Mọi người Trung Quốc đều biết đến bốn phát minh lớn của Trung Quốc: giấy, thuốc súng, kim chỉ nam và nghề in chữ rời. Nhưng chúng ta có một phát minh còn quan trọng hơn và được sử dụng rộng rãi hơn lại không được xếp vào bốn phát minh lớn, đó chính là đồ sứ. Từ "Trung Quốc" trong tiếng Anh là China, có nghĩa là đồ sứ.
Sự khác biệt giữa đồ gốm và đồ sứ
Trước tiên, chúng ta cần nói về ranh giới giữa gốm và sứ nằm ở đâu. Ranh giới đầu tiên chính là nguyên liệu nung tạo ra chúng. Đồ gốm được nung bằng đất sét, thứ có thể tìm thấy ở khắp mọi nơi. Đào sâu xuống một chút có lẽ sẽ gặp đất sét, miễn là loại đất có độ dính thì đều có thể nung thành đồ gốm. Đồ sứ thì không được như vậy, đồ sứ nhất định phải được nung bằng đất sét sứ. Loại đất sét sứ tốt nhất chính là cao lanh ở Cảnh Đức Trấn.
Ưu thế của đồ sứ
Người Trung Quốc bắt đầu có đồ sứ từ khi nào? Ngay từ triều đại nhà Thương, đồ thanh tựu nguyên thủy đã xuất hiện. Đồ sứ theo đúng nghĩa thực sự được khoa học công nhận nên được sản xuất vào thời Đông Hán, cách ngày nay hai nghìn năm. Vậy, đồ thanh tựu nguyên thủy đã đạt được một số điều kiện khách quan, ví dụ như không hút nước, nhiệt độ kết khối tương đối cao, và sử dụng đất sét sứ. Mặc dù chất lượng đất sét sứ tương đối kém, nhưng đó vẫn là đất sét sứ.
Sự phát triển của đồ sứ là một cống hiến mang tính bước ngoặt của dân tộc Trung Hoa. Đồ sứ có rất nhiều ưu điểm, trước hết là độ bền của nó lớn hơn đồ gốm, trong sản xuất muốn làm thành hình dáng gì thì cơ bản có thể làm thành hình dáng đó. Đương nhiên, việc sản xuất đồ sứ thời kỳ đầu không thể quá theo ý muốn, ví dụ ngày nay chúng ta có thể nung ra những chiếc bình lớn cao 5 mét, nhưng trong quá khứ thì không thể nung được, sẽ bị hạn chế bởi đủ loại điều kiện.
Đồ sứ còn có một ưu điểm lớn hơn nữa, chính là nguyên liệu rẻ. Các loại đồ đựng thời kỳ đầu của Trung Quốc, đặc biệt là đồ đựng do giới quý tộc sử dụng, phần lớn đều được làm bằng đồng, chi phí cực kỳ cao. Vào thời Hán, còn có một loại vật dụng thường dùng của giới quý tộc là đồ sơn mài, chi phí cũng vô cùng cao. Đồ sứ đã thay đổi cục diện này, nguyên liệu của nó chính là đất sét sứ, chi phí giảm đi đáng kể, năng lực cạnh tranh trên thị trường theo đó cũng tăng lên.
Thêm một điểm nữa, đó là tương đối mà nói, có thể tìm thấy nguyên liệu làm đồ sứ ở khắp nơi trên toàn quốc, cho nên trong điều kiện vận chuyển thời cổ đại vô cùng khó khăn, các thợ thủ công có thể mang theo kỹ thuật mà đi. Chỉ cần học được cách nung tạo, là có thể từ nơi này sang nơi khác để triển khai kỹ thuật này, tiến hành nung ở nơi khác, mà không cần phải vận chuyển đồ sứ từ nơi này sang nơi khác. Chi phí vận chuyển thời cổ đại vô cùng đắt đỏ.
Thanh tựu nguyên thủy
Đồ sứ thời kỳ đầu đều là đồ sứ xanh (thanh tử), tại sao vậy? Một lý do rất đơn giản, chính là trong men có chứa nguyên tố sắt, sau khi nung sẽ hiển thị màu xanh, lúc đó không thể loại bỏ màu sắc này. Từ góc độ khoa học mà nói, đồ sứ trắng, đồ sứ xanh và đồ sứ đen thời kỳ đầu đều là một loại đồ sứ, đều được tính là đồ sứ xanh. Hàm lượng sắt càng cao, màu sắc càng sâu, chuyển dần từ xanh lá sang đen; ngược lại, hàm lượng sắt giảm đi, giảm càng sạch sẽ, màu sắc càng trắng.
Khi chúng ta sử dụng đồ sứ ngày nay, thường sẽ phớt lờ rất nhiều cảm xúc tâm lý. Ví dụ chúng ta tham dự một bữa tiệc, mọi người cảm thấy chiếc đĩa rất đẹp, nhưng cũng không có cảm giác gì quá nhiều; cảm giác quan trọng nhất vẫn là hôm nay ăn gì, đúng không? Hôm nay là ăn đại tiệc bào ngư, đại tiệc vi cá, hay là cơm nhà nông? Còn dùng chén đĩa gì thì không phải là điều rất quan trọng nữa. Nhưng loại cảm giác này lại rất quan trọng trong thời cổ đại.
Chúng ta thử tưởng tượng ngày nay có người mời bạn ăn cơm, bộ đồ ăn trên bàn đều có màu đen, bạn sẽ có cảm giác gì? Bưng chiếc bát đen ăn cơm trong lòng cảm thấy tương đối nặng nề. Ngày nay thỉnh thoảng vẫn dùng bộ đồ ăn màu đen, ví dụ như bạn đi ăn một bát mì Udon, các nhà hàng Nhật Bản trên phố đều có, thông thường đều dùng bát đen, bên trong đựng những sợi mì trắng, nhìn rất đẹp. Nhưng đây chỉ là chuyện thỉnh thoảng. Nếu như bạn ngày nào cũng bưng chiếc bát đen ăn cơm, trong lòng sẽ cảm thấy vô cùng nặng nề, bạn cứ nghĩ: mình bị làm sao thế, sao cứ bưng chiếc bát đen ăn cơm mãi thế? Có đúng không?
Cho nên, toàn bộ quá trình sản xuất đồ sứ, thực ra chính là quá trình rũ bỏ bóng tối. Trước tiên phải khiến nó trắng lên, nhất định phải trở nên dễ nhìn. Đây là theo đuổi thẩm mỹ mộc mạc ban đầu nhất của đồ sứ.
Tam Quốc Lục Tấn Nam Bắc triều
Sau thời nhà Hán, đồ sứ bắt đầu phát triển nhanh chóng. Vừa rồi đã nói, vào thời Đông Hán thì đồ sứ theo đúng nghĩa thực sự đã xuất hiện. Đồ gốm nhanh chóng rút khỏi vũ đài lịch sử, đồ sứ nhanh chóng trỗi dậy.
