Giai đoạn giữa nhà Minh do ba vị hoàng đế Thành Hóa, Hoằng Trì và Chính Đức cai trị. Năng lực cá nhân của ba vị hoàng đế này đều vô cùng hạn chế, không có thành tựu gì lớn trong chính trị, cuộc đời ngắn ngủi của họ đều bị hậu phi, mẹ ruột, hoạn quan hoặc đại thần kiểm soát. Ba vị hoàng đế có một điểm chung: đều lên ngôi trước tuổi trưởng thành, tức là chưa đủ 18 tuổi đã lên ngôi, và chưa đến 40 tuổi đã qua đời. Nhưng nhờ vị trí hoàng quyền tối cao, ba vị hoàng đế này vẫn có sức ảnh hưởng rất lớn đối thân phẩm nghệ thuật.
Mối tình lệch lạc thời Thành Hóa
Hoàng đế Thành Hóa lên ngôi năm 17 tuổi, qua đời khi chưa đầy 40 tuổi (thiếu ba tháng). Ông là vị hoàng đế sống thọ nhất trong ba triều đại Thành, Hoằng, Chính. Thanh hoa Thành Hóa nổi tiếng với vẻ thanh nhã. So với thanh hoa Vĩnh Tuyên nổi tiếng với vẻ đậm đà, tại sao Thành Hóa lại thay đổi phong cách? Điều này phải bắt đầu từ thân thế của ông.
Thuở thiếu thời, hoàng đế Thành Hóa đã trải qua hai biến cố lớn. Lần đầu tiên là sự biến Thổ Mộc Bảo, cha ông là Chính Tông bị người Ngõa Lạt bắt làm tù binh; lần thứ hai là sự biến Đoạt Môn, cha ông lại được phục vị làm hoàng đế. Cứ như vậy, ông đã trải qua quá trình từ thái tử bị phế làm thân vương, rồi lại được lập làm thái tử. Lúc thì nói ngươi là người kế nhiệm, lúc thì nói ngươi không phải, lúc lại bảo ngươi là, cứ day đi giật lại như vậy. Ông đã trải qua tuổi thơ trong cảnh đao kiếm gươm giáo, bất cứ lúc nào cũng đối mặt với nguy hiểm tính mạng.
Do đó, tâm lý của Thành Hóa từ nhỏ đã có bệnh lý, thông thường gọi là sợ mất mật, ví dụ như ông bị tật nói lắp nặng, phản ứng cũng khá chậm chạp. Tương truyền cha ông vô cùng do dự trong vấn đề lập thái tử, không biết có nên để ông kế nhiệm hay không. Bên cạnh Thành Hóa có một nhân vật vô cùng quan trọng đã ảnh hưởng đến cả cuộc đời ông, đó chính là cung nữ họ Vạn. Cung nữ này bắt đầu hầu hạ Thành Hóa từ năm 19 tuổi, bồng bế, bầu bạn, an ủi ông, tính ra chính là bảo mẫu kiêm người giám sát bên mình ông. Khi đó, sự tiếp xúc của ông với mẹ ruột còn không bằng sự gần gũi với Vạn thị, có thể nói bảo mẫu là người gần gũi ông nhất.
Vì trải qua nhiều tai họa lớn liên tiếp, tuổi thơ của Thành Hóa cực kỳ thiếu cảm giác an toàn, rất cần phụ thuộc vào Vạn thị, từ đó sinh ra vấn đề tâm lý to lớn. Năm Thành Hóa 17 tuổi lên ngôi, liền lập Vạn thị lớn hơn mình 19 tuổi (có thuyết nói là 17 tuổi) làm Quý phi. Rõ ràng, Thành Hóa là một người có hội chứng vướng bận hình bóng người mẹ (complex mẹ). Trong "Minh sử - Vạn quý phi truyện" chép rằng: "Đế mỗi du hạnh, phi nhung phục tiền khu." Chín chữ này đã tiết lộ những thông tin gì? Một là, mỗi lần hoàng đế đi dạo, Vạn quý phi đều đi theo, cho thấy sự phụ thuộc của hoàng đế. Hai là, Vạn quý phi chăm sóc chu đáo mọi bề, đi ở phía trước, thể hiện thân phận của bà. Ba là, nhung phục chính là trang phục quân đội, cho thấy cá tính vô cùng kiên cường của Vạn quý phi.
Sách sử ghi chép Vạn quý phi là một người rất độc ác, nhưng đồng thời cũng là người có ý chí vô cùng kiên định, nếu không thì bà không thể bảo vệ được vị hoàng đế thuở nhỏ. Từ nhỏ đến khi lên ngôi, mười mấy năm nay là do Vạn phi mang lại cho ông sự bảo vệ toàn diện, cho nên ông phụ thuộc vào Vạn phi cũng là điều đương nhiên.
