Giang Thanh khi ấy đẩy mạnh kinh nghiệm Tiểu Khấu Trang trên toàn quốc, bắt những người nông dân đến cái ăn còn chẳng đủ phải thi làm thơ, thi hát, thi biểu diễn các mẫu kịch. Trò chơi chính trị này chớp mắt đã làm náo loạn vùng nông thôn cả nước. Thi hay không thi thơ, hát hay không hát mẫu kịch, học hay không học kinh nghiệm Tiểu Khấu Trang, nói theo ngôn ngữ thịnh hành lúc bấy giờ, chính là một "vấn đề đường lối." Không ít huyện để "bám sát tình hình", đã liên tiếp cử người chuyên trách đến Tiểu Khấu Trang ở Thiên Tân để tham quan học tập. Tham quan Đại Trại, tham quan Tiểu Khấu Trang, vào thời điểm đó đã trở thành một hành động hết sức thời thượng. Có những đội nghèo đến mức một ngày công chỉ đáng vài xu, cũng phải cất nhắc một khoản kinh phí để cử đại đội trưởng đi bái kiến hai thánh địa này. Hoạt động học tập Tiểu Khấu Trang vừa mới bắt đầu, các bài báo đưa tin theo lệ thường lập tức được phản ánh lên mặt báo, hơn nữa không nghi ngờ gì lại chính là trọng tâm đưa tin của giai đoạn này. Tổng biên tập đã triệu tập một cuộc họp khẩn cấp, yêu cầu các bộ phận lập tức xuống cơ sở phỏng vấn. Quê hương tôi thuộc vùng căn cứ địa cách mạng cũ, trong những phong trào chính trị này theo lệ thường được xếp vào khu vực trọng điểm đưa tin, tôi cũng được điều động tạm thời vào ban biên tập này, cùng một nhóm phóng viên đến địa phương chúng tôi.
Sau khi tìm hiểu một số tình hình chung tại tổ chính trị ủy ban cách mạng địa phương, nhóm phóng viên này liền chia nhau xuống các huyện. Tôi và một phóng viên khác đến huyện của chúng tôi. Theo lời phụ trách tổ chính trị địa phương, công tác trong lĩnh vực này của huyện chúng tôi chính là "mẫu mực" của toàn địa phương.
Tổ chính trị huyện biết chúng tôi đến để phỏng vấn hoạt động này, ngay buổi chiều hôm đó đã tổ chức hội thi thơ Tiểu Khấu Trang của các đơn vị cấp huyện tại hội trường huyện. Tại hội trường ồn ào náo nhiệt này, từng tốp người nối tiếp nhau lên sân khấu, vừa hát vừa hò hét. Có một phó chủ nhiệm ủy ban cách mạng huyện cũng tự nguyện lên sân khấu ngâm một bài "thơ" do chính lão ta tự bịa ra. Trưởng tổ chính trị huyện thậm chí còn lên sân khấu hát mẫu kịch cùng vợ mình, lão đóng vai Lý Ngọc Hòa, vợ lão đóng vai Lý Thiết Mê, khi vợ lão gọi lão là "tía", người ở dưới sân khấu cười đến mức gần như phát điên. Tôi ngồi ở "ghế khách quý", đau đớn như ngồi trên đinh. Mọi thứ trước mắt đều không nỡ nhìn. Trên thực tế, tất cả những điều này đều được sắp xếp riêng cho hai chúng tôi. Con người vốn dĩ tôn quý, lại bị giày vò thành ra thế này đây!
Đồng nghiệp của tôi lại là một "phái cách mạng" chính hiệu. Cậu ta cực kỳ sôi nổi ở những nơi thế này ra phết. Cậu ta bày ra phong thái của một phóng viên, giơ chiếc máy ảnh có đèn chớp, bận rộn không ngớt cả trên lẫn dưới sân khấu. Mặc dù tôi vô cùng phản cảm với tất cả những thứ này, nhưng chỉ có thể chôn chặt mọi phiền muộn vào trong lòng. Tôi chỉ là một nhân vật nhỏ bé, chẳng có dũng khí để công khai chống lại loại người này; tôi chẳng qua vẫn chưa đánh mất cảm giác của một con người bình thường mà thôi.
