Miêu Thành Ký

Lượt đọc: 106 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 6

❊ ❊ ❊

Dưới đây là lời của Tiểu Hạt:

Vào thời điểm các nước trên sao Hỏa vẫn còn là những kẻ dã man thì chúng ta đã có hệ thống giáo dục, nước Mèo là một quốc gia cổ kính. Thế nhưng, hệ thống giáo dục hiện hành của chúng ta lại do sao chép từ nước ngoài mà thành. Điều này không có nghĩa là chúng ta không nên bắt chước người khác, mà là việc học hỏi người khác vốn không phải chuyện dễ dàng. Việc lẫn nhau bắt chước là điều nên làm, hơn nữa còn là một động lực quan trọng trong việc cải thiện nền văn minh nhân loại. Không có ai áp dụng chế độ cũ của tôi, mà chúng ta buộc phải học chế độ mới của người khác, điều này đã cho thấy ai cao ai thấp. Thế nhưng, giả sử tôi có thể bắt chước thật tốt, khiến cho giáo dục của chúng ta sánh vai ngang ngửa với các nước khác, thì tự nhiên chúng ta không thể tính là kém cỏi cho lắm. Chúng ta thi hành hệ thống và phương pháp giáo dục mới đã hơn hai trăm năm, vậy mà vẫn cứ lộn xộn tùng phèo, điều này chứng minh rằng chúng ta thậm chí còn chẳng biết bắt chước; cái vốn có của bản thân thì không duy trì được, mà học người khác lại học không nên hồn, tôi là một kẻ bi quan, tôi thừa nhận sự kém cỏi của dân tộc chúng ta.

Cuộc đổi mới của một dân tộc kém cỏi chính là một trò cười, giáo dục mới của chúng ta, vì thế, cũng là một trò cười.

Bạn hỏi tại sao những đứa trẻ tí xíu đã tốt nghiệp đại học ư? Bạn quá thành thật, hay nên nói là quá ngốc nghếch, bạn không biết đó là một trò cười sao? Tốt nghiệp ư? Mấy đứa trẻ đó đều là những kẻ mới nhập học ngày đầu tiên! Đã muốn làm trò cười thì hãy làm cho tới bến, chúng ta chẳng có gì khác để tự hào, ngoài việc có thể làm cho trò cười trở nên triệt để. Lịch sử giáo dục trong hai trăm năm qua chính là lịch sử trò cười, giờ đây trang cuối của lịch sử trò cười này đã đến, mặc cho ai đó có thông minh thế nào đi nữa thì cũng không thể khiến trò cười lớn này trở nên buồn cười hơn được nữa. Vào thời kỳ đầu thi hành giáo dục mới, các trường học của chúng ta cũng phân chia ít nhiều cấp bậc, học sinh buộc phải trải qua khảo thí từng bước một, sau đó mới được tính là tốt nghiệp. Trải qua hai trăm năm cải thiện và tiến bộ, các kỳ thi dần dần bị bãi bỏ, phàm là học sinh, bất kể có lên lớp hay không, cứ đến hạn là mặc nhiên được tính là tốt nghiệp. Thế nhưng, tốt nghiệp tiểu học và tốt nghiệp đại học tự nhiên có sự khác biệt về thân phận, ai lại chịu cam tâm mang danh hiệu tốt nghiệp tiểu học cơ chứ, trong khi tiểu học với đại học đều giống nhau ở chỗ chẳng cần lên lớp? Thế nên chúng ta đã cải cách triệt để, phàm là người vừa nhập học ngày đầu tiên thì trước tiên liền được tính là đã tốt nghiệp đại học, tốt nghiệp trước, rồi sau đó—— ồ, chẳng có sau đó gì cả, đã tốt nghiệp rồi, còn cần sau đó gì nữa?

Cách làm này là tốt nhất—— ở nước Mèo. Về mặt thống kê, số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học của chúng ta được tính là đứng đầu trong số các nước trên sao Hỏa, số lượng đứng đầu cũng đủ để tự ủi, không, tự hào rồi; người Mèo chúng ta là những kẻ thực tế nhất. Bạn xem, nhẩm tính một chút, số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học của quốc gia nào cũng không theo kịp chúng ta, thực tế ấy đã khiến tất cả mỉm cười hài lòng. Hoàng thượng rất thích cách làm này, nếu không nhờ ngài nhiệt tình với giáo dục, thì làm sao có thể có nhiều sinh viên tốt nghiệp đại học đến thế? Ngài đã không thẹn với nhân dân. Giáo viên rất thích cách làm này, ai nấy đều là giảng viên đại học, trường học nào cũng là học phủ tối cao, học sinh nào cũng là số một, vinh quang biết bao! Phụ huynh rất thích cách làm này, thằng nhóc bùn bảy tuổi đã tốt nghiệp đại học; con cháu thông minh chính là niềm vinh gia của cha mẹ. Học sinh lại càng không cần phải nói tới, chỉ cần nó may mắn được sinh ra ở nước Mèo, chỉ cần nó không chết vào thời kỳ sáu, bảy tuổi, thì kiểu gì nó cũng có thể đạt được tư cách tốt nghiệp đại học. Nhìn từ góc độ kinh tế mà nói, cách làm này còn tuyệt diệu đến mức kỳ lạ: Ban đầu khi mới mở trường học, hoàng thượng phải bỏ ra một khoản phí giáo dục mỗi năm, mà học sinh được giáo dục ra thường hay đối đầu làm khó hoàng thượng, đây chẳng phải là mất tiền chuốc lấy phiền phức hay sao? Còn bây giờ thì sao, hoàng thượng chẳng cần bỏ ra một đồng nào, mà năm nào cũng có vô số sinh viên tốt nghiệp đại học, những sinh viên tốt nghiệp như thế cũng sẽ không gây sự với hoàng thượng. Giáo viên chết đói thì đương nhiên không ít, nhưng số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học lại tăng lên đấy thôi. Ban đầu hiệu trưởng và giáo viên vì kiếm tiền nên ngày đêm bài xích lẫn nhau, ngày nào cũng phải đánh chết vài người, hơn nữa đôi khi còn xúi giục học sinh quậy phá, quậy đến mức mọi người chẳng được yên ổn; bây giờ hoàng thượng không phát tiền cho họ nữa, họ còn tranh giành cái gì? Họ đòi lương phạn ư, hoàng thượng mặc kệ họ, làm hoàng thượng nóng mắt lên, hoàng thượng liền phái binh đánh vào đầu họ. Hậu thuẫn của họ là học sinh, nhưng học sinh bây giờ hễ nhập học là tốt nghiệp ngay, ai còn đi giúp đỡ họ nữa chứ. Không có ai giúp họ gây chuyện, họ đành phải chờ chết đói, chết đói là chuyện ngoan ngoãn, hoàng thượng chính là vô cùng hài lòng khi thấy các giáo viên chết đói.