Khi Vạn quý phi có quyền lực trong tay, bà bắt đầu cấu kết với hoạn quan, hãm hại từng phi tần có khả năng mang thai con của hoàng đế. Hễ mang thai là bà tìm cách hãm hại, quyết không để đứa trẻ sinh ra. Vị hoàng hậu đầu tiên của hoàng đế Thành Hóa là Ôn thị (ghi chú: thực tế là Ôn thị/Ngô thị), kết hôn 32 ngày đã bị Vạn quý phi hạ bệ. Bà là Quý phi, người ta là Hoàng hậu, địa vị của Hoàng hậu vốn cao hơn bà chứ! Thế nhưng chỉ 32 ngày Hoàng hậu đã bị phế truất, đủ thấy quyền thế của Vạn quý phi lớn đến nhường nào.
Vạn quý phi đã từng sinh con chưa? Từng sinh rồi. Bà từng sinh một hoàng tử, sống khoảng 1 tuổi thì chết. Trong khoảng thời gian dài 10 năm sau đó, bà không sinh thêm lần nào nữa. Bạn thử nghĩ xem, bà lớn hơn hoàng đế tới 19 tuổi, xét về mặt sinh lý thì bà ở thế bất lợi. Thế nhưng, bà đã kiểm soát thành công cục diện toàn bộ hậu cung, bất kỳ phi tần nào cũng không thể sinh con với hoàng đế, hễ mang thai là nếu không sẩy thai thì mẹ con cùng bỏ mạng.
Trong mười năm chấp chính, Thành Hóa đã không còn ý chí của một nhà cầm quyền. Các đại thần trong triều cũng vô cùng lo lắng vì hoàng đế lâu ngày không có hoàng tử nối dõi. Triều đại muốn duy trì thì hoàng đế nhất định phải có con, không có con trai là việc lớn hàng đầu. Thế là các quan lại ở kinh sư và các địa phương lần lượt dâng sớ, yêu cầu hoàng đế rời xa Vạn thị, cố gắng tiếp cận các phi tần khác để sinh con.
Lúc này Thành Hóa lại rất thú vị, ông đáp lại rất hiện đại, ông nói: "Việc này là chuyện riêng của trẫm", đây là việc riêng của ta, không liên quan gì đến đất nước, các ngươi không được quản ta, ta cưới một người phụ nữ lớn hơn ta 19 tuổi là do ta tự nguyện. Cứ như vậy, mọi người cũng đành chịu hết cách, cùng lắm là ở dưới truyền tai nhau mấy chuyện phiếm.
Cha con nhận nhau
Hoàng đế Thành Hóa lâu ngày không có con, bản thân ông cũng đau buồn, luôn canh cánh nghĩ về chuyện này. Đến năm Thành Hóa thứ mười một, một tên hoạn quan chải tóc cho ông. Thành Hóa soi gương, thấy mình đã có tóc bạc thì thở dài, nói mình đã già rồi mà vẫn chưa có con trai.
Hoạn quan này tên là Trương Mẫn, lập tức quỳ xuống thưa: "Bệ hạ có con mà." Hoàng đế vô cùng kinh ngạc, vội hỏi nguyên do, Trương Mẫn liền bẩm báo với hoàng đế: "Sáu năm trước ngài từng sủng hạnh một vị phi tần, nàng đã sinh hạ hoàng tử, hiện đang giấu ở hậu cung, hoàng đế có muốn gặp một lần không?"
Hoàng đế nào mà không muốn chứ? Lập tức biến thành việc lớn hàng đầu quốc gia. Lúc đó lệnh truyền xuống, hoàng đế lập tức muốn đến chỗ phi tần này.
Vị phi tần mang thai này họ Kỷ, người dân tộc Dao. Về phân đoạn này, sách sử có miêu tả vô cùng đặc sắc. Trong "Minh sử - Kỷ thái hậu truyện" chép: "Phi bão hoàng tử khấp viết: 'Nhi khứ, ngô bất đắc sinh, nhi kiến hoàng bào hữu tu giả, tức nhi phụ dã.' Y dĩ tiểu phi bào, thừa tiểu dư (xe nhỏ), ủng chí giai hạ, phát phi địa, tẩu đầu đế Hoài. Đế trí chi tất, phủ thị cửu chi, bi hỉ khấp hạ viết: 'Ngã tử dã, loại ngã.'"
