Lâu Đài Rackrent

Lượt đọc: 153 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 2

❊ ❊ ❊

Khi nhà Macmillan mời tôi viết lời tựa cho tuyển tập truyện mới của cô Edgeworth, tôi nghĩ mình nên đến thăm nơi cô từng sống và viết lách lâu năm. Vậy nên đầu năm nay, khi đang ở Ireland, con gái tôi và tôi bắt một chuyến tàu sớm đến Edgeworthstown. Khi xuống xe, chúng tôi hỏi bác tài tiền cước là bao nhiêu. "Tiền cước là nửa crown," bác đáp, "còn nếu cô muốn cho thêm thì tôi xin giữ lấy làm của riêng!"

Tàu bắt đầu chuyển bánh, chúng tôi mua vài tờ báo để giết thời gian. "Bà muốn đọc báo theo phe Home Rule hay báo của mấy phe kia?" cậu bé bán báo hỏi với một vẻ nhấn nhá hài hước khiến chúng tôi không nhịn được cười. "Cho tôi mỗi loại một tờ," tôi đáp; cậu bé cười phá lên, một nụ cười mà chẳng cậu bé bán báo người Anh nào lại làm thế... Chúng tôi ngồi trên tàu cùng một đôi vợ chồng buồn bã, những người đồng hương của chúng tôi vừa từ bệnh viện ra. Họ đã định cư ở Ireland mười năm nay và đang khao khát được rời đi. Những con người đáng thương ấy chẳng còn gì an ủi được, họ uể oải, tuyệt vọng, một kiểu người Anh thâm căn cố đế, đang ốm đau, khổ sở và khao khát được trở về Brixton, giống hệt như những người xa xứ khao khát những ngọn đồi và cánh đồng hoang quê hương mình vậy. Chúng tôi cùng nhau trải qua buổi sáng mùa xuân đó dọc theo những hàng rào đang nở hoa và những vòm cổng khải hoàn kết từ hoa tháng Năm; những ngọn đồi ở tít xa, nhưng ánh sáng và hương thơm dịu ngọt lan tỏa khắp nơi, khiến chuyến đi trở nên mê hoặc. Maynooth hiện ra như một ảo ảnh thơm ngát khi chúng tôi vụt qua, với những khu vườn rộng lớn bao quanh bởi tường gạch và những tòa nhà uy nghi. Dọc đường ray, đâu đâu cũng ngọt ngào hương hoa tháng Năm, hòa quyện với mùi hăng nồng, tươi mát của những đầm than bùn. Không khí trong trẻo và thanh khiết đến mức chúng tôi có thể nhìn xa hàng dặm, những đôi mắt cận thị cũng chẳng cần đến kính để thưởng ngoạn cảnh sắc. Đâu đó một túp lều than bùn, chốc chốc lại thấy một mặt hồ bình lặng phản chiếu bầu trời. Cả vùng quê dường như chìm trong tĩnh lặng, ánh sáng lướt nhẹ trên những mảng màu nâu và xanh tinh tế của những cánh đồng đầm lầy, hoặc đậu lại trên thảm cỏ xanh mướt diệu kỳ của những đồng cỏ. Chúng tôi còn thấy một cánh đồng rực rỡ với những vòng tròn nhảy múa của đàn heo nhỏ xíu đuôi xoăn tít. Mọi thứ đều thân thuộc nhưng KHÔNG phải nước Anh; bầu trời có chút gì đó của nước Pháp, của nước Ý; trong những sắc màu mơ màng trên mặt đất và mặt biển, trong sự bao la của bức tranh toàn cảnh, trong nỗi buồn hạnh phúc và sự mãn nguyện tĩnh lặng mà khó có thể mô tả hay lý giải. Cuối cùng, chúng tôi cũng đến nơi. Thật xúc động khi thấy tấm biển EDGEWORTHSTOWN hiện ra trước mắt, và nhận ra rằng chúng tôi đang bước theo dấu chân của những bậc tiền nhân vĩ đại đã đi trước. Chủ nhân của Edgeworthstown ân cần đón chúng tôi và chở về nhà qua ngôi làng hẻo lánh, dưới bóng những cây sung dâu, nơi những cô bò xinh xắn đang gặm cỏ. Chúng tôi đi ngang qua Nhà thờ Công giáo La Mã với cây thánh giá sắt lớn đứng sừng sững trong khuôn viên. Rồi những chú ngựa rẽ vào cổng công viên, và ngôi nhà cổ hiện ra, giống hệt như những gì tôi từng hình dung, khiến tôi cảm thấy như thể mình đã từng ở đây từ một kiếp nào trước đó.