Tối hôm đó, một người bạn học làm việc ở công ty thực phẩm huyện đã mời tôi đến nhà cậu ấy ăn cơm. Cậu ấy là bạn học thời trung học của tôi, từ trước đến nay vẫn luôn là bạn tốt của nhau, cậu ấy hiện đã là phó chủ nhiệm ủy ban cách mạng công ty thực phẩm rồi.
Trên bàn ăn, người bạn học trước tiên đã mắng xối xả vào tôi một trận: "Các anh đúng là những kẻ mặt dày thổi kèn đánh trống. Hôm nay có thể phỉ báng ngày hôm qua của chính mình, ngày mai lại có thể phỉ báng ngày hôm nay của chính mình, bản thân thường xuyên tự vả vào mặt mình, vậy mà mặt cũng chẳng đỏ lấy một chút. Các anh chính là như thế đấy! Xin cậu đừng giận, cậu biết tôi là người ruột ngựa mà. Lấy việc cậu đến phỏng vấn cái kinh nghiệm Tiểu Khấu Trang chết tiệt kia đi, phía huyện mấy hôm trước đã nghe ngóng được, ra lệnh cho các đơn vị ngừng sản xuất để làm cái trò mèo này. Ngay cả cửa hàng của chúng tôi cũng bị ép đóng cửa, quần chúng đến mua chút nước tương giấm cũng chẳng mua nổi. Người Trung Quốc bây giờ ai nấy đều thành con khỉ hết rồi, trò hề gì cũng phải bày ra cho bằng hết. Thật là ấu trĩ, hoang đường, ngu xuẩn, điên cuồng!" Cậu ấy giận dữ quát lên, đã không thể kiềm chế được bản thân nữa. Tôi đã trò chuyện với cậu ấy về nỗi đau khổ trong lòng mình. Cậu ấy nói cậu ấy hiểu tôi; nói ngay như bản thân cậu ấy, người ta bắt đóng cửa ngừng kinh doanh thì cũng đành phải tuân theo. Phải rồi, con người bây giờ chẳng ai làm chủ nổi vận mệnh của chính mình, đối với những người chính trực mà nói, chỉ là đừng để trái tim mình cũng bị nhuộm đen mà thôi. Tối hôm đó, chúng tôi trò chuyện rất nhiều, hai người hầu như đều uống say mút chỉ. Đêm khuya, cậu ấy tiễn tôi về nhà khách huyện. Hai chúng tôi dìu dắt lẫn nhau, đi lảo đảo qua những con hẻm tối tăm. Dọc đường, hơi rượu khơi gợi lại biết bao chuyện đau lòng, hai chúng tôi vậy mà đều nức nở khóc òa lên. Chúng tôi nhớ lại thủa nhỏ, chúng tôi đeo khăn quàng đỏ, chính trong những con hẻm quen thuộc này nắm tay nhau bước qua, trời đất một vùng rực rỡ ánh dương, tâm hồn chúng tôi vui tươi và trong sáng. Hồi đó chúng tôi từng thề rằng sau này lớn lên sẽ tạo ra những thành tích phi thường cho sự nghiệp xây dựng tổ quốc. Bây giờ chúng tôi đã đến độ tuổi tráng niên, cuộc sống lại trở nên đáng thất vọng thế này. Chúng tôi đành phải tỉnh táo bước đi trên ngã rẽ cuộc đời, uổng công hủy hoại đi quãng thời gian quý giá nhất của chính mình!
Trở về nhà trọ, đồng nghiệp của tôi đang cắm cúi viết, cậu ta phấn khích nói với tôi rằng: "Hôm nay hội thi thơ này thật khiến người ta cảm động. Tôi đã viết xong một bài báo rồi, cậu xem thử đi, ngày mai là có thể gửi về tòa soạn được rồi. Công tác tư tưởng chính trị của huyện các anh quả thực là tiên tiến..." Tôi nằm bẹp xuống giường, nói với cậu ta rằng: "Tôi không xem đâu, uống chút rượu nên đau đầu, cậu cứ theo ý mình mà viết đi. Chỉ có điều, cậu chắc không biết đâu, huyện chúng tôi mấy năm nay ăn lương thực cứu tế của nhà nước cũng là đứng đầu toàn địa phương đấy!"
