu trong tương lai là công bằng; ngoài ra, đó là một hành động công lý đối với chính tôi, để không ai trong số bạn bè của bà, em yêu, có thể nói ngược lại tôi rằng, tôi cưới vì tiền, chứ không phải vì tình yêu.’
‘Đó là điều cuối cùng mà em từng nghĩ sẽ nói về anh đấy, Sir Condy,’ bà chủ nói, vẻ mặt trông rất lịch thiệp.
‘Vậy thì, em yêu,’ Sir Condy nói, ‘chúng ta sẽ chia tay như những người bạn tốt như lúc chúng ta gặp nhau; thế là tất cả đều ổn.’
Tôi vô cùng vui mừng khi nghe điều này, và đi ra khỏi phòng khách để báo lại tất cả cho nhà bếp. Sáng hôm sau, bà chủ và bà Jane khởi hành đến Mount Juliet’s Town trên chiếc xe jaunting-car. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy bà chủ chọn rời đi, xét trên mọi khía cạnh, trên chiếc xe jaunting-car, như thể đó chỉ là một chuyến đi dã ngoại; nhưng họ không biết cho đến khi tôi kể cho họ nghe rằng chiếc xe ngựa đã hỏng hết trên chuyến đi xuống, và không có phương tiện nào khác ngoài chiếc xe đó. Hơn nữa, bạn bè của bà chủ sẽ gửi xe ngựa của họ đến đón cô ở ngã tư; nên tất cả đều được thực hiện rất thỏa đáng.
Ông chủ tội nghiệp của tôi vô cùng đau khổ sau khi bà chủ rời đi. Lệnh tịch thu tài sản ập xuống, và mọi thứ tại Castle Rackrent đều bị lũ kẻ vơ vét tóm sạch, và con trai tôi Jason, thật xấu hổ khi phải nói ra, cũng nằm trong số đó. Tôi tự hỏi, làm sao nó có thể nhẫn tâm làm điều đó; nhưng dù sao nó cũng đã học luật, và đã tự biến mình thành Luật sư Quirk; thế là nó mang đến một đống hóa đơn ập xuống đầu ông chủ tôi. Tiền mặt cho vay, và khoản này, và khoản kia, và khoản kia, tiền yến mạch, các hóa đơn trả cho thợ may và người bán vải, và nhiều trang phục cho các buổi dạ vũ hóa trang ở Dublin cho bà chủ, và tất cả các hóa đơn cho thợ thủ công và chủ cửa hàng cho cảnh trí của nhà hát, các hóa đơn của người bán nến và tạp hóa, thợ may, ngoài ra là cả người bán thịt và bánh mì, và tệ hơn tất cả, khoản nợ cũ của gã lái buôn rượu đê tiện đó, kẻ muốn bắt giữ ông chủ tội nghiệp của tôi vì số tiền đó vào ngày bầu cử, số tiền mà sau đó Sir Condy đã ký giấy nợ, chịu lãi suất hợp pháp kể từ ngày ký; và tiền lãi cùng lãi kép giờ đã tăng lên khủng khiếp trên nhiều tờ giấy nợ và trái phiếu khác cho tiền vay mượn, và ngoài ra, còn có tiền bịt miệng cho các phó cảnh sát trưởng, và hàng đống hóa đơn luật sư cũ và mới, với số dư lớn, ‘như theo tài khoản đã cung cấp trước đây,’ được mang theo cùng tiền lãi trên đó; rồi còn một khoản tiền lớn nợ Hoàng gia trong mười sáu năm tiền thuê đất còn thiếu của các thị trấn Carrickshaughlin, cùng với phí của người thu nợ, và một khoản lót tay cho người nhận hàng năm để họ cho phép tiền thuê đất còn thiếu tồn đọng nhằm giúp Sir Condy, và Sir Kit trước đó. Rồi còn hóa đơn tiền rượu và ruy-băng vào thời điểm bầu cử, tài khoản của các quý ông trong ủy ban chưa được thanh toán, và tiền đóng góp của họ không bao giờ được thu; và có cả tiền bò phải trả, với hóa đơn của thợ rèn và bác sĩ thú y phải đối trừ với tiền thuê đất của điền trang, cùng tiền bê và tiền cỏ khô; rồi còn tiền lương của tất cả người hầu, kể từ tôi không biết khi nào, đến hạn phải trả, và các khoản tiền con trai tôi Jason đã ứng trước cho họ để mua quần áo, và ủng, và roi, và những khoản tiền lẻ cho các chi phí linh tinh họ chi tiêu trong các chuyến đi lên thị trấn và những nơi khác, và tiền tiêu vặt cho ông chủ liên tục, và tiền đưa tin và cước phí trước khi cậu trở thành nghị sĩ Quốc hội. Tôi không thể tự mình kể cho bạn những gì còn lại; nhưng điều này tôi biết, rằng khi buổi tối đến, ngày mà Sir Condy đã ấn định để giải quyết tất cả với con trai tôi Jason, và khi cậu bước vào phòng khách, và nhìn thấy đống hóa đơn và chồng giấy tờ đều tụ tập trên bàn ăn lớn dành cho mình, cậu đặt cả hai tay lên mắt, và kêu lên, ‘Chúa Giêsu nhân từ! Con đang thấy cái gì trước mắt mình đây?’ Sau đó tôi đặt một chiếc ghế bành tại bàn cho cậu, và với rất nhiều khó khăn, cậu ngồi xuống, và con trai tôi Jason đưa cho cậu bút mực để ký vào hóa đơn của người này và người kia, tất cả những việc đó cậu đều làm mà không hề đưa ra phản đối nhỏ nào. Thật sự, để công bằng với cậu, tôi chưa từng thấy một người nào công bằng và trung thực, và dễ dàng trong mọi giao dịch hơn, từ đầu đến cuối, như Sir Condy, hay sẵn sàng trả cho mọi người những gì thuộc về họ hết mức có thể, đó là tất cả những gì bất cứ ai có thể làm.
‘Chà,’ cậu nói, đùa với Jason, ‘ước gì chúng ta có thể giải quyết tất cả bằng một nét bút lông ngỗng xám này. Làm sao mà bắt tôi phải lội qua cả đại dương giấy tờ ở đây; sao anh không, người hiểu biết về việc lập tài khoản, nợ và có, cứ ngồi xuống đây ở góc bàn và giải quyết nó cho tôi, để tôi có thể có cái nhìn rõ ràng về số dư, đó là tất cả những gì tôi cần bàn về, ông biết mà?’
‘Rất đúng, Sir Condy; không ai hiểu công việc hơn chính ông,’ Jason nói.
‘Vậy thì tôi có quyền làm thế, vì được sinh ra và nuôi dưỡng để làm luật sư,’ Sir Condy nói. ‘Thady, đi ra ngoài xem họ có mang đồ uống punch vào không, vì chúng ta vừa làm xong tất cả những gì cần làm cho buổi tối hôm nay rồi.’
Tôi đi ra ngoài theo đúng lời, và khi tôi quay lại, Jason đang chỉ vào số dư, một cảnh tượng khủng khiếp đối với ông chủ tội nghiệp của tôi.
‘Pooh! pooh! pooh!’ cậu nói. ‘Ở đây có quá nhiều số không làm lóa mắt tôi, đúng vậy, và làm tôi nhớ đến tất cả những gì tôi phải chịu đựng khi học bảng cửu chương, khi tôi còn là một cậu bé ở trường học cùng với anh, Jason—đơn vị, chục, trăm, hàng chục hàng trăm. Rượu punch sẵn sàng chưa, Thady?’ cậu hỏi, nhìn thấy tôi.
‘Ngay đây ạ; cậu bé đang cầm bình trên tay; nó đang được mang lên lầu, thưa ông chủ, nhanh nhất có thể,’ tôi nói, vì tôi thấy ông chủ của mình mệt mỏi rã rời; nhưng Jason, rất cộc lốc và tàn nhẫn, cắt ngang lời tôi với—‘Đừng nói về rượu punch nữa; giờ chưa phải lúc cho rượu punch đâu – đơn vị, chục, trăm,’ nó tiếp tục, đếm trên vai ông chủ, đơn vị, chục, trăm, nghìn.
