Cuối cùng thì ngày Mary đến thăm Little Alresford cũng đã tới. Hai ngày sau, John Gordon sẽ tới Nhà xứ, và theo cách nói của ông Blake, giai đoạn "tán tỉnh" của Mary sẽ chính thức bắt đầu. Ông Whittlestaff nói khi ngày trọng đại ấy đã kề cận: "Không, con yêu; cha nghĩ cha không cần đi cùng con đâu."

"Sao cha không cùng đi và ghé thăm họ?"

"Cha không thích việc ghé thăm cho lắm," ông Whittlestaff đáp. Đây chính xác là tâm trạng mà Mary không hề muốn người bạn của mình vướng phải — cái cảm giác thấy cần phải tránh xa những người xung quanh.

"Cha nghĩ anh Blake thật ngớ ngẩn. Con công nhận anh ta là một thanh niên ngốc nghếch; nhưng ông Hall rất lịch sự. Con sẽ ở đó một tuần, cha cứ đi cùng con đi." Vừa nói, cô vừa vòng tay ôm lấy ông, âu yếm.

"Cha không mấy ưa anh Blake; nhưng cha nghĩ cha sẽ không đến Little Alresford đâu." Khi ông nói câu này lần thứ hai, Mary hiểu rằng mọi chuyện đã được định đoạt như số mệnh. Ông sẽ không đến Little Alresford. Rồi khoảng một phần tư giờ sau, ông lại cất lời: "Cha nghĩ con sẽ thấy cha đã đi vắng khi con quay về đấy."

"Đi vắng! Cha sẽ đi đâu chứ?"

"Cha thấy ở đây không được thoải mái cho lắm. Đừng buồn rầu như thế, cô bé yêu dấu của cha." Đoạn, ông bước qua phòng và âu yếm hôn cô. "Cha có một cảm giác bứt rứt, bồn chồn không thể nào ngồi yên được. Tất nhiên, cha sẽ đến dự lễ cưới của con, dù khi nào ngày đó được ấn định đi nữa."

"Ôi, ông Whittlestaff, xin đừng nói thế! Chuyện đó còn phải một năm nữa, hoặc có lẽ hai hay ba năm. Xin đừng để nó làm cha bận lòng như vậy, bằng không con sẽ thề là con sẽ chẳng lấy chồng nữa. Tại sao con phải kết hôn nếu cha phải đau khổ cơ chứ?"

"Mọi chuyện đã được định đoạt cả rồi, con yêu. Ông Gordon sẽ là chủ nhân của tất cả những điều đó. Và dẫu con được cho là người ấn định ngày cưới, thì chính anh ta mới thực sự là người quyết định; — chính anh ta, hoặc những biến cố trong cuộc đời anh ấy. Khi một tiểu thư đã hứa hôn với một chàng trai, đám cưới có thể trì hoãn để chiều theo sự thuận tiện của chàng trai, chứ chẳng bao giờ vì sự thuận tiện của cô gái cả. Thật mà nói, người ta sẽ luôn cảm thấy thuận tiện hơn nếu cô ấy được kết hôn càng sớm càng tốt sau khi lời hứa đã được trao. Con sẽ gặp ông Gordon trong một hoặc hai ngày tới, và khi đó con sẽ biết được mong muốn của anh ta là gì."

"Cha nghĩ rằng con sẽ không màng đến mong muốn của cha sao?"

"Hoàn toàn không, con yêu ạ. Dù thế nào đi nữa, cha sẽ chẳng có mong muốn nào cả — ngoại trừ điều gì là tốt nhất cho hạnh phúc của con. Tất nhiên cha phải gặp anh ta, và giải quyết một số vấn đề cần được định đoạt. Sẽ có những vấn đề tiền bạc."

"Con chẳng có tiền," Mary nói — "một xu cũng không! Anh ấy biết điều đó mà."

"Dù sao thì vẫn sẽ có những vấn đề tiền bạc, và con cứ việc phó mặc những chuyện đó cho cha. Con không phải là con gái của cha sao, Mary, đứa con duy nhất của cha? Đừng bận tâm về những chuyện như thế, cứ làm theo lời dặn đi. Giờ thì đến lúc con lên đường rồi, và Hayonotes đã sẵn sàng đi cùng con." Nói đoạn, ông Whittlestaff đưa cô lên xe ngựa, và cô được chở thẳng đến Little Alresford.