Đồng nghiệp của tôi khựng bút lại, kinh ngạc nhìn tôi. Tôi biết cậu ta không hề kinh ngạc việc huyện chúng tôi ăn lương thực cứu tế đứng đầu toàn địa phương, mà là kinh ngạc vì sao tôi lại có thể thốt ra những lời như thế?
Cứ mặc kệ cậu ta suy nghĩ đi, nếu cậu ta có hứng thú, lúc về còn có thể đi báo cáo nhỏ một tiếng. Còn tôi, bây giờ đã buồn ngủ lắm rồi. Tôi muốn mượn chút hơi rượu, tạm thời quên đi những phiền muộn của bản thân. Chẳng mấy chốc tôi đã chẳng còn biết trời đất gì nữa.
Sáng hôm sau, tổ trưởng tổ chính trị huyện đến nơi chúng tôi ở, nói hôm nay sẽ dẫn chúng tôi đi tham gia hội thi thơ ở nông thôn. Lão ta nói với chúng tôi rằng, đội này là đơn vị tiên tiến học tập Tiểu Khấu Trang toàn huyện.
Vì tôi là người bản địa, nên không kìm được bèn hỏi: "Là đội nào vậy?" Tổ trưởng tổ chính trị đáp: "Chính là đại đội Trương Gia Bảo thuộc công xã Thành Quan của các cậu, cách thôn các cậu không xa đâu, thi thơ xong, xe con còn có thể tiện đường đưa cậu về nhà."
Đầu tôi "vù" một tiếng trống ngực.
Trương Gia Bảo, chẳng phải là thôn của nhà cô tôi sao? Ngoài thôn chúng tôi ra, đó chính là nơi tôi quen thuộc nhất. Hồi nhỏ, tôi từng trải qua biết bao nhiêu ngày tháng tuyệt vời ở đó. Mấy năm trước về nhà mấy lần, trong lòng luôn nghĩ muốn đi thăm dượng và cô, kết quả lúc thì có việc này việc nọ nên rốt cuộc vẫn không đi được. Không ngờ lần này lại vì cơ duyên thế này mà khiến tôi có cơ hội đến thăm lại Trương Gia Bảo lâu ngày xa cách.
Khoảng chín giờ sáng, chiếc xe con của huyện đưa thẳng chúng tôi đến trường tiểu học của đại đội Trương Gia Bảo. Bước xuống khỏi chiếc xe Jeep, người đầu tiên ra chào đón chúng tôi chính là ngũ thúc Trương Chí Cao, lão mặc một bộ đồng phục màu xanh sạch sẽ, râu quai nón trên mặt đã được cạo nhẵn nhụi, gương mặt ngập tràn vẻ hân hoan hỷ khí, giống như người chủ trì việc hỷ việc tang ở nông thôn ra đón tiếp bạn bè khách quý vậy. Ngũ thúc nắm chặt lấy tay tôi hồi lâu, lắc lắc, vừa nói: "Chà chà, thằng Quân bây giờ đã có chí hướng thành một nhân vật lớn rồi, đây là vinh quang của cả một vùng đại Mã Hà Xuyên chúng ta! Hồi nhỏ ta đã nhìn ra sau này cháu sẽ không phải tầm thường... Không ngờ hôm nay cháu lại tự mình đến đây, xin cháu hãy kiểm tra chỉ đạo công tác của chúng tôi cho thật tốt nhé! Vốn dĩ ngũ thúc cháu làm công tác chưa tốt, nhưng phía huyện cứ cố tình thể diện cho ta, muốn mở hội nghị hiện trường ngay tại đây, lại có cả nhà báo lớn các cháu đến nữa chứ, chà chà, đúng là..." Kể từ thời thơ ấu, đã nhiều năm lắm rồi tôi không gặp lại ngũ thúc. Trông lão vẫn chưa có vẻ già cho lắm, mặt mày hồng hào, kiểu ăn mặc và mái tóc có vẻ hơi giống cán bộ thoát ly sản xuất.