‘A-a-ah! dừng tay lại,’ ông chủ tôi kêu lên. ‘Trên đời này tôi biết tìm đâu ra hàng trăm, hay thậm chí là đơn vị, huống chi là hàng nghìn?’
‘Số dư này đã tồn đọng quá lâu rồi,’ Jason nói, bám lấy cậu một cách mà tôi không thể làm được vào thời điểm đó, nếu ông có cho tôi cả hai vùng Ấn Độ và Cork để khởi đầu; ‘số dư này đã tồn đọng quá lâu rồi, và chính tôi cũng đang gặp khó khăn vì ông, Sir Condy, vì tiền bạc, và việc này phải được giải quyết ngay tại chỗ, và số dư phải được thanh toán hết,’ Jason nói.
‘Tôi sẽ cảm ơn anh nếu anh chỉ cho tôi cách,’ Sir Condy nói.
‘Chỉ có một cách thôi,’ Jason nói, ‘và cách đó thì sẵn sàng lắm. Khi không có tiền mặt, quý ông còn có thể làm gì ngoài việc bán đất?’
‘Làm sao anh có thể bán đất, khi nó đã bị lệnh tịch thu (custodiam) đối với chính anh rồi?’ Sir Condy nói; ‘và một lệnh tịch thu khác đang treo lơ lửng trên đó? Và không ai có thể chạm vào nó, ông biết mà, trừ những người giữ lệnh (custodees).’
‘Chắc chắn là ông có thể bán, dù có lỗ? Chắc chắn ông có thể bán, và tôi đã có sẵn người mua cho ông,’ Jason nói.
‘Thế sao?’ Sir Condy nói. ‘Đó là một điểm lớn giành được. Nhưng có một điều giờ đây còn vượt lên trên tất cả, mà có lẽ anh chưa biết, nếu Thady không tiết lộ bí mật cho anh.’
‘Chẳng có lấy một mẩu bí mật, hay bất cứ điều gì đại loại như vậy, mà nó học được từ tôi trong suốt mười lăm tuần kể từ đêm St. John’s Eve này,’ tôi nói, ‘vì chúng tôi hầu như không nói chuyện với nhau dạo gần đây. Nhưng ý ông chủ là bí mật gì vậy ạ?’
‘Chà, bí mật về món quà nhỏ mà ta đã tặng Lady Rackrent vào buổi sáng cô ấy rời xa chúng ta, để cô ấy không phải trở về tay không với bạn bè của mình.’
‘Lady Rackrent, tôi chắc chắn, đã có đủ đồ trang sức và quà tặng, như những hóa đơn trên bàn kia sẽ cho thấy,’ Jason nói; ‘nhưng dù nó là gì đi nữa,’ nó nói, cầm bút lên, ‘chúng ta phải thêm nó vào số dư, vì chắc chắn không thể trả tiền cho nó được.’
‘Không, cũng không thể cho đến sau khi ta qua đời,’ Sir Condy nói; ‘đó là một điều tốt.’ Sau đó, mặt đỏ bừng lên, cậu kể cho Jason về bản ghi nhớ về khoản tiền hồi môn năm trăm bảng một năm mà cậu đã dành cho bà chủ; điều này khiến Jason thực sự tức giận, và nó đã nói rất nhiều bằng những lời lẽ rất gay gắt, rằng thật cực kỳ tệ hại khi làm một việc như vậy mà không tham khảo ý kiến của một quý ông, người đã quản lý các vấn đề của cậu, và hơn nữa, là chủ nợ chính của cậu, mà lại làm sau lưng cậu và không có sự đồng ý của cậu. Với tất cả những điều đó, Sir Condy không có gì để đáp lại, ngoài việc, trên lương tâm của mình, đó là việc vội vàng và không có một chút suy nghĩ nào từ phía mình, và cậu rất tiếc vì điều đó, nhưng nếu được làm lại một lần nữa thì cậu vẫn sẽ làm như thế; và cậu cầu viện đến tôi, và tôi sẵn sàng đưa ra bằng chứng của mình, nếu điều đó có ích, về sự thật của tất cả những gì cậu nói.
Thế là Jason với rất nhiều nỗ lực đã được thuyết phục để đồng ý với một sự thỏa hiệp.
‘Người mua mà tôi đã có sẵn,’ nó nói, ‘chắc chắn sẽ rất khó chịu với những khoản nợ trên đất, nhưng tôi phải xem xét và thuyết phục ông ta. Đây là một văn bản đã được soạn thảo sẵn; chúng ta không có việc gì ngoài việc điền số tiền đối ứng và tên của chúng ta vào đó.’
‘Và tôi sắp bán bao nhiêu!—đất của O’Shaughlin’s Town, và đất của Gruneaghoolaghan, và đất của Crookagnawaturgh,’ cậu nói, vừa đọc thầm. ‘Và—ôi, giết người rồi, Jason! chắc chắn anh sẽ không đưa cái này vào chứ—tòa lâu đài, chuồng ngựa, và các phụ kiện của Castle Rackrent?’
‘Ôi, giết người rồi!’ tôi nói, vỗ tay; ‘thế này là quá tệ rồi, Jason.’
‘Tại sao vậy?’ Jason nói. ‘Khi tất cả, và nhiều hơn thế nữa ở phía sau, là của tôi một cách hợp pháp, nếu tôi đòi hỏi.’
‘Nhìn cậu ấy kìa,’ tôi nói, chỉ vào Sir Condy, người vừa ngả lưng vào ghế bành, với đôi tay buông thõng bên cạnh như một người chết lặng; ‘anh, Jason, có thể đứng trước mặt cậu ấy, và nhớ lại tất cả những gì cậu ấy đã đối xử với chúng ta, và tất cả chúng ta đã đối xử với cậu ấy, mà vẫn đối xử với cậu ấy như thế này ở phút cuối sao?’
‘Ông sẽ tìm được ai đối xử tốt hơn với cậu ấy, tôi hỏi ông?’ Jason nói; ‘nếu cậu ấy có thể tìm được người mua tốt hơn, tôi hài lòng; tôi chỉ đề nghị mua, để làm cho mọi thứ dễ dàng, và giúp cậu ấy; mặc dù tôi không thấy mình phải chịu ơn nghĩa gì, nếu ông nói đến chuyện đó. Tôi chưa bao giờ có, đòi hỏi, hay tính phí nhiều hơn sáu xu một bảng, phí của người thu nợ, và liệu cậu ấy có thể tìm được một đại lý với giá rẻ hơn dù chỉ một xu không?’
‘Ôi, Jason! Jason! anh sẽ đứng vững thế nào trước mặt cả hạt, và tất cả những người biết anh?’ tôi nói; ‘và người ta sẽ nghĩ gì và nói gì khi thấy anh sống ở đây tại Castle Rackrent, còn người chủ hợp pháp thì bị tống ra khỏi nơi ở của tổ tiên mình, không có lấy một túp lều để chui vào, hay thậm chí là một củ khoai tây để ăn?’
Jason, trong lúc tôi đang nói điều này, và nhiều điều khác nữa, đã làm dấu, và nháy mắt, và cau mày với tôi; nhưng tôi không để ý, vì tôi buồn phiền và đau lòng cho ông chủ tội nghiệp của mình, và không thể không lên tiếng.
‘Rượu punch đây rồi,’ Jason nói, vì cửa mở; ‘rượu punch đây rồi!’
Nghe vậy, ông chủ tôi bật dậy khỏi ghế, và lấy lại bình tĩnh, và Jason mở nắp rượu whisky.
‘Đặt bình rượu ở đây,’ nó nói, chừa chỗ cho nó bên cạnh giấy tờ đối diện với Sir Condy, nhưng vẫn không di chuyển văn bản sẽ chuyển nhượng tất cả.