Lúc đó còn đúng một tuần nữa là đến đám cưới giữa Blake và Forrester, và vị mục sư trẻ bắt đầu xen lẫn chút rụt rè nghiêm túc vào cái vẻ cao hứng hay huyên náo thường ngày của mình. "Thật tình mà nói, cô biết đấy, tôi không chắc lắm là họ sắp làm đúng lễ nghĩa đâu," anh ta nói với vẻ đầy quả quyết với cô Lawrie. "Đám cưới sẽ diễn ra vào thứ Ba. Cô ấy sẽ về nhà vào thứ Bảy. Tôi nhất quyết phải có mặt ở đó vào thứ Sáu. Chứ di chuyển cùng một ngày thì đúng là khiến người ta lo số vó. Nhưng mấy cô gái khác — và cô là một trong số đó, cô Lawrie — sẽ đi tàu hỏa đến Winchester vào sáng thứ Ba, dưới sự dẫn dắt của John Gordon. Lỡ có chuyện gì xảy ra với bất kỳ ai trong số các cô, thử nghĩ xem, lúc đó tôi sẽ ở xó xỉnh nào cơ chứ?"

"Thế chúng tôi sẽ ở đâu?" cô Lawrie đáp.

"Đó đâu phải đám cưới của cô. Nhưng tôi đoán đám cưới vẫn có thể tiến hành ngay cả khi vắng một người trong số các cô. Thật là khủng khiếp làm sao nếu không thể tổ chức khi Ngài Giám mục đã đến." Nhưng Mary đã an ủi anh ta, quả quyết rằng gia đình Hall luôn rất đúng giờ trong mọi lần đi lại khi có sự kiện diễn ra.

Rồi John Gordon đến, và thú thật là, lần đầu tiên trong đời Mary phải chịu đựng cái nghi lễ tán tỉnh. Khi anh bước qua cánh cửa từ Nhà xứ sang, Mary Lawrie cẩn trọng tránh mặt đi. Cô lui về phòng ngủ của mình, và ở yên đó với trái tim phập phồng, sốt ruột, cho đến khi được cô Hall gọi xuống. "Cô phải xuống chào đón anh ấy chứ."

"Tôi đoán vậy; nhưng..."

"Đương nhiên cô phải xuống rồi. Sớm muộn gì cũng thế thôi. Trông anh ấy khác hẳn so với hồi trước ở đây. Và phải thế chứ, khi ta xét đến mọi chuyện."

"Anh ấy đâu còn phải thực hiện chuyến hành trình nào khác đến Nam Phi nữa."

"Mà không giành được thứ mình sang đó tìm kiếm," cô Hall nói. Thế rồi khi họ bước xuống, Mary được bảo rằng John Gordon đã đi xuyên qua ngôi nhà ra tới khu vườn cây bụi, và được mời ra đó tìm anh. Mary tuyên bố rằng cô sẽ đi một mình, bèn cầm lấy chiếc mũ và mạnh dạn bước ra theo sau anh. Khi cô đi qua bãi cỏ, cô thấy bóng anh đang khuất dần giữa những tán cây. "Tôi không nghĩ việc một chàng trai của tiểu thư lại biến mất kiểu đó là lịch sự cho lắm đâu," cô Hall nói. Nhưng Mary vẫn dũng cảm và nhanh chóng bước theo, không nói thêm lời nào.

"Mary," anh nói, quay phắt lại phía cô ngay khi cả hai đã khuất tầm mắt giữa những lùm cây. "Mary, cuối cùng em cũng đến rồi."

"Vâng; em đã đến."

"Vậy mà, khi anh mới xuất hiện ở nhà em, em suýt chút nữa là chẳng thèm tiếp đón anh." Nhưng anh nói câu đó trong lúc nắm lấy tay cô, và nhìn vào mặt cô với nụ cười rạng rỡ nhất. "Anh suýt hoãn chuyến đi của mình đến mức quá muộn."

"Vâng, quả thực vậy. Đó là lỗi của em sao?"

"Không; — cũng chẳng phải lỗi của anh. Khi anh được bảo rằng mình chẳng làm được tích sự gì ở ngôi nhà đó, lại bị nhắc nhở rằng bản thân chẳng có một xu dính túi, thì anh còn biết làm gì ngoài việc ra đi?"

"Nhưng sao lại đi xa đến thế?"

"Anh buộc phải đi đến nơi có thể kiếm ra tiền. Xét cho cùng, anh nghĩ mình đã đủ nhanh nhạy rồi. Còn nơi nào khác có thể tìm thấy kim cương ngoài những mỏ kim cương chứ? Và có lẽ anh là kẻ may mắn nhất đã đi rồi trở về."

"Suýt chút nữa thì quá muộn!"

"Nhưng không quá muộn."

"Nhưng anh đã quá muộn rồi đấy — nếu không nhờ lòng tốt vô bờ bến của một người khác. Anh đã nghĩ đến những gì mà em nợ — những gì mà cả anh và em nợ ông Whittlestaff chưa?"

"Em yêu của anh!"