Sau khi chúng tôi hàn huyên xã giao một hồi, tổ trưởng chính trị huyện liền giới thiệu với tôi và đồng nghiệp của tôi rằng: "Đồng chí Trương Chí Cao là bí thư đại đội Trương Gia Bảo, một tay cừ khôi trong việc nắm bắt công tác tư tưởng chính trị, lần vận động nào cũng là đơn vị tiên tiến của huyện. Lần học tập Tiểu Khấu Trang này, động tác của họ rất nhanh, công tác làm vô cùng xuất sắc..."
"Không dám! Không dám!" Ngũ thúc cười hớ hở phấn khích, nói: "Xin các đồng chí lãnh đạo huyện và các đồng chí bên báo chí hãy phê bình nhiều hơn! Chỉ đạo nhiều hơn!"
Lúc này, toàn bộ sân trường đã đông nghẹt những người nông dân và học sinh tiểu học. Trước cửa phòng học đã dựng lên một cái sân khấu, bên dưới sân khấu, dọc theo dãy bàn học của lũ trẻ được phủ lên một lớp rèm cửa và những thứ đại loại như ga giường, bên trên đặt bình phích nước nóng, ca uống nước cùng thuốc lá. Rất nhiều người lớn tuổi ở Trương Gia Bảo hồi nhỏ đều quen biết tôi, lúc này lần lượt đi tới, vừa câu nệ vừa thân thiết chen chúc lại nói chuyện với tôi.
Tâm trạng tôi vô cùng tồi tệ, nhưng đành gượng cười để xã giao ứng thưa với mọi người.
Tôi hỏi ngũ thúc: "Cô và dượng cháu có đến không?"
Trong lòng tôi vô cùng hy vọng họ đừng đến!
Ngũ thúc đáp: "Cô cháu đến chứ, hôm nay bà ấy còn phải lên sân khấu đọc thơ đấy! Dượng cháu thì không đến, nói là bị ốm. Ta biết lão ta đang giả vờ ốm thôi. Lão ta dẫu sao cũng là đảng viên, mấy năm nay tính cách mạng kém quá đi mất!" Lúc này tôi cảm thấy vô cùng phản cảm với ngũ thúc. Do thân phận của mình, tôi không thể biểu lộ ra ngoài được. Tôi nói với ngũ thúc: "Thúc giúp cháu tìm cô cháu một tiếng."
Ngũ thúc sai mấy thanh niên xung quanh đi tìm, miệng nói lão vẫn còn đang bận lắm. Lão vội vàng bắt tay tôi rồi chạy ra trước đám đông gân cổ lên hô hào.
Cô tôi được người em họ dắt đến gặp tôi. Lão nhân hai tay nắm chặt lấy tay tôi, nước mắt giàn giụa, nói không nên lời.
Tôi nói với cô: "Cô lớn tuổi thế này rồi, đến đây làm gì chứ? Cô mau quay về đi!" "Hải... không dám đâu! Bảo đây là mệnh lệnh của trung ương. Dượng cháu là cái đồ cứng đầu cứng cổ, nhất quyết chống đối không chịu đến. Cô dẫu sao cũng phải đến chứ. Em trai cháu là đoàn thư ký thôn cơ mà, cô sợ mang vạ vào thân cho bọn trẻ..." Người em họ đứng bên cạnh ngẩn người chẳng nói câu nào, chỉ cúi gằm đầu.
"Cháu không biết đấy thôi, nghe nói người ở trên các cháu sắp đến, người trong thôn đã suốt bảy ngày bảy đêm không lên núi lao động rồi, ruộng thì không được làm cỏ, năm nay thu hoạch cái gì đây... Cháu không phải người ngoài, cô mới dám nói cái lời phản động này đấy..." Cô dùng tay lau dòng nước mắt khóe mi, đau khổ nói. "Thế hai người không thể không tham gia cái hội thi thơ này sao?" Tôi hỏi người em họ.
Cả cô và em họ đều trợn tròn mắt kinh ngạc nhìn tôi.
Tôi chợt nhận ra, mình vừa thốt ra một câu nói lệch sóng. Sao họ lại có thể không kinh ngạc trước lời nói của tôi chứ? Chẳng phải tôi đến để phỏng vấn "sự tích tiên tiến" của đội họ hay sao? Sao tôi có thể thốt ra những lời thế này vào lúc này và ở nơi này cơ chứ?