Vấn đề phí giáo dục trẻ em của các bậc phụ huynh đã được giải quyết, họ chỉ cần đưa thằng nhóc bùn đến trường là coi như xong chuyện của mình. Trẻ con ở nhà thì phải ăn cơm; trẻ con vào trường học thì cũng phải ăn cơm; có cơm ăn, ai lại nỡ để trẻ con chết đói; không có cơm ăn thì trẻ con cũng đành chịu đói mà thôi; đi học với không đi học cũng là một giuộc, tại sao lại không đến để kiếm cái tư cách tốt nghiệp đại học chứ? Đằng nào thì sách vở và các chi phí khác cũng không có, bởi vì nhập học vốn không phải để đọc sách, cho nên cũng chẳng đọc sách, cốt là để lấy tư cách, mà lại nhất định phải lấy được tư cách. Bạn nói phương pháp này có tốt hay không?

Tại sao vẫn có người làm hiệu trưởng và giáo viên ư, bạn hỏi thế à?

Điều này phải nói đến sự tiến hóa lịch sử trong hai trăm năm qua. Bạn xem, vào thủa ban đầu, các môn học do trường thiết lập không giống nhau, nhân tài đào tạo ra cũng không hề giống nhau, có người học công nghệ, có người học thương mại, có người học nông nghiệp…… Thế nhưng những người này sau khi tốt nghiệp thì làm gì? Người học công nghệ thì học được một chút kỹ thuật của nước ngoài, chúng ta lại chẳng chuẩn bị sẵn công nghiệp nước ngoài cho họ; người học thương mại thì học được một số phương pháp của nước ngoài, chúng ta chỉ có một nhúm tiểu thương vặt vãnh, sự nghiệp quy mô lớn hễ cứ khai trương là bị quân đội tịch thu; người học nông nghiệp thì học những chuyện làm nông của nước ngoài, chúng ta chỉ trồng lá mê, chứ chẳng trồng gì khác; giáo dục kiểu này là trường học hoàn toàn chẳng dính líu gì đến xã hội, học sinh tốt nghiệp xong thì có thể đi làm gì? Chỉ có hai con đường ra: làm quan và làm giáo viên. Người muốn làm quan thì bắt buộc phải có chút tình thế thế lực, bất kể bạn học ngành gì, chỉ cần có người trong triều là có thể một bước lên mây. Ai mà chẳng có tiền có thế cơ chứ? Người không làm được quan thì đi dạy học là sự nghiệp tốt thứ hai; đằng nào thì những kẻ đã thọ nhận giáo dục mới cũng không cam lòng đi làm thợ thủ công hay tiểu thương nhỏ nhặt, dần dần trong xã hội chia thành hai loại người: người tốt nghiệp trường học và người không tốt nghiệp trường học. Nhóm trước kiên định lấy việc làm quan làm giáo viên làm nghề nghiệp, nhóm sau thì làm thợ thủ công tiểu thương nhỏ nhặt. Hiện tượng này ảnh hưởng thế nào đến chính trị, hôm nay tôi tạm thời chưa nói; còn đối với giáo dục thì sao, giáo dục của chúng ta liền biến thành giáo dục luân hoàn. Tôi từng đi học, sau khi tốt nghiệp tôi liền đi dạy con cái anh, con cái anh tốt nghiệp lại dạy con cái tôi. Về mặt học thức thì mãi mãi là chừng đó thứ, về mặt nhân cách thì ngày càng thụt lùi, điều này nên giải thích ra sao đây? Kẻ tốt nghiệp ngày càng nhiều, ngoại trừ mấy kẻ có thể làm quan ra, số còn lại đều phải đi dạy học, làm gì có nhiều trường học đến thế? Đành phải gây ra chuyện cười. Giáo dục luân hoàn vốn dĩ chỉ để truyền thụ mấy cuốn sách giáo khoa kinh điển bất hủ ấy, hoàn toàn chẳng giảng giải gì về nhân nghĩa đạo đức, cho nên vì tranh giành một chiếc ghế giáo viên mà đôi khi có thể châm ngòi cho cuộc nội chiến kéo dài một hai năm, chém giết đổ máu, cứ như thể mọi người thực sự liều mạng vì sự nghiệp giáo dục vậy, nhưng thực chất chỉ vì chút tiền lương ít ỏi đó.

Dần dần kinh phí giáo dục đều bị hoàng thượng, chính khách, quân nhân vơ vét sạch, mọi người bắt đầu chuyên tâm vào phong trào đòi lương, chẳng thèm dạy học nữa. Còn học sinh thì nhìn thấu bản chất của các thầy giáo ra sao, cũng đã dưỡng thành thói quen không lên lớp, thế là bắt đầu phong trào không đọc sách mà vẫn tốt nghiệp như tôi vừa nói ở trên. Phong trào này đã đoạn táng sinh mệnh của kinh phí giáo dục. Hoàng thượng, chính khách, quân nhân, phụ huynh, toàn bộ đều tán trợ phong trào này; đằng nào thì giáo dục cũng là thứ vô tích sự, mà giáo viên lại là thứ chẳng có gì đáng kính sợ, mọi người tranh thủ bớt đi được vài đồng tiền chi phí thì mừng vui khôn xiết. Thế nhưng, trường học không thể đóng cửa; vì sợ người nước ngoài chê cười; thế là phong trào nhập học liền được tính là tốt nghiệp đại học đã chín muồi. Trường học vẫn mở cửa như cũ, số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học ngày một tăng lên, thế mà chẳng tốn một đồng xu nào. Điều này đã được cải biến từ giáo dục luân hoàn thành giáo dục phổ cập, tức là tương đương với không có giáo dục, nhưng trường học vẫn cứ mở cửa. Trò cười lớn bằng trời.