"Nhưng em là người yêu của ông ấy. Chỉ là nghe quá kiêu ngạo đối với bất kỳ cô gái nào khi nói thế. Tại sao ông ấy lại quan tâm đến em nhiều đến vậy?—hay xét cho cùng, tại sao anh lại quan tâm?"

"Mary, Mary, lại đây với anh nào." Và anh chìa cả hai tay ra. Cô ngó quanh, sợ những ánh mắt tò mò, nhưng chẳng thấy ai, bèn để mặc cho anh ôm lấy mình. "Người của anh — cuối cùng cũng là của anh. Em đã hiểu anh biết bao trong những ngày tháng cũ ấy. Vậy mà tất cả chỉ diễn ra không một lời — hầu như chẳng có lấy một dấu hiệu." Cô cúi đầu trước khi kịp thoát khỏi vòng tay anh. "Bây giờ anh là một người đàn ông hạnh phúc."

"Chính ông ấy là người đã mang lại điều đó cho anh."

"Anh lại chẳng biết ơn sao?"

"Làm sao em có thể biết ơn cho phải đạo đây? Hãy nghĩ đến lòng biết ơn mà em nợ ông ấy — hãy nghĩ đến tất cả tình yêu thương! Có người đàn ông nào từng yêu như ông ấy chưa? Ai đã tự nguyện từ bỏ phần thưởng mà chính mình từng nghĩ là đáng để ao ước trao cho người khác cơ chứ? Anh không được phép coi nhẹ giá trị của thứ đó."

"Nhưng anh có."

"Nhưng cái giá mà ông ấy đã đặt lên nó kìa! Em đáng lẽ phải là niềm an ủi cho quãng đời sắp tới của ông ấy. Và mọi chuyện đã thành ra thế, nếu ông ấy không tận mắt nhìn thấy và tin tưởng. Bởi vì một người khác đã yêu, ông ấy đã từ bỏ thứ mà chính bản thân ông ấy cũng yêu thương."

"Đó không phải vì lợi ích của em."

"Nhưng đó là vì em. Anh đã đến trước, và đã chiếm được trái tim tội nghiệp của em. Em nào có xứng đáng để cả hai anh tranh giành."

"Đó là việc để anh phán xét."

"Cũng đúng thôi. Nhưng anh không hiểu tấm lòng của ông ấy. Ông ấy hay làm sao khi cứ ôm lấy những gì mà ông ấy biết là đã thuộc về mình. Em đã là của ông ấy."

"Em đã nói sự thật với ông ấy khi ông ấy tìm đến em."

"Em đã là của ông ấy," Mary kiên quyết nói. "Nếu ông ấy bảo em không bao giờ được gặp lại anh nữa, em đã chẳng bao giờ gặp anh. Nếu ông ấy không tự mình đi tìm anh, thì anh đã chẳng bao giờ quay lại."

"Anh không biết chuyện đó sẽ ra sao nữa."

"Sẽ chẳng đi đến đâu cả. Một khi đã đồng ý nhận mọi thứ từ tay ông ấy, em sẽ không bao giờ có thể phản bội lại ông ấy. Em nói cho anh biết, em chắc chắn sẽ trở thành vợ của ông ấy, giống như cô gái kia sẽ trở thành vợ của vị mục sư trẻ nọ. Tất nhiên là em đã rất đau khổ."

"Em đau khổ thật sao, người yêu?"

"Vâng. Em đã vô cùng đau khổ. Khi anh bất chợt xuất hiện ở Croker's Hall, em nhận ra ngay tất cả niềm vui đã nằm trong tầm với của mình. Anh đã ở đó, và anh đến vì em! Đi một quãng đường dài từ Kimberley, chỉ để em mỉm cười với anh! Không phải vậy sao?"

"Thật sự là vậy."

"Khi tìm thấy những viên kim cương của mình, anh đã nghĩ đến em — chẳng phải thế sao?"

"Chỉ nghĩ đến em mà thôi."

"Đồ nịnh bợ! Chàng người yêu đáng yêu, tuấn tú của em. Người mà em vẫn luôn yêu thương và cầu nguyện, khi em chẳng biết anh đang ở chốn nào! Người đã không bỏ mặc em cô độc như Mariana, mà lại vội vã trở về ngay cho em khi công việc của một người đàn ông đã hoàn thành — làm đúng những gì mà một cô gái nghĩ rằng người đàn ông nên làm vì mình. Nhưng tất cả đã bị phá hủy bởi nghiệt ngã của hoàn cảnh. Em không tự trách mình đâu."

"Không; chẳng có gì phải trách cả."

"Nhìn lại tất cả những chuyện đó, em đã hành động đúng. Ông ấy đã chọn muốn có em, và có quyền làm điều đó. Em đã nhận những món quà của ông ấy, được trao bằng cả tấm lòng. Và lúc ấy anh đang ở đâu, người yêu của em? Em có quyền nghĩ rằng anh đang nhớ đến em không?"

