Trương Mẫn đôi mắt đẹp khẽ đảo, nói: "Thượng lương là một trong năm đại nghi thức cần cử hành khi xây nhà mới. Năm đại nghi thức này là: một, nghi thức 'An phù sư' tại nền đất; hai, nghi thức 'Phóng thủy' (chôn ống thoát nước ngầm dưới chính đường của gian nhà chính); ba, nghi thức An đại môn; bốn, nghi thức Thượng lương; năm, nghi thức 'Lạc thành' (dọn vào nhà mới). Để nghi thức 'Thượng lương' thêm long trọng, hoành tráng, những gia đình khá giả thường gộp chung nghi thức 'Thượng lương' và 'Lạc thành' để cử hành."

"Đừng có lảng tránh, những gì cháu nói đều là nghi thức, chú đang hỏi hai đứa phong tục thượng lương bắt nguồn từ đâu."

"Tam thúc, chú vội gì chứ!"

Trương Mẫn hướng tầm mắt sang chỗ khác, nháy mắt với Tần Vũ đang ngồi một bên, mới cười hì hì nói với Tam thúc: "Cái này vẫn là nên để đại tài tử nhà chúng ta trả lời đi!"

Trương Mẫn hiểu biết về mấy nghi thức này cũng là vì khi nhà cô xây nhà mới từng trải qua, nhưng thực sự bảo cô nói ra ngọn ngành thì lại làm khó cô rồi.

"Ờ, vậy để cháu nói thử xem, nếu có chỗ nào không đúng, Tiểu cữu đừng cười chê cháu nhé." Tần Vũ thấy ánh mắt của biểu tỷ, đành phải tiếp lời nói.

"Tiểu Vũ, cháu cứ nói đi, chỗ nào không đúng Tiểu cữu sẽ bổ sung cho cháu!" Trương Viễn Kiều khích lệ.

"Thật ra tục thượng lương đã có từ xưa, tục ngữ có câu: 'Mái nhà có đòn dông, trong nhà có lương thực, mái nhà không đòn dông, lục súc không vượng'. Mọi người cho rằng đòn dông lắp đặt ngay ngắn, vững vàng, náo nhiệt, mới có thể làm hưng vượng gia nghiệp. Hơn nữa, thời xưa đối với gỗ làm đòn dông cũng có sự lựa chọn rất nghiêm ngặt, bắt buộc phải là loại gỗ tròn trịa ngay thẳng, không được cong vẹo, đòn dông như thế mới có thể dùng để thượng lương..."

Tần Vũ thao thao bất tuyệt, thời đại học cậu đã rất hứng thú với những phong tục dân gian này, cũng từng tiến hành tìm hiểu và điều tra qua.

"Không tệ, ngụ ý của thượng lương cháu nói đúng rồi, vậy cháu có biết thượng lương có những trình tự nào không?"

Trương Viễn Kiều là một thầy giáo, không làm khó được Tần Vũ, theo thói quen muốn hỏi cho bằng được.

"Hê hê, Tiểu cữu, cái này cháu thật sự có tìm hiểu qua. Phong tục thượng lương mỗi nơi mỗi khác, xét riêng khu vực chúng ta, thượng lương phải chọn một ngày lành, sau đó vào tối hôm trước, thợ mộc và thợ xây sẽ khiêng đòn dông trang trí đặt lên bàn ở sảnh đường ngôi nhà mới xây, phần đầu đặt ở phía Đông (tức hướng trái), phần đuôi đặt ở phía Tây (tức hướng phải). Tiếp đó, gia chủ bày biện hạt dưa, trái cây, cùng các sư phụ canh giữ đòn dông, ngăn chặn bất cứ thứ ô uế, âm tà nào tiếp cận đòn dông.