Khi phong trào này chín muồi, những kẻ làm hiệu trưởng và giáo viên không vì thế mà giảm bớt sự nhiệt tình đối với giáo dục, mọi người vẫn ngày đêm đánh nhau sứt đầu mẻ trán. Tại sao? Trường học ban đầu quả thực có dáng dấp của trường học, có bàn ghế, có tài sản, có tất cả các trang thiết bị; khi có kinh phí, mọi người tranh thủ kiếm chác hết mức có thể, hiệu trưởng và giáo viên đành phải bắt đầu lén bán tài sản công. Tranh giành hiệu trưởng: trường nào ít tài sản thì tranh giành trường nhiều tài sản, trường không có tài sản thì tranh giành trường có tài sản, lại đánh nhau máu me bê bết. Hoàng thượng dẫu sao cũng có lòng trắc ẩn, đã đình chỉ kinh phí giáo dục rồi, thì còn mặt mũi nào mà cấm đoán việc ăn cắp bán tháo tài sản trường học nữa, thế là từng ngôi trường một biến thành sàn đấu giá, cho đến bây giờ, tất cả đều biến thành một bãi đất trống bị bao quanh bởi bốn bức tường. Vậy thì, bây giờ tại sao vẫn có người muốn làm hiệu trưởng giáo viên? Không làm thì cũng rảnh rỗi, làm thì cũng rảnh rỗi, hà cớ gì mà không làm cơ chứ? Hơn nữa, có cái mác hiệu trưởng giáo viên rốt cuộc vẫn có ích, từ học sinh thăng lên giáo viên, từ giáo viên thăng lên hiệu trưởng, đây vốn dĩ là con đường bắt buộc phải tuân theo của giáo dục luân hoàn; còn bây giờ thì sao, hiệu trưởng giáo viên đã chẳng có tiền để lấy, đành phải mượn cái danh hiệu này làm bậc thang để thăng quan tiến chức. Cứ như thế, trường học của chúng ta chẳng có giáo dục, nhưng lại có học sinh, có giáo viên, có hiệu trưởng, hơn nữa bất kỳ trường học nào cũng là học phủ tối cao. Học sinh hễ nghe nói trường của mình là học phủ tối cao, trong lòng liền thấy tê rần lên một cái, thế là thiên hạ thái bình.

Trong trường học đã không có giáo dục, những người thực sự muốn đọc sách thì phải làm sao? Khôi phục chế độ cũ —— thuê gia sư về nhà dạy dỗ con cháu. Dương nhiên, điều này chỉ có những gia đình giàu có mới làm nổi, phần lớn trẻ em vẫn đến trường để mà thất học. Sự thất bại của nền giáo dục này đã đánh bay hy vọng cuối cùng của nước Mèo đến mức ngay cả cái bóng cũng chẳng còn. Việc thử nghiệm buổi ban đầu của giáo dục mới chính là thời kỳ phỉ báng học thức mới. Chế độ mới bắt buộc phải được vận chuyển từ nước ngoài sang cùng với học thức mới, học thức mà được gọi là mới, rõ ràng là học thức không ngừng tiến về phía trước, đổi mới từng ngày trong công cuộc tìm kiếm chân lý. Thế nhưng chế độ mới và học thức mới hễ đến chỗ chúng ta là lập tức mọc lông trắng, giống như đồ vật bị mốc meo trong ngày mưa. Vốn dĩ mà nói, việc tiếp thu chế độ học thức của nhà khác rất dễ giống như việc cắt một miếng thịt từ trên người kẻ khác vá lên người mình, bản thân cứ ngỡ rằng chỉ cần cắt một miếng thịt từ người khác là đủ rồi, mọi người chỉ chăm chăm cắt lấy miếng thịt mới của người ta, mà mặc kệ mọi chất dinh dưỡng mà cơ bắp cần đến. Mang một đống kiến thức mới về, nhưng lại không biết tinh thần nghiên cứu, tất yếu sẽ phải bước vào con đường giáo dục luân hoàn. Đây là sự sỉ nhục đối với tri thức mới, thế nhưng, trong thời kỳ này, con người ta quả thực ôm ấp một loại hy vọng, dẫu cho họ tưởng rằng cắt một miếng thịt mới từ trên người người khác sẽ khiến mình trường sinh bất tử là một điều sai lầm, nhưng rốt cuộc họ vẫn có một chút mê tín ấy, họ luôn cho rằng chỉ cần tri thức mới vừa đến —— cho dù chỉ là một chút vô cùng nhỏ bé —— thì bọn họ lập tức sẽ hưng thịnh vượng phát y như nước ngoài. Giấc mơ và sự tự cao này vẫn có thể tha thứ được, ít nhiều gì cũng mang theo một chút hy vọng mong mỏi. Cho đến bây giờ, con người ta chỉ biết trường học là nơi tranh giành hiệu trưởng, đánh đập giáo viên, gây gổ náo động, thế là họ đem hiện tượng này nấu chung một nồi với tri thức mới rồi nguyền rủa: tri thức mới không những không đủ để cường quốc, mà còn là thứ hủy hoại con người, bọn họ nghĩ thế. Cứ như vậy, từ thời kỳ phỉ báng tri thức mới lại tiến lên thành thời kỳ nguyền rủa tri thức mới. Bây giờ các gia đình thuê thầy giáo về dạy dỗ con cháu, tri thức mới hoàn toàn bị loại trừ, giá trị những cuốn sách đá cũ kỹ của chúng ta tăng vọt lên gấp mười lần. Ông nội tôi vô cùng đắc ý, cho rằng đây là quốc túy chiến thắng học vấn nước ngoài. Cha tôi vô cùng vui mừng, ông đưa con trai sang nước ngoài du học, cho rằng làm như vậy, chỉ có con trai ông mới có thể hiểu thấu vạn vật, tương lai mới có thể giúp ông lợi dụng tri thức mới để lừa gạt những kẻ ôm khư khư sách vở bằng đá kia. Cha là một người tinh ranh năng nổ, ông luôn cho rằng tri thức mới của nước ngoài là hữu dụng, nhưng chỉ cần vài người học được là đủ, có mấy kẻ học được mưu mẹo của nước ngoài là chúng ta sẽ cường thịnh lên thôi. Thế nhưng đại đa số mọi người vẫn đồng tình với ông nội: tri thức mới là một loại ma thuật tà pháp, chỉ khiến cho đầu óc người ta choáng váng hoa mắt, chỉ khiến con trai đánh cha, con gái mắng mẹ, học sinh giết giáo viên, hoàn toàn chẳng có lấy một điểm tốt đẹp nào. Thời kỳ nguyền rủa tri thức mới này liền rất gần với thời kỳ vong quốc.

