Khoảng tầm chín giờ sáng, tôi nghe có tiếng gõ cửa dồn dập không dứt, tiếng gõ hình như không phải đang hỏi xem có vào được không, mà là có vẻ nhất định phải xông vào cho bằng được.

Sự việc phiền toái lại xảy ra, tôi đành ném bút lên xấp bản thảo, đi ra mở cửa. Trong quá trình đó, tiếng gõ cửa vẫn vang lên liên tục, lại còn khá vô phép tắc, tôi tức giận vô cùng. Cửa vừa mở, tôi nhìn thấy đứng trước mặt mình là một người lạ.

Người đến tuổi không lớn lắm, khoảng mười tám, mười chín tuổi, trên mặt đẫm mồ hôi, một cặp tròng mắt đen láy đảo linh hoạt, há miệng chỉ chăm chăm cười sợ sệt với tôi. Nhìn bộ đồng hồ nửa mới nửa cũ ấy cùng chiếc túi da nhân tạo màu đen to bự đầy bụi bặm trong tay cậu ta, liếc qua là biết ngay đây là người ở quê nhà tôi tới. Nhất thời tôi không tài nào nhớ nổi cậu ta là ai.

"Anh là chú Lưu ạ?" "Đúng vậy." Tôi đáp. Nghe cậu ta nói chuyện đích thực là giọng quê nhà.

"Em ở Trương Gia Bảo." Cậu ta nói.

"Con nhà ai thế?" Tôi hỏi.

"Bố em tên là Trương Chí Cao. Anh có quen..."

"Ồ..." Lúc này tôi mới nhận ra trên mặt cậu ta có một vài nét quen thuộc mà tôi từng biết. Phải rồi, cậu ta y hệt như Trương Chí Cao trong trí ức tuổi thơ của tôi.

Tôi nhường người hậu duệ của ngũ thúc bước vào nhà, pha cho cậu ta một cốc trà, đặt hộp kẹo trước mặt cậu ta. Cậu ta rụt rè nhận cốc trà, ngồi xuống ghế, nâng cốc trà hỏng ấy lên mà chẳng uống. "Cậu đến thành phố có việc gì không?" Tôi đi thẳng vào vấn đề hỏi cậu ta.

Khuôn mặt chàng trai bỗng chốc đỏ bừng lên, ấp úng nói: "Bố em bị giam giữ ở đây rồi. Em đến thăm ông ấy." "Cái gì?" Tôi kinh ngạc đứng phắt dậy khỏi ghế, "Tại sao?" Tôi hỏi cậu ta.

"Vì buôn bán trái phép phiếu lương thực." "Bây giờ đang ở đâu?" "Đồn công an khu Tân Thành". "Cậu đã gặp ông ấy chưa?" "Chưa... lúc đi mẹ em dặn dò em, bảo em đến tìm anh..."

Tôi ngồi trên ghế, đầu óc rối như tơ vò chẳng còn chút manh mối nào.

Tôi xuyên qua lớp kính cửa sổ mờ ảo, nhìn bầu trời xám xịt mùa đông bên ngoài, bắt đầu tính toán xem mình nên đối phó với chuyện này thế nào.

Tôi thừa biết ý thím năm bảo con trai tìm đến tôi là có ý gì. Nhà báo trong mắt người quê chúng tôi cũng là một thứ "quan" lớn đấy, thậm chí bố mẹ tôi cũng cho là như vậy. Mấy năm nay, hễ là người quê ra thành phố có việc, kể cả mấy vị cán bộ nửa vời quen biết ở trên huyện cũng tìm đến tôi, bắt tôi đi những chiếc "cửa sau" thế này thế khác. Họ đến, đương nhiên chẳng bao giờ đi tay không, thế nào cũng mang cho tôi ít đặc sản quê nhà; bản thân tôi tất nhiên cũng phải lo cơm nước cho họ. Vợ tôi vì mấy chuyện này đã sớm kêu trời kêu đất, cãi nhau với tôi mấy bận. Trong lòng tôi cũng vô cùng phiền muộn. Nhưng không còn cách nào khác, chòm xóm láng giềng, đường xá xa xôi lặn lội đến cửa nhà mình, lẽ nào lại đuổi người ta đi? Đây không phải nói tôi đã "tu" thành chính quả, coi thường người quê ra; cũng chẳng phải keo kiệt không nỡ mời họ bữa cơm. Mấu chốt là những việc này quá tốn kém tâm sức của con người ta. Nhà tôi suýt biến thành một cái văn phòng đại diện, có người thậm chí còn biến nơi đây thành địa điểm hẹn hò để họ lo việc béo bở và làm ăn buôn bán ở thành phố. Lại còn chốc chốc bắt tôi "đi cửa sau" hộ họ. Kỳ thực tôi vốn không thông minh vụ này, chỉ có thể giúp họ tìm nhà trọ, mua hộ vé xe mà thôi.