Khi canh giữ đòn dông, trước tiên thợ mộc phải thực hiện nghi thức bồi lương. Ông ấy lấy một nắm gạo trong khay trà, vãi ra bốn phía sảnh đường, sau khi vái chào đòn dông liền đọc rằng:

"Đòn này đòn này, rất đỗi phi thường, lên nóc dựng nhà, vững vàng ổn thỏa, sao hồng chiếu rọi, kim bích huy hoàng. Hợp gia cát khánh, nhân đinh hưng vượng, người già trường thọ, thọ tỷ sơn cương; người trẻ thêm hỷ, lan quế đằng phương. Người làm quan vinh thăng, chim bằng cao vút; người học hành vinh phát, thanh vân trực thượng. Vạn sự như ý, đại cát đại xương."

Sau khi thợ mộc xướng xong bài ca chúc tụng, chính là phải tuân theo quy tắc xuất sát, phải xin gia chủ một chén nước sạch, uống vào miệng rồi phun lên đòn dông, sau đó nói:

"Nhìn ngắm một bên, trời đất mở ra, ngày lành giờ tốt, tử tôn hoàng đế, xây đắp hoa đường, an cư thích nghi, hung thần thoái vị, ác sát tiềm nặc. Nơi đây bồi lương, vĩnh viễn cát xương. Một tiếng búa vang thấu tận trời cao, vạn thánh thiên hiền bồi đòn dông lớn, thiên sát mau về mây trời, địa sát thuận nước xuống Lạc Dương."

Giọng nói của Tần Vũ trầm bổng nhịp nhàng, theo tiếng than củi cháy lách tách truyền vào tai mọi người, trong đầu ai nấy đều có thể hiện ra cảnh tượng sống động khi thợ mộc ngâm bài ca.

"Rất tốt, không ngờ Tiểu Vũ cháu lại hiểu biết về phong tục thượng lương đến vậy, nói tiếp đi, cũng cho bọn họ mở mang kiến thức, những truyền thống cũ này bây giờ không có mấy người trẻ còn hiểu được đâu."

Trương Viễn Kiều rất hài lòng với biểu hiện của Tần Vũ, nhưng đúng như ông nói, người trẻ bây giờ hiểu biết về truyền thống thật sự quá ít, những thứ này e rằng vài chục năm nữa, đợi thế hệ già qua đời, sẽ hoàn toàn biến mất.

"Trước đây cháu chỉ biết nghi thức thượng lương rất phức tạp, không ngờ lại có nhiều quy tắc đến thế." Một người biểu ca khác của Tần Vũ lên tiếng cảm thán.

Tần Vũ gật đầu, những lời Tiểu cữu nói cậu cũng rất đồng tình. Mục tiêu theo đuổi của thanh niên bây giờ đã khác, cuộc sống nhịp độ nhanh khiến không mấy ai chịu bỏ tâm sức để tìm hiểu những phong tục rườm rà cổ xưa này.

"Sau khi xuất sát, khách khứa và gia chủ cùng ngồi tại sảnh đường bồi lương, đến nửa đêm thì chuẩn bị rượu ngon thức nhắm chiêu đãi những người bồi lương ăn đêm uống rượu. Gia chủ phải tiếp đãi thợ mộc, thợ xây thật hậu hĩnh, thường là hầm giò heo để cảm ơn sự làm việc vất vả của họ. Gia chủ phải ngồi cùng thợ mộc, thợ xây chậm rãi nhâm nhi, sau khi tiệc đêm kết thúc, thời gian cũng gần đến canh năm.

Lúc này, thợ mộc đem rìu, mực thước, thước vuông đã sơn màu đỏ đặt lên bàn, thước vuông tựa chéo phía trước bên trái của bàn. Thợ xây cũng đem bay, thước dây đặt ở phía trước bên phải của bàn. Sau khi mọi thứ đã chuẩn bị xong, trên đòn dông đặt một con gà trống đỏ rực. Lúc này, người thợ mộc cầm mực thước đi đến trước bàn nói: 'Lỗ Ban đến sớm, giờ này thượng lương tốt'. Tiếp đó, thợ mộc dùng ngũ cốc và các vật phẩm như bút mực giấy tờ đặt vào chính giữa đòn dông, rồi dùng vải đỏ phong đòn dông - bao chặt phần eo đòn dông lại, dùng chỉ đỏ khâu vải đỏ bao đòn dông, rồi ngâm bài ca buộc đòn dông:

Tay cầm tấm lụa của gia chủ, một trượng ba thước còn dư,

Trái buộc ba lần tăng phú quý, phải buộc ba lần điểm Hàn Lâm.