Bạn hỏi, nguyên nhân sụp đổ của nền giáo dục mới này nằm ở đâu? Tôi không thể trả lời được. Tôi chỉ cảm thấy đó là vì thiếu vắng nhân cách. Bạn xem, khi giáo dục mới vừa mới đến, tại sao mọi người lại muốn nó? Là vì mọi người muốn kiếm thêm chút tiền tài, chứ không phải muốn con cháu mình hiểu rõ thêm nhiều đạo lý, là muốn tạo ra nhiều thứ mới mẻ dễ dùng hơn, chứ không phải muốn con người ta biết thêm nhiều chân lý. Thái độ này đã khiến cho giáo dục đánh mất một phần chủ đích dưỡng thành nhân cách tốt đẹp và khơi gợi tinh thần nghiên cứu. Cho đến khi trường học mới được thành lập, trong trường học có con người, nhưng lại không có nhân cách, giáo viên vì kiếm tiền, hiệu trưởng vì kiếm tiền, học sinh vì chuẩn bị kiếm tiền, mọi người xem trường học là một quán cơm kiểu mới; giáo dục là gì, chẳng có ai thèm bận tâm. Lại gặp lúc quốc gia suy nhược, xã hội hắc ám, hoàng thượng không có nhân cách, chính khách không có nhân cách, nhân dân không có nhân cách, thế là cái sự không có nhân cách bên ngoài trường học ấy lại bồi thêm mắm thêm muối tẩy rửa một trận cho cái sự không có nhân cách ở bên trong trường học. Đương nhiên, trong quốc gia bần nhược này, rất nhiều người đến ăn còn chẳng đủ no, rất khó mà bàn đến chuyện nhân cách, nhân cách phần lớn đều bị tha hóa bởi áp lực kinh tế. Đúng vậy. Thế nhưng, điều này không đủ để làm lời biện hộ cho những kẻ làm giáo dục. Tại sao phải giáo dục? Cứu nước. Cứu nước bằng cách nào? Tri thức và nhân cách. Điều này ngay từ khi làm giáo dục đã phải hạ quyết tâm, điều này ngay từ khi muốn làm hiệu trưởng giáo viên đã nên hy sinh chút lợi ích nhỏ nhoi của bản thân mình rồi. Có lẽ tôi đặt kỳ vọng quá nặng nề đối với những người làm giáo dục. Con người suy cho cùng vẫn là con người, một người giáo viên cũng sợ đói kém y như một kỹ nữ vậy. Dường như tôi không nên chỉ chăm chăm trách mức giáo viên, mà bản thân tôi quả thực cũng không nể nang gì mà chỉ trách móc họ. Thế nhưng, có những người phụ nữ cho dù chết đói cũng quyết không làm kỹ nữ, vậy thì những kẻ làm giáo dục lẽ nào lại không thể cắn răng để làm một con người có nhân cách? Đương nhiên, chính phủ là kẻ hay bắt nạt những người thật thà nhất, những người làm giáo dục càng thật thà thì càng bị bắt nạt; thế nhưng, cho dù chính phủ có tồi tệ đến đâu đi nữa, thì cũng phải đếm xỉa đến ý dân một chút chứ. Giả sử những người làm giáo dục chúng ta thực sự có nhân cách, những học sinh được đào tạo ra cũng có nhân cách, chẳng lẽ xã hội lại có thể mù quáng mãi mà không nhìn ra tốt xấu hay sao? Giả sử xã hội xem những người làm giáo dục giống như người cha nhân từ, mà học sinh được đào tạo ra đều có thể có chút thành tựu trong xã hội, thì chính phủ có dám khinh thường giáo dục không? Có dám không cấp kinh phí không? Tôi tin rằng chỉ cần có mười năm giáo dục nhân cách, nước Mèo sẽ thay đổi hoàn toàn diện mạo. Thế nhưng, giáo dục mới đã thực hiện được hai trăm năm rồi, kết quả thì sao? Giả sử dưới chế độ cũ có thể nuôi dưỡng ra một loại người chân chất, yêu thương cha mẹ, thủ quy tắc, thì cớ sao giáo dục mới lại không có thành tích tương xứng cơ chứ? Mọi người đều nói —— đặc biệt là những người làm giáo dục —— xã hội hắc ám, vậy biến xã hội thành trong sáng là trách nhiệm của ai? Những người làm giáo dục chỉ oán trách xã hội hắc ám, mà lại quên mất rằng trách nhiệm của họ chính là làm cho xã hội trở nên trong sáng, quên mất rằng nhân cách của họ chính là ánh sao trong đêm tối, thế thì còn hy vọng gì nữa cơ chứ?! Tôi biết là mình quá phiến diện, quá lý tưởng. Nhưng những người làm giáo dục lẽ nào đều nên có chút lý tưởng hay sao? Tôi biết chính phủ và xã hội quá mức không giúp đỡ họ, thế nhưng ai lại muốn giúp đỡ những kẻ tồi tệ y như chính phủ và xã hội cơ chứ?