"Anh vẫn luôn nghĩ về em."

"Vâng; bởi vì anh hóa ra lại là kẻ một chọi một trăm: nhưng em đâu thể biết trước điều đó. Rồi ông ấy hỏi em, và em nghĩ tốt nhất là ông ấy nên biết sự thật và tự đưa ra lựa chọn. Ông ấy thực sự đã chọn trước khi biết sự thật — rằng anh đang trên đường tới để cầu hôn em."

"Chính vào khoảnh khắc đó, anh suýt chạm tới được bàn tay em rồi."

"Nhưng dẫu vậy nó vẫn thuộc về ông ấy. Lúc đó ông ấy không hề hất hủi nó như một thứ vô giá trị. Với sự tôn trọng chân thành và cao quý nhất, ông ấy cho em hiểu nó có ý nghĩa lớn lao thế nào đối với ông ấy, rồi sau đó nhường lại mà không một lời hờn ghen, bởi vì ông tự nhủ rằng thực tâm trái tim em đã thuộc về anh rồi. Nếu anh muốn giữ gìn nó thật tốt, anh cũng phải tìm một chỗ trong tim cho ông ấy nữa." Chính trong khung cảnh đó, Mary Lawrie đã phải chịu đựng màn tán tỉnh mà John Gordon trút lên người cô.

Phần quan trọng nhất trong câu chuyện của chúng ta vẫn còn ở phía trước. Khi ngày đó đến, Mục sư Montagu Blake đã đường đường chính chính kết hôn với cô Catherine Forrester tại Nhà thờ lớn Winchester, do chính Thượng tọa Giám mục chủ lễ, với sự phụ giúp của cha cô dâu; và thật vui khi nghĩ rằng vào dịp đó, hai vị mục sư đã đối xử với nhau vô cùng lịch thiệp. Ông Blake liền đưa vợ sang Đảo Wight, và quay lại sau một tháng để tận hưởng lòng hiếu khách của ông Hall. Và đi cùng họ còn có người nữ gia nhân nọ, người mà chúng ta hy vọng chẳng bao lâu nữa sẽ được nghe tin thăng tiến lên một địa vị cao hơn trong cuộc sống. Tiếp sau đó là khoảng thời gian tận hưởng trọn vẹn niềm vui của ông Blake khi giám sát công việc của ông Newface.

"Thật đáng tiếc làm sao nếu ngôi nhà cứ thế mà hoàn thành!" cô dâu nói với Augusta Hall; "bởi vì hiện tại, Montagu đang vô cùng hạnh phúc: anh ấy sẽ chẳng bao giờ được hạnh phúc nhường này nữa đâu."

"Trừ khi em bé ra đời," Augusta nói.

"Tôi không nghĩ anh ấy thèm quan tâm đến đứa bé một chút nào đâu," cô dâu đáp.

Tuy nhiên, tác giả lại có một góc nhìn khác, vì ông nghiêng về ý nghĩ rằng Mục sư Montagu Blake sẽ là hình mẫu cho tất cả những người làm cha. Chúng ta còn phải thêm một lời nữa về ông Whittlestaff và cuộc đời tương lai của ông — và một lời nữa về bà Baggett. Ông Whittlestaff không hề rời khỏi Croker's Hall. Khi tháng Mười quay về, ông có mặt trong lễ cưới của Mary, và lúc đó chắc chắn ông chẳng hề mang theo bất kỳ biểu hiện vui mừng nào ra mặt. Ông ủ rũ, trầm ngâm, và theo lời một số người, thậm chí còn có phần bất lịch sự với John Gordon. Nhưng trước khi Mary ra ga để chuẩn bị cho chuyến trăng mật dài ngày của mình, ông đã đưa cô lên phòng ngủ của mình, và nói với cô lời cuối cùng. "Hãy gửi lời yêu thương của cha đến nó."

"Ôi, người cha yêu dấu của con! Cha đã làm con hạnh phúc biết bao."

"Con sẽ thấy cha khá hơn khi con trở về, dẫu rằng cha sẽ chẳng bao giờ nguôi ngoai nuối tiếc tất cả những gì cha đã mất."

Bà Baggett chấp nhận số phận của mình, và tiếp tục nắm quyền thống trị tối cao đối với toàn bộ giới phụ nữ tại Croker's Hall. Nhưng giữa bà và ông chủ có một thỏa thuận tài chính riêng tư mà tôi chưa từng có dịp tìm hiểu chi tiết. Dẫu vậy, kết quả của nó là việc một khoản tiền gửi qua bưu điện được chuyển đi vào mỗi sáng thứ Bảy cho một bà lão — người đang nhận trông nom viên Trung sĩ.