Đoạn này miêu tả vô cùng sinh động, chúng ta dùng ngôn ngữ đời thường ngày nay để giải thích lại. Kỷ phi lúc đó nhận được thông báo liền ôm con khóc lớn: "Con ơi, con đi rồi thì mẹ cũng không sống nổi nữa. Con nhìn thấy người nào mặc áo hoàng bào, có râu, đó chính là bố con đấy." Vị hoàng tử này chính là Hoằng Trì hoàng đế sau này, khi đó còn là một đứa trẻ, mặc bộ tiểu hồng bào (áo đỏ nhỏ), ngồi trên một chiếc kiệu nhỏ, được mọi người tung hô vây quanh đi đến tận thềm. Do từ khi sinh ra chưa từng cắt tóc nên mái tóc đã quét xuống đất.
Hoàng đế Thành Hóa vừa nhìn thấy, xúc động vô cùng, lập tức bồng cậu bé lên, đặt lên đùi, vừa xoa vừa ngắm, rồi bi hỉ đan xen, vừa khóc vừa nói: "Đây là con ta, giống ta quá." Đoạn này đủ sức cấu thành một bộ phim truyền hình, mà phim truyền hình cũng chưa chắc quay được đoạn nào đặc sắc đến thế.
Sau khi cha con Thành Hóa nhận nhau, Vạn quý phi tức giận lồng lộn. Một tháng sau, Kỷ thị đã bị đầu độc chết. Năm tháng sau, Thành Hóa lập hoàng tử này làm Thái tử. Còn quên nói một điều, vị hoạn quan kia một tháng sau cũng tự sát, bởi vì tin tức do ông thông báo đã khiến ông đối mặt với áp lực từ Vạn quý phi, chỉ đành chọn cái chết. Hoạn quan này tên là Trương Mẫn, nghĩa khí ngút trời.
Từ những sự kiện này có thể thấy, hoàng đế Thành Hóa là một người vô cùng yếu đuối. Mà thời kỳ Vĩnh Tuyên, từ nhân vật cho đến sự vật, từ hình thức cho đến nội dung, tất cả đều ở trạng thái mãnh liệt. Cái gọi là vật cực tất phản, đến thời hoàng đế Thành Hóa, ông lại không có hứng thú với những thứ mãnh liệt nữa, ngược lại vô cùng hứng thú với những thứ thưa thớt, yếu đuối. Điểm này cũng ảnh hưởng đến đồ sứ.
Bình thanh hoa nhỏ thời Thành Hóa
Những năm đầu, tôi đi dạo ở Thẩm Dương Đạo, Thiên Tân, có một lần tình cờ gặp người quen cũ. Anh ta ôm một cái bình nhỏ chạy tới chỗ tôi: "Mã tiên sinh, ngài xem giúp tôi món đồ này với, tôi thật sự không tài nào hiểu nổi, đây là cái gì vậy?"
Tôi vừa nhìn, đầu óc bỗng "ong" lên một tiếng, hóa ra là một chiếc bình thanh hoa đời Thành Hóa, hoa văn vẽ vô cùng nhạt nhẽo, cỏ vẽ yếu ớt. Tôi thầm nghĩ: Sao mình không nhanh chân chộp lấy chiếc bình này sớm hơn chứ? Tôi liền nói: "Đây là một cái bình nhỏ đời Thành Hóa."
Anh ta hỏi: "Thật thế ạ?"
Tôi đáp: "Chắc chắn là thật."
Anh ta hỏi: "Sao lại là đồ Thành Hóa được nhỉ? Quan di (quan diêu) thời Thành Hóa sao lại vẽ nhạt thế này?"
Tôi bảo: "Đó chính là một đặc điểm của nó."
Nói đến đây thì chuyện này rất dễ hiểu, nhưng 20 năm trước mà nói chuyện này, thì rất nhiều khi người ta không thể hiểu nổi. Sau đó tôi hỏi: "Món này bao nhiêu tiền?"
Anh ta đáp: "Đắt lắm đấy, tốn tận 300 tệ cơ."
Tôi nói: "Hay là thêm chút tiền, bán lại cho tôi nhé?"
Anh ta bảo: "Thế thì không được, không được đâu." Thế là anh ta cầm đồ đi mất.
Sự việc ấy trôi qua đã lâu, 10 năm sau tôi lại gặp lại anh ta. Tôi hỏi: "Cái bình nhỏ dạo trước của anh còn không?"
Anh ta ngẩn ra hỏi: "Bình nhỏ nào cơ?"
Tôi nói: "Cái bình thanh hoa đời Thành Hóa của anh ấy."
Anh ta tiếc nuối: "Ái chà, tôi vì ham chút lợi nhỏ nên bán mất rồi."
Tôi hỏi: "Anh bán được bao nhiêu tiền?"