Bạn đã nhìn thấy cảnh tượng tàn sát giáo viên đó rồi chứ? Tạm thời đừng vội kinh ngạc. Đó chính là kết quả tất yếu của nền giáo dục không có nhân cách. Giáo viên không có nhân cách, học sinh tự khắc cũng sẽ hùa theo mà không có nhân cách. Không những không có nhân cách, mà còn khiến con người ta thụt lùi mấy vạn năm, quay trở lại cảnh tượng người ăn thịt người thời cổ đại. Sự tiến bộ của nhân loại là cực kỳ chậm chạp, thế nhưng sự thụt lùi lại cực kỳ nhanh chóng, hễ chốc lát không có nhân cách là con người ta lập tức quay về trạng thái dã man, huống hồ chúng ta đã lập trường học suốt hai trăm năm? Trong hai trăm năm nay ngày nào cũng không phải hiệu trưởng đánh nhau với hiệu trưởng hoặc giáo viên, thì cũng là giáo viên đánh nhau với giáo viên hoặc hiệu trưởng, không phải học sinh đánh nhau với học sinh, thì cũng là học sinh đánh nhau với hiệu trưởng giáo viên; đánh đập sẽ khiến con người ta lập tức biến thành dã thú, đánh một trận lại gia tăng thêm một chút tính dã man, cho nên đến tận bây giờ, chuyện học sinh tàn sát vài vị hiệu trưởng hay giáo viên là chuyện thường ngày ở huyện. Bạn cũng chẳng cần phải bất bình thay cho hiệu trưởng giáo viên, giáo dục của chúng ta là giáo dục luân hoàn, học sinh đến một ngày nào đó rồi cũng sẽ biến thành hiệu trưởng hoặc giáo viên, tự khắc sẽ có kẻ khác đến giết bọn họ. Cũng may là có thêm vài vị hiệu trưởng giáo viên như thế cũng chẳng mảy may liên quan gì đến xã hội, trong trường học ai giết ai cũng chẳng có ai thèm ngó ngàng tới. Trong cái xã hội hắc ám thế này, con người ta cứ như mới sinh ra đã là những con dã thú nhỏ quanh quẩn ngửi ngửi cào cào khắp nơi, hy vọng có thể tìm kiếm được chút đồ ăn thức uống, một chút lợi lộc nhỏ bằng hạt cát thôi cũng đủ khiến họ dùng toàn lực để chộp lấy cho bằng được. Một lũ tiểu nhân như thế lại vừa vặn chạm trán với một lũ giáo viên y như vậy trong trường học, giống như một bầy dã thú nhỏ đói khát chạm trán một bầy dã thú già đói khát, bọn chúng không dùng móng vuốt cào xé so tài cao thấp với nhau một trận thì không chịu được; dục vọng ham lam chút lợi lộc nhỏ nhen đã thiêu đốt tính dã man lưu lại từ thời hồng hoang, thế là vì một cuốn sách, một chiếc lá mê, cũng có thể đánh nhau đến mức thây phơi đầy đất. Nỗi quậy phá náo loạn là sự kích động bằng huyết khí của thanh niên, là điều có thể chao chước tha thứ; thế nhưng, náo loạn ở chỗ chúng ta đây lại có hương vị hoàn toàn khác biệt, mượn cớ để quậy phá, đập phá nhà cửa hủy hoại đồ đạc, sau đó mọi người khiêng gạch nhặt đồ phế thải về nhà, học sinh thỏa mãn tâm nguyện, phụ huynh cũng vui mừng khôn xiết. Vì quậy phá mà trong nhà bỗng dưng vớ được mấy viên gạch, một khúc củi, coi như cuộc quậy phá không bị uổng phí. Hiệu trưởng giáo viên thì hễ có cơ hội là trộm cắp đồ đạc, học sinh thì chớp thời cơ là đập phá, đập phá xong xuôi thì khiêng về nhà mình. Hiệu trưởng giáo viên đáng chết. Học sinh đáng chết. Học sinh đánh chết hiệu trưởng giáo viên chính là thiên lý sở chiêu, đợi đến lúc học sinh làm hiệu trưởng giáo viên rồi lại bị đánh chết thì cũng là điều đương nhiên hợp lẽ trời, đây chính là giáo dục của chúng ta. Giáo dục có thể khiến con người ta biến thành dã thú, thì không thể tính là không có thành tích, ha ha!

Tiểu Hạt là một kẻ bi quan. Tôi không thể không bớt tin đi vài phần trong lời nói của hắn. Thế nhưng, việc học sinh nhập học xong liền tốt nghiệp ngay, và việc tàn sát hiệu trưởng giáo viên, là những gì tận mắt tôi nhìn thấy; cho dù tôi có nghi ngờ lời của Tiểu Hạt đến đâu đi nữa, tôi cũng chẳng có cách nào để tranh cãi với hắn. Tôi đành phải dò hỏi từ những phương diện khác. "Vậy, nước Mèo không có học giả sao?" Tôi hỏi.

"Có. Hơn nữa còn rất nhiều." Tôi nhận thấy Tiểu Hạt lại sắp giở trò đùa cợt rồi. Quả nhiên, hắn chẳng đợi tôi hỏi tiếp đã nói ngay: "Lịch sử lắm học giả, đó là biểu hiện của sự ưu việt về văn hóa, nhưng nhìn từ một phương diện khác, thì đó cũng là hiện tượng suy thoái văn hóa, điều này còn tùy thuộc vào việc anh định nghĩa học giả ra sao. Đương nhiên tôi sẽ không đưa ra định nghĩa cho học giả làm gì, tuy nhiên, nếu anh muốn ngắm nhìn các học giả của chúng ta, tôi có thể gọi bọn họ tới đây."

"Mời tới, ý anh là vậy sao?" Tôi đính chính lại lời hắn.

"Gọi tới! Mời thì bọn họ không thèm đến đâu, anh không hiểu tính khí của học giả nước Mèo chúng tôi đâu; anh cứ chờ mà xem! Mê, đi gọi mấy vị học giả tới đây cho tao, bảo rằng tao cho họ lá mê để ăn. Gọi Tinh, Hoa giúp con đi tìm mỗi người một ngả."

Mê cười hì hì bước ra ngoài.

Tôi dường như chẳng còn gì để hỏi nữa, một lòng một dạ chờ đợi để được diện kiến học giả, Tiểu Hạt lấy ra mấy phiến lá mê, hai chúng tôi chậm rãi nhai, trên khuôn mặt hắn vương vất một nụ cười vô cùng tinh nghịch.

Mê và Tinh, Hoa, cùng với mấy người phụ nữ nữa đã quay về trước, vòng quanh ngồi vây lấy tôi vào chính giữa. Mọi người nhìn tôi, đều mang theo thần sắc muốn nói lại thôi. "Cẩn thận đấy," Tiểu Hạt cười với tôi một tiếng, "Có người sắp tra khảo anh đấy!" Bọn họ đều khúc khích cười rộ lên. Mê lên tiếng trước: "Chúng tôi muốn hỏi vài chuyện, có được không?"

"Được chứ. Chỉ có điều, chuyện về phụ nữ thì tôi biết không nhiều lắm." Tôi cũng học theo nụ cười và giọng điệu của Tiểu Hạt.