Bây giờ, con trai của ngũ thúc lại tìm tới cửa, chắc chắn là muốn tôi nghĩ cách nào đó đưa bố cậu ta ra ngoài. Đúng là chuyện nực cười! Tôi sao dám phạm vào pháp luật thần thánh chứ? "Bố cậu còn làm bí thư đại đội nữa không?" Tôi tiện miệng hỏi con trai ngũ thúc.

"Vẫn đang làm anh ạ." Cậu ta nói, tay vẫn rụt rè nâng cốc trà chưa uống lấy một ngụm ấy.

"Cậu đã tìm được chỗ trọ chưa?" Tôi lại hỏi.

"Dạ rồi, ở nhà trọ Kiến Hoa, cách chỗ anh không xa."

Tôi suy nghĩ một lúc, nói với cậu ta: "Bây giờ anh đang bận viết một bài báo, cậu về trước đi, đợi anh viết xong bài báo rồi hẵng hay."

Chàng trai lập tức đứng dậy, trên mặt hiện lên vẻ biết ơn, liền lanh lợi qua đó cầm lấy chiếc túi da nhân tạo màu đen kia.

Tôi cũng nhạy bén nhận thức được rằng, mình lại phải đối mặt với bài ca cũ rích ấy, vội vàng ra tay phủ đầu trước, bước qua tóm lấy tay cậu ta, không cho cậu ta để lại những món quà mà tôi đã quá quen thuộc và ngán ngẩm ấy. Tôi biết những người này tuy không biết chữ, cũng chưa từng trải sự đời, nhưng lại hiểu một câu châm ngôn kinh điển: Mày đã ăn của tao, thì phải nói giúp tao đôi câu!

Kết quả, con trai ngũ thúc dùng sức lực được tôi luyện qua lao động, như đánh nhau, đẩy một chưởng hất văng tôi vào góc tường, tôi đứng không vững, còn đá lật cả cái ống nhổ trên mặt đất. Cậu ta thừa lúc tôi thu dọn ống nhổ, nhanh nhẹn kéo khóa chiếc túi da đen. Sợ tôi rảnh tay lại ra sức ngăn cản, cậu ta bèn đổ toẹt toàn bộ chỗ táo đỏ, hạt hướng dương và lạc chưa bóc vỏ trong túi "rào" một tiếng lên bàn làm việc của tôi. Tôi là người ưa sạch sẽ, thấy món quà dính đầy bụi đất làm cho chiếc bàn làm việc vốn sạch sẽ trở nên bê bết tản mát, thậm chí cả bản thảo, sổ tay và bút máy cũng bị vùi lấp, bèn tuyệt vọng lao tới. Kết quả lại bị vị khách đẩy một chưởng về lại chỗ đứng ban đầu. Cách tặng quà này chân thành đến mức dã man. Tôi tuy vừa giận vừa sốt ruột nhưng vẫn chưa thể phát hỏa, đành ngậm đắng nuốt cay chấp nhận món quà phiền phức này.

Con trai ngũ thúc thấy tôi đã mất đi ý chí từ chối, liền hài lòng chuồn biến đi như chớp. Tôi chán nản đứng trong góc phòng nửa ngày trời không động đậy nổi. Tôi đau buồn thay cho ngũ thúc, cũng đau buồn thay cho chính mình. Tôi mang tâm trạng đau khổ bước ra ban công, châm hút liên tiếp mấy điếu thuốc.

Vấn đề bây giờ là, tôi có đến nhà giam thăm ngũ thúc hay không?

Nghĩ đi nghĩ lại, dù có gặp được ông ấy hay không, tôi rốt cuộc vẫn nên đến một chuyến. Đây không phải vì con trai ngũ thúc đã đổ một đống đặc sản quê lên bàn làm việc; cũng không phải vì tôi có cách gì đưa ông ấy ra khỏi nhà giam; mà là vì, dẫu sao ông ấy cũng là người đồng hương của tôi, lại là em chú bác của cô tôi, hơn nữa hồi nhỏ ông ấy từng dành cho tôi sự âu yếm nhường ấy; tôi cũng từng mang tâm trạng vui tươi ấy, cùng nằm bên con chó vàng già của ông, nghe ông gảy khúc tam huyền thổ mộc mạc đinh đinh đang đang ấy...

