Người anh trai mười tám tuổi đã nằm vật xuống!
Anh nằm trên chiếc giường đất trong gian nhà nhỏ một mình mình ở, không bật đèn, chốt chặt then cửa gỗ, trùm chăn kín đầu, lặng lẽ nằm.
"Nhuận Sinh, ăn cơm rồi hẵng ngủ." Mẹ đứng ngoài cửa sổ khuyên nhủ.
"Không đói." Anh dứt khoát từ chối.
"Sự đời nó là như thế đấy." Người cha chẳng hề hốt hoảng, giọng từng trải nói, "Không ngã thì không lớn được, không vấp váp thì chẳng nhận rõ lòng người, chẳng hiểu được sự đời."
Chú Trường Tài rung then cửa gỗ rầm rầm, cái mồm to lưỡi dài gào tướng lên: "Nhuận Oa! Mày mở cửa ra, chú có chuyện muốn nói với mày, chuyện hệ trọng lắm đây này..."
Anh không hé răng, cũng không mở cửa, chú Trường Tài thở dài sườn sượt lẩm bẩm rồi bước ra khỏi sân.
Trong lòng anh bực bội vô cùng, rối bời khôn xiết, anh muốn yên tĩnh một chút, nghĩ ngợi một chút, cái đầu óc đơn giản của anh đã bị khuấy đảo đến mụ mị cả đi rồi.
Nếu những lời chú Trường Tài nói là thật, vậy thì mọi chuyện đã có thể xâu chuỗi thông suốt, sáng tỏ như ban ngày.
Khi bụng anh đói cồn cào ngồi ăn bữa sáng, thôn trưởng Tào Tử Hoài đã ngồi bên lò sưởi của trạm trưởng trạm quản lý cát sỏi rồi.
Khi anh như thể muốn trả thù mà dùng vợt cầu lông đánh cho tình địch của mình bẽ mặt ê chề, thôn trưởng Tào Tử Hoài đã gửi bản báo cáo giấy sơ sài về việc đại đội thôn Tào thành lập phân trạm quản lý cát sỏi lên cho Phó chủ nhiệm Ngô, người phụ trách doanh nghiệp hương trấn của chính quyền xã rồi.
Anh hoàn toàn tin lời trạm trưởng trạm quản lý bảo anh phải thông báo với thôn trưởng, mà ý nghĩa thực sự của nó là, một khi đã tiếp xúc với thôn trưởng thì mọi việc đều rõ mười mươi, chẳng cần trạm trưởng phải đứng ra phủ định cái "hiệp hội" gì đó của anh. Thế là, anh bắt đầu chui tọt vào cái bẫy đã giăng sẵn, giống như Gia Cát Lượng đã bày sẵn Bát Trận Đồ từ lúc Lục Tốn còn chưa chào đời, đã chờ sẵn đứa con nít này đến chui vào!
Khi anh báo cáo với thôn trưởng Tào Tử Hoài, Tào Tử Hoài chẳng hề bác bỏ ý kiến của anh, chỉ bảo mình "nắm không chắc" chính sách hiện hành, rồi đẩy anh sang chỗ Phó chủ nhiệm Ngô.
Phó chủ nhiệm Ngô dùng những lời lẽ hoàn toàn phù hợp với chính sách như không lập thêm cơ cấu chồng chéo, giảm nhẹ gánh nặng cho nông dân, để đóng băng anh vào tủ lạnh. Còn khi anh ôm đầy ấm ức phân trần với Phó chủ nhiệm Ngô rằng mình không phải muốn tranh giành làm cán bộ, thì con dâu của thôn trưởng Tào Tử Hoài đã cắp kẹp tài liệu dưới nách đi xuống bãi sông, nhậm chức rồi.
Anh chui hết cái "Bát Trận Đồ", thứ nhận lại được là sự nghi ngờ muốn tranh giành làm cán bộ, thậm chí là làm tăng thêm gánh nặng cho những người nông dân vớt đá.
Thôn trưởng Tào Tử Hoài không một tiếng động, ngay cả một cuộc họp xã viên cũng chẳng buồn mở, đã phái con dâu ra bãi cát, quản lý toàn bộ việc mua bán đá của những người nông dân vớt đá thôn Tào. Đương nhiên, cô ta đâu có chịu đứng chịu rét vô ích trên bãi cát giữa mùa đông giá rét: trích 8% từ tổng số tiền bán đá nộp về cho đại đội thôn Tào, trong đó dĩ nhiên bao gồm cả thù lao của cô ta.