"Nói cho chúng tôi nghe xem, phụ nữ bên các anh trông như thế nào?" Mọi người gần như đồng thanh hỏi.

Tôi biết mình sẽ trả lời một cách cực kỳ thú vị: "Phụ nữ của chúng tôi, mặt thoa phấn trắng." Mọi người kêu lên một tiếng "Ồ". "Tóc tai chải chuốt cực kỳ đẹp đẽ, có người dài, có người ngắn, có người rẽ ngôi, có người vuốt ngược ra sau, đều xức nước hoa dầu thơm." Cái miệng của tất cả mọi người đều há hốc ra hết cỡ, đưa mắt nhìn nhau ngó chằm chằm vào mái tóc ngắn trên đầu đối phương, rồi lại đồng loạt ngậm miệng lại, trông có vẻ thất vọng đến mười phần. "Trên tai đeo bông tai, có người bằng ngọc trai, có người bằng đá quý, hễ bước đi là bông tai lại lúc lắc trước sau." Mọi người đưa tay sờ sờ đôi tai nhỏ xíu sau gáy, có người —— phỏng chừng là Hoa —— có vẻ như muốn giật phăng đôi tai xuống. "Mặc những bộ quần áo cực kỳ đẹp, tuy rằng mặc quần áo, nhưng lại tìm cách để lộ ra chút da thịt, nửa kín nửa hở, trông còn đẹp hơn cái vẻ trần truồng lộ thiên của các người." Tôi có ý chọc ghẹo đám người Mê một chút: "Trần truồng thân thể thì chỉ có vẻ đẹp của cơ bắp, thế nhưng màu sắc cơ bắp lại quá đơn điệu đồng nhất, còn mặc lên mình những bộ trang phục đủ màu sắc thì vừa có ánh sáng vừa có màu sắc, cho nên phụ nữ chúng tôi tuy không phản đối việc ở trần, nhưng ngay cả vào mùa hè nóng nực nhất thì cũng ít nhiều mặc chút đồ đạc. Lại còn đi giày nữa, bằng da, bằng lụa satin, toàn là giày cao gót, mũi giày nạm hạt châu, gót giày thêu hoa, đẹp hay không đẹp?" Tôi chờ đợi bọn họ đáp lời. Không một ai lên tiếng, cái miệng của tất cả mọi người đều biến thành chữ cái "O" in hoa to tướng. "Vào thời cổ đại, phụ nữ chúng tôi từng có tục bó chân nhỏ xíu thế này," tôi chụm ngón cái và ngón trỏ lại với nhau ra hiệu một chút, "Bây giờ thì đã hoàn toàn không bó chân nữa rồi, mà chuyển sang ——" Bọn họ còn chưa đợi tôi nói dứt câu này, đã đồng loạt lên tiếng: "Tại sao lại không bó nữa chứ? Tại sao lại không bó nữa chứ? Hồ đồ! Bàn chân nhỏ như thế, đẹp biết bao, đầu mũi chân nhỏ xíu được nạm một hạt châu nhỏ, đẹp biết bao chứ!" Mọi người dường như thực sự bị động lòng, tôi đành phải an ủi bọn họ: "Đừng vội, đợi tôi nói hết đã! Bọn họ tuy không bó chân nữa, thế nhưng đều đi giày cao gót, mũi chân ở đây," tôi chỉ vào chóp mũi của mình, "gót chân ở đây," tôi chỉ lên đỉnh đầu, "có thể cộng thêm chiều cao thân hình lên năm tấc. Đẹp biết bao đấy chứ, hơn nữa còn làm cho xương bàn chân gập gãy luôn cơ đấy, hơn nữa đôi khi còn phải vịn tường mới đi nổi cơ đấy, hơn nữa giả sử mà gãy một chiếc gót giày thì còn vừa cao vừa thấp nhún nhảy nữa cơ đấy!" Mọi người đều vô cùng hài lòng, thế nhưng càng cảm thấy hài lòng đối với phụ nữ trên trái đất bao nhiêu, thì lại càng cảm thấy thất vọng bấy nhiêu đối với chính bản thân mình, ai nấy đều lặng lẽ rụt chân giấu đi dưới ống quần.

Tôi chờ đợi bọn họ hỏi tôi những câu hỏi khác. Hừ, mọi người dường như đã bị đôi giày cao gót mê hoặc mất rồi:

"Gót giày cao bao nhiêu, anh nói xem nào?" Một người hỏi.

"Trên giày có thêu hoa, có đúng không?" Lại một người hỏi.

"Đi đi lại lại phát ra tiếng lộc cộc lộc cộc sao?" Lại một người hỏi.

"Xương bàn chân gập gãy như thế nào? Là xỏ giày vào rồi tự nhiên gãy, hay là bẻ cong xương bàn chân trước rồi mới xỏ giày?" Lại một người hỏi.

"Làm bằng da à? Da người có được không?" Lại một người hỏi.

"Thêu hoa ư? Thêu hoa gì? Màu sắc gì?" Lại một người hỏi.

Nếu như tôi mà biết nghề thuộc da và đóng giày, thì lúc đó đã phát tài to rồi, tôi nhìn thấu điểm này. Tôi đang định nói cho bọn họ biết, phụ nữ nước chúng tôi ngoài việc đi giày cao gót ra thì còn biết làm rất nhiều việc khác, thì các học giả đã đến.

"Mê," Tiểu Hạt nói, "Đi chuẩn bị nước lá mê đi." Hắn lại quay sang bảo đám người Hoa, "Các người đi nơi khác thảo luận về giày cao gót đi."

Có tám vị học giả đi tới, vừa bước vào cửa liền hành lễ với Tiểu Hạt rồi ngồi bệt xuống đất, ai nấy đều ngẩng phắt mặt lên nhìn trần nhà, thậm chí đến việc liếc nhìn tôi một cái cũng chẳng thèm để mắt tới.

Mê bưng nước lá mê tới, mọi người đều chậm rãi uống cạn một hơi, nhắm nghiền mắt lại, trông có vẻ càng khinh miệt không thèm nhìn tôi hơn.

Bọn họ không thèm nhìn tôi thì càng hay; tôi vừa hay có thể tỉ mỉ quan sát bọn họ. Cả tám vị học giả đều gầy gò trơ xương, dơ dáy bẩn thỉu, đến cả đôi tai nhỏ xíu sau gáy cũng nhét đầy hai bọc bụi bặm, khóe miệng đọng lại hai bãi nước bọt, cử động chậm chạp vô cùng, còn uy hiểm vững vàng chậm chạp hơn cả động tác của Đại Hạt gấp rất nhiều lần.