Gia chủ nhân tài đều hưng vượng, vinh hoa phú quý đầy môn đình.

Ngâm xong, thợ mộc và thợ xây mỗi người nâng một chén rượu cúng, đưa lên đỉnh đầu, rồi vãi rượu lên đòn dông ba lần, cùng đồng thanh niệm:

Tay bưng chén rượu của gia chủ, tán tụng thiên trường cùng địa cửu;

Tay bưng chén rượu thứ hai của gia chủ, vinh hoa phú quý đời đời có;

Tay bưng chén rượu thứ ba của gia chủ, tử tử tôn tôn phong Vương hầu.

Sau khi thợ mộc, thợ xây nâng rượu tế đòn dông, thợ mộc sẽ lấy con gà trống đặt đứng trên đòn dông. Trước tiên cầm gà tán tụng:

Tay cầm con gà của gia chủ, sinh ra đầu cao đuôi lại thấp;

Đầu đội kim quan, mình khoác áo lông vũ ngũ sắc.

Con gà này chẳng phải gà tầm thường, là gà tế đòn dông của chủ nhà!

Nói xong đặt gà lên đòn dông, gọi là hoạt long đứng trên đòn, ngụ ý gia nghiệp hưng vượng. Sau nghi thức tế đòn dông là đến giờ lành ngày tốt thượng lương. Thợ mộc và thợ xây dùng dây thừng quấn giấy đỏ ở hai đầu đòn, mỗi người cầm dụng cụ lắp đòn leo lên đỉnh cột chính, kéo dây thừng, giữ cân bằng hai đầu, chậm rãi kéo lên, vừa kéo vừa ngâm bài ca chúc tụng:

Gia chủ hôm nay cất nhà thượng lương, vui gặp hoàng đạo giáng cát tường,

Phúc tinh cao chiếu sinh quang thái, kim ngọc mãn đường bách sự xương.

Ngâm xong, khách khứa bồi lương, gia chủ và cả trai gái già trẻ trong thôn đến nhặt bánh bao thượng lương đều đồng thanh hô lớn: 'Tốt quá!'. Tiếng hưởng ứng vang vọng tận trời xanh, hòa cùng tiếng pháo nổ, khiến không khí thượng lương trở nên hỉ khí dạt dào, náo nhiệt vô cùng.

Lúc này thợ xây lại ngâm rằng:

"Đòn này đòn này, rất đỗi phi thường, lớn lên trên núi, hôm nay làm đòn. Hôm nay thượng lương, vui gặp hoàng đạo, ngày lành tháng tốt, tử vi cao chiếu. Rường cột thêm huy, vật hoa thiên bảo. Người già tăng thọ, tuế hiến dao đào. Người trẻ thêm hỷ, nguyệt viên hoa hảo, người học tiến học, long môn cao nhảy, người làm quan thêm lộc, bước bước cao lên, người cày được mùa, thóc đầy kho lương. Gia nghiệp hưng vượng, vĩnh tiến tài bảo."

Thợ mộc, thợ xây vừa ngâm vừa kéo đòn dông lên đỉnh cột chính đặt vững, rồi thả dây thừng xuống, kéo bánh bao, đậu phộng, kẹo, tiền xu lên đòn dông. Để lấy lời chúc tốt lành, cố ý hỏi: 'Người dưới nhiều quá, rìu đừng vứt lung tung!'. Tiếp đó liền hô to: 'Đòn dông lắp xong, chiêu tài tiến bảo. Một ngày sớm, trăm đời tốt. Bái mời sư phụ, mau mau vứt bánh bao thượng lương đi thôi!'. Thế là thợ mộc và thợ xây ngồi trên đòn dông, vừa vứt bánh bao, vừa ngâm bài ca chúc tụng thượng lương..."