Đồ sứ thời kỳ Tam Quốc và Lục Tấn rất thú vị. Những người kể chuyện ngày xưa thường hay nói một câu, gọi là "đại thế thiên hạ, hợp lâu ắt phân, phân lâu ắt hợp". Sau thời nhà Hán, Trung Quốc rơi vào cục diện chia cắt, Tam Quốc, Lục Tấn và Nam Bắc triều, chỉ có Tây Tấn là xuất hiện sự thống nhất ngắn ngủi, thời gian còn lại đều là chia năm xẻ bảy. Thế nhưng, bối cảnh văn hóa của người Trung Quốc thời kỳ này vô cùng phong phú. Do đất nước ở vào cục diện chia cắt, rất nhiều sĩ phu rất chán ghét hiện thực xã hội, trốn chạy chính trị. Có thể nói, các ngành nghề nghệ thuật khác nhau của Trung Quốc, đều bắt đầu bước vào trạng thái phát triển bùng nổ, nhân tài lớp lớp xuất hiện vào thời kỳ này. Ví dụ như họa sĩ Cố Khải Chi, thư pháp gia Vương Hi Chi, lý luận văn học Lưu Hiếp với tác phẩm "Văn tâm điêu long", thi ca Đào Tiên Mạng. Thơ ca của Đào Uyên Minh đã ảnh hưởng đến thơ Đường, ví dụ như "Hái cúc dưới rào đông, thảnh thơi nhìn núi Nam", mang âm vị rất giống thơ Đường. Nghệ thuật làm vườn của Trung Quốc cũng phát triển bùng nổ vào thời kỳ Ngụy Tấn, các triều đại Đường, Tống, Nguyên, Minh, Thanh sau này, đều có nghệ thuật làm vườn, và đều chịu ảnh hưởng của thời kỳ Ngụy Tấn.
Các sĩ phu thời kỳ Ngụy Tấn phóng khoáng tình ý, họ nhấn mạnh cảm xúc nội tâm, điều này hoàn toàn khác biệt so với thời Tây Hán. Khi kinh tế xã hội phát triển, những thứ mà con người nhấn mạnh đều là những thứ bên ngoài. Ngày nay cũng vậy, hiện nay là một thời kỳ kinh tế phát triển tốc độ cao, số lượng lớn sự vật đều nhấn mạnh vẻ bề ngoài. Ví dụ như yêu cầu đơn giản nhất của chúng ta: nhà cửa phải lớn. Năng lực của tôi có thể ở 100 mét vuông, thì tôi chỉ hòng muốn mua 200 mét vuông. Xe hơi phải nhấn mạnh hình dáng, nhãn hiệu, dung tích xi-lanh, thực ra bạn chỉ là để làm phương tiện đi lại, không nhất thiết phải coi trọng những thứ này.
Mà thời kỳ Ngụy Tấn do kinh tế phát triển chậm chạp, cho nên các sĩ phu quan tâm nhiều hơn đến một loại cảm xúc nội tâm. Người Ngụy Tấn coi thường người nhà Hán, họ không thể coi thường triều đại nhà Đường sau này, đó là do họ không nhìn thấy. Nhưng triều đại nhà Hán ở phía trước thì họ coi thường. Người Ngụy Tấn nói người nhà Hán rằng: Các người ngày ngày cưỡi ngựa đánh trận, đối với tôi mà nói thì không có chút hứng thú nào! Cho nên bạn chú ý mà xem, người Ngụy Tấn đều ngồi xe bò, làm chậm nhịp sống. Mỗi một lần kinh tế Trung Quốc phát triển tốc độ cao, đều sẽ đi kèm với một khoảng thời gian làm chậm nhịp độ, điều này đại khái cũng giống như tình trạng sinh tồn bình thường của chúng ta. Ví dụ như chúng ta đi tham gia một cuộc thi thể thao, sau khi thi xong cũng phải làm chậm lại một lúc, nghỉ ngơi điều dưỡng một thời gian.
Đại diện tiêu biểu cho nhân vật thời kỳ Ngụy Tấn chính là Trúc lâm thất hiền: Kê Khang,Nguyễn Tịch, Sơn Đào, Hướng Tú, Lưu Linh, Vương Nhung,Nguyễn Hàm. Bảy người tụ tập ở vùng Tu Vũ, Hà Nam ngày nay, trong rừng trúc, uống rượu ca vang, suốt ngày nói về những chuyện không đâu vào đâu. Nhưng chính những con người này và đặc trưng của thời đại này, đã khiến cho rất nhiều nghệ thuật của chúng ta đạt tới đỉnh cao. Phong cách, vần điệu, nhịp điệu mà chúng ta nói đến ngày nay, rất nhiều từ vựng đều được sản sinh và ứng dụng rộng rãi vào thời kỳ này. Cảm xúc nội tâm, rất dễ bị con người phớt lờ trong thời kỳ kinh tế phát triển tốc độ cao.
Tạo hình động vật thịnh hành
Người Ngụy Tấn vì chịu đủ nỗi thống khổ chiến tranh thời Tam Quốc, cho nên phải dừng lại để tận hưởng cuộc sống. Vậy đồ sứ thời kỳ này có hình dáng như thế nào? Đồ sứ Trung Quốc vào lúc này vô cùng đặc biệt, thể hiện ở việc có rất nhiều tạo hình động vật xuất hiện. Việc nung tạo đồ sứ có tạo hình động vật như vậy vào thời điểm đó, khó hơn rất nhiều so với việc làm một chiếc bát, chiếc vại tròn thông thường.
Có những tạo hình động vật nào? Ví dụ như tôn hình gấu, bình hình đầu gà, cừu sứ xanh, hồ tử, vân vân. Người Ngụy Tấn đặc biệt thích tạo hình động vật kiểu này, là vì toàn bộ xã hội lúc bấy giờ đều nhấn mạnh cảm xúc nội tâm. Ví dụ cũng là một chiếc bình, làm một chiếc bình đơn giản không phải là được rồi sao? Tại sao lại phải gắn thêm một cái đầu gà? Chính là chịu ảnh hưởng của bối cảnh văn hóa tổng thể xã hội, người Ngụy Tấn cảm thấy như vậy có thi vị. Bình đầu gà đầu Tây Tấn sớm, cái đầu gà đó chỉ là một vật trang trí, hoàn toàn không thông khí, nước không thể chảy ra từ miệng gà, mà phải rót từ phía trên vào. Sau này đến thời Đông Hán, mới biết là có thể đục thông phần miệng gà, để nước có thể chảy ra từ miệng gà. Ngoài bình đầu gà ra, còn có bình đầu cừu, nước sẽ chảy ra từ miệng cừu.