Nhất thời tôi rất khó để giãi bày tâm trạng của mình cho họ hiểu, đành im lặng đối mặt với vẻ mặt kinh ngạc của họ.
“Ấy là do cái thằng ngũ thúc của cháu giở trò tinh ranh đấy! Mấy năm nay hết phong trào này đến phong trào khác, khiến cho người trong thôn lúa gạo chẳng có, tiền nong chẳng có, bảo là được phát một cái tờ giấy khen! Giấy khen thì ăn được chắc? Hài! Sự đời càng náo nhiệt càng hồ đồ rồi..."
“Mẹ! Mẹ đừng nói nữa..." Người em họ nơm nớp lo sợ liếc nhìn tôi một cái.
Lúc này, ngũ thúc ở trên sân khấu đang gầm lên yêu cầu mọi người trật tự lại, bảo rằng hội thi thơ sắp bắt đầu rồi. Tổ trưởng tổ chính trị huyện bước qua gọi tôi ra trước "ghế chủ tịch đoàn" để ngồi.
Cô đành phải nói với tôi rằng: "Thi xong nhất định phải đến nhà cô nhé, dượng cháu cứ hay nhắc nhở nhớ mong cháu mãi..." Tôi đáp rằng nhất định tôi sẽ qua. Tôi từ biệt cô và em họ, rồi đi theo tổ trưởng chính trị đến trước "chủ tịch đoàn" ngồi xuống. Ngũ thúc bắt đầu cất giọng phát biểu trên sân khấu. Không ngờ mấy năm nay lão lại rèn luyện được tài hùng biện tốt đến thế. Lão từ cách mạng thế giới nói đến cách mạng Trung Quốc, từ cấp tỉnh nói đến cấp huyện, lại từ cấp huyện nói đến Trương Gia Bảo, giải thích cho các hương đảng nghe ý nghĩa vĩ đại của việc phê phán pháp gia nho gia và học tập Tiểu Khấu Trang, hơn nữa còn ngâm nghía vài câu trong "Cương lĩnh Gotha", lão nói học tập Tiểu Khấu Trang phải dấy lên một phong trào quần chúng rầm rộ sôi nổi. Tiếp đó lão mắng nhiếc thậm tệ cái tên Khổng Lão Tứ chết từ hai nghìn năm trước, rồi tuyên bố hội thi "tam tái" bắt đầu. Lão nói tiết mục đầu tiên do chính lão biểu diễn.
Tên này vậy mà lấy từ hậu đằng ra một cây đàn tam huyền đất, gảy lộc cộc lộc cộc, miệng lẩm bẩm niệm chú rằng: "Đàn tam huyền của ta chính là súng máy, chĩa thẳng vào cái tâm can đen tối của Khổng Lão Tứ..." Tiếng đàn tam huyền lộc cộc lộc cộc ấy lại đưa tôi trở về với ký ức thời thơ ấu. Tôi nhớ lại ngũ thúc của những năm tháng ấy... một gã nông dân trẻ tuổi mà chất phác, ngồi bên đống cỏ trước cửa, gảy đàn tam huyền, hát khúc tín thiên du; tôi và con chó vàng già của lão nằm bệ hạ bên cạnh lão, say sưa trong tiếng ca mê hoặc ấy...
Bây giờ, tôi lại nghe thấy tiếng gảy đàn tam huyền thổn thức ấy. Thế nhưng, vật đổi sao dời, tất cả mọi thứ đã thay đổi hình dáng. Đàn tam huyền đã biến thành "súng máy", trở thành một thứ vũ khí chính trị của ngũ thúc. Đồng nghiệp của tôi vì màn biểu diễn của ngũ thúc mà hưng phấn vỗ tay, chụp ảnh không ngớt. Các cán bộ đến từ huyện và công xã cũng lần lượt vỗ tay, ca ngợi ngũ thúc. Ngũ thúc lại càng thêm đắc ý, người từng ấy tuổi đầu, vậy mà lại lắc đầu nguây nguẩy.