Sức mạnh của lá mê dường như đã thấm sâu vào tận gốc rễ sinh mệnh, mọi người đều mở trừng mắt ra, lại ngẩng đầu nhìn lên phía trên. Đột nhiên có một vị cất tiếng nói: "Học giả nước Mèo có phải tôi là số một hay không?" Ánh mắt lão ta đảo quanh bốn phía, tiện thể liếc xéo tôi một cái.

Bảy vị còn lại bị câu nói này khơi mào liền trở nên nhúc nhích hoạt náo hẳn lên, người thì gãi đầu, kẻ thì nghiến răng, có người ngậm ngón tay vào trong miệng, rồi đồng thanh gào lên: "Mày là số một á? Tính cả bố mày vào chung một giuộc đi, không, tính cả ông nội mày vào nữa, toàn là lũ khốn nạn!"

Tôi cứ ngỡ là sắp sửa đánh nhau đến nơi rồi. Nào ngờ, vị học giả tự nhận mình là số một kia ngược lại còn cười xòa, chắc là bị mắng cho quen thói rồi.

"Ông nội tôi, cha tôi, bản thân tôi, ba đời toàn nghiên cứu thiên văn, toàn nghiên cứu thiên văn, mấy người là thá gì chứ! Người nước ngoài nghiên cứu thiên văn dùng rất nhiều dụng cụ, gương kính, dòng dõi đời đời truyền tụng của chúng tôi chuộng dùng mắt thường thuần túy, thế này vẫn chưa tính là bản lĩnh ư; chúng tôi chuộng việc nhìn ra mối quan hệ giữa thiên văn và họa phúc của nhân sinh, người nước ngoài có hiểu nổi điều này không? Đêm qua tôi quan sát thiên tượng, Văn Tinh đang ở ngay trên đỉnh đầu tôi, học giả trong nước nếu không phải là tôi thì còn là ai nữa?" "Nếu như tôi đứng dưới Văn Tinh, thì nó sẽ nằm trên đỉnh đầu tôi!" Tiểu Hạt cười nói. "Đại nhân nói vô cùng phải!" Nhà thiên văn học im bặt.

"Đại nhân nói vô cùng phải!" Bảy vị còn lại cũng hùa theo bồi thêm một câu. Hồi lâu sau, chẳng ai lên tiếng nữa.

"Nói đi chứ!" Tiểu Hạt hạ lệnh.

Có một vị lên tiếng phát biểu: "Học giả nước Mèo có phải tôi là số một hay không?" Lão ta đảo mắt nhìn quanh bốn phía. "Thiên văn có thể tính là học vấn sao? Ai mà chẳng biết, không tính! Đọc sách bắt buộc phải nhận biết chữ nghĩa trước đã, chữ học mới là học vấn duy nhất. Tôi nghiên cứu chữ học đã ba mươi năm rồi, ba mươi năm đấy, mấy người ai dám không thừa nhận tôi là học giả số một? Ai dám?"

"Mẹ kiếp nhà mày!" Mọi người đồng thanh chửi.

Nhà chữ học này không hề hiền lành chân chất như nhà thiên văn học, tóm được một vị học giả liền lớn tiếng gào lên: "Mày nói ai đấy hả? Mày trả nợ tao trước đi, hôm bữa có phải mày mượn tao một phiến lá mê không? Trả lại đi, trả ngay lập tức cho tao, bằng không, tao mà không vặn đứt cái đầu mày ra, tao không được tính là học giả số một!"

"Tao mượn mày một phiến lá mê, dựa vào thân phận học giả nổi tiếng thế giới của tao đây, mượn mày một phiến lá mê thì sao chứ, buông tao ra, đừng có làm bẩn cánh tay của tao!"

"Ăn lá mê của người ta mà quỵt nợ không nhận trướng, được thôi, mày cứ đợi đấy, đợi lúc tao soạn xong cuốn Chữ học thông luận, tao sẽ loại trừ cái họ của mày ra, tao sẽ dùng địa vị học giả số một trong nước để tuyên bố với toàn thế giới rằng, trong chữ cổ căn bản không hề có cái họ của mày, mày cứ chờ đấy mà xem!"

Vị học giả ăn lá mê quỵt nợ bắt đầu cảm thấy hơi sợ hãi, liền quay sang van xin Tiểu Hạt: "Đại nhân, đại nhân! Mau cho tôi mượn một phiến lá mê đi, để tôi còn trả cho lão ta! Đại nhân biết đấy, tôi là học giả số một trong nước, thế nhưng học giả vốn là những kẻ nghèo túng không có tiền. Nghèo đói vốn là sự thật, có lẽ tôi đã từng mượn lão ta một phiến lá mê thật, chỉ là không nhớ rõ lắm mà thôi. Đại nhân, tôi còn phải cầu xin ngài một chuyện nữa, xin ngài hãy thay mặt cầu tình với lão đại nhân, ban phát thêm cho các học giả một chút lá mê đi. Người khác không có lá mê thì cũng thôi đi, còn chúng tôi là những người làm học giả, đặc biệt là học giả số một như tôi đây, không có lá mê thì làm sao nghiên cứu học vấn được cơ chứ? Ngài xem, đại nhân, gần đây tôi lại nghiên cứu ra rằng luật hình sự thời cổ đại của chúng ta quả thực có ghi chép về việc lột da sống, không lâu nữa tôi sẽ hoàn thành một bài văn, dâng lên lão đại nhân, cầu xin ngài ấy chuyển tề cho hoàng thượng, để khôi phục lại thứ hình phạt thú vị và có căn cứ lịch sử này. Chỉ riêng phát hiện này thôi, có được tính là học giả số một hay không? Chữ học thì thấm tháp vào đâu! Chỉ có lịch sử mới là học vấn chân chính!"

"Lịch sử chẳng lẽ không được viết bằng chữ hay sao? Trả lại tao một phiến lá mê đây!" Thái độ của nhà chữ học vô cùng kiên quyết.

Tiểu Hạt bảo Mê lấy một phiến lá mê đưa cho nhà sử học, nhà sử học bẻ đôi một nửa đưa cho nhà chữ học, "Trả mày này, sòng phẳng nhé!"