Chà, tôi đã rất hy vọng nó có chút lòng trắc ẩn khi thấy nó pha rượu punch, và ông chủ tôi uống một ly; nhưng Jason đẩy nó lại khi cậu định rót tiếp, nói: ‘Không, Sir Condy, sẽ không ai nói về tôi rằng tôi đã lấy được chữ ký của ông vào văn bản này khi ông đang trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê: ông biết tên và chữ viết tay của ông trong tình trạng đó sẽ không, nếu đưa ra tòa, giúp ích cho tôi dù chỉ một xu; vì vậy, hãy giải quyết tất cả trước khi chúng ta chìm sâu hơn vào bát rượu punch.’
‘Giải quyết tất cả như anh muốn,’ Sir Condy nói, bịt tay vào tai; ‘nhưng đừng để tôi nghe thêm nữa. Tôi bối rối đến chết đêm nay rồi.’
‘Ông chỉ cần ký thôi,’ Jason nói, đưa bút cho cậu.
‘Lấy đi tất cả, và hãy hài lòng,’ ông chủ tôi nói. Thế là cậu ký; và người mang rượu punch vào đã làm chứng cho việc đó, vì tôi không thể làm nổi, mà chỉ khóc như một đứa trẻ; và hơn nữa, Jason nói, điều mà tôi thấy vui, rằng tôi không phải là nhân chứng phù hợp, vì quá già và lẩm cẩm. Tình trạng của tôi tệ đến mức tôi không thể nếm lấy một giọt rượu punch, dù chính ông chủ tôi, Chúa ban phước cho cậu! ngay giữa những khó khăn của mình, đã rót một ly cho tôi, và đưa lên môi tôi.
‘Không một giọt; tôi cảm ơn lòng hảo tâm của ông chủ nhiều như thể tôi đã uống nó vậy.’ Và tôi chỉ đặt ly xuống như nó vốn có, rồi đi ra ngoài, và khi đến cửa phố, lũ trẻ hàng xóm, những đứa đang chơi bắn bi ở đó, thấy tôi đang gặp rắc rối lớn, liền bỏ chơi, và tụ tập quanh tôi để biết điều gì đã xảy ra với tôi; và tôi kể cho chúng nghe tất cả, vì đó là một sự giải tỏa lớn cho tôi khi được nói chuyện với những đứa trẻ tội nghiệp này, những đứa dường như còn chút tình cảm tự nhiên trong người; và khi chúng hiểu rằng Sir Condy sắp phải rời Castle Rackrent mãi mãi, chúng cất tiếng khóc whillaluh mà có thể nghe thấy tận cuối phố; và một đứa—thằng bé tốt bụng—mà ông chủ tôi đã cho một quả táo vào sáng hôm đó, là đứa khóc to nhất; nhưng tất cả chúng đều giống nhau, đều buồn bã, vì Sir Condy rất được yêu mến trong đám trẻ, vì cậu cho phép chúng đi hái hạt dẻ trong điền trang, mà không nói một lời nào với chúng, dù bà chủ phản đối. Những người trong thị trấn, hầu hết họ đều đứng ở cửa nhà, nghe tiếng trẻ con khóc, liền muốn biết lý do của nó; và khi tin tức được loan báo, mọi người cùng nhau nổi giận với con trai tôi Jason, và khiếp sợ ý nghĩ nó sắp trở thành địa chủ của họ, và chúng hét lên, ‘Không Jason! không Jason! Sir Condy! Sir Condy! Sir Condy Rackrent muôn năm!’ Và đám đông trở nên quá lớn và quá ồn ào, tôi sợ hãi, và tìm đường quay trở lại nhà để cảnh báo con trai tôi hãy trốn đi, hoặc ẩn mình vì sợ hậu quả. Jason không tin tôi cho đến khi chúng kéo đến bao vây quanh nhà, và tiến sát đến cửa sổ với những tiếng hét lớn. Lúc đó nó trở nên tái mét, và hỏi Sir Condy nó nên làm gì thì tốt nhất?
‘Tôi sẽ bảo anh nên làm gì,’ Sir Condy nói, cậu đang cười khi thấy nó sợ hãi; ‘kết thúc ly rượu của anh trước đã, rồi hãy ra cửa sổ và để chúng tôi ra ngoài, và tôi sẽ bảo chúng—hoặc anh sẽ bảo, nếu anh muốn—rằng tôi đang đến nhà nghỉ để thay đổi không khí vì sức khỏe của mình, và theo mong muốn của riêng tôi, cho phần còn lại của những ngày tháng của tôi.’
‘Làm đi,’ Jason nói, người chưa bao giờ có ý định mọi chuyện sẽ như vậy nhưng không thể từ chối cậu căn nhà nghỉ vào thời điểm trái khoáy này: Theo đó, Sir Condy tung cửa sổ lên và giải thích mọi chuyện, và cảm ơn tất cả bạn bè của mình, và bảo họ hãy nhìn vào bát rượu punch và quan sát rằng Jason và cậu đang ngồi bên cạnh nó như những người bạn tốt; thế là đám đông hài lòng, và cậu sai người mang ra một ít rượu whisky để uống mừng sức khỏe cậu, và đó là lần cuối cùng sức khỏe của ông chủ tôi được uống mừng tại Castle Rackrent.
Ngay ngày hôm sau, vì quá tự hào, như cậu nói với tôi, không thể ở lại thêm một giờ nào nữa trong một ngôi nhà không thuộc về mình, cậu lên đường đến nhà nghỉ, và tôi cùng với cậu chỉ vài giờ sau đó. Và có rất nhiều tiếng than khóc khắp O’Shaughlin’s Town, mà tôi đã ở lại để chứng kiến, và kể cho ông chủ tội nghiệp của mình nghe đầy đủ khi tôi đến nhà nghỉ. Cậu rất buồn, và đang nằm trên giường khi tôi đến nơi, và phàn nàn về một cơn đau dữ dội quanh tim; nhưng tôi đoán đó chỉ là những lo lắng và tất cả những công việc, chưa kể nỗi bực dọc, mà cậu đã trải qua gần đây; và biết được tính cách của cậu từ khi còn là một cậu bé, tôi cầm lấy tẩu thuốc, và trong khi hút thuốc bên lò sưởi, tôi bắt đầu kể cho cậu nghe cậu được yêu mến và tiếc thương thế nào trong hạt, và điều đó làm cậu thấy khá hơn nhiều khi nghe tin đó.
‘Ông chủ vẫn còn rất nhiều bạn mà ông chủ không biết, giàu có và nghèo khó, trong hạt,’ tôi nói; ‘vì khi tôi đang đi dọc theo con đường, tôi đã gặp hai quý ông trên xe ngựa riêng của họ, những người đã hỏi thăm về ông chủ, biết tôi, và muốn biết ông chủ đang ở đâu và tất cả về ông chủ và thậm chí cả tôi bao nhiêu tuổi. Hãy nghĩ về điều đó xem.’
Sau đó cậu tỉnh dậy sau cơn mơ màng, và bắt đầu chất vấn tôi những quý ông đó là ai. Và sáng hôm sau, tôi nảy ra ý định đi thăm, không cho ai biết, với những lời chào hỏi của ông chủ tôi, đến nhiều nhà của các quý ông, nơi cậu và bà chủ thường ghé thăm, và những người mà tôi biết là bạn thân thiết của cậu, và sẵn sàng đến Cork để phục vụ cậu bất cứ ngày nào trong năm, và tôi đã liều lĩnh cố gắng vay một ít tiền từ họ. Họ đều đối xử với tôi rất tử tế trong hầu hết các trường hợp, và hỏi rất nhiều câu hỏi tử tế về bà chủ và Sir Condy và cả gia đình, và vô cùng ngạc nhiên khi biết từ tôi rằng Castle Rackrent đã bị bán, và ông chủ tôi đang ở nhà nghỉ vì sức khỏe; và họ đều thương hại cậu rất nhiều, và cậu có những lời chúc tốt đẹp của họ, nếu điều đó có ích; nhưng tiền bạc lại là thứ mà thật không may không ai trong số họ có để dành vào lúc này. Tôi đã đi một chuyến vô ích, và vì không quen đi bộ, cũng không còn dẻo dai như trước, tôi vô cùng mệt mỏi, nhưng lại có được sự thỏa mãn khi kể cho ông chủ tôi nghe, khi tôi đến nhà nghỉ, tất cả những lời tử tế được nói bởi người sang và hèn.