Anh ta đáp: "Tôi bán được 30 vạn."
Nhìn từ góc độ ngày nay, anh ta đúng là kẻ vì ham chút lợi nhỏ. Nếu chiếc bình nhỏ đó được giữ đến ngày nay, có lẽ trị giá khoảng 20 triệu nhân dân tệ.
Họa tiết nhân vật thời Thành Hóa
Họa tiết nhân vật trên đồ sứ Thành Hóa có đặc điểm vô cùng rõ rệt, trước đây từng có câu nói là "Thành Hóa nhất kiện y" (Thành Hóa một bộ áo), tức là nhân vật được vẽ trên đồ sứ Thành Hóa chỉ ở trần mặc một chiếc áo. Khác với nhân vật ở các thời kỳ sau, trang phục vẽ còn có độ cảm giác lớp lang. Ở trần mặc áo, người miền Bắc gọi là "sơi ống". Trước đây người miền Bắc gọi việc cưỡi ngựa không yên là "sản kỵ"; còn việc để trần lưng mặc áo thì gọi là "sản xuyên".
"Thành Hóa nhất kiện y" trước đây là một tuyệt chiêu, hễ nhìn vào là biết ngay đồ thời Thành Hóa. Vấn đề là ngày nay tuyệt chiêu này cả thế giới đều biết rồi, thế thì rắc rối to, những kẻ làm giả cũng biết đường mà vẽ đúng "một bộ áo".
Trên đồ sứ Thành Hóa xuất hiện rất nhiều các loại bát vẽ hoa văn trẻ em nô đùa (anh hý văn), đặc biệt là vào thời kỳ hậu Thành Hóa. Loại bát vẽ anh hý văn này thực ra do thời kỳ Tuyên Đức sáng tạo ra đầu tiên, nhưng thời Tuyên Đức không coi đó là sản phẩm chủ lực. Đến thời Thành Hóa, bát vẽ anh hý văn đã trở thành một sản phẩm vô cùng chủ chốt, rõ ràng có mối quan hệ rất lớn với tâm lý khát khao con cái của Thành Hóa. Kể từ khi nhận lại Hoằng Trì và lập Thái tử xong, Thành Hóa sinh thêm 17 người con nữa, đủ thấy sự kiểm soát trước đó nghiêm ngặt cỡ nào, suốt 10 năm không sinh nổi một mụn con. Sau đó vì sao Vạn quý phi lại đồng ý cho ông sinh con? Đoán chừng bà nghĩ thế này: Dù sao gạo đã nấu thành cơm, chi bằng cứ để ông ta sinh nhiều vào, để bọn chúng tự tranh giành lẫn nhau.
Giám bảo
Có một năm, tôi thay mặt cho một nhà đấu giá đi giám định các vật phẩm đấu giá. Có một loạt đồ vật mà họ cho rằng không đủ tiêu chuẩn đưa lên sàn đấu giá, định trả về, bèn nhờ tôi xem giúp. Tôi xem trọn một ngày, cuối cùng còn lại mấy chiếc hộp. Có một chiếc hộp vừa mở ra là tôi ngẩn ngơ cả người, bèn hỏi họ: "Chiếc bát này sao lại muốn trả về thế?"
Họ đáp: "Món đồ này là đồ Khang Hi phỏng theo thời Thành Hóa, giá đòi hỏi quá cao, tận 4 vạn tệ, ước chừng không đấu giá nổi đâu."
Tôi nói: "Món đồ này chính là đồ bản triều Thành Hóa, tôi lấy cái đầu ra đảm bảo đấy."
Tại sao tôi chỉ liếc mắt một cái là nhận ra ngay? Bởi vì tôi xem quá nhiều rồi. Bề mặt đồ sứ Thành Hóa có một cảm giác rất ngấy, hơi giống như da mặt người bôi quá nhiều dầu mỡ. Cảm giác này đối với tôi mà nói chính là quen tay hay việc. Rất nhiều món đồ sau khi đã trải qua quá trình rèn luyện tôi luyện qua hàng ngàn lần, thì những việc còn lại đều diễn ra trong chớp mắt. Lúc tôi mở nắp hộp hôm đó, thực sự chỉ trong một khoảnh khắc, tôi đã biết đây là món đồ ngàn năm có một. Sau đó chiếc bát Thành Hóa này được bán đấu giá với giá mấy triệu.
Trong giám định phải tìm được một cảm giác cốt lõi, cảm giác này cần phải từ từ thể nghiệm trong quá trình sưu tầm, tôi không thể truyền đạt lại cho bạn được. Đồ sứ Thành Hóa có cảm giác rất ngấy, có cảm giác giống như trên mặt bôi thêm dầu, đây là lời tôi nói; còn bạn phải tự mình cảm nhận thế nào là bôi thêm dầu, lớp dầu đó nhất định là được bôi lên, chứ không phải do bản thân tự tiết ra, phải tìm cho chuẩn xác cảm giác này.