Lời của Tần Vũ cuối cùng cũng dứt, mọi người vẫn còn đang đắm chìm trong dư âm, hồi lâu sau mới có người cảm thán:

"Không ngờ muốn làm một người thợ mộc giỏi không những phải biết làm việc, mà còn phải hiểu những thứ này!"

"Thật ra ngày xưa, học trò theo thợ mộc học nghề, khi nào có thể xuất sư, chính là nhìn xem sư phụ có dạy những thứ này hay không, học được những cái này, mới có thể coi là chính thức xuất sư."

Tiểu cữu tiếp lời một cách phù hợp, Tần Vũ cũng gật đầu tán đồng, những người thợ thời xưa đều rất nghiêm khắc, muốn xuất sư không phải là chuyện đơn giản.

"Ủa! Không đúng, Tiểu Vũ, những gì cháu nói tuy rất hay, nhưng lại có một số điểm khác với phong tục nơi chúng ta, như nghi thức bồi lương cháu nói hình như không có, hơn nữa cũng không có nghi thức xuất sát!" Trương Hoa hồi tưởng một lát, lại phát hiện ra một số điểm khác biệt.

"Đồ ngốc, con cũng không nghĩ xem bây giờ là thời đại nào rồi, đều là nhà bê tông cốt thép cả, lấy đâu ra đòn dông, Tiểu Vũ đang kể phong tục ngày trước đấy!" Trương Viễn Kiều nhìn đứa con trai này thế nào cũng không vừa mắt, ngày trước lén ông bỏ học ra ngoài xông pha, suýt chút nữa làm ông tức đến đổ bệnh.

Tần Vũ hướng ánh mắt chia buồn về phía biểu ca Trương Hoa, Tiểu cữu chỉ cần có cơ hội là sẽ không chút lưu tình đả kích biểu ca, đây đã là chuyện mọi người đều quá quen thuộc.

Trương Hoa nháy mắt với cậu, ra hiệu Tần Vũ giúp mình giải vây, nếu không thì ông già nhà mình có thểnắm giữ (nắm lấy) cơ hội để giáo huấn cậu ta cả buổi.

"Thật ra mặc dù nhà ở bây giờ không cần dùng đến đòn dông nữa, nhưng những nghi thức này vẫn còn, chỉ là thay đổi một phương thức. Lấy nghi thức xuất sát mà nói, bây giờ thợ mộc sẽ bắt một con gà trống đi vòng quanh khắp ngôi nhà, mỗi cửa ra vào và góc tường đều sẽ đặt một ít thanh trúc, gà trống đi qua chỗ nào, đều phải có người cầm thanh trúc đập vào tường, đây gọi là khu sát!"

Đối với sự cầu cứu của biểu ca, Tần Vũ tự nhiên sẽ không khoanh tay đứng nhìn, đành phải giúp anh ta giải thích:

"Trong dân gian, con gà trống vốn dĩ có bản lĩnh phá sát hoán dương, những nơi con gà này đi qua, âm sát và thứ ô uế tự nhiên không dám ở lại, nghe tiếng đập của thanh trúc, liền trốn vào trong thanh trúc, sau đó đợi thợ mộc đi hết ngôi nhà, mọi người phải thu gom hết thanh trúc, một người cầm theo cột buộc pháo nổ đi trước mở đường, người có thanh trúc phải chạy theo ra ngoài, đây gọi là tống sát!"

"Ừm, sách này không đọc uổng phí, những truyền thống do tổ tiên truyền lại này tuyệt đối không được bỏ!"