Nhà chữ học nhận lấy nửa phiến lá mê, nghiến răng nghiến lợi nói: "Thiếu của tao nửa phiến! Mày cứ đợi đấy, tao mà không đi ăn trộm vợ của mày thì tao không mang họ người!"

Vừa nghe thấy hai từ "vợ", các vị học giả dường như đều trở nên vô cùng hưng phấn, đồng loạt nói với Tiểu Hạt: "Đại nhân, đại nhân! Tại sao học giả chúng tôi đáng lẽ mỗi người nên có một người vợ, mà lại phải thèm thuồng đến mức thậm chí muốn đi ăn trộm vợ của người khác cơ chứ? Chúng tôi là học giả cơ mà, đại nhân, chúng tôi đang mang vinh quang về cho cả nước, chúng tôi đang bảo tồn học vấn do tổ tông lưu truyền lại cho muôn đời con cháu, tại sao mỗi người chúng tôi lại không đáng có ít nhất ba người vợ cơ chứ?"

Tiểu Hạt không nói gì.

"Cứ lấy tinh thể vũ trụ ra mà nói đi, một ngôi sao lớn thế nào cũng phải mang theo mấy ngôi sao nhỏ, thiên thể là thế, nhân đạo cũng rứa, tôi lấy địa vị học giả số một của mình ra để chứng minh rằng một người nên có mấy người vợ là điều hiển nhiên; huống chi cái 'đó' của mụ vợ nhà tôi lại không được dễ dùng cho lắm!" "Cứ lấy cấu tạo chữ viết mà nói đi, chữ tượng hình thời cổ phần lớn đều có bộ nữ, có thể thấy vợ lẽ ra phải là số nhiều. Tôi lấy địa vị học giả số một của mình ra để chứng minh rằng số lượng vợ không nên chỉ có một; huống chi," những lời nói tiếp theo không tiện ghi chép lại đây.

Các vị học giả lần lượt dùng địa vị học giả số một của mình để chứng minh rằng vợ lẽ ra phải là số nhiều, hơn nữa còn lôi ra toàn những bằng chứng không tiện viết ra. Tôi chỉ có thể nói rằng, trong mắt đám học giả này thì phụ nữ chỉ là cái "đó" mà thôi.

Tiểu Hạt không thốt ra một lời nào.

"Đại nhân có lẽ đã mệt rồi chứ? Chúng tôi, chúng tôi, chúng tôi,"

"Mê, cho bọn họ thêm ít lá mê nữa, bảo bọn họ cút xéo đi!" Tiểu Hạt nhắm nghiền mắt nói. "Cảm ơn đại nhân, đại nhân thấu hiểu cho chúng tôi!" Mọi người đồng thanh niệm lên.

Mê bưng lá mê tới, mọi người nhao nhao lao vào cướp giật một trận, vừa hành lễ tạ ơn Tiểu Hạt, vừa chửi mắng lẫn nhau, rồi lếu thếch bước ra ngoài.

Đám học giả này vừa mới bước ra ngoài, thì lại có một đám học giả thanh niên khác bước vào. Hóa ra bọn họ đã đứng chờ ở bên ngoài từ lâu lắm rồi, bởi vì sợ chạm trán với đám học giả lớn tuổi, nên mới phải chờ đợi lâu như vậy. Học giả mới và học giả cũ mà đụng độ với nhau thì thế nào cũng phải bỏ mạng ít nhất hai mạng người.

Bộ dạng của đám học giả thanh niên này trông khá khẩm hơn nhiều, không gầy gò, không dơ dáy, hơn nữa lại vô cùng hoạt bát. Vừa bước vào, họ liền hành lễ với Mê trước, sau đó lại chào hỏi tôi, lúc này mới chịu ngồi xuống. Trong lòng tôi cảm thấy dễ chịu hơn đôi chút, cảm thấy nước Mèo vẫn còn có hy vọng.

Tiểu Hạt thì thầm bên tai tôi: "Đây đều là những học giả đã từng ra nước ngoài vài năm và thấu hiểu mọi thứ."

Mê mang lá mê tới, mọi người rất hoạt bát tranh nhau ăn vẻ đầy hứng khởi, đáy lòng tôi lại lạnh ngắt trở lại.

Ăn xong lá mê, mọi người bắt đầu trò chuyện. Bọn họ đang bàn tán gì thế chứ? Tôi nghe chẳng hiểu lấy một chữ! Tôi qua lại với Tiểu Hạt đã học được rất nhiều chữ mới, thế nhưng tôi hoàn toàn không tài nào hiểu nổi lời của đám học giả này. Tôi chỉ nghe thấy một vài âm thanh: cọc cạch ba ba, địa đông địa đông, hoa lạp phu tư cơ…… rốt cuộc là thứ quỷ gì thế này?

Tôi có hơi sốt ruột, bởi vì nóng lòng muốn hiểu rõ rốt cuộc bọn họ đang nói cái gì, huống chi bọn họ cứ liên mồm nói với tôi, mà tôi thì chẳng thể đáp lại được câu nào, chỉ biết ngây người cười trừ giả lãng tai.

"Trên chân của vị tiên sinh người trái đất đang mặc cái gì thế kia?"

"Quần dài." Tôi đáp, trong lòng cảm thấy có chút hoang mang khó hiểu.

"Được làm bằng gì thế?" Một vị học giả thanh niên hỏi.

"Được may như thế nào?" Lại một vị khác hỏi.

"Mặc quần dài là biểu thị cho học vị gì vậy?" Lại một vị khác hỏi.

"Quốc gia các anh có phải chia thành giai cấp mặc quần dài, và giai cấp không mặc quần dài hay không?" Lại một vị khác hỏi.

Tôi biết trả lời ra sao đây? Đành phải giả vờ ngốc nghếch cười trừ vậy thôi.

Mọi người mãi chẳng nhận được câu trả lời từ tôi, có vẻ vô cùng thất vọng, tất cả đều bu lại dùng tay sờ soạng chiếc quần rách tung tóe của tôi.

Ngắm nghía xong chiếc quần, mọi người lại bắt đầu cọc cạch ba ba, địa đông địa đông, hoa lạp phu tư cơ…… trở lại, tôi sắp bị bức bối cho ngạt thở đến nơi rồi!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.