Sáng hôm sau, tôi thậm chí chẳng buồn ăn sáng, liền cất bước đi thẳng đến nhà giam khu Tân Tranh. Tuyết vừa ngớt, đường phố nháo nhác hỗn độn. Có nơi tuyết đã tan thành nước, có nơi lại đóng thành băng. Dòng lũ xe đạp và người đi bộ chen chúc vây quanh xe điện và ô tô, cuồn cuộn trên con đại lộ bị cái lạnh bao trùm, người đi ngược chiều tới, miệng ai nấy đều phả ra làn sương trắng. Tôi bước đi giữa dòng xoáy khổng lồ hỗn tạp này, không kiềm được mà nhớ đến buổi sáng mùa đông ở quê nhà. Trong những ngày thế này, núi non đồng ruộng quê hương đã sớm tiêu sơ hoang vắng. Tấm thảm tuyết loang lổ phản chiếu ánh mặt trời; cơn gió lạnh huýt sáo thổi qua khúc sông đóng băng và những con ngõ vắng lạnh lẽo. Bốn bề một mảnh tịch mịch, chỉ thỉnh thoảng nghe thấy tiếng quạ kêu một hai tiếng. Hoa màu đã thu hoạch xong, sân lúa cũng chẳng còn đọng lại bao nhiêu, thế nhưng người ta vẫn bận rộn trên đồng áng. Kéo phân, đốn củi, đan sọt, sửa chữa nông cụ hỏng, thái cỏ cho đại gia súc... Năm cũ dẫu đã khép lại, nhưng phải mau chóng chuẩn bị cho mọi công việc lao động của năm tới. Trời đất lạnh lẽo, nhưng cuộc sống vẫn sục sôi hơi ấm. Đây chính là quê hương quen thuộc của tôi. Người mà bây giờ tôi muốn đi thăm chính là người xuất phát từ mảnh đất này, lúc này lẽ ra ông ấy cũng nên ở đó, giống như những người khác bận rộn vì công việc năm tới, thế nhưng bây giờ lại bị giam giữ ở thành phố lớn. Mà điều khiến người ta khó hiểu hơn nữa là, một người lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng lại ra cái điều đi làm trò thế này. Thế nhưng, vấn đề không chỉ dừng lại ở đó. Vấn đề nằm ở chỗ: "Tại sao lại để một người như vậy lãnh đạo một tổ chức cơ sở của đảng? Trước đó, tôi đã mấy lần chạm mặt ngũ thúc, tôi sớm cảm thấy ông ấy đã không còn đủ sức gánh vác chức vụ này nữa, thế mà ông ấy vẫn mãi là bí thư chi bộ đại đội Trương Gia Bảo... Tôi bước đi trên vỉa hè nháo nhác, đầu óc cũng ngập tràn hỗn độn suy nghĩ.

Tôi đến một cửa hàng thực phẩm mua chút bánh ngọt, tâm trạng tựa như đi bệnh viện thăm người thân bạn bè đau ốm, nặng nề tiến vào nhà giam khu Tân Thành.

Sau khi làm một số thủ tục bắt buộc tại nhà giam, một cán bộ khoa trinh sát đã tiếp đón tôi. Vị cán bộ này nói cho tôi hay, vấn đề của người mà tôi muốn điều tra đã cơ bản làm rõ, thuộc về hành vi buôn bán trái phép phiếu lương thực, nhưng số lượng không lớn, đã liên lạc với cơ quan lãnh đạo nơi người đó sinh hoạt rồi, chẳng bao lâu nữa có thể phái người đến đón ông ta về.

Tôi hỏi có thể gặp mặt ông ấy một chút không?

Vị cán bộ ấy nói, theo quy định hiện hành, sau khi vụ án tội phạm nhẹ đã được điều tra làm rõ, người nhà có thể gặp mặt dưới sự chứng kiến của nhân viên công tác, nhưng phải phối hợp với nhân viên công tác làm công tác giáo dục cải tạo đối với phạm nhân.

Tôi nói tuy tôi tính ra chẳng phải họ hàng thân thích gì của ông ấy, nhưng tôi nhất định sẽ giúp đỡ làm công tác tư tưởng. Vị cán bộ ấy bảo tôi ngồi đây đợi, rồi ông bước ra ngoài.