‘Thady,’ cậu nói, ‘tất cả những gì ông vừa kể cho tôi mang đến một suy nghĩ kỳ lạ trong đầu tôi. Tôi có cảm giác mình sẽ không còn sống lâu trên đời này nữa, và tôi có một mong muốn lớn là được nhìn thấy đám tang của chính mình trước khi chết.’ Tôi vô cùng sốc, lúc đầu, khi nghe cậu nói nhẹ tênh về đám tang của mình, trong khi cậu có vẻ ngoài khỏe mạnh; nhưng trấn tĩnh lại, tôi trả lời:
‘Chắc chắn đó sẽ là một cảnh tượng đẹp nhất mà người ta có thể thấy, tôi dám nói vậy, và là điều tôi sẽ tự hào được chứng kiến, và tôi không nghi ngờ đám tang của ông chủ sẽ là một đám tang lớn như đám tang của Sir Patrick O’Shaughlin, và một đám tang như thế chưa bao giờ được biết đến trong hạt trước đây hay sau này.’ Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ cậu nghiêm túc về việc tự mình nhìn thấy đám tang của chính mình cho đến khi ngày hôm sau cậu quay lại với nó.
‘Thady,’ cậu nói, ‘về phần lễ canh xác{20} thì chắc, tôi có thể không tốn công sức gì mà vẫn có được sự thỏa mãn khi thấy một phần đám tang của chính mình.’
{20} Một "lễ canh xác" (wake) ở Anh là một cuộc gặp gỡ rõ ràng là để vui chơi; ở Ireland, đó là một cuộc họp vào ban đêm với mục đích rõ ràng là theo dõi và than khóc người chết, nhưng trên thực tế là để bàn tán và ăn chơi trác táng.
‘Chà, vì ông chủ đã rất quyết tâm như vậy,’ tôi nói, không muốn làm trái ý cậu, khi cậu đang gặp khó khăn, ‘chúng ta hãy xem chúng ta có thể làm gì.’
Thế là cậu rơi vào một loại bệnh giả, điều đó dễ làm, vì cậu nằm trên giường, và không có ai đến thăm cậu; và tôi bảo chị gái tôi, một bà lão rất thạo việc chăm sóc người bệnh, và rất lành nghề, đến nhà nghỉ để chăm sóc cậu; và chúng tôi loan tin, vì bà ấy không biết gì hơn, rằng cậu đã sắp đến cuối đời, và nó đã có hiệu quả vượt ngoài mong đợi; và có một lượng lớn người đến, đàn ông, phụ nữ, và trẻ con, và vì chỉ có hai phòng tại nhà nghỉ, trừ những gì đã bị khóa đầy đồ đạc và vật dụng của Jason, ngôi nhà sớm đầy ắp người, còn hơn cả mức nó có thể chứa, và cái nóng, cùng khói, và tiếng ồn lớn đến mức đáng kinh ngạc; và khi đứng giữa những người ở gần giường, nhưng không hề nghĩ đến người chết, tôi giật mình bởi âm thanh giọng nói của ông chủ tôi từ dưới đống áo khoác lớn đã được ném lên trên cùng, và tôi đến gần, không ai chú ý.
‘Thady,’ cậu nói, ‘tôi đã chịu đựng đủ rồi; tôi đang chết ngạt, và không nghe thấy một lời nào trong tất cả những gì họ đang nói về người quá cố.’
‘Chúa ban phước cho ông, cứ nằm yên tĩnh đi,’ tôi nói, ‘thêm một lát nữa, vì chị tôi sợ ma, và sẽ chết ngay tại chỗ vì hoảng sợ nếu bà ấy thấy ông đột ngột sống lại như thế này mà không có sự chuẩn bị nào.’
Thế là cậu nằm yên, dù gần như bị ngạt thở, và tôi vội vàng nói ra bí mật của trò đùa, thì thầm với người này người kia, và có một sự ngạc nhiên lớn, nhưng không lớn như chúng tôi đã dự tính. ‘Và chúng tôi không được uống chút rượu và hút thuốc sao, sau khi lặn lội đến đây tối nay?’ một số người nói; nhưng họ đều hài lòng khi ông chủ của họ đứng dậy uống cùng họ, và sai người đi mua thêm rượu từ một quán rượu nhỏ,{21} nơi họ cho cậu mua chịu một cách rất tử tế. Thế là đêm trôi qua rất vui vẻ, nhưng trong tâm trí tôi, Sir Condy có phần buồn bã giữa tất cả những điều đó, vì thấy rằng không có nhiều lời bàn tán về chính bản thân cậu sau khi cậu chết như cậu vẫn luôn mong đợi được nghe.
{21} ‘Shebeen-house,’ một quán rượu lề đường. Shebeen theo nghĩa đen có nghĩa là bia nhạt, bia yếu, bia tạp.
Sáng hôm sau, khi ngôi nhà đã được dọn sạch, và không còn ai ngoài chị gái tôi và tôi trong bếp cùng Sir Condy, có người mở cửa bước vào, và ai đó, chính là Judy M’Quirk! Tôi quên không nói rằng cô đã kết hôn từ lâu, khi Đại úy Moneygawl trẻ còn sống tại nhà nghỉ, với người thợ săn của Đại úy, người sau một thời gian đã ‘đăng ký nhập ngũ’ và bỏ cô, rồi chết trong chiến tranh. Judy tội nghiệp nhan sắc sa sút rất nhiều sau khi kết hôn được một hoặc hai năm; và bị ám khói trong túp lều, và không chăm sóc bản thân, thật khó để chính Sir Condy nhận ra cô nếu cô không lên tiếng; nhưng khi cô nói, ‘Đây là Judy M’Quirk, xin ông chủ; ông không nhớ cô ấy sao?’
‘Ồ, Judy, có phải là cô không?’ ông chủ tôi nói. ‘Có, chắc chắn rồi, tôi nhớ cô rất rõ; nhưng cô thay đổi nhiều quá, Judy ạ.’
‘Chắc chắn đến lúc tôi phải thay đổi rồi,’ cô nói. ‘Và tôi nghĩ ông chủ, kể từ khi tôi gặp ông lần cuối—nhưng đó là một khoảng thời gian dài—cũng thay đổi rồi đấy.’
‘Và có lý do cả thôi, Judy,’ Sir Condy nói, thở dài một tiếng. ‘Nhưng sao thế này, Judy?’ cậu tiếp tục. ‘Tôi hơi thất vọng về cô đấy, vì cô đã không đến dự lễ canh xác của tôi tối qua.’
‘À, đừng có ghen tị vì chuyện đó,’ cô nói; ‘tôi không nghe thấy một câu nào về lễ canh xác của ông chủ cho đến khi nó đã kết thúc, nếu không thì dù khó khăn thế nào tôi cũng đã có mặt ở đó, chắc chắn rồi; nhưng tôi bị buộc phải đi lên vùng cao mười dặm từ ba ngày trước để dự đám cưới của một người họ hàng của tôi, và không về đến nhà cho đến sau khi lễ canh xác kết thúc. Nhưng,’ cô nói, ‘tôi hy vọng chuyện đó sẽ không xảy ra nữa vào lần tới,{22} xin ông chủ.’
{22} Tại lễ đăng quang của một trong những vị vua của chúng ta, Nhà vua phàn nàn về sự hỗn loạn xảy ra trong đám rước. ‘Viên quan lớn chủ trì nói với Nhà vua rằng ‘chuyện đó sẽ không xảy ra vào lần tới.’’
‘Điều đó thì chúng ta sẽ xem, Judy,’ ông chủ tôi nói, ‘và có lẽ sớm hơn cô nghĩ đấy, vì tôi đã rất không khỏe suốt thời gian qua, và dù thế nào đi nữa tôi cũng không nghĩ mình còn sống lâu trên đời này.’