Chúng ta hãy nhận thức lại một lần nữa về "bình". Khái niệm về bình thời kỳ đầu rất rõ ràng, chính là chỗ nào vào thì chỗ đó ra, ví dụ nước rót từ miệng vào, thì cũng phải rót ra từ miệng. Chúng ta có thể thấy, bình thời nhà Hán chính là một hình dáng chiếc lọ, chỗ nào vào thì chỗ nào ra. Mà đến thời kỳ Tam Quốc Lục Tấn, bình dần dần có sự cải tiến, từ từ bắt đầu "vào lớn ra nhỏ", chính là nước đi vào từ miệng, rót ra từ vòi bình.
Hồ tử
Vừa rồi đã nhắc đến hồ tử, hồ tử là cái gì? Thông thường là một cái đầu hổ, há hốc miệng, có mang một cái quai xách. Chúng ta phổ biến giải thích nó là nịch khí, là để hứng nước tiểu, ngày nay khi nằm viện vẫn có những dụng cụ tương tự.
Tôi có một người bạn, anh ấy thích đồ nội thất, không sưu tầm đồ sứ. Hồi đó khi anh ấy đi tìm kiếm đồ nội thất ở khu vực Tô Bắc, tình cờ gặp một nhà có món đồ sứ như vậy, sau khi quay về anh ấy miêu tả với tôi một hồi lâu, nói rằng nhìn món đồ đó rất cũ. Tôi nói: "Đó có lẽ là một cái hồ tử." Anh ấy nói: "Lần sau tôi đi sẽ tìm cách đổi về."
Sau đó anh ấy đi mua đồ nội thất, mua xong liền hỏi người ta rằng: "Cái bô đái này của nhà anh có bán không?" Người ta nói: "Không bán, bán bô đái làm cái gì?" Anh ấy nói: "Tôi đổi với anh nhé, bô đái đổi bô đái, tôi mua cho anh cái mới." Người ta nói: "Không đổi được, đó là thứ để trẻ con nhà tôi đái dầm đấy, trẻ con không nhìn thấy cái này thì ban đêm không tè, sẽ đái dầm." Cuối cùng anh ấy đã mua một chiếc phích nước, lại mua thêm một chiếc ấm đun nước, mang hai chiếc ấm đổi lấy cái ấm kiểu này. Chiếc bô đái này đã dùng rất lâu, mùi rất nặng, sau khi đổi về anh ấy đã dùng dung dịch tẩy rửa 84 ngâm rất lâu. Sau đó anh ấy mang ra cho tôi xem, tôi liền nói với anh ấy rằng: "Món đồ này, trong lịch sử chúng ta đều nói nó là bô đái, thuật ngữ chuyên ngành gọi là nịch khí, nhưng vẫn có tranh cãi. Rất nhiều học giả cho rằng nó không phải dùng để hứng nước tiểu, tại sao vậy? Rất đơn giản, bạn thử nghĩ xem, đây là một cái đầu hổ, lại còn há cái miệng rộng, lúc đưa cho bạn hứng nước tiểu, trong lòng bạn không được thoải mái cho lắm."
Từ góc độ bối cảnh văn hóa mà nói, hồ tử có lẽ không phải là nịch khí. Bạn thử nghĩ xem, ban đêm bạn đang ngái ngủ, người làm mẹ cầm chiếc ấm này ra hứng, bạn cúi đầu nhìn xuống, một con hổ lớn há miệng to, muốn nhét cơ quan quan trọng nhất vào đó, trong lòng nhất định sẽ thắt lại một cái, liền không muốn đi vệ sinh nữa. Bạn không thể vượt qua cửa ải tâm lý này.
Nước ta thời cổ đại có rất nhiều thứ cho đến ngày nay vẫn chưa có định luận, hồ tử thuộc về loại này. Có sách chuyên ngành gọi nó là "thủy khí", chính là dùng để đựng nước, còn cụ thể lúc đó dùng như thế nào, thì không ai nói rõ được, cho đến nay không có bằng chứng, cũng không có ghi chép bằng văn bản, cho nên chỉ có thể suy đoán. Chúng ta đương nhiên hy vọng trong tương lai có cơ hội có thể có văn vật khai quật được, hoặc có chữ viết để chứng minh. Ví dụ như khai quật được một chiếc hồ tử, đồng thời lại có một đoạn ghi chép bằng văn bản, chứng minh lúc đó là để hứng nước tiểu cho hoàng thượng, thế thì được, đã có định luận. Ngày nay không có định luận, đành phải gọi chung nó là hồ tử, nghe cũng rất hay.
Thịnh thế nhà Đường
Thời gian tồn tại của nhà Tùy rất ngắn, sau khi thống nhất Trung Quốc, liền lập tức chuyển giao cho nhà Đường, nhà Đường liền được hưởng lợi. Mối quan hệ giữa nhà Tùy và nhà Đường rất giống với Tần và Hán. Tùy Dạng Đế lúc bấy giờ cho đào Đại vận hà, Tần Tỉ Hoàng xây dựng Vạn lý trường thành, ghi chép trong sử sách trước đây đều là tai họa chồng chất, thây phơi khắp nơi, dân chúng lầm than. Nhưng việc đào Đại vận hà là việc khiến cho toàn bộ đất nước được hưởng lợi, người được hưởng lợi nhiều nhất rõ ràng là nhà Đường. Kinh tế nhà Đường phát triển tốc độ cao, sự phát triển tốc độ cao của khu vực Trung Nguyên, có quan hệ rất lớn với việc đào con kênh này.
Các thời kỳ thịnh thế trong lịch sử, nhà Hán, nhà Đường, nhà Minh, nhà Thanh đều có, nhưng cùng một triều đại mà có đến hai lần thịnh thế, thì chính là nhà Đường, một lần là Trinh Quan chi trị, một lần là Khai Nguyên thịnh thế. Kinh tế nhà Đường vô cùng phát triển, trong thành Trường An có chợ chuyên dụng, lúc đó gọi là Đông thị, Tây thị. Từ vựng "mua sắm" (mãi đông tây) của chúng ta, chính là xuất phát từ đó. Người xưa nói rằng: Ở Đông thị mua cái này cái nọ, ở Tây thị mua cái này cái nọ. Sau đó được giản hóa thành "mua đông, mua tây", cuối cùng chính là "mua sắm". Những từ ngữ chúng ta thường dùng, sau khi truy gốc tìm nguồn, cảm thấy vô cùng thú vị. Ngay từ trong "Mộc Lan từ" cũng có miêu tả: "Đông thị mua tuấn mã, Tây thị mua yên cương, Nam thị mua dây cương, Bắc thị mua roi dài." Ở đây là chỉ phiếm chỉ, không phải nói nơi Mộc Lan ở vừa vặn có bốn cái chợ, cũng không có chuyện mua sắm như thế này: Đông thị mua cân trứng gà, Tây thị mua bó hẹ, Nam thị mua bột mì, Bắc thị mua dầu, rồi đi gói sủi cảo, không có chuyện làm như vậy, rất phiền phức. Nhưng trong văn học thì có thể viết đối ứng như vậy. Lúc thực sự hình thành Đông thị và Tây thị chính là thời nhà Đường, vị trí cụ thể ở trong thành Trường An vô cùng rõ ràng. Đông thị chủ yếu bán hàng xa xỉ, những thứ quý giá; Tây thị bán toàn là bách hóa dùng cho người dân bình thường.