Tôi thật sự rất muốn khóc một trận vì chuyện này. Ngũ thúc, sao người lại thành ra thế này? Ai đã khiến người trở thành bộ dạng thế này? Sau khi "tiết mục" của ngũ thúc kết thúc, lũ trẻ lên sân khấu hát mẫu kịch; lũ trẻ hát xong, trên sân khấu vậy mà lại bước lên một đám các bà cụ tóc bạc phơ, họ móm mém rụng cả răng, dưới sự hướng dẫn của ngũ thúc, ngâm nga vài câu vè do giáo viên tiểu học bịa ra cho họ. Thế nào họ cũng không đọc khớp với nhau được, từng khuôn mặt già nua nhăn nheo đỏ bừng vì xấu hổ. Tôi đau đớn nhìn thấy, cô cũng đứng ở trong đó!
Tất cả những điều này đã có chút tàn nhẫn rồi. Tôi cúi đầu xuống. Dùng hai tay che kín mắt lại, trong lòng cuồn cuộn nỗi bi thương và phẫn nộ! Giờ phút này, những cụ già này giống như những con cừu non bị đặt lên cái bàn tế nguyền rủa này, mà tôi lại phải tận mắt chứng kiến tất cả những điều này ở một cự ly gần đến thế! Tôi không biết màn kịch hề này kết thúc vào lúc nào.
Tôi miễn cưỡng chia tay với người đồng nghiệp đang phấn khích của mình, rồi cùng người em họ dìu cô trở về nhà bọn họ. Dượng kinh ngạc và vui mừng đón tiếp tôi. Lão đương nhiên chẳng có lấy một tí bệnh tật nào cả.
Tôi vẫn cảm thấy đau đớn vì màn kịch vừa rồi, bèn nói với dượng: "Thôn hai người làm sao mà làm loạn lên thế hả?" "Cậu cũng nhìn nhận như thế đấy à!" Dượng kinh ngạc và kích động kêu lên. Lão vỗ vai tôi nói: "Thằng Quân vẫn cứ là thằng Quân, chà, đứa cháu ngoan của ta ơi, nông thôn chúng ta tiêu đời rồi! Không còn cảnh sắc gì nữa rồi! Không sống nổi nữa rồi! Bây giờ trong đảng có kẻ đang làm chuyện thất đức đấy! Ngũ thúc của cháu hùa theo mấy kẻ điên tung bụi vàng lên, làm cho Trương Gia Bảo hoàn toàn sụp đổ rồi! Ven ruộng một lần cỏ cũng chưa được làm, cỏ mọc còn cao hơn cả hoa màu, suốt ngày không lao động mà cứ bày ra mấy cái trò nhảm nhí này! Ta thật sự muốn đánh gãy chân ngũ thúc cháu, lấy kim khâu cái mồm của cái đồ con rùa cháu chắt này lại, rồi bắt cái đồ khốn nạn này nhảy cẫng lên!" "Ông ngàn vạn lần đừng có gây tai họa..." Cô sợ hãi van xin dượng.
Tôi lôi từ trong xách tay ra mấy món bánh điểm tâm cùng hai tấm vải, đặt lên chiếc kháng (khang - giường sưởi), nói với dượng và cô rằng, vì ngày mai tôi phải quay về huyện, nên ghé qua đây ngồi một lúc rồi chuẩn bị về nhà chúng tôi xem thử. Dượng và cô cứ nằng nặc giữ tôi lại ăn một bữa cơm mới chịu thả, họ nói ăn xong vẫn có thể kịp về. Tôi không thể từ chối tấm lòng của họ, thế là đành ở lại.
Tôi và dượng trò chuyện trong căn hang đá này, cô đi sang một căn hang đá khác để nấu cơm cho tôi. Đợi một lúc lâu, tôi và dượng đột nhiên nghe thấy tiếng khóc thút thít của cô tôi vọng lại từ căn hang bên cạnh. Mặc dù âm thanh không lớn, nhưng cả hai chúng tôi đều nghe thấy, tôi và dượng hoảng hốt chẳng biết đã xảy ra chuyện gì, vội vàng chạy sang đó.
Chúng tôi chạy qua nhìn, thấy trong nồi đang bốc khói nghi ngút, cô tay cầm vá múc nước, cúi gập người bên bệ bếp khóc nức nở không thốt nên lời! Cả tôi và dượng đều hỏi cô đã xảy ra chuyện gì vậy?