Nghe vậy, Judy nhấc góc tạp dề lên, và áp nó vào mắt bên này rồi đến bên kia, trông có vẻ rất đau buồn; và chị tôi cũng góp lời, bảo ông chủ hãy giữ một trái tim mạnh mẽ, vì bà ấy chắc chắn đó chỉ là bệnh gút mà Sir Patrick từng bị, và cậu nên uống thêm một ly hoặc một chai nữa để giữ nó không bị trôi vào dạ dày; và cậu hứa sẽ làm theo lời khuyên của bà ấy, và sai người đi mua thêm rượu ngay lập tức; và Judy ra hiệu cho tôi, và tôi đi đến cửa chỗ cô, và cô nói, ‘Tôi ngạc nhiên khi thấy Sir Condy suy sụp đến thế: ông ấy đã nghe tin gì chưa?’
‘Tin gì cơ?’ tôi hỏi.
‘Ông chưa nghe sao?’ cô nói; ‘Lady Rackrent đã bị thương[29] và nằm chờ chết, và tôi không nghi ngờ gì nếu giờ này bà ấy đã xong đời rồi.’
‘Lạy Chúa phù hộ tất cả chúng ta,’ tôi nói; ‘chuyện đó xảy ra thế nào?’
‘Chiếc xe jaunting-car đã chạy thoát cùng với bà ấy,’ Judy nói. ‘Tôi đang trên đường về nhà từ đám cưới của Biddy M’Guggin, và một đám đông người trên đường, đi từ hội chợ ở Crookaghnawaturgh về, và tôi thấy một chiếc xe jaunting-car đứng giữa đường, với hai bánh xe bị văng ra và tơi tả. “Chuyện gì đây?” tôi hỏi. “Ông không nghe gì sao?” những người đang đứng xem nói; “đó là xe của Lady Rackrent, đang chạy trốn khỏi chồng mình, và con ngựa bị hoảng sợ bởi một cái xác thối nằm vắt ngang đường, và thế là chạy đi với chiếc xe jaunting-car, còn Lady Rackrent và cô hầu la hét, và con ngựa chạy với họ đâm sầm vào một chiếc xe đang từ hội chợ về với một cậu bé đang ngủ trên đó, và chiếc váy của quý bà treo ra ngoài chiếc xe jaunting-car bị mắc kẹt, và bà ấy bị kéo đi tôi không thể kể cho ông là bao xa trên con đường, và nó bị phá hỏng bởi những viên đá chỉ chực chờ bị nghiền nát, và một trong những người làm đường, với cái búa tạ trong tay, đã chặn con ngựa lại ở phút cuối; nhưng Lady Rackrent đã bị thương và nát nhừ,”{23} và họ nâng bà ấy vào một túp lều gần đó, và cô hầu được tìm thấy sau đó ở chỗ cô bị ném xuống rãnh nước, mũ của cô đầy bùn, và họ nói bà chủ không thể sống được nữa đâu. Thady, làm ơn nói cho tôi biết có đúng như những gì tôi được nghe chắc chắn không, rằng Sir Condy đã chuyển nhượng tất cả cho con trai ông là Jason?’
{23} BỊ THƯƠNG VÀ NÁT NHỪ (KILT AND SMASHED).—Tác giả của chúng ta ở đây không phạm lỗi phản cao trào. Người đọc tiếng Anh đơn thuần, từ sự tương đồng về âm thanh giữa hai từ ‘kilt’ và ‘killed,’ có thể được dẫn dắt để giả định rằng nghĩa của chúng tương tự nhau, tuy nhiên ở Ireland chúng không hề đồng nghĩa. Do đó, bạn có thể nghe thấy một người thốt lên, ‘Tôi bị kilt (thương) và bị sát hại!’ nhưng anh ta thường chỉ có ý nói rằng anh ta bị bầm mắt hoặc bị thương nhẹ. ‘Tôi bị kilt (thương) toàn thân’ có nghĩa là anh ta đang ở trong tình trạng tồi tệ hơn là chỉ bị ‘kilt’ đơn thuần. Do đó, ‘Tôi bị kilt toàn thân vì cái lạnh,’ không thấm vào đâu so với ‘Tôi bị kilt toàn thân vì bệnh thấp khớp.’
‘Tất cả,’ tôi nói.
‘Tất cả hoàn toàn?’ cô lại hỏi.
‘Tất cả hoàn toàn,’ tôi nói.
‘Vậy,’ cô nói, ‘đó là một sự hổ thẹn lớn; nhưng đừng nói với Jason những gì tôi nói.’
‘Và cô nói gì?’ Sir Condy hét lên, rướn người qua giữa chúng tôi, khiến Judy giật mình dữ dội. ‘Tôi biết có lúc Judy M’Quirk không bao giờ ở lại nói chuyện lâu ở cửa trong khi tôi ở trong nhà.’
‘Ồ!’ Judy nói, ‘xấu hổ thật đấy, Sir Condy; thời thế đã thay đổi rồi, và chính Lady Rackrent mới là người ông chủ nên nghĩ tới.’
‘Và tại sao tôi phải nghĩ đến cô ấy, người hiện tại không còn nghĩ đến tôi nữa?’ Sir Condy nói.
‘Đừng bận tâm về điều đó,’ Judy nói, rất đúng đắn; ‘đã đến lúc ông nên nghĩ đến bà ấy, nếu ông định làm điều đó, vì ông không biết là bà ấy đang nằm chờ chết sao?’
‘Lady Rackrent!’ Sir Condy ngạc nhiên nói; ‘sao mới chỉ hai ngày trước đây thôi chúng ta đã chia tay, như ông biết rất rõ, Thady, bà ấy vẫn đầy đủ sức khỏe và tinh thần, và bà ấy, cùng cô hầu đi theo, đang đi đến Mount Juliet’s Town trên chiếc xe jaunting-car của mình.’
‘Bà ấy sẽ không bao giờ đi trên chiếc xe jaunting-car đó nữa đâu,’ Judy nói, ‘vì nó đã là cái chết của bà ấy, chắc chắn rồi.’
‘Và bà ấy chết rồi sao?’ ông chủ tôi nói.
‘Coi như chết rồi, tôi nghe thế,’ Judy nói; ‘nhưng có Thady ở đây, người vừa biết toàn bộ sự thật của câu chuyện như tôi đã nghe, và việc ông ấy hoặc bất cứ ai khác kể cho ông chủ nghe sẽ phù hợp hơn là tôi, Sir Condy: Tôi phải về nhà với bọn trẻ.’
Nhưng cậu ngăn cô lại, nhưng do sự lịch thiệp trong cậu, như tôi có thể thấy rất rõ ràng, hơn là bất cứ điều gì khác, vì Judy đã, như ông chủ tôi nhận xét ngay từ lần đầu cô bước vào, thay đổi rất nhiều, và khó mà thấy—dù cô ấy có vẻ không rõ ràng về chính mình—khó mà thấy cô ấy trở thành Lady Rackrent bây giờ, nếu có một lần tung đồng xu thứ hai xảy ra. Nhưng tôi kể cho cậu nghe toàn bộ câu chuyện từ đầu đến cuối, giống như Judy đã kể cho tôi, và cậu cử một người đưa tin cùng những lời chào hỏi đến Mount Juliet’s Town tối hôm đó, để biết sự thật của tin đồn, và Judy bảo cậu bé đang đi đường hãy ghé qua cửa hàng của Tim M’Enerney ở O’Shaughlin’s Town và mua cho cô một chiếc khăn choàng mới.
‘Làm đi,’ Sir Condy nói, ‘và bảo Tim đừng nhận tiền của cậu, vì tôi phải trả tiền cho chiếc khăn đó cho ông ấy.’ Nghe vậy, chị tôi ném cho tôi một ánh nhìn, còn tôi không nói gì, chỉ đảo điếu thuốc trong miệng, trong khi Judy bắt đầu nói đủ điều về chuyện đó, và nói rằng cô không thể mắc nợ bất kỳ quý ông nào về khăn choàng. Tôi để cô ở đó để tham khảo ý kiến với chị tôi, liệu bà ấy có nghĩ là có điều gì trong đó không, và chị tôi nghĩ tôi bị mù khi hỏi bà câu đó, và tôi nghĩ chị tôi hẳn nhìn thấu điều đó hơn tôi, và nhớ lại tất cả những khoảng thời gian đã qua và mọi thứ, tôi thay đổi ý định, và ngả theo cách suy nghĩ của bà, và chúng tôi thống nhất rằng Judy rất có khả năng trở thành Lady Rackrent sau tất cả, nếu một vị trí trống xảy ra.