Chào đón khách lữ hành chắc chắn là một truyền thống của gia đình này! Tôi nhớ về những cuốn hồi ký mình từng đọc, về những vị khách đến từ phương Bắc, phương Nam và phương Tây; về Scott và Lockhart, về Pictet, về gia đình Ticknor, về biết bao vị khách đã lần lượt ghé thăm; dù là năm 14 hay năm 94, những cánh cửa hiếu khách vẫn luôn rộng mở. Có những cánh cửa sổ kiểu Pháp sát đất mà Maria thường đi qua mỗi khi hái hoa hồng; có mái hiên nơi Walter Scott từng đứng; những bụi cây cổ kính kỳ lạ với những đóa mẫu đơn hồng rực vẫn lớn lên bên hàng rào chia cách công viên với những cánh đồng phía xa; những tán cây trăm tuổi vẫn vươn rộng. Chỉ mới mùa đông năm ngoái, họ kể rằng những cơn bão đã quét sạch cả một rặng sồi vốn nổi tiếng khắp vùng, nhưng vẫn còn đó bao nhiêu bóng mát, bao nhiêu hoa trái! Cây táo gai cao quý với dáng vẻ uy nghi, những cây thông (cây cối cũng nên có TÊN gọi, giống như những tảng đá hay thành trì cổ xưa vậy). Ông Edgeworth chỉ cho chúng tôi xem cây sồi từ Jerusalem, rặng cây bách và sung dâu nơi những bụi thường xuân leo tuyệt đẹp đang phủ trên ĐỐNG TÀN TÍCH, làm mềm đi những gốc cây sần sùi và tràn ngập những bờ đất đang nhô lên bằng màu xanh mướt.

Ông bà Edgeworth đưa chúng tôi vào nhà. Những lối đi dẫn lên lầu, xuống lầu, qua những hành lang quanh co và cổng bên; một chiếc cầu thang hình mái vòm xinh xắn bắt đầu từ sảnh trung tâm, nơi đặt chiếc đồng hồ cũ mà Maria đã lên dây cót khi bà đã ngoài tám mươi tuổi. Phía bên phải và bên trái dọc theo hành lang là những căn phòng thông nhau. Tôi có thể hình dung đôi mắt hiền từ của Ngài Walter đang dõi nhìn khung cảnh này, và Wordsworth đang đi xuống cầu thang, cùng vị chủ nhà thân thiện đang khiến mọi người đều vui vẻ và cảm thấy được chào đón; và người chủ trì, góa phụ Mrs. Edgeworth, đang đáp lời và đồng cảm với từng người một. Chúng tôi nhìn thấy góc cạnh lò sưởi nơi Maria từng viết lách; chúng tôi thấy chiếc bàn với những đường cong xinh xắn vẫn đứng đúng vị trí bên cửa sổ sâu. Phòng riêng của cô Edgeworth là một căn phòng nhỏ xíu ở tầng trên nhìn ra khu vườn phía sau. Căn buồng nhỏ này thông với một căn phòng lớn hơn, rồi dẫn đến một dãy phòng ở tầng trệt bằng một cầu thang hẹp, những căn phòng nối tiếp nhau, đầy những kệ sách và nhìn ra các khu vườn. Cảm giác thật lạ lẫm khi đứng nhìn những cuốn sách cũ với bìa giấy và lớp vỏ cổ xưa, những tấm ván xám, vốn là "lễ phục" của văn chương thời kỳ đầu đó; nhìn những ấn bản đầu tiên với những dòng đề tặng bằng chính nét chữ của tác giả, hoặc nét chữ viết tay xinh xắn của Maria. Ở đó có cuốn PIRATE trong những tập sách gốc, cuốn MEMOIRS của Mackintosh, các bài ESSAYS của Mrs. Barbauld, và ESSAYS của Descartes mà Arthur Hallam thích đọc; cuốn CONSTITUTIONAL HISTORY của Hallam, và POEMS của Rogers, tất cả đều được đề tặng. Không kém phần thú vị là những chồng Tạp chí được gửi từ Mỹ đến. Tôi chưa bao giờ biết rằng lại có nhiều Tạp chí tồn tại đến thế ngay cả trong những ngày tháng xa xưa đó; chúng tôi tình cờ lấy xuống vài cuốn và đọc những cái tên, ngày tháng, và những chữ cái đầu... Những chiếc bình được khắc chạm và bức tượng đài kỷ niệm không thể khơi gợi quá khứ sống động bằng chính những cuốn sách thuộc về thời đại đó. Những chiếc bình thường đặt trong nhà thờ và hốc đá, xa rời cuộc đời mà chúng từng nhắc đến; sách dường như là một phần trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, giống như âm thanh của một giọng nói ngay bên ngoài cửa. Ở đây, chúng vẫn còn đó, y như lúc cô đã từng đọc, được chính tay cô cất giữ, và vẫn được bảo tồn an toàn, mang quá khứ trở lại với, có thể nói là, một lời chào hỏi vui vẻ, đầy khích lệ đối với hiện tại. Tất nhiên vẫn còn những di vật khác, nhưng như tôi đã nói, không gì chạm đến lòng người một cách sống động như thế này. Có chiếc hộp mực bạc của cô, chiếc bàn nhỏ cha cô để lại mà cô từng dùng để viết (nó đã thuộc về mẹ ông trước đó). Cũng có một chiến lợi phẩm lạ lùng—một chiếc bàn được gửi đến cho cô từ Edinburgh, trang trí bằng những khung cảnh hỗn độn của nước Ý, một sự không phù hợp lạ lùng với thiên tài của cô; nhưng dòng chữ khắc thì không hề như vậy, một dòng chữ được trích từ Lời tựa của Ngài Walter Scott trong Tuyển tập Tác phẩm của ông, và cũng đáng để trích dẫn ở đây: 'DÙ KHÔNG ĐỦ MẠO MUỘI ĐỂ HY VỌNG CÓ THỂ BẮT CHƯỚC ĐƯỢC SỰ HÀI HƯỚC DỒI DÀO, SỰ TẾ NHỊ CẢM ĐỘNG, VÀ CHÂN LÝ ĐÁNG KHÂM PHỤC LUÔN PHỦ TRÙM TRONG CÁC TÁC PHẨM CỦA NGƯỜI BẠN TÀI NĂNG CỦA TÔI,' Ngài Walter viết, 'TÔI CẢM THẤY RẰNG MÌNH CŨNG CÓ THỂ CỐ GẮNG LÀM MỘT ĐIỀU TƯƠNG TỰ CHO ĐẤT NƯỚC CỦA MÌNH NHƯ NHỮNG GÌ MÀ CÔ EDGEWORTH ĐÃ THÀNH CÔNG RỰC RỠ CHO IRELAND.'