Thanh hoa Hoằng Trì
Hoàng đế Hoằng Trì lên ngôi cùng độ tuổi với cha mình, 17 tuổi, nhưng ông chỉ sống đến năm 35 tuổi. Thành Hóa và Hoằng Trì có rất nhiều điểm tương thông về mặt tâm lý và thể chất, đều khá yếu ớt. Hoằng Trì là một người bẩm sinh vô cùng nhát gan, ông có đôi mắt sáng và chòm râu thưa thớt, điều này có tranh vẽ làm bằng chứng.
Vừa rồi đã nói, mẹ của Hoằng Trì là Kỷ thị vốn là người dân tộc thiểu số, người dân tộc Dao. Chúng ta nhìn tranh chân dung các hoàng đế nhà Minh, đến thời Hoằng Trì và Chính Đức, liền biến thành một dạng hình dáng gầy nhỏ, không giống với các hoàng đế trước và sau đó, bởi vì họ mang dòng máu của dân tộc thiểu số.
Người phương Tây cho rằng hai vị hoàng đế này giống người miền Nam hơn, quả thực có lý, Kỷ thị đến từ Quảng Tây. Hai triều đại hoàng đế này vì nhân tố huyết thống, nên đặc điểm tính cách của họ cũng ngầm được truyền lại. Ví dụ một dân tộc mãnh liệt, thì con cháu đời sau của họ cũng sẽ rất mãnh liệt; một dân tộc yếu đuối, con cháu đời sau của họ cũng tương đối yếu đuối. Điểm này đại đa số mọi người không thể thay đổi được.
Trái ngược hoàn toàn với cha mình, Hoằng Trì đã cưới vợ trước khi lên ngôi, chính là Trương thị. Ông vừa lên ngôi liền tuyên bố lập Trương thị làm Hoàng hậu, và trong cuộc sống sau này chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Hoàng hậu. Ông vô cùng sủng ái Trương Hoàng hậu, hai người sinh hạ hai trai ba gái trong suốt cuộc đời. Hoằng Trì cả đời không nạp thiếp, ngoại trừ Hoàng hậu ra, không hề phát sinh quan hệ với bất kỳ người phụ nữ nào khác. Theo ghi chép trong chính sử, đây là vị hoàng đế một vợ một chồng duy nhất trong lịch sử đế quốc Trung Hoa.
Tâm lý Hoằng Trì cũng có vấn đề. Lúc gặp lại cha mình, ông đã 5 tuổi, đã có ký ức, nhớ rất rõ ràng. Một tháng sau, mẹ đẻ của ông bị đầu độc chết, điều này khiến tâm hồn ông sinh ra vết thương cực kỳ lớn.
Hoằng Trì sau khi lên ngôi, lập tức tuyên bố người mẹ đã khuất của mình là Hoàng thái hậu, hơn nữa vô cùng nhớ thương bà, phái quan lại đến Quảng Tây tìm kiếm: Tổ tiên chúng ta còn những ai, nhất định phải tìm cho ra. Sau đó những kẻ đến nhận họ hàng với hoàng đế ngày một nhiều, ai cũng nói mình chính là người đó, xuất hiện rất nhiều kẻ mạo danh thay thế, nhưng đều bị vạch trần. Hoằng Trì còn hạ lệnh ở Quảng Tây và kinh sư xây dựng rất nhiều từ đường để tưởng niệm mẹ mình, chăm sóc những từ đường đó với một tâm thái vô cùng thành kính.
Đồ quan diêu thời Hoằng Trì vô cùng hiếm thấy, có liên quan đến sự cần kiệm của ông. Hoằng Trì rất cần kiệm, vô cùng không thích cuộc sống xa hoa. Trong đồ sứ Hoằng Trì, nổi tiếng nhất là đồ sứ men vàng. Những người thích đồ sứ đều biết, hễ nhắc đến tác phẩm đỉnh cao của men vàng, thì đứng đầu phải kể đến men vàng Hoằng Trì.
Đặc điểm lớn nhất của thanh hoa Hoằng Trì là hoa văn lưu bạch (để trống), vẽ không quá dày đặc, không gian để lại tương đối nhiều. Theo thuật ngữ chuyên môn mà nói, chính là "Thành Hoằng bất phân", đồ sứ thời Thành Hóa và Hoằng Trì không dễ phân biệt, đặc điểm rất tương đồng. Ngoại trừ việc trên đồ có đề khoản chữ "Đại Minh Thành Hóa niên chế", "Đại Minh Hoằng Trì niên chế", đây là điểm có thể phân biệt ra, còn nếu không đề khoản thì khó phân biệt. Thực ra vẫn có thể phân biệt được, phân chia rất rõ ràng.