Nam thanh Bắc bạch
Quá trình phát triển của đồ sứ, chính là quá trình theo đuổi từ màu xanh chuyển sang màu trắng. Người xưa khi nung tạo đồ sứ, không ngừng muốn làm cho nó trắng lên. Ngay từ thời Bắc Tề, đã xuất hiện cốc sứ trắng, nhưng những nơi men dày vẫn lấp lánh ánh sáng màu xanh, vô cùng đẹp đẽ, vô cùng hiện đại, chiếc cốc của một nghìn năm trăm năm trước đặt trước mắt bạn, nhìn giống hệt như đồ được sản xuất hiện nay. Sự xuất hiện của đồ sứ trắng, là một nguyên nhân cơ bản nhất để đồ sứ Trung Quốc trở thành bá chủ trên phạm vi thế giới. Sau này bất kể chủng loại đồ sứ nào xuất hiện, đều có liên quan đến đồ sứ trắng.
Đến thời nhà Đường, đồ sứ Trung Quốc hình thành một cục diện đối đầu, hoặc có thể nói là chia năm xẻ bảy. Đây chính là "Nam thanh Bắc bạch". Miền nam Trung Quốc chủ yếu là đồ sứ xanh, miền bắc Trung Quốc chủ yếu là đồ sứ trắng, đây là cục diện tổng thể của đồ sứ thời nhà Đường. Tốc độ phát triển của đồ sứ thời nhà Đường vô cùng nhanh chóng, bởi vì kinh tế thời nhà Đường phát triển tốc độ cao, chính quyền thiếu đồng. Kinh tế vừa phát triển, tài chính trước tiên phải theo kịp, tiền tệ phải theo kịp. Tiền của Trung Quốc là chế độ tính theo trọng lượng, tính theo trọng lượng, đồng đều phải dùng để đúc tiền. Bắt đầu từ việc đúc "Khai Nguyên thông bảo", chính quyền nhiều lần hạ lệnh cấm đồng, không cho phép dùng đồng để chế tạo những thứ khác, quốc gia phải dùng đồng làm tiền, để kinh tế đất nước có thể vận hành tốc độ cao. Lệnh cấm đồng của chính quyền ép buộc đồ sứ phát triển nhanh chóng, trước đây là dùng đồng để làm bát, không cho dùng đồng nữa, đành phải dùng đồ sứ, thế là đồ sứ liền phát triển lên.
"Trà thánh" Lục Vũ thời nhà Đường, ông đã viết cuốn "Trà kinh", câu mở đầu là "Phương nam có cây quý", "cây quý" ở đây chính là chỉ cây chè. Lục Vũ có một sự đánh giá đối với cục diện Nam thanh Bắc bạch của đồ sứ, "Nam thanh" chính là Việt diêu, "Nhanh bạch" chính là Hình diêu, Nam Việt Bắc Hình mà. Ông nói rằng: "Đồ sứ Hình giống như bạc, đồ sứ Việt giống như ngọc, Hình không bằng Việt, thứ nhất; nếu đồ sứ Hình giống như tuyết, thì đồ sứ Việt giống như băng, Hình không bằng Việt, thứ hai; đồ sứ Hình trắng mà màu trà đỏ, đồ sứ Việt xanh mà màu trà xanh, Hình không bằng Việt, thứ ba." Lục Vũ cho rằng do ba nguyên nhân này, mà lò Hình đều không bằng lò Việt. Lục Vũ là người Thiên Môn, Hồ Bắc, ông đứng trên lập trường của người miền Nam, đưa ra một sự phán đoán đối với hai loại đồ sứ. Nếu như Lục Vũ là người miền Bắc, thì ông ấy chắc chắn sẽ nói ngược lại: "Đồ sứ Việt giống như ngọc, đồ sứ Hình giống như bạc, Việt không bằng Hình, thứ nhất." Có đúng không, vẫn nói như vậy mà thôi.
Thực ra hai đại danh diêu là lò Hình và lò Việt, chính là hai đóa hoa kỳ lạ trong lịch sử gốm sứ Trung Quốc, không có cao thấp, thẩm mỹ thú vị và cảnh giới của mỗi chủng loại đều vô cùng cao, có thể coi là sóng vai sánh bước, không thể nói cái nào cao cái nào thấp. Trong thơ ca có rất nhiều miêu tả, ví dụ như bài "Trà âu" của nhà thơ đời Đường Bì Nhật Hưu. Trà âu, chính là bát uống trà. Bì Nhật Hưu viết như thế này: "Người Hình và người Việt, đều có thể chế tạo đồ sứ. Tròn như trăng rụng hồn, nhẹ như phách mây dâng." Người miền Nam và người miền Bắc đều có thể chế tạo đồ sứ, chiếc đồ sứ này giống như vầng trăng, giống như mây bay, chính là đẹp, đều là những lời nói tương đối hư ảo. Nhưng Bì Nhật Hưu vẫn đưa ra một sự đánh giá rất khách quan, nói rằng người miền Nam và người miền Bắc đều có thể nung tạo ra đồ sứ rất tốt.
Nam thanh - Việt diêu
Đồ sứ xanh thời nhà Đường chủ yếu là lò Việt ở miền Nam. Phạm vi của lò Việt chủ yếu chỉ bảy huyện thuộc quyền quản lý hành chính của Việt Châu thời nhà Đường, bao gồm Dư Diêu, Chư Cát, Tiêu Sơn, Thượng Ngu, vân vân. Việc đặt tên đồ sứ thời cổ đại, phần lớn đều lấy khu vực hành chính lúc bấy giờ cộng thêm tên của lò nung để đặt tên, ví dụ đồ sứ do Việt Châu sản xuất thì gọi là lò Việt.
Lục Quy Mông người đời Đường có bài thơ viết về lò Việt, ông nói rằng: "Gió sương chín tháng lò Việt mở, cướp lấy màu xanh ngàn đỉnh về." Miêu tả màu xanh biếc đẹp đẽ của lò Việt. Thực ra, lò Việt thời kỳ đầu sớm nhất có chút hơi ngả vàng, cái màu vàng đó là xanh pha lẫn vàng, có chút giống màu vàng đường của đường đỏ mà chúng ta hay ăn.