Ngày hôm sau, trước khi ông chủ tôi dậy, có ai đó đến gõ cửa hai tiếng, và tôi vô cùng ngạc nhiên khi thấy đó là con trai tôi Jason.
‘Jason, có phải là con không?’ tôi nói; ‘điều gì mang con đến nhà nghỉ?’ tôi nói. ‘Có phải là vì Lady Rackrent? Chúng ta đã biết điều đó từ hôm qua rồi.’
‘Có lẽ vậy,’ nó nói; ‘nhưng con phải gặp Sir Condy về chuyện đó.’
‘Con chưa gặp cậu ấy được đâu,’ tôi nói; ‘chắc chắn là cậu ấy chưa tỉnh giấc.’
‘Thế thì,’ nó nói, ‘không thể đánh thức cậu ấy sao, và con đang đứng ở cửa?’
‘Tôi sẽ không làm phiền ông chủ của mình vì con đâu, Jason,’ tôi nói; ‘đã bao nhiêu giờ con từng chờ đợi trong thời của con, và đã tự hào làm điều đó, cho đến khi ông chủ rảnh rỗi để nói chuyện với con. Ông chủ,’ tôi nói, nâng cao giọng, khiến ông chủ tôi tự thức giấc, và gọi tôi từ trong phòng để biết tôi đang nói chuyện với ai. Jason không làm thêm lễ nghi nào, mà theo tôi vào phòng.
‘Ông khỏe không, Sir Condy?’ nó nói; ‘con rất vui khi thấy ông trông khỏe mạnh thế này; con lên đây để biết hôm nay ông thế nào, và xem ông có cần gì ở nhà nghỉ không?’
‘Không có gì cả, ông Jason, cảm ơn ông,’ cậu nói; vì ông chủ tôi có niềm tự hào riêng của mình, và không chọn, sau tất cả những gì đã xảy ra, phải mắc nợ, tôi đoán vậy, con trai tôi; ‘nhưng làm ơn hãy lấy ghế và ngồi xuống đi, ông Jason.’
Jason ngồi xuống trên chiếc rương, vì không có ghế, và sau khi nó ngồi đó một lúc, và một sự im lặng ở khắp mọi phía.
‘Có tin gì đang xôn xao trong vùng không, ông Jason M’Quirk?’ Sir Condy nói, rất thoải mái, nhưng cũng có chút đài các.
‘Không có tin tức gì đối với ông cả, Sir Condy, con nghe nói,’ Jason nói. ‘Con rất tiếc khi nghe về tai nạn của Lady Rackrent.’
‘Tôi rất biết ơn ông, và phu nhân của tôi chắc cũng vậy,’ Sir Condy trả lời, vẫn cứng nhắc; và lại có một sự im lặng khác, dường như đè nặng lên con trai tôi Jason.
‘Sir Condy,’ cuối cùng nó nói, khi thấy Sir Condy đang chuẩn bị đi ngủ lại, ‘Sir Condy, con tin là ông nhớ việc đề cập với con về mẩu ghi nhớ nhỏ mà ông đưa cho Lady Rackrent về khoản tiền hồi môn 500 bảng một năm.’
‘Rất đúng,’ Sir Condy nói; ‘nó đều nằm trong trí nhớ của tôi.’ ‘Nhưng nếu Lady Rackrent chết, thì khoản tiền hồi môn đó chấm dứt,’ Jason nói.
‘Tất nhiên,’ Sir Condy nói.
‘Nhưng không chắc chắn rằng Lady Rackrent sẽ không hồi phục,’ Jason nói.
‘Rất đúng, thưa ông,’ ông chủ tôi nói.
‘Đó là một sự suy đoán công bằng, khi đó, để ông xem xét khả năng về khoản hồi môn của những vùng đất đó, khi đã hết lệnh tịch thu (custodiam), sẽ là bao nhiêu đối với ông.’
‘Chỉ năm trăm một năm, tôi đoán vậy, mà không cần bất kỳ sự suy đoán nào cả,’ Sir Condy nói.
‘Đó là giả định rằng cuộc đời đó đã mất, và lệnh tịch thu đã hết, ông biết đấy; xin lỗi ông, Sir Condy, người hiểu về kinh doanh, đó là một tính toán sai lầm.’
‘Rất có thể như vậy,’ Sir Condy nói; ‘nhưng, ông Jason, nếu ông có bất cứ điều gì để nói với tôi sáng nay về chuyện đó, tôi sẽ biết ơn ông nếu ông nói ra, vì tôi đã có một đêm nghỉ ngơi tồi tệ đêm qua, và sẽ không buồn nếu ngủ thêm một chút sáng nay.’
‘Con chỉ có ba từ để nói, và những từ đó quan trọng với ông hơn với con, Sir Condy. Ông có vẻ hơi lạnh nhạt, con nhận thấy vậy; nhưng con hy vọng ông sẽ không bị xúc phạm bởi những gì con đã mang đến đây trong túi của mình,’ và nó rút ra hai cuộn dài, và đổ đầy những đồng guinea vàng trên giường.
‘Cái gì đây?’ Sir Condy nói; ‘đã lâu rồi’—nhưng niềm tự hào của cậu ngăn cậu lại.
‘Tất cả những thứ này là tài sản hợp pháp của ông ngay phút này, Sir Condy, nếu ông muốn,’ Jason nói.
‘Không phải không có gì đâu, tôi chắc chắn,’ Sir Condy nói, và cười nhẹ một chút. ‘Không có gì mà không có gì, hoặc tôi đã nhầm lẫn với anh rồi, Jason.’
‘Ồ, Sir Condy, chúng ta sẽ không tự làm mình đắm chìm vào bất kỳ sự hồi tưởng khó chịu nào đâu,’ Jason nói; ‘đó là ý định hiện tại của con để cư xử, như con chắc chắn ông sẽ làm, như một quý ông trong chuyện này. Đây là hai trăm guinea, và một trăm thứ ba con định thêm vào nếu ông thấy phù hợp để chuyển nhượng cho con tất cả quyền lợi và danh nghĩa của ông đối với những vùng đất mà ông biết đấy.’
‘Tôi sẽ xem xét việc đó,’ ông chủ tôi nói; và rất nhiều điều nữa, mà tôi đã mệt mỏi khi lắng nghe, đã được Jason nói ra, và tất cả những điều đó, và cảnh tượng tiền mặt sẵn có trên giường, đã tác động đến ông chủ của tôi; và tóm lại, Sir Condy gom những đồng guinea vàng lại, và buộc chúng vào một chiếc khăn tay, và ký vào một văn bản mà Jason mang theo cùng như thường lệ, và thế là kết thúc công việc: Jason bỏ đi, còn ông chủ tôi quay người lại và chìm vào giấc ngủ lần nữa.
Tôi sớm biết điều gì đã khiến Jason vội vàng hoàn thành công việc này. Cậu bé chạy vặt mà chúng tôi đã sai đi ngày hôm trước với những lời chào hỏi của ông chủ tôi đến Mount Juliet’s Town, và để biết bà chủ của tôi thế nào sau tai nạn, đã bị chặn lại sáng sớm nay, khi đang quay về với câu trả lời qua O’Shaughlin’s Town, tại Castle Rackrent, bởi con trai tôi Jason, và bị hỏi tất cả những gì nó biết về bà chủ từ người hầu ở Mount Juliet’s Town; và cậu bé chạy vặt nói với nó rằng Lady Rackrent không được hy vọng sống qua đêm; thế là Jason nghĩ đã đến lúc phải di chuyển đến nhà nghỉ, để thực hiện thỏa thuận của nó với ông chủ tôi về khoản tiền hồi môn trước khi quá muộn, và trước khi cậu bé chạy vặt nhỏ bé có thể đến chỗ chúng tôi với tin tức đó. Ông chủ tôi vô cùng bực mình—có thể nói là, nhiều như tôi từng thấy cậu—khi phát hiện ra cách cậu bị lừa; nhưng cũng có chút an ủi khi có tiền mặt sẵn sàng cho việc tiêu dùng ngay lập tức trong nhà, dù sao đi nữa.