Hoàng đế Chính Đức
Đồ sứ thanh hoa đến thời kỳ Chính Đức, bắt đầu có sự chuyển biến, từ thanh nhã dần trở nên xanh biếc. Hoàng đế Chính Đức là một trong những vị hoàng đế phong trác nhất trong các hoàng đế nhà Minh, có quá nhiều câu chuyện xoay quanh ông.
Chính Đức lên ngôi lúc 14 tuổi, qua đời khi mới 30 tuổi. Ông là vị hoàng đế duy nhất không có con trong nhà Minh, không có hoàng tử, cho nên dòng máu dân tộc thiểu số của các hoàng đế nhà Minh đến đây là chấm dứt. Vị vua kế vị sau đó là Gia Tự (ghi chú: Gia Tĩnh) - em họ của ông, thuộc về một chi phái khác.
Giờ sinh của hoàng đế Chính Đức, sắp xếp theo giờ, ngày, tháng, năm chính là Thân Dậu Tuất Hợi, mệnh lý cực kỳ tốt, gọi là "quán như liên châu" (xâu chuỗi liền mạch). Tương truyền trong các hoàng đế nhà Minh chỉ có Chu Nguyên Chương mới có mệnh lý tốt đến thế, những người khác không ai tốt bằng, thế nên ông vô cùng đắc ý.
Thế nhưng Chính Đức không tuân thủ quy củ, thích nữ sắc, thích luyện võ. Ông cho xây dựng Báo Phòng ở bên ngoài Tây Hoa Môn ở Bắc Kinh, sau đó lại dựng một Tuyên Phủ ở Tuyên Hóa cách xa kinh thành, đều là những nơi chốn để ông tìm hoan mua vui. Chính Đức chuộng võ nghệ, suốt ngày múa đao múa gậy, tự phong mình là "Uy vũ đại tướng quân Chu Thọ", không chịu gọi là hoàng đế, cứ nằng nặc đòi mình là tướng quân. Chu Thọ là cái tên do chính ông tự đặt cho mình, hy vọng bản thân sống trường thọ, nào ngờ lại sống ngắn ngủi đến thế, 30 tuổi đã qua đời. Ông còn tự phong cho mình chức Trấn quốc công, phát cả lương bổng quân đội. Chính Đức việc gì cũng làm, duy chỉ có việc chính nghĩa là không làm.
Hoàng đế Chính Đức chuộng võ, thích dùng vũ lực giải quyết vấn đề. Ông cảm thấy nhà Minh đến thời mình đặc biệt yếu ớt, đánh nhau với phương bắc chưa từng thắng trận lần nào, những lần đánh thắng trận đều là chuyện thời Hồng Vุ (ghi chú: Hồng Vũ), Vĩnh Lạc. Thế nên, ông muốn lấy lại thể diện, ngự giá thân chinh, giao chiến với quân đội Mông Cổ ở phía nam Đại Đồng, Sơn Tây. Lần đó vừa vặn gặp được thiên thời địa lợi nhân hòa, lại gặp lúc hoàng đế trực tiếp xông pha trận mạc, tất cả mọi người cũng đều liều mạng đi theo, lần đó quả thực đã thắng trận, sử sách gọi là "Đại tiẻu Ứng Châu" (ghi chú: Ứng Châu đại tiệp). Suốt cả thế kỷ 16, nhà Minh chỉ thắng được mỗi một trận này.
Thanh hoa phong cách Hồi giáo
Chính Đức kế thừa phía trên từ thời Thành Hoằng, nối tiếp phía dưới đến Gia Vạn, sự biến đổi trong thời kỳ này chính là một điểm trung tâm.
Hoàng đế Chính Đức chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi văn hóa Hồi giáo, cho nên đồ sứ thanh hoa trang trí chữ Ả Rập xuất hiện tập trung với số lượng lớn dưới thời Chính Đức. Ảnh hưởng toàn diện của văn hóa Hồi giáo đối với nhà Minh bắt đầu từ sự ưa chuộng của tầng lớp thượng lưu đầu nhà Minh, trên chuộng dưới theo. Ví dụ như các công thần khai quốc Thường Ngộ Xuân, Mộc Anh, hoạn quan Trịnh Hòa v.v., những đại thần này đều tín nhiệm đạo Hồi.