Năm xưa tiên sinh Trần Vạn Lý của Cố Cung, vào thập niên 30 của thế kỷ 20 đã mua một chiếc bình rót (chú tử) sứ xanh lò Việt như vậy ở Chiết Giang. Sau đó tiên sinh Trần đã quyên tặng nó cho Cố Cung. Cái gọi là "chú tử" chính là ấm rót, miệng nhỏ. Ấm rót là tên gọi hiện đại, trong ghi chép thời nhà Đường liền gọi là "chú tử", cũng gọi là "thiên đề", lệch sang một bên để xách. Ấm rót được phát triển dần dần từ bình đầu gà, việc làm nó đỡ rườm rà hơn bình đầu gà rất nhiều. Vừa rồi tôi đã nói, khi kinh tế phát triển, rất nhiều thứ liên quan đến cảm xúc nội tâm sẽ phải bỏ bớt đi, nếu không làm sẽ rất phiền phức. Thời gian làm một chiếc bình đầu gà, có lẽ có thể làm ra mười chiếc bình thông thường, nhu cầu kinh tế vừa lớn, thì rất nhiều nơi cảm thấy không quá quan trọng đã bị lược bỏ.
Khi tôi mới thích đồ sứ, nhìn thấy chiếc ấm này ở Cố Cung, cảm thấy đẹp không thể tả xiết, vây quanh tủ trưng bày nhìn rất lâu, đặc biệt thích thú. Tôi vẫn luôn nghĩ: Khi nào mình mới có thể mua được một chiếc ấm thế này nhỉ? Vào cuối thập niên 80 của thế kỷ 20, tôi đi Hồng Kông, nghe ngóng khắp nơi xem có chiếc ấm kiểu này không, nhưng cũng không mua được. Sau đó có một lần tình cờ gặp được chiếc ấm lò Việt đời Ngũ Đại, vòi dài. "Lưu" là gì vậy? Chính là chỉ phần vòi của chiếc ấm trong đồ sứ, thuật ngữ chuyên ngành gọi là "lưu", chảy nước mà. Thời nhà Đường do bị hạn chế bởi kỹ thuật, vòi ấm đều đặc biệt ngắn, cho nên gọi là "ngắn lưu". Đến sau đời Ngũ Đại, vòi ấm mới được làm dài thêm, gọi là "dài lưu". Quy luật này không thể vượt qua. Thời nhà Đường không có lấy một chiếc ấm dài lưu nào, toàn là ngắn lưu, bởi vì chịu sự hạn chế của kỹ thuật, không nung được. Tôi đoán là họ cũng đã thử nung ấm dài lưu, có lẽ cứ nhìn thấy lửa là cái vòi ấm đó liền cong lại, liền sụp xuống, cho nên ấm đời Đường toàn là ngắn lưu.
Lúc đó tôi rất thích ấm rót ngắn lưu, bởi vì đã quen nhìn những chiếc ấm vòi dài rồi, cho nên đối với loại ấm vòi ngắn này cực kỳ có hứng thú. Nhưng lúc đó tìm mãi không thấy, cuối cùng lại đụng phải chiếc ấm dài lưu đời Ngũ Đại. Người bán ấm liền nói rằng: "Ấy chấy, Mã tiên sinh, đừng ôm cây đợi thỏ nữa, gặp được cái gì thì lấy cái đó, tùy duyên đi." Tôi nghĩ cũng đúng, từ góc độ sưu tầm mà nói, rất nhiều khi chính là tin vào cái duyên này, gặp gỡ chính là duyên mà. Thứ bạn theo đuổi đôi khi chỉ là một giấc mơ, bạn không thể theo đuổi được; cứ ôm mãi giấc mơ để theo đuổi là không được, sưu tầm chính là gặp gỡ là duyên, gặp được thứ mình thích thì không nên bỏ lỡ. Thế là tôi đã mua chiếc ấm này, cho đến nay vẫn ở trong tay tôi, có nắp, vô cùng đẹp đẽ. Nghĩ lại lúc đó, giá cả cũng vô cùng rẻ. Trân trọng cơ hội là một điểm rất quan trọng trong sưu tầm, một khi bạn bắt gặp được món đồ, có chút khoảng cách với thứ bạn theo đuổi, nhưng bạn lại thích, lúc này nên trân trọng cơ hội đó.
Phải biết rằng, những chiếc ấm thời kỳ đầu không phải ấm trà, toàn là ấm rượu. Tôi đã xem qua một số buổi triển lãm, họ đem một số ấm rượu đời nhà Đường ra để trưng bày làm bộ trà cụ, như vậy là không đúng. Lúc đó uống trà không dùng loại ấm này, phương thức uống trà của chúng ta ngày nay mãi đến sau triều đại nhà Minh mới được xác lập, phương thức uống trà trước đời Tống Nguyên hoàn toàn khác biệt so với ngày nay, sau này khi nói về trà cụ chúng ta sẽ nói đến những điều này.
Bắc bạch - Hình diêu
Lò Hình nằm trong khu vực quản lý của tỉnh Hà Bắc ngày nay, thời nhà Đường do Hình Châu quản lý, bao gồm mười một huyện. Trong "Quốc sử bổ" của Lý Triệu thời nhà Đường có ghi chép rằng: "Bát sứ trắng Nội Khâu, nghiên đá tía Đoan Khê, thiên hạ sang hèn đều dùng chung." Đồ sứ trắng của lò Hình và nghiên Đoan ở Triệu Khánh, Quảng Đông, vô cùng nổi tiếng, bất kể là người có tiền hay người không có tiền, đều đang sử dụng, có thể thấy sản lượng lúc bấy giờ vô cùng lớn.
Lò Hình có một loại dưới đáy khắc chữ "Doanh", khi tôi mới thích đồ sứ, đã đặc biệt chú ý đến điểm này. "Doanh" có nghĩa là gì? Chính là Đại Doanh khố thời nhà Đường. Đã xem bộ phim truyền hình "Đại Minh cung từ" chưa? Trong di tích Đại Minh cung thời nhà Đường từng xuất hiện những mảnh vỡ, trên đó viết chữ "Doanh", có thể thấy hoàng cung lúc bấy giờ đều đang sử dụng. Đồ sứ trắng lò Hình khắc chữ "Doanh" là đồ sứ ngự dụng của hoàng gia, trong "Cựu Đường thư" có ghi chép rằng: "(Thời kỳ Thiên Bảo nhà Đường) mỗi năm dâng tiến tiền trăm ức, báu vật kể xiết. Nói rằng không phải tô dung chính ngạch, liền đưa vào bách bảo Đại Doanh khố, để cung cấp cho việc yến tiệc tư thưởng của nhân chủ." Thời kỳ Khai Nguyên Thiên Bảo, xưng là "Khai Thiên thịnh thế", quốc khố đều tương đối sung túc. Đại Doanh khố, nói một cách nghiêm ngặt thì không phải là quốc khố, mà là kho tư của hoàng thượng, mỗi năm nơi đây đưa vào rất nhiều tiền bạc cũng như các loại bảo vật. Đồ sứ khắc chữ "Doanh" loại này lúc bấy giờ, cũng được đưa vào Đại Doanh khố. Những món đồ này để hoàng thượng ban thưởng, tặng người. Trong lò Hình còn có đồ sứ trắng mang chữ "Hàn Lâm" chuyên dụng cho Hàn Lâm viện, đều là những chủng loại vô cùng quan trọng trong lò Hình.