Chẳng mấy chốc, cán bộ công an dẫn ngũ thúc đi vào.

Tôi giật mình thót tim: Nhất thời tôi suýt chẳng nhận ra ngũ thúc nữa. Sắc mặt ông tái xám, tóc và râu mọc lởm chởm, lưng còng xuống, vóc dáng dường như cũng thấp đi rất nhiều. Hai con mắt vốn hung hăng hách dịch hồi nào, giờ đây vô hồn thụt sâu vào hốc mắt. Tấm thân vốn dĩ lực lưỡng cường tráng ấy, thoắt cái như gầy rộc đi mấy vòng, khiến quần áo khoác trên người rộng thùng thình một cách bất thường chẳng hề vừa vặn. Một kẻ cường hào có quyền có thế trên mảnh đất quê nhà, lúc này đây đã chẳng còn lấy nổi một chút trọng lượng.

Ngũ thúc vừa nhìn thấy tôi, đôi môi lập tức run lẩy bẩy, thảm hại đến mức nước mắt đầm đìa chảy mãi trên gương mặt lởm chởm râu. Đôi mắt ông chốc chốc lại rụt rè liếc nhìn cán bộ công an, cái miệng vốn dĩ dẻo mỏ tài ăn nói ấy vậy mà giống như bị móng lừa đá cho cứng đờ, ngọng nghịu đến nỗi chẳng thốt nổi ra một chữ nào. Tôi nói với ngũ thúc rằng: "Ông phải khai báo vấn đề cho thật rõ ràng, không được giấu giếm bất cứ điều gì, tranh thủ được xử lý khoan hồng, chính sách của Đảng..."

Tôi còn chưa nói dứt câu, ngũ thúc đã vội vàng tiếp lời: "Thành khẩn thì được khoan hồng, chống đối thì bị nghiêm trị..." Ngũ thúc rất quen thuộc với chính sách. Tôi cũng chẳng còn gì để nói nữa, chỉ lặp lại ý vừa rồi. Ngũ thúc cũng liên tục bày tỏ ông nhất định sẽ khai báo vấn đề thật tốt, nhận tội cúi đầu tuân theo pháp luật. Đến thời gian quy định cho cuộc gặp, nhân viên công tác liền dẫn ngũ thúc đi mất. Lúc sắp bước ra cửa, ngũ thúc quay đầu lại nhìn tôi một cái đầy đau đớn xót xa, khiến tim tôi không kìm được mà nhói đau như kim châm. Phải rồi, dù thế nào đi nữa, việc ông ấy bây giờ lâm vào cảnh ngộ thế này chính là một sự bất hạnh cực lớn. Ngũ thúc ơi, sao ông lại từ một thanh niên chất phác nhiệt tình trong ký ức của tôi mà bước đến bước đường ngày hôm nay cơ chứ?

Tôi mang theo tâm trạng nặng trĩu khó diễn tả bằng lời bước ra khỏi nhà giam, lại quay trở lại con đường lớn đông đúc náo nhiệt. Dòng lũ gồm xe điện, ô tô, xe đạp và người đi bộ vẫn cuồn cuộn chảy trên đại lộ rộng lớn này, tựa như một con sông mãi mãi trào dâng cuồn cuộn. Phải rồi, dòng sông cuộc sống mãi mãi sục sôi dạt dào, nhưng rốt cuộc vẫn sẽ có những con thuyền mắc cạn.

Mặt trời đã nhô lên từ cụm kiến trúc xám xịt phía đông, rải những tia sáng màu cam nhạt yếu ớt lên con đường thẳng tắp lốm đốm vết nước do tuyết tan, trong không khí đã phảng phất một làn hơi ấm ẩm ướt nhè nhẹ, thậm chí còn ngửi được cả mùi đất đá và cỏ cây thoảng đưa từ cánh đồng và thung lũng xa xôi.

Tôi vội vã sải bước giữa dòng người đông đúc, đám đông và xe cộ rối rít hỗn độn, những hàng cây hòe Trung Quốc trơ trụi lá với những cành nhánh màu nâu đen ấy dần biến thành một mảng mờ ảo, thế nhưng khuôn mặt lởm chởm râu ria của ngũ thúc lại hiện lên thật rõ nét chập chờn trước mắt tôi. Tôi nhanh chóng nhớ lại khung cảnh lần trước khi tôi và ông ấy tình cờ gặp mặt...