Trong cuốn MEMOIRS của cô Edgeworth có một đoạn kể rất hay về sự bùng nổ cảm xúc bất ngờ của cô khi đoạn văn này, vốn quá đỗi bất ngờ và khiến cô xúc động sâu sắc, được một người chị em đọc lên vào lúc Maria đang yếu sức và đang hồi phục sau cơn bệnh tại Edgeworthstown.

Hôm đó, chủ nhà đã đưa chúng tôi đi một chuyến bằng xe ngựa kéo, một trải nghiệm tuyệt vời và thú vị, để ngắm nhìn một phần của vùng quê này. Chúng tôi lao đi qua những cơn bão và nắng hửng, qua những cánh đồng hoang và cánh đồng rộng mở, rồi qua những ngôi làng và những nhà thờ nhỏ, qua những trang trại nơi đàn heo đứng chực bên cửa chờ được cho ăn, qua những ngôi nhà tranh xinh xắn gọn gàng. Ánh sáng đến rồi đi; khi màn sương tan, chúng tôi có thể nhìn thấy những sắc màu tuyệt đẹp, sắc xanh, những tia sáng ngọt ngào rực rỡ trên những đồng cỏ, nhảy múa trên những bụi hoa meadow-sweet và bụi cơm cháy; cuối cùng chúng tôi đến những trảng rừng đáng yêu của Carriglass. Với tôi, dường như chúng tôi đã đặt chân đến một khu rừng mê hoặc giữa đám bụi thường xuân xanh mướt ngọt ngào, những cây mùa hè đang nở hoa, những cây sồi và sung dâu từ ngàn xưa.

Một chú sóc đang lao nhanh lên những cành cây dẻ gai xòe rộng tuyệt đẹp, cả một đàn thỏ với những chiếc đuôi bạc lấp lóe đang phóng vụt vào bụi rậm; những cánh chim nhạn, chim két, bướm công, chuồn chuồn đang bay lượn, một sức sống rừng già mạnh mẽ đang hiện hữu trong khung cảnh hoang sơ nhưng có trật tự đáng yêu này.