Đến triều đại Chính Đức, do nhu cầu xuất khẩu, giai đoạn đầu là các quốc gia tín đồ Hồi giáo ở khu vực Đông Nam Á, và sau thời Chính Đức, thanh hoa được bán ồ ạt sang Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha - hai quốc gia này trong thời Trung Cổ đều chịu sự thống trị của người Ả Rập, cho nên vô cùng có hứng thú với đạo Hồi.
Tại sao duy chỉ có triều đại Chính Đức, chữ Ả Rập lại được trực tiếp trang trí lên đồ sứ? Các thời kỳ khác của nhà Minh rất hiếm khi thấy chữ viết được trực tiếp viết lên đồ sứ, thỉnh thoảng mới thấy một hai món, tại sao đến triều đại này lại đặc biệt nhiều? Hầu như hễ nhìn thấy đồ sứ viết chữ Ả Rập, thì đó chính là đồ của triều đại Chính Đức? Lịch sử vẫn cung cấp một số manh mối, giải thích nguyên nhân hình thành của nó.
Năm Chính Đức thứ mười bốn, hoàng đế viết một bài ngự chế thi bình luận các tôn giáo, trong thơ đặc biệt tôn sùng đạo Hồi. Hễ hoàng đế nào lên ngôi cũng đều phải xử lý đống rác rối của triều đại trước. Sau khi hoàng đế Gia Tĩnh lên ngôi, trong chiếu thư có một điều khoản, nói rằng: "Hồi Hồi nhân Vu Vĩnh, xuất nhập Báo Phòng, dẫn dụ cổ hoặc, tình tội thâm trọng, Cẩm Y Vệ nã tống Đô Sát Viện, truy vấn minh bạch, nghị nịch tội danh, tấu thỉnh xử trị." Tức là: Có một người Hồi tộc tên là Vu Vĩnh, lúc đó có thể tự do ra vào đại nội. Người này cổ hoặc hoàng đế, khiến hoàng đế ngày nào cũng không làm việc chính sự. Cho nên ông ta cảm thấy đây cũng là kẻ gây ảnh hưởng không tốt đến hoàng đế.
Tình yêu của Chính Đức
Hoàng đế Chính Đức rất có hứng thú với những người phụ nữ chốn dân gian. Năm Chính Đức thứ mười bốn, ông đến Đại Đồng, dừng chân tại một nơi gọi là Biểu Đầu Quan, buổi tối đều có ca múa chiêu đãi, tiếng hát tiếng múa rộn ràng.
Ông chợt liếc trúng một nữ ca sĩ hát hay múa đẹp. Ông liền bảo với tùy tùng: "Ngươi đi thăm dò xem nàng là ai, tìm cách đưa tới đây."
Tùy tùng lát sau quay lại báo: "Đó là vợ của một nhạc công."
Chính Đức không kiêng kỵ gì, phán rằng: "Là vợ người ta thì cũng chẳng sao cả, ngươi mang nàng ta đến đây cho trẫm."
Thế là thân tín của ông liền tìm nữ ca sĩ đó đến, dâng lên trước mặt hoàng đế. Chính Đức thích mê mẩn. Nữ ca sĩ này tên là gì, người ở đâu, đều không rõ. Trong sử sách chỉ ghi lại một chữ: Lưu. Nàng họ Lưu, các hoạn quan đều gọi nàng là "Nương nương". Trước đây người ta chỉ gọi Hoàng hậu là Nương nương, đủ thấy địa vị của nàng cao đến nhường nào.
Chính Đức cứ dẫn Lưu nương nương đi khắp nơi, cảm thấy nàng rất thú vị. Sử sách không có ghi chép gì về nàng, tôi đoán nàng có lẽ là người dân tộc thiểu số, biết ca múa, chẳng kiêng kỵ gì sất, hoàn toàn trái ngược với tam tòng tứ đức của phụ nữ Hán tộc, cho nên mới mê hoặc được hoàng đế.
Năm Chính Đức thứ mười lục, hoàng đế dẫn Lưu nương nương đến Nam Kinh. Đến nơi, ông hạ một đạo chiếu lệnh kỳ quái nhất trong lịch sử Trung Quốc: Cấm nuôi lợn, cấm giết mổ lợn. Phải biết rằng, thịt lợn là món thịt chính của người miền Nam, còn miền Bắc toàn ăn thịt bò thịt cừu. Chính lệnh quốc gia vừa hạ xuống, cấm nuôi dưỡng, cấm giết mổ, vấn đề ăn thịt của người miền Nam phải giải quyết thế nào?
Có người đoán rằng: Hoàng đế không hạ chiếu sớm, không hạ chiếu muộn, sao cứ vừa dẫn Lưu nương nương đến đây là đột ngột hạ một đạo chiếu lệnh như vậy? Cho nên, đoán chừng Lưu nương nương là người Hồi tộc.