Món đồ sứ quan trọng như vậy, lại để cho tôi bắt gặp. Thập niên 80 của thế kỷ 20 khi tôi đi Hồng Kông, có một người lấy ra một chiếc bát trắng, tôi nhìn một cái, dưới đáy viết chữ "Doanh". Trí nhớ của tôi lúc đó tốt hơn bây giờ, chữ "Doanh" đó viết thế nào, tôi nhớ rõ một cách rành mạch. Bây giờ tuổi tác đã lớn, trí nhớ không còn rõ ràng như khi còn trẻ. Sau khi xem xong tôi vô cùng kích động. Nhưng người đó không biết, hỏi rằng: "Chữ Doanh này có ý nghĩa gì thế?" Tôi đương nhiên giả vờ không biết, nói rằng: "Tôi cũng không biết có ý nghĩa gì cả, thích viết cái gì thì viết cái đó chứ sao!"
Lúc trong lòng tôi đập thình thịch, cực kỳ muốn mua món đồ này. Sau đó anh ta liền nói: "Cũng chưa chắc đã là tên người, cái này có tác dụng gì chứ? Một chiếc bát trắng trơn giá bao nhiêu, viết chữ lên thì đáng lẽ phải đắt hơn một chút chứ." Tôi liền nói: "Đắt hơn một chút thì được, đắt hơn nhiều thì không được." Người đó không biết chuyện về Đại Doanh khố, trong "Lịch sử gốm sứ Trung Quốc" có chuyên môn giảng về chuyện chữ "Doanh" này. Nhưng người này không đọc lịch sử gốm sứ, có lẽ cũng đọc rất nhiều sách, toàn là sách tranh, vui lên thì lật qua rồi thôi. Bạn muốn thực sự hiểu về gốm sứ, thì phải hiểu về lịch sử gốm sứ, tôi cảm thấy đây chính là cái lợi của việc đọc sách. Tôi giả vờ không biết, lằng nhằng mãi, cuối cùng đã mua được chiếc bát này với giá rẻ, vừa đi vừa hát trở về Bắc Kinh.
Sưu tầm xét theo một ý nghĩa nào đó, chính là phải có sự chuẩn bị chu đáo để không bị bất trắc, sách phải đọc nhiều lên. Đọc nhiều thêm một chút sách, bạn có thể nhận thêm được một chút lợi ích. Người xưa nói "có chuẩn bị không lo", sưu tầm chính là "có chuẩn bị không lọt", bạn có sự chuẩn bị này, thì món hời sẽ không chạy thoát được. Những người sưu tầm đều thích nhặt của hời, nhưng khi bạn thực sự bắt gặp của hời, kiến thức của bạn sẽ nói cho bạn biết liệu có thể quyết đoán ngay lập tức hay không.
Lò Trường Sa, hoa sứ Lỗ Sơn
Lò Hình và lò Việt, là hai đại quân thống lĩnh đồ sứ thời nhà Đường của Trung Quốc. Ngoài hai đại quân này ra, còn có rất nhiều tiểu đội, ví dụ như lò Trường Sa, còn gọi là lò Đồng Quan, di tích lò nằm ở gần Trường Sa, Hồ Nam ngày nay.
Lò Trường Sa vô cùng quan trọng, nó đã khai mở tiền lệ trang trí dưới men, trang trí chữ viết cho đồ sứ Trung Quốc. Lò Trường Sa có rất nhiều trang trí chữ viết, viết rất nhiều câu tục ngữ thế tục lên đồ sứ, ví dụ như "Nhân nghĩa lễ trí tín". Lại còn có những bài thơ Đường mà chúng ta tra trong "Toàn Đường thi" cũng không tìm thấy, bởi vì lò Trường Sa là lò nung thời nhà Đường, cho nên những bài thơ được viết trên đó đều có thể gọi là thơ Đường. Ví dụ như: "Trên có chim ngàn năm, dưới có người trăm tuổi. Đại Trượng Phu có giấy bút, một đời không cầu người." Nghe cái này giống thơ, mà cũng giống vè, rất thông tục, thể hiện trạng thái sinh sống của con người lúc bấy giờ.
Một loại đồ sứ có tính trang trí vô cùng mạnh mẽ khác thời nhà Đường, gọi là hoa sứ Lỗ Sơn. Ý nghĩa của hoa sứ Lỗ Sơn trong lịch sử gốm sứ Trung Quốc cũng vô cùng trọng đại, di tích lò nằm ở Hà Nam. Trên đó trang trí rất nhiều mảng màu lớn, rõ ràng là được quét lên một cách có chủ ý, có chút giống như tranh trừu tượng hiện đại ngày nay của chúng ta, không mang tính cụ tượng. Lò Trường Sa thường hay vẽ một con chim, vẽ một bông hoa, rất cụ tượng.
Trống hoa của lò Lỗ Sơn vô cùng nổi tiếng. Khi tôi mới thích đồ sứ, cũng đã nghiên cứu trong một thời gian rất dài. Lúc đó tôi không thể tưởng tượng nổi, một chiếc trống sứ lớn thế này đeo trên người thì nặng biết bao, lại rất dễ vỡ, trống yêu ma thì cứ vỗ qua vỗ lại cơ mà, cứ cảm thấy không hợp lý cho lắm, nhưng ghi chép trong sách cổ thì vô cùng rõ ràng.
Trống hoa Lỗ Sơn tương đối hiếm thấy, cho nên khi bạn bắt gặp, bạn thường không thể tin món đồ này là thật.
Tôi đã từng bắt gặp một chiếc, có người vác từ dưới quê lên cho tôi, anh ta không biết đó là cái gì. Chiếc trống yêu này không bọc da, hai đầu thông nhau. Anh ta nói: "Tôi không biết đây là cái gì, món đồ này ở giữa thắt lại, hai đầu to ra, cũng không đựng được nước, cũng không đựng được lương thực, cái gì cũng không làm được, cái này dùng để làm gì?" Tôi đương nhiên giả ngốc nói rằng: "Tôi cũng không biết." Những món đồ chúng ta nhìn thấy ngày nay, có số lượng lớn sách vở có thể tra cứu, phần lớn vẫn có thể đoán ra được. Lúc đó tìm một cuốn sách vô cùng khó khăn, hoàn toàn không tìm nổi. Thông tin luôn là yếu tố đặt lên hàng đầu, không có tin tức, món đồ này đành phải bỏ đi. Tôi liền nói: "Tôi cũng không cần đâu, món đồ này lớn quá, dùng để làm gì chứ?" Người đó nói: "Anh phải tính đến việc tôi vác từ dưới quê lên không dễ dàng gì, anh ít nhiều cũng phải cho tôi chút tiền chứ." Sau đó tôi đã mua nó, cho đến nay vẫn ở trong tay tôi. Sau khi tôi kể chuyện này với rất nhiều người, họ đều không tin, nói rằng sao những món đồ tốt như vậy lại để cho anh bắt gặp chứ? Nhưng sự thật quả thực là đã để tôi bắt gặp, một đời gặp được những chuyện như thế này coi như là một truyền kỳ.