Khu vườn nhà bếp rộng lớn kiểu Ireland thuộc về ngôi nhà này, với bức tường dài bảy dặm, cũng không khác gì một phần trong truyện cổ tích. Chủ nhân của nó, ông Lefroy, kể với tôi rằng cô Edgeworth thường xuyên đến đây. Cô là bạn thân của Thẩm phán Lefroy. Khi còn là một cậu bé, ông nhớ cô thường đánh xe đến nhà và chạy vội qua những cánh cửa phòng khách lớn để chào đón vị Thẩm phán.

Cô Edgeworth chắc chắn đã sống trong một không gian tuyệt vời, và cùng với Sophia Western, hẳn cô đã đi dọc theo con đường của cuộc đời được báo hiệu bởi những điều ngọt ngào nhất, bởi tiếng chim hót, bởi ánh vàng rạng rỡ của những đóa mao lương, bởi những cái bóng biến đổi của những hàng cây tuyệt đẹp nơi lũ bò đang nhẹ nhàng bước trên cỏ. Tiếng Anh dường như không hẳn là ngôn ngữ để viết về Ireland, với những kỳ quan thiên nhiên hoang sơ của nó. Những mô tả của Madame de Sevigne về những cánh rừng của bà chợt hiện về trong tâm trí tôi. Đó không phải là một nơi mê hoặc lòng người bởi vẻ đẹp hữu hình, trần tục như nước Ý; cũng không giống như ở nước Anh, nơi có hàng ngàn mối liên kết gắn liền với mọi cảnh vật và khía cạnh—Ireland đối với tôi dường như chứa đựng một vẻ quyến rũ độc đáo và vô cùng phi cá nhân, thứ mà hoàn toàn không thể viết thành lời.

Suốt buổi tối đó chúng tôi ngồi trò chuyện với chủ nhà quanh đống lửa (vì trời đủ lạnh để cần một đống lửa), và tôi nhớ rằng trong MEMOIRS của cô Edgeworth có mô tả cảnh tuyết phủ trên mặt đất và trên vùng đất này khi gia đình trở về vào tháng Sáu để tiếp quản Edgeworthstown.

Khi tôi thổi tắt nến trong căn phòng dành cho khách rộng rãi, tôi tự hỏi mình muốn gặp ai trong số những người từng ở đây đứng giữa căn phòng. Phải thú thực là nghĩ đến người đẹp Honora khiến tôi thấy hoảng sợ, và nếu Miss Seward bước vào với chuỗi ngọc trai và bộ váy satin, chắc tôi đã bỏ chạy giữ lấy mạng mình rồi. Khi nằm đó thử nghiệm cảm xúc của chính mình, tôi nhận ra rằng rốt cuộc, những con người tự nhiên, giản dị không làm ta sợ hãi dù họ đã chết hay còn sống. Nghĩ về họ luôn mang lại cảm giác dễ chịu; chính những con người giả tạo, những người khi thế này, khi thế khác, luôn tự tạo dựng bản thân dựa trên những điểm yếu và thị hiếu của những người xung quanh, mới là những người thực sự đáng sợ.