Và khi Judy đến vào buổi tối hôm đó, và đưa bọn trẻ đến thăm ông chủ, cậu tháo chiếc khăn tay ra, và—Chúa ban phước cho cậu! cho dù cậu có ít hay nhiều thì cũng vậy thôi—cậu cho chúng mỗi đứa một đồng guinea.
‘Ngẩng đầu lên,’ chị tôi nói với Judy, khi Sir Condy đang bận rộn rót một ly rượu punch cho đứa con trai lớn của cô—‘Ngẩng đầu lên, Judy; vì ai biết được chúng ta có thể sống để thấy cô một ngày nào đó đứng đầu gia sản Castle Rackrent không?’
‘Có lẽ vậy,’ cô nói, ‘nhưng không phải theo cách bà đang nghĩ đâu.’
Tôi không hiểu đúng cách mà Judy đang nhìn khi cô đưa ra bài phát biểu này cho đến một lúc sau.
‘Sao, Thady, hôm qua ông nói với tôi rằng Sir Condy đã bán tất cả hoàn toàn cho Jason, và vậy thì tất cả những đồng guinea trong khăn tay đó từ đâu ra?’
‘Đó là số tiền mua khoản hồi môn của bà chủ,’ tôi nói.
Judy trông có vẻ hơi bối rối trước điều này. ‘Một xu cho suy nghĩ của ông, Judy,’ chị tôi nói; ‘hãy nghe này, chắc chắn Sir Condy đang uống mừng sức khỏe của cô ấy.’
Cậu đang ở cái bàn trong phòng,{24} uống với nhân viên thuế và người đo lường rượu, những người đã lên thăm ông chủ, còn chúng tôi đang đứng bên lò sưởi trong bếp.
{24} CĂN PHÒNG—căn phòng chính trong nhà.
‘Tôi không quan tâm lắm ông ấy có đang uống mừng sức khỏe của tôi hay không,’ Judy nói; ‘và không phải Sir Condy mà tôi đang nghĩ đến, với tất cả những câu đùa của các bà, dù ông ấy nghĩ gì về tôi.’
‘Chắc chắn cô sẽ không từ chối làm Lady Rackrent, Judy, nếu cô có lời đề nghị đó chứ?’ tôi nói.
‘Nhưng nếu tôi có thể làm tốt hơn!’ cô nói.
‘Làm tốt hơn thế nào?’ tôi và chị tôi cùng lúc hỏi.
‘Làm tốt hơn thế nào?’ cô nói. ‘Sao, làm Lady Rackrent mà không có lâu đài thì có ý nghĩa gì? Chắc chắn chiếc xe có ích gì, và không có ngựa để kéo nó?’
‘Và cô sẽ lấy con ngựa ở đâu, Judy?’ tôi nói.
‘Đừng bận tâm về điều đó,’ cô nói; ‘có lẽ chính con trai của ông, Jason, có thể tìm được con ngựa đó.’
‘Jason!’ tôi nói; ‘đừng có tin tưởng nó, Judy. Sir Condy, như tôi có lý do chính đáng để biết, đã nói tốt về cô khi Jason nói rất thờ ơ về cô, Judy.’
‘Không thành vấn đề,’ Judy nói; ‘đàn ông thường nói ngược lại với những gì họ nghĩ về chúng ta.’
‘Và cô cũng vậy đối với họ, không nghi ngờ gì,’ tôi trả lời. ‘Này, đừng có phủ nhận nó, Judy, vì tôi nghĩ tốt hơn về cô vì điều đó, và tôi sẽ không tự hào khi gọi cô là con gái của con trai chị tôi, nếu tôi nghe cô nói thiếu lòng biết ơn, và bất cứ cách nào thiếu tôn trọng ông chủ.’
‘Thiếu tôn trọng gì,’ cô nói, ‘khi nói rằng tôi thà, nếu đó là vận may của tôi, trở thành vợ của một người đàn ông khác?’
‘Cô sẽ không có vận may đâu, hãy nhớ lời tôi, Judy,’ tôi nói; và tất cả những gì tôi nhớ về lòng tốt của ông chủ tội nghiệp của tôi khi tung đồng xu vì cô trước khi cậu kết hôn với bất cứ ai ùa về trong tôi, và tôi có một cảm giác nghẹn ngào trong cổ họng ngăn tôi nói thêm.
‘Dù sao đi nữa, vận may sẽ tốt hơn, Thady,’ cô nói, ‘còn hơn là giống như một số người, đi theo vận mệnh của những kẻ chẳng còn gì cả.’
‘Ôi! Vua Vinh quang ơi!’ tôi nói, ‘hãy nghe sự kiêu ngạo và thiếu lòng biết ơn của cô ta, trong khi ông chủ vừa mới trao những đồng guinea cuối cùng của mình cách đây một phút cho con cái cô ta, và cô ta với chiếc khăn choàng đẹp đẽ mà ông chủ đã tặng làm quà vào ngày hôm qua!’
‘Ôi, quả thật, Judy, cô sai rồi,’ chị tôi nói, nhìn vào chiếc khăn choàng.
‘Và hôm qua ông ấy chẳng sai sao,’ cô nói, ‘khi bảo tôi rằng tôi thay đổi rất nhiều, để làm nhục tôi?’
‘Nhưng, Judy,’ tôi nói, ‘vậy điều gì mang cô đến đây trong suy nghĩ mà cô đang có; có phải để làm Jason nghĩ tốt hơn về cô không?’
‘Tôi sẽ không kể thêm bất kỳ bí mật nào của tôi cho ông nữa, Thady,’ cô nói, ‘cũng sẽ không kể cho ông nhiều đến thế này, nếu tôi coi ông là một người cha bất tự nhiên như tôi thấy ông bây giờ, không muốn con trai mình được ưu tiên hơn người khác.’
‘Ôi, quả thật, ông sai rồi, Thady,’ chị tôi nói.
Chà, tôi chưa bao giờ bị đẩy vào tình thế khó khăn như vậy trong đời: giữa những người phụ nữ này, và con trai tôi và ông chủ của tôi, và tất cả những gì tôi cảm thấy và nghĩ lúc này, tôi không thể, trên lương tâm của mình, biết được đâu là sai đâu là đúng. Thế là tôi không nói thêm lời nào, chỉ mừng là ông chủ của mình đã không có vận may để nghe tất cả những gì Judy đã nói về cậu, vì tôi tính rằng nó sẽ gần như làm vỡ trái tim cậu; không phải tôi tin cậu quan tâm đến cô ấy nhiều như cô và chị tôi tưởng tượng, nhưng sự thiếu lòng biết ơn của tất cả từ phía Judy có thể không làm cậu hài lòng; và cậu không bao giờ có thể chịu đựng được ý nghĩ không được nói tốt hay được yêu mến khi vắng mặt. May mắn thay cho tất cả các bên liên quan, cậu đã ở trong trạng thái hưng phấn vào thời điểm này, nên không có nguy cơ cậu hiểu bất cứ điều gì, ngay cả khi nó đã lọt vào tai cậu. Có một chiếc tù và lớn tại nhà nghỉ, kể từ khi ông chủ tôi và Đại úy Moneygawl ở cùng nhau, vốn ban đầu thuộc về Sir Patrick nổi tiếng, tổ tiên của cậu; và ông chủ thường thích kể câu chuyện mà cậu học được từ tôi khi còn nhỏ, về cách Sir Patrick uống cạn chiếc tù và này mà không dừng lại, và đây là điều không một người nào khác trước đây hay sau này có thể làm mà không cần lấy hơi. Giờ thì Sir Condy thách thức nhân viên đo lường rượu, người có vẻ coi thường chiếc tù và, hãy nuốt chửng nội dung của nó, và đã đổ đầy nó đến tận miệng với rượu punch; và người đo lường rượu nói đó là điều ông ta không thể làm miễn phí, nhưng ông ta sẽ cá với Sir Condy một trăm guinea là ông ta làm được.