Thời nhà Đường là một triều đại rất đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc, mức độ cởi mở của nó không phải là thứ mà ngày nay có thể tưởng tượng nổi, lúc đó có số lượng lớn giao lưu văn hóa. Giao lưu Trung ngoại vô cùng nhiều, trong thành Trường An đâu đâu cũng là người nước ngoài, có chút giống như ngày nay. Lúc đó người nước ngoài mang đến rất nhiều vật phẩm nước ngoài, giao lưu với người Trung Quốc, từ đó ảnh hưởng đến đồ sứ của Trung Quốc.
Ví dụ như bình đầu phượng quai rồng thời nhà Đường, ngoài khái niệm quai rồng và đầu phượng là của người Trung Quốc ra, thì tạo hình của bình cũng như trang trí nhân vật nổi lên trên thân bình, đều chịu ảnh hưởng của Tây Vực. Món đồ này hiện đang ở Cố Cung, được định là quốc bảo. Nó đã được khai quật từ trước giải phóng, nằm trong tay của một đại cổ ngoán thương (nhà buôn đồ cổ lớn). Sau giải phóng, chính quyền đã thương lượng với nhà buôn đồ cổ này, hy vọng nhường lại chiếc bình này cho đất nước. Nhà buôn đồ cổ tham lam, muốn bán giá cao, nhà nước đương nhiên không vui vì anh ta bán giá cao, anh ta cũng biết điều, nghĩ ngợi một hồi không còn cách nào khác, cuối cùng đành giao cho nhà nước, hiện nay được trưng bày thường xuyên tại Bảo tàng Cố Cung. Chiếc bình đầu phượng quai rồng loại này, tinh xảo thế này có lẽ Cố Cung chỉ có duy nhất món này, sau này rải rác có khai quật thêm một số cái nữa, nhưng đều không tinh xảo bằng món này.
Bí sắc sứ chùa Pháp Môn
Vào cuối thời nhà Đường đã xuất hiện một loại đồ sứ, có ảnh hưởng vô cùng lớn đối với đồ sứ Trung Quốc, gọi là bí sắc sứ. Bí sắc, có nghĩa là màu sắc bí mật, tràn ngập cảm giác thần bí. Trên thực tế, bí sắc sứ được coi là phiên bản cải tiến của lò Việt. Rất nhiều hàng hóa ngày nay đều được cải tiến qua từng thế hệ, lò Việt trong lịch sử cũng không ngừng được cải tiến như vậy. Chúng ta đã từng nói, màu sắc của lò Việt thời kỳ đầu gọi là màu vàng đường, có chút giống màu vàng của đường đỏ. Màu vàng chắc chắn không đẹp bằng màu xanh, thế là nó cứ chầm chậm chuyển dịch sang màu xanh, muốn theo đuổi màu xanh này. Màu sắc của bí sắc sứ vô cùng xanh biếc.
Cho đến nay, nơi phát hiện rõ ràng bí sắc sứ chính là chùa Pháp Môn ở Thiểm Tây. Vật phẩm của chùa Pháp Môn đưa vào kho đều có sổ sách, trên đó ghi rõ "bí sắc sứ" bao nhiêu chiếc. Chính vì có lô đồ vật này của chùa Pháp Môn được khai quật, mới vén mở được tấm màn bí mật về bí sắc sứ đã được truyền tụng hơn một nghìn năm của chúng ta. Hóa ra trước đây không ai biết "bí sắc" rốt cuộc là màu gì, nó là một màu sắc bí mật, là một màu sắc mà bạn đừng hòng nhìn thấy.
Chùa Pháp Môn nằm ở trấn Pháp Môn, Phù Phong, Thiểm Tây, do Đường Cao Tổ Lý Uyên đặt tên, trong chùa thờ phụng Phật thủ xá-lợi. Xá-lợi này là báu vật chí bảo của Phật giáo, được đựng trong bảy lớp hộp lồng vào nhau, cái này lồng cái kia, chiếc hộp ở trong cùng đựng xá-lợi. Bởi vì tháp của chùa Pháp Môn bỗng nhiên sụp đổ, nhà nước trong lúc khai quật mang tính cứu hộ, đã phát hiện ra một địa cung dưới tháp. Địa cung này từ khi chôn cất xong cho đến khi được phát hiện, hoàn toàn không có bất kỳ ai quấy rầy, đã được chôn cất một nghìn một trăm mười ba năm. Tất cả vật phẩm đều là được chôn cất vào thời điểm đó, chữ viết ghi chép vô cùng rõ ràng, tổng cộng khai quật được 2499 kiện văn vật. Trong đó, cống hiến lớn nhất đối với giới gốm sứ Trung Quốc, chính là làm rõ được hình dáng của bí sắc sứ trông như thế nào. Chính vì sự xuất hiện của bí sắc sứ chùa Pháp Môn, mà rất nhiều chuyện trong dân gian trước đây không thể giải thích đều được giải quyết một cách suôn sẻ. Chùa Pháp Môn thời nhà Đường lúc làm Phật sự vô cùng long trọng, tất cả mọi người đều năm vóc sát đất bái lạy, hoàng thượng trực tiếp chủ trì nghi thức, cho nên những thứ được chôn trong chùa Pháp Môn nhất định đều là những thứ có cấp bậc cao nhất, ví dụ như số lượng lớn đồ vàng bạc.
Vậy, tổng cộng có bao nhiêu bí sắc sứ được chôn vào trong đó? 14 chiếc. Đặt 1 chiếc bình tám cạnh ở cửa, 13 chiếc còn lại đều được đặt trong một chiếc hộp lớn. Trong "Y vật trướng" (sổ sách y phục đồ đạc) ở địa cung ghi chú rõ ràng rằng: "Bát sứ bí sắc bảy chiếc, trong đó hai chiếc có viền bạc; đĩa lớn đĩa nhỏ sứ bí sắc tổng cộng sáu chiếc." Viết vô cùng rõ ràng, từng món một đều khớp với nhau.