Bóng cánh chim lướt qua cửa sổ phòng ngủ của tôi, và sáng hôm sau khi tôi tỉnh dậy thì trời đang nắng rực rỡ. Tôi có thể thấy lũ bò lút chân trong cỏ dưới những cây táo gai. Sau bữa sáng, chúng tôi đi ra ngoài khuôn viên và qua một khung cửa vòm để vào khu vườn nhà bếp. Nơi này có thể là một góc nào đó của nước Ý hay miền Nam nước Pháp; tòa tháp vuông của kho thóc nổi bật trên nền trời xanh, những bức tường xám treo đầy những cây ăn quả trĩu cành, lũ bồ câu đang bay lượn và vỗ cánh, những người làm vườn đang làm việc, ngay cả rau củ cũng mọc lên sum suê đầy chất thơ và được viền bằng những dải hoa păng-xê tím dày đặc; băng qua sân, chúng tôi đi vào con đường làng, cũng ngăn nắp và quét vôi trắng sạch sẽ. Bầu không khí trong trẻo dịu nhẹ biến mọi thứ thành những bức tranh, những tác phẩm của Turner, của Titian. Một cậu bé trông như tranh Murillo, với đôi mắt sẫm màu, đang dựa vào tường, cùng cái bóng của mình, dõi theo chúng tôi đi qua; những bà lão kỳ lạ, với khăn trùm đầu, đang bước ra từ nhà mình. Chúng tôi đi ngang qua Bưu điện, những cửa hàng trong làng, với tên chủ quán, nhà Monaghan và Gerahty, những cái tên mà chúng tôi lại bắt gặp trong các tiểu thuyết của cô Edgeworth. Chúng tôi nghe họ thảo luận chuyện chính trị địa phương ngay tại quầy với sự sắc sảo và trực diện khiến tôi rất ấn tượng. Chúng tôi đi ngang qua nhà trọ, nơi cũng không thiếu những câu chuyện lịch sử—một tòa nhà dài, thấp do ông và cô Edgeworth xây dựng làm trường học, nơi những Sandford và Merton thời đó được nuôi dạy cùng nhau: một kiểu tiền thân của các trường Trung học hiện nay. Như chúng ta đã biết, ông Edgeworth chính là tinh thần của sự tiến bộ, mặc dù thử nghiệm của ông không thành công vào thời điểm đó. Ở cuối con đường làng, nơi hai ngả đường chia tách, chúng tôi chú ý thấy một khoảng trống trên con đường sạch đẹp—một đống đổ nát trong khu vườn. Một túp lều xiêu vẹo, và phía sau túp lều là một nhà kho đang sụp đổ, trên mái tranh của nó một con gà mái đang cục tác và bới đất. Những túp lều này ông Edgeworth đã phải khó khăn lắm mới mua được và ra lệnh phá bỏ vì không phù hợp cho con người ở. Các kế hoạch đã được xem xét, lệnh xây những túp lều mới thay thế đã được ban ra, những ngôi nhà sẽ được cho các người thuê cũ thuê lại với giá cũ, nhưng người cư ngụ cuối cùng nhất quyết không chịu rời đi; chúng tôi thấy một bà lão trùm khăn đang chậm rãi băng qua đường, tay xách thùng lấy nước; không lời đe dọa hay dụ dỗ nào lay chuyển được bà, ngay cả khi nhìn thấy một ngôi nhà nhỏ gọn gàng, được quét vôi trắng và sơn phết, sẵn sàng chờ bà dọn vào. Giá thuê hiện tại của bà là 10 xu một tuần, ông Edgeworth kể với tôi, và bà đã cho một gia đình đông người thuê lại cái nhà kho đổ nát đó với giá 1 shilling 4 xu. Việc cho thuê lại này đã bị cưỡng chế chấm dứt, nhưng bà chủ nhà vẫn cứ ở đó, và bà sẽ ở đó cho đến khi mái nhà đổ ụp xuống đầu mình. Người đàn bà lão ấy bước đi dưới ánh nắng, một dáng hình khắc khổ, cổ kính xách thùng nước ra suối, thách thức mọi quy luật của sự tiến bộ, kinh tế chính trị và văn minh bằng sự yếu ớt và kiên định của mình.

Hầu hết những người phụ nữ đều ra cửa xem chúng tôi đi ngang qua. Họ đều trông già như những ngọn đồi—vài người cúi chào, những người khác giơ tay lên ban phước. Từ một túp lều xa hơn trên con đường, một sinh vật già nua, nhút nhát bước ra, trông như một bó cỏ khô, đi chân trần trên đôi chân gầy guộc. Bà tiến lại gần với một nhúm thuốc lá hít, và bắt tay chúng tôi; bà thuộc gia đình của người đàn ông từng cứu Edgeworthstown khỏi bị quân nổi dậy phá hủy. "Đâu phải cha bà ấy," bà lão Peggy nói, "chính là ông nội bà ấy đã làm việc đó!" Bà giải thích như vậy, nhưng thật khó tin rằng một sinh vật già, già ơi là già như vậy lại từng có ông nội trong ký ức của con người.

Đất của giáo xứ nằm phía ngoài ngôi làng. Chúng kéo dài đến tận nhà thờ trên một cao nguyên, từ đó vào một ngày đẹp trời, bạn có thể nhìn thấy những ngọn đồi Wicklow, và ánh sáng thay đổi tuyệt đẹp của phong cảnh. Những gì còn sót lại của hàng ghế lớn dành riêng cho gia đình Edgeworth, với mái gỗ chạm khắc, vẫn là một nét đặc trưng trong nhà thờ trơ trọi nơi mà biết bao thứ đã bị cuốn đi. Tên của những người cha được khắc trên những bức tường cung thánh, và vài huy chương của những người con gái và chị em cũng vậy. Trong nghĩa trang, giữa những bụi cơm cháy xanh tươi và đám cỏ mọc cao, là tượng đài vuông được dựng lên để tưởng nhớ ông Edgeworth và gia đình; và khi chúng tôi đứng đó, nơi tĩnh lặng này thỉnh thoảng lại có những cánh chim nhạn bay qua, với đôi cánh hình trăng khuyết đập nhịp nhàng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.