Cô ngẩng đầu lên, đau đớn khóc nấc lên và nói: "Cô gói cho thằng Quân nhà ta mấy cáiủi bánh sủi cảo bột cao lương, đều bị nát nhừ trong nồi chẳng vớt nổi lấy một cái lành lặn nào nữa, thành ra cả một nồi cháo bột mất rồi... Thằng bé nhà ta có mấy khi về nhà đâu..." Cô khóc càng thêm đau đớn.
Tôi cũng khóc theo. Dượng thở dài một tiếng, nói: "Bột cao lương thì làm sao mà gói thành sủi cảo được cơ chứ, đáng lẽ bà phải làm thành bánh canh chứ... Đừng khóc nữa, thằng Quân có phải người ngoài đâu..." Giọng dượng cũng nghẹn ngào, quay đầu lại nói với tôi: "Mấy năm nay vừa khéo chẳng có lương thực, bột mì, bột đậu đều không có... Cậu xem dượng sống thành cái dạng gì thế này..." Lão bỗng dưng ôm lấy cái đầu bạc trắng bằng cả hai bàn tay ngay trong xó bếp. Tôi đỡ cô dậy, nói với cô rằng: "Cô ngàn vạn lần đừng thế này, đời này cô vẫn luôn yêu thương cưng chiều cháu, hồi nhỏ cháu cũng chẳng biết đã ăn bao nhiêu là đồ ngon ở nhà cô rồi. Cháu ở chỗ cô uống ngụm nước lã thôi cũng thấy ngọt nữa là..."
Nói xong, tự tay tôi múc một bát cháo hồ bột cao lương với sợi khoai tây rồi húp lấy húp để thật to, đồng thời nói với dượng và cô rằng: "Cơm gạo trắng bột mì cháu ăn ngấy cả rồi, món này vừa vặn hợp khẩu vị của cháu!" Dượng và cô nhìn thấy tôi làm vậy, đều cười một cách thê thảm.
Ăn xong bữa cơm đau thương này, tôi liền từ biệt hai vị cao niên, đứng dậy về nhà thăm bố mẹ. Khi tôi vừa ra khỏi cổng thôn Trương Gia Bảo, ngũ thúc Trương Chí Cao đột ngột đuổi theo. Lão cầm một cuộn tài liệu trên tay, chặn tôi lại ở cổng thôn và nói: "Thằng Quân, đây là tao bảo kế toán đội viết gấp đấy, bên trên ghi chép lại những kinh nghiệm tiên tiến của đội ta khi học tập Tiểu Khấu Trang, báo chí các chú viết bài rất dễ tham khảo, cháu cầm lấy đi, ta không mang tận lên thành phố cho các chú nữa đâu..." Tôi chán ghét nói với lão rằng: "Lần này tôi không quản chuyện này đâu, chẳng phải chú muốn đưa lên thành phố đấy sao..." Khi tôi bước đi trên con đường nhỏ giữa đồng ruộng, tâm tư liền bắt đầu tuôn trào như nước lũ. Mọi thứ đều khiến người ta khó chịu thế này. Bà con chòm xóm đến cơm còn chẳng có mà ăn, vậy mà lại bắt họ dừng sản xuất để ca múa hát hò. "Ngũ thúc, chú cũng là một người nông dân, chẳng lẽ đôi mắt của chú mù rồi sao? Chú không nhìn ra phong trào này hoang đường đến nhường nào hay sao?"
Thế nhưng bản thân tôi lại có quyền lực gì để khiển trách ngũ thúc chứ? Tôi cũng là con em nông dân, vậy mà lại lặn lội ngàn dặm chạy về đây, đem bi kịch thê thảm nhường ấy của người thân ra để viết thành một vở hài kịch... Tôi thề rằng lần này tôi sẽ không viết lấy một chữ nào!
Dọc đường đi, gương mặt đẫm lệ của cô và gương mặt hân hoan hỷ khí của ngũ thúc cứ thay nhau hiện lên trước mắt tôi. Tôi gọi vang trong lòng: Hãy mau lật qua trang lịch sử thê thảm này đi, hãy để nụ cười nở trên gương mặt của dượng và cô. Còn nụ cười trên gương mặt của những người như ngũ thúc, hãy để nó phai nhạt dần đi...