‘Được,’ ông chủ tôi nói; ‘tôi sẽ cá với anh một trăm guinea vàng với một đồng sáu xu (tester){25} là anh không làm được.’
{25} TESTER: sáu xu; từ tiếng Pháp TÊTE, một cái đầu—một mảnh bạc được đóng dấu một cái đầu, trong tiếng Pháp cổ được gọi là UN TESTION, và có giá trị khoảng sáu xu Anh cũ. ‘Tester’ được dùng trong tác phẩm của Shakspeare.
‘Được,’ người đo lường rượu nói; và được và được là đủ giữa hai quý ông. Người đo lường rượu đã bị thua, và ông chủ tôi thắng cược, và tưởng rằng mình đã thắng một trăm guinea, nhưng theo cách diễn đạt thì nó chỉ được phán quyết là một đồng sáu xu mới là số tiền ông ta phải trả. Với cậu, tất cả đều như nhau; cậu hài lòng y như vậy, và tôi mừng khi thấy cậu có lại tinh thần như thế.
Người đo lường rượu—xui xẻo cho hắn!—là người tiếp theo đề nghị ông chủ tôi hãy tự thử xem, liệu ông có thể uống cạn trong một hơi nội dung của chiếc tù và lớn không.
‘Chiếc tù và của Sir Patrick!’ ông chủ tôi nói; ‘đưa nó cho ta: ta sẽ cá với anh lại chính số tiền đó là ta sẽ uống cạn nó.’
‘Được,’ người đo lường rượu nói; ‘tôi sẽ cá với ông bất cứ điều gì ông làm không được chuyện đó.’
‘Một trăm guinea ăn sáu xu là tôi làm được,’ cậu nói; ‘đưa cho tôi chiếc khăn tay.’ Tôi miễn cưỡng, biết rằng cậu có ý nói đến chiếc khăn tay với số vàng bên trong, để mang nó ra trước đám đông đó, và ông chủ tôi không đủ tỉnh táo để đếm nó. ‘Đưa tôi chiếc khăn tay đi, Thady,’ cậu nói, và dậm chân xuống đất; thế là với điều đó tôi rút nó ra khỏi túi áo khoác lớn của mình, nơi tôi đã để nó vì an toàn. Ôi, tôi đau lòng biết bao khi thấy những đồng guinea đếm trên bàn, và đó là những đồng guinea cuối cùng ông chủ tôi có! Sir Condy nói với tôi, ‘Tay ông vững hơn tay tôi tối nay, Thady già, và đó là một điều kỳ lạ; hãy rót tù và cho tôi.’ Và thế là, chúc ông chủ thành công, tôi đã làm; nhưng tôi đổ đầy nó, mà không hề nghĩ đến những gì sẽ xảy đến với cậu. Cậu nuốt chửng nó xuống, và đổ gục như một người bị bắn. Chúng tôi nâng cậu lên, và cậu không nói được lời nào, và mặt đen hẳn lại. Chúng tôi đưa cậu lên giường, và trong một thời gian ngắn cậu thức giấc, mê sảng với một cơn sốt trong não. Cậu thật gây sốc dù là để nhìn hay lắng nghe.
‘Judy! Judy! cô không có chút cảm giác nào sao? Cô sẽ không ở lại giúp chúng tôi chăm sóc ông ấy sao?’ tôi nói với cô, và cô đang quàng chiếc khăn choàng lên để ra khỏi nhà.
‘Tôi sợ khi nhìn thấy ông ấy,’ cô nói, ‘và sẽ không và không thể ở lại đó; và có ích gì chứ? Ông ấy không thể sống đến sáng đâu.’ Nói đoạn, cô chạy mất. Không còn ai ngoài chị gái tôi và tôi ở lại gần cậu trong số tất cả những người bạn mà cậu có.
Cơn sốt đến rồi đi, và đến rồi đi, và kéo dài năm ngày, và ngày thứ sáu cậu tỉnh táo được vài phút, và nói với tôi, nhận ra tôi rất rõ, ‘Tôi đang bị đau rát khắp bên trong người, Thady.’ Tôi không thể nói gì, nhưng chị gái tôi hỏi cậu có muốn làm việc này việc kia để thấy khá hơn không? ‘Không,’ cậu nói, ‘không gì làm tôi khá hơn được nữa,’ và cậu hét lên một tiếng kinh hoàng vì sự tra tấn mà cậu đang chịu đựng; rồi lại một phút dễ chịu—‘bị đẩy đến thế này vì rượu,’ cậu nói. ‘Bạn bè đâu cả rồi?—Judy đâu? Đi rồi hả? À, Sir Condy đã là một kẻ ngốc suốt những ngày qua,’ cậu nói; và đó là lời cuối cùng cậu nói, rồi chết. Cậu có một đám tang rất tồi tàn sau tất cả.
Nếu bạn muốn biết thêm, tôi không đủ khả năng để kể cho bạn; nhưng Lady Rackrent không chết, như người ta dự đoán về bà, mà chỉ bị biến dạng khuôn mặt mãi mãi về sau bởi cú ngã và những vết bầm tím mà bà nhận được; và bà cùng Jason, ngay sau cái chết của ông chủ tội nghiệp tôi, bắt đầu đi kiện tụng về khoản tiền hồi môn đó; bản ghi nhớ không nằm trên giấy có đóng dấu, một số người nói nó chẳng có giá trị gì, những người khác lại nói nó có thể được; những người khác nói Jason sẽ không có đất bằng bất cứ giá nào; nhiều người mong như vậy. Về phần tôi, tôi mệt mỏi với việc mong muốn bất cứ điều gì trên thế giới này, sau tất cả những gì tôi đã thấy; nhưng tôi sẽ không nói gì—thật là dại dột khi tự chuốc lấy sự ác cảm khi đã về già. Jason đã không kết hôn, cũng không nghĩ đến việc kết hôn với Judy, như tôi đã tiên đoán, và tôi không hối tiếc về điều đó: ai hối tiếc chứ? Còn tất cả những gì tôi đã đặt bút viết ở đây từ trí nhớ và những lời đồn đại của gia đình, không có gì ngoài sự thật từ đầu đến cuối. Bạn có thể tin vào điều đó, vì việc nói dối về những điều mà mọi người đều biết rõ y như tôi thì có ích lợi gì chứ?
Người biên tập có thể dễ dàng làm cho thảm kịch lịch sử của Sir Condy trở nên kịch tính hơn và bi thương hơn, nếu ông nghĩ rằng việc tô vẽ cho câu chuyện đơn giản, tròn trịa của Thady trung thực là hợp lý. Ông đặt nó trước người đọc tiếng Anh như một mẫu vật về phong tục và tính cách vốn có lẽ chưa được biết đến ở Anh. Thật vậy, thói quen sinh hoạt gia đình của không quốc gia nào ở châu Âu lại ít được người Anh biết đến hơn là của quốc gia chị em của họ, cho đến tận vài năm gần đây.
Bức tranh về Ireland của ông Young, trong chuyến du lịch khắp đất nước đó, là bức chân dung chân thực đầu tiên về những người dân ở đó. Tất cả các đặc điểm trong bản phác thảo trên đều được lấy từ cuộc sống, và chúng là đặc trưng của sự pha trộn giữa sự nhanh nhạy, đơn giản, xảo quyệt, bất cẩn, phóng đãng, vô tư, nhạy bén và sai lầm, mà dưới nhiều hình thức khác nhau và với những thành công khác nhau, đã được đưa lên sân khấu hoặc được miêu tả trong các tiểu thuyết.
Đây là một bài toán khó giải để xác định liệu một liên minh sẽ đẩy nhanh hay trì hoãn sự cải thiện của đất nước này. Một số ít quý ông có học thức hiện đang cư trú tại đất nước này sẽ chuyển đến Anh. Họ rất ít, nhưng họ không hề thua kém những người cùng đẳng cấp ở Vương quốc Anh. Điều tốt nhất có thể xảy ra là sự du nhập của các nhà sản xuất Anh vào vị trí của họ.
Liệu dân quân Warwickshire, vốn chủ yếu là nghệ nhân, có dạy người Ireland uống bia không? hay họ đã học từ người Ireland cách uống rượu whisky?