Dã sử ghi chép, Chính Đức có một vị sủng phi theo đạo Hồi, coi như hòn ngọc trong tay, nhưng vị phi tần này là ai thì không rõ. Tra khắp những người có quan hệ tương đối thân thiết với ông, người mà ông thích nhất chính là Lưu nương nương này.
Sách vở ghi chép Lưu nương nương đã đồng hành cùng Chính Đức trải qua khoảng thời gian tươi đẹp nhất trong cuộc đời, chỉ tiếc là sau đó Chính Đức không nên thân, đi câu cá rồi ngã xuống nước, bị nhiễm lạnh. Hồi nhỏ chúng ta hay nói đùa: hắt hơi sổ mũi cảm lạnh. Cứ bị cảm lạnh là hoàng đế ra đi. Hoàng đế Chính Đức cả đời chỉ có hứng thú với hai việc, một là đánh trận, hai là phụ nữ. Rất nhiều món đồ nghệ thuật có khắc chữ Ả Rập mà ông tạo ra, rất có khả năng chính là dùng ngàn vàng đổi lấy nụ cười.
Tại phiên đấu giá của nhà Sotheby's ở New York năm 2005, xuất hiện một chiếc bình vuông thanh hoa chữ Ả Rập thời Chính Đức, những món đồ tương tự trong lịch sử chưa từng được đem ra đấu giá bao giờ, kết quả được bán với giá 1,696 triệu đô la Mỹ, quy đổi ra tiền nhân dân tệ vào khoảng 13,74 triệu tệ.
Chiếc bình nhỏ thanh hoa thời Chính Đức này là một loại đồ sứ trưng bày vô cùng hiếm có, nó có hình vuông. Trong đồ sứ Chính Đức có rất nhiều vật phẩm hình vuông, kiểu dáng tạo hình này có lẽ là sở thích cá nhân của hoàng đế, từ đó ảnh hưởng đến việc nung đốt đồ sứ. Sở thích của hoàng đế không giống người thường, sở thích của người bình thường thường chỉ ảnh hưởng đến bản thân họ, còn sở thích của hoàng đế sẽ ảnh hưởng đến toàn cục, dẫn đến tất cả mọi người đều hùa theo học hỏi.
Thanh hoa giữa thời Minh
Ba triều đại Thành Hóa, Hoằng Trì, Chính Đức nằm đúng vào giai đoạn giữa nhà Minh, mọi vấn đề bên trong hậu cung đều quấy nhiễu hoàng đế. Trải nghiệm của ba người có chút khác biệt, tính cách cũng hoàn toàn khác nhau, nhưng đều có một điểm chung chính là đoản mệnh. Hoàng đế đoản mệnh cực kỳ bất lợi cho việc thống trị triều đình, vừa lên nắm quyền chưa kịp điều chỉnh gì đã qua đời, mỗi người chỉ cai trị hơn chục năm.
Giai đoạn giữa nhà Minh, đất nước không đủ hùng mạnh, cũng không có năng lực đi đánh trận, không thể giống như Vĩnh Lạc hoàng đế sáu lần ngự giá thân chinh, trực tiếp đối kháng với Bắc Nguyên. Vĩnh Lạc hoàng đế mỗi lần xuất chinh đều đặc biệt phấn khởi, nhất định phải đánh thắng rồi mới quay về, cuối cùng chết trên đường xuất chinh trở về. Thế nhưng đến giai đoạn giữa nhà Minh, vấn đề họa biên cương vẫn chưa được giải quyết.
Sự thay đổi của đồ sứ trong thời kỳ này phản ánh rõ rệt sự biến đổi từ thế cường sang thế yếu. Sau này khi nói đến thời Khang Càn của nhà Thanh, trên đồ sứ cũng có thể nhìn thấy sự biến động của quốc vận. Đồ sứ muốn có thành tựu lớn, thì chính trị nhất định phải có hành động lớn trước. Khi đất nước ở thế cường, phẩm nghệ thuật nhất định cũng ở thế cường. Nhưng khi chính trị ở thế yếu, phẩm nghệ thuật cũng có thể hình thành phong cách độc đáo của riêng mình, không nhất thiết cứ thế yếu là không có phong cách nghệ thuật, hoàn toàn vẫn có thể hình thành được. Giống như đồ sứ thanh hoa rất yếu đuối của thời Thành Hóa vậy, đó cũng là một loại phong cách, điều này vô cùng quan trọng trong lịch sử nghệ thuật.
Bài tiếp theo sẽ nói về đồ sứ thanh hoa thời Vãn Minh.