Khi tôi mới bắt đầu thích đồ sứ đã từng bắt gặp rất nhiều bí sắc sứ, nhưng lúc đó không biết. Chùa Pháp Môn không khai quật, thì không ai biết thế nào gọi là bí sắc sứ cả. Tôi vẫn luôn cảm thấy màu sắc của loại đồ sứ này có điểm khác biệt so với lò Việt, chiếu theo tiêu chuẩn của lò Việt thì màu xanh này không chuẩn. Giá cả của loại bí sắc sứ này cũng lúc cao lúc thấp, rất nhiều người không biết là chuyện thế nào. Lúc đó có người nói với tôi, nói rằng loại đồ sứ màu xanh này có lẽ được nung ở khu vực Long Tuyền, lò nung cũng không rõ ràng. Bản thân tôi lúc đó cũng không rõ lắm, không giống như bây giờ. Tôi nhớ có một lần, có người mang đến rất nhiều, tôi chọn mua một hai chiếc, số còn lại đều bỏ qua, nghĩ lại bây giờ cảm thấy vô cùng đáng tiếc, đáng lẽ lúc đó nên mua hết chúng.
Đến thời kỳ bí sắc sứ, đồ sứ bắt đầu có đặc trưng cung đình. Khái niệm "quan diêu" được nói đến sau này được hình thành vào thời nhà Tống, trước thời nhà Tống không có khái niệm này. Chỉ có riêng bí sắc sứ, là bắt đầu có hình dáng ban đầu của quan diêu. Ví dụ như nhà thơ Từ Dần thời nhà Đường, từng viết một bài thơ "Cống dư bí sắc tràản", "cống" là dâng lên triều đình, chứng minh bí sắc sứ không phải là chuyên môn nung cho hoàng đế, nhưng phải dâng cống cho hoàng đế, cho nên nó mang một số đặc trưng của quan diêu, là khúc dạo đầu của quan diêu. Bài thơ viết như thế này: "Lướt biếc hòa xanh sắc điềm mới, nung thành trước cất cống quân vương. Khéo khoét trăng mờ nhuộm nước xuân, nhẹ xoay băng mỏng đựng mây biếc." Ông đã miêu tả chiếc đồ sứ này đẹp đến mức nào, nói rằng nó giống như trăng mờ nhuộm nước xuân, băng mỏng đựng mây biếc, toàn là những lời ca tụng tán dương. Nhưng chúng ta chú ý rằng, trong thơ đã chỉ rõ màu sắc của loại bí sắc sứ này không còn là màu vàng nữa, mà là màu xanh.
Bí sắc thời Ngũ Đại
Vào thời kỳ Ngũ Đại, chính quyền họ Tiền của nước Ngô Việt cũng nung tạo ra không ít bí sắc sứ. Lúc bấy giờ nước Ngô Việt nằm ở khu vực Hàng Châu, vừa vặn là vùng sản xuất bí sắc sứ, cho nên có số lượng lớn bí sắc sứ. Lúc đó bí sắc sứ liên tục được dâng cống cho hoàng đế Bắc Tống. Vào thời kỳ hậu Ngũ Đại, nước Ngô Việt đạt được thỏa thuận với Bắc Tống: Ngô Việt phải dâng cống. Chính quyền họ Tiền không muốn đánh trận, cũng cảm thấy bản thân mình hoàn toàn không thể đánh nổi cuộc chiến này với Triệu Khuông Dận, thế là bèn đầu hàng.
Trong lịch sử ghi chép rất nhiều câu chuyện của thời kỳ này. Năm xưa Triệu Khuông Dận gọi vua Ngô Việt đến thủ đô Khải Phong của Bắc Tống, ông ta không dám không đi, bởi vì phía trước có gương của Lý Dục Nam Đường rồi. Lý Dục chính là không chịu đi, cuối cùng bị Tống Thái Tổ tiêu diệt. Lúc tiêu diệt Nam Đường, vua Ngô Việt đã giúp đỡ rất lớn, nói theo cách khác chính là đã xuất động quân đội. Sau khi tiêu diệt Nam Đường rồi, hoàng thượng muốn thiết yến đãi vua Ngô Việt, gọi ông ta đến Khải Phong, ông ta liền không dám không đi. Sau khi đến Khải Phong, hoàng thượng tiếp đón ông ta, tặng cho một phần đại lễ. Cuối cùng lúc sắp ra về, đưa cho ông ta một bọc, nói rằng: "Cái bọc này, bây giờ ngươi đừng xem, trên đường đi cũng đừng xem, đợi về đến nhà rồi hẵng xem." Lúc đó từ Khải Phong quay về Hàng Châu, phải đi một thời gian rất dài. Vua Ngô Việt trên đường đi cứ thầm thì, không nhịn được bèn mở chiếc bọc này ra xem, trong bọc là cái gì? Toàn là tấu chương của các đại thần dâng lên, muốn hoàng đế giết chết hắn, hoặc giữ hắn lại ở Khải Phong, không cho hắn về. Nói theo cách khác, chính là câu nói nổi tiếng của Triệu Khuông Dận: Giường ngủ kề bên, há dung kẻ khác ngáy ngủ? Lúc bấy giờ ở miền Nam có tới bảy tám người như thế này, Bắc Tống muốn từng người một dọn dẹp sạch sẽ. Đến lượt vua Ngô Việt này, Triệu Khuông Dận có tấm lòng rộng mở, đã để cho ông ta quay về. Cho nên ông ta vô cùng biết ơn, liền nói rằng: "Từ nay về sau cứ ba năm tôi lại đến Khải Phong một chuyến, tôi tuyệt đối không phản, tôi cũng không ngủ, tôi chỉ đến hầu hạ ngài."
Sau khi Triệu Khuông Dận qua đời, Tống Thái Tông lên ngôi, năm Thái Bình Hưng Quốc thứ ba, vua Ngô Việt lại một lần nữa vào Khải Phong, Thái Tông liền không muốn thả ông ta về nữa, vương quốc Ngô Việt liền hoàn toàn đầu hàng. Sau này Nam Tống dời đô về Lâm An, chính là Hàng Châu ngày nay, thực ra chính là vùng đất thuộc quyền cai quản của vua Ngô Việt. Vua Ngô Việt tên là Tiền (âm xúc), Hàng Châu ngày nay vẫn có tháp Bảo, lúc đó xây tháp là hy vọng có thể bảo vệ được ông ta. Trong "Tống sử" có ghi chép rằng: "(Vua Ngô Việt) tháng ba năm Thái Bình Hưng Quốc thứ ba đến chầu, dâng... đồ Việt năm vạn món, đồ Việt viền vàng năm vạn món." Một lần liền dâng cống 10 vạn món đồ sứ bí sắc, có loại thuần trắng, có loại nạm viền vàng, đều được ghi chép trong hồ sơ, có thể thấy bí sắc sứ lúc bấy giờ là vật phẩm dâng cống vô cùng quan trọng.
Do sự cải tiến của lò Việt, sự xuất hiện của bí sắc sứ, đã dẫn đến việc sản sinh ra chế độ quan diêu thời nhà Tống sau này. Bài giảng tiếp theo sẽ bắt đầu giảng về hệ thống quan diêu thời nhà Tống - Ngũ đại danh diêu.