Cái miệng ngậm điếu thuốc lá sợi màu đen của Tào Tử Hoài lúc này hiện lên rõ mồn một trước mắt anh, điếu thuốc cứ nhấp nháy lên xuống theo từng lời nói, đã nhẹ nhàng hất văng anh xuống mương cạn: Tào Tử Hoài chỉ dùng nửa bên miệng nói chuyện với anh, đã khiến anh trong ngoài không sao thanh minh nổi!
Bây giờ anh mới ý thức sâu sắc rằng đầu óc mình quá đỗi đơn giản, đơn giản đến mức khiến chính mình phải căm ghét! Mọi chuyện chẳng hề đơn giản, chỉ là bản thân anh đã nhìn mọi thứ quá giản đơn, nhìn không thấu mới thấy nó đơn giản. Lần đầu tiên anh thấy ân hận vì câu cửa miệng của mình — chuyện rất đơn giản.
Mối quan hệ với Hiểu Lan cũng chẳng đơn giản như mình vẫn nghĩ trước đây đâu nhỉ?
Mối tình đầu vừa mới chớm nở đã chấm dứt rồi!
Anh được những người nông dân thôn Tào suy tôn làm "hội trưởng", còn chưa kịp thực hiện sứ mệnh của hội viên hiệp hội lấy một lần, đã bị thôn trưởng bình thản gạt phăng sang một bên... mà anh lại chẳng có cách nào.
Giờ đây, Tào Nhuận Sinh nằm trên chiếc giường đơn trong gian nhà nhỏ, cố gắng nghiền ngẫm lại từng ngóc ngách chi tiết của tất cả những chuyện này, rốt cuộc vấn đề nằm ở đâu? Anh vắt óc suy nghĩ, tìm kiếm lỗi lầm của chính mình. Nói một cách công bằng, anh thấy mình không hổ thẹn, vừa không hổ thẹn với Hiểu Lan, cũng không hổ thẹn với hơn một trăm người nông dân đang vớt đá ngoài bãi cát của thôn Tào. Cuối cùng anh quy kết về một điểm: đầu óc mình quá đơn giản!
Lòng anh có chút lạnh lẽo, nhưng không hề trống rỗng, anh mới chỉ mười tám tuổi, con đường đời phía trước vẫn còn dài lắm...
Một tiếng gà trống gáy vang dội đánh thức anh dậy, lúc trở mình ngồi lên thì ngoài cửa sổ trời đã sáng rõ, anh dậy muộn rồi. Anh vội vội vàng vàng mặc quần áo, giật then cửa ra, chà! Tuyết! Đêm qua đổ một trận tuyết lớn, trong sân và trên mái ngói đều phủ kín một màu trắng xoá.
Anh vác xẻng sắt lên vai, bước ra khỏi cổng ngõ, đi xuống bờ dốc, sải bước về phía bãi sông.
Tuyết lớn phủ kín triền đồi và dòng sông. Tuyết ngừng gió lặng, trên cành cây đọng lại một lớp tuyết trắng mềm xốp. Mặt trời vẫn chưa mọc, trên nền tuyết ánh lên những tia sáng xanh biếc lung linh. Trên con đường rợp bóng bạch dương dẫn ra bờ sông, tuyết trắng đã bị giẫm đạp nát bét.
Trên bãi cát, lưới sàng dựng lên như rừng, xẻng sắt nâng lên hạ xuống, tiếng xào xạc cào đảo cát đá vang lên thành chuỗi, thi thoảng lại vọng ra một tiếng ho trầm đục.
Nhuận Sinh bỗng nhiên nhìn thấy, ở ngã rẽ giao giữa bờ sông và bãi cát, có một người đang khoác chiếc áo khoác quân đội màu xanh cỏ úa đứng đó, đầu quấn khăn đỏ, dưới nách cắp một tập kẹp tài liệu, đang đi đi lại lại ở đầu đường, chắc là để vận động cho đôi chân bớt cóng, đó chính là con dâu của thôn trưởng. Anh không muốn đi ngang qua trước mặt cô ta, bèn rẽ khỏi đường lớn, đi xéo qua ruộng lúa mì phủ đầy tuyết dày, nhảy xuống bờ sông, bước ra bãi cát.
Lưới sàng của anh đã bị tuyết vùi lấp, anh dùng xẻng sắt gạt tuyết đọng, dựng giá gỗ tam giác lên, nhưng lại chẳng muốn cắm xẻng vào đống đá hộc. Anh vừa nghiêng đầu thì thấy người con dâu thôn trưởng mặc áo khoác quân đội kia đang đứng ở bờ sông đăm đăm nhìn anh từ xa.
Anh luồn cán gỗ của xẻng sắt qua mắt lưới, cõng tấm lưới sàng lên lưng, quay người đi về phía bờ sông.
“Nhuận Sinh——” Chú Trường Tài chạy từ trên nền tuyết tới, khóe miệng phả ra từng luồng khói trắng lớn, “Mày——”
“Không làm nữa.” Giọng điệu bình thản của anh khiến chính bản thân anh cũng thầm giật mình.
“Thế mày đi đâu làm?” Chú Trường Tài đau lòng lắc đầu.
“Thời buổi này làm sao chết đói được!” Anh cười nhạt, “Ở đâu mà chẳng kiếm được tiền? Thiếu gì mối manh!”
Anh bỏ đi, lưng cõng tấm lưới sàng, tuyết che lấp toàn bộ đá sỏi và cát, anh thường xuyên bị đá dưới lớp tuyết làm vấp ngã trượt chân cà nhắc. Bỗng nhiên, một cảm giác kỳ lạ nảy sinh trong tâm trí anh, tiếng xào xạc cào đảo đá hỗn tạp kia không còn nữa, bãi sông bỗng trở nên trống trải và quạnh quẽ, bên tai chợt yên ắng lạ thường. Anh dừng chân, quay đầu lại, những người nông dân rải rác trên bãi cát đang chống tay lên cán xẻng, đồng loạt dừng công việc, đưa mắt nhìn theo bóng anh rời khỏi bãi cát. Lòng anh bỗng dâng lên niềm xúc động, anh không còn đủ sức để nhìn cảnh tượng trang nghiêm tự nhiên hình thành ấy nữa, vội vàng quay phắt đầu lại, tiếp tục sải bước dài tiến về phía trước.
“Nhuận Oa——”
Nghe thấy tiếng gọi, anh lại dừng bước, người gọi anh hóa ra lại là chú Ngũ Long. Chú đang độ trung niên, mặc một chiếc áo nỉ màu đỏ tía, thân hình vạm vỡ như một con lăn đá trục lúa, đang lăn phăm phăm trên nền tuyết tới. “Nhuận Oa, cái số một mà mày phát cho chú, còn tính nữa hay không?”
Chú Ngũ Long đứng trước mặt anh, ngón tay kẹp mảnh giấy nhỏ có viết số một. Anh bỗng nghĩ, chú Ngũ Long đang đùa cợt trêu chọc anh chăng? Chú từng mang bánh ngọt và rượu trắng đóng chai đến tặng anh, anh đã mang những thứ đó ra bãi cát để tìm chủ nhân công khai, chú tự mình lấy đồ về rồi đập vỡ tan tành như một sự thị uy. Nhuận Sinh không nói gì, nhìn nét mặt nghiêm túc như thật của chú Ngũ Long, trông chẳng giống kẻ cố tình đến để bêu riếu anh chút nào!
“Chú biết, cái số này chẳng còn tích sự gì nữa rồi...” Chú nói thật to, dường như không phải nói cho một mình Nhuận Sinh nghe. Chú bỗng nói đầy ẩn ý: “Dẫu không còn tác dụng gì nữa, chú cũng chẳng nỡ vứt đi. Chú giữ lại để làm kỷ niệm...”
Chú thế mà lại cởi cúc chiếc áo nỉ cài chéo ngực ra, nhét mảnh giấy có viết số vào túi áo sơ mi, vỗ vỗ vài cái rồi lại cài cúc áo lại, cẩn thận dè dặt như thể vừa cất vào một cuốn sổ tiết kiệm vạn tệ.
Trên bãi sông bỗng bùng lên một tràng cười ồ, có người huýt sáo vang dội, như tiếng nước lũ trên thượng nguồn đột ngột đổ ầm ầm gầm thét tuôn xuống.
Nhuận Sinh vừa quay người lại thì thấy người con dâu thôn trưởng mặc áo khoác quân đội đang đứng cách đó chỉ chừng ba năm bước chân, anh hiểu ra ý nghĩa hành động của chú Ngũ Long và cả nỗi oán hận chất chứa trong tràng cười ồ kia.
Nhuận Sinh cõng tấm lưới sàng, sải đôi chân dài, bước ngang qua bên cạnh người con dâu thôn trưởng, đầu chẳng thèm ngoảnh lại lấy một lần.
Mặt trời nhô lên từ đỉnh các ngọn núi phía đông dãy Tần Lĩnh, trên nền tuyết lấp lánh muôn vàn quầng sáng rực rỡ sắc màu, khiến người ta hoa cả mắt. Người anh trai mười tám tuổi bước lên bờ sông, không bao giờ quay đầu lại nữa...
Tháng 6 - 7 năm 1984
Bản thảo sửa tại ngoại ô phía đông Tây An