Cánh cửa khép lại, để lại John Gordon và Mary đối mặt với nhau trong phòng.
Nàng vẫn ngồi đó, còn chàng bước tới, đứng ngay trước mặt nàng.
"Mary," chàng cất lời, và đưa tay phải ra như muốn cầm lấy tay nàng. Nhưng nàng vẫn ngồi im lìm, chẳng có lấy một cử động để trao tay cho chàng. Cũng chẳng thốt lên lời nào. Đối với nàng, lời hứa với ông Whittlestaff — lời hứa cứ lặp đi lặp lại — là một ràng buộc thiêng liêng, và nó càng không thể chối bỏ khi chỉ mới vừa được đưa ra trong chính ngày hôm nay. Nàng đã thừa nhận với người đàn ông đứng trước mặt này rằng lời hứa ấy đã thành hiện thực, và nàng cũng từng xin chàng hãy buông tha cho cuộc gặp gỡ này. Nhưng chàng đã không buông tha, và giờ đây, trong khoảng thời gian ngắn ngủi này, chàng muốn nói gì thì tùy ý. Nàng đã định đoạt xong xuôi mọi chuyện trong tâm trí, và cũng đã cho chàng hiểu rõ điều đó. Chẳng còn gì để nàng phải kể thêm.
"Mary, giờ chúng ta chỉ có hai người, em không muốn nói gì với anh sao?"
"Em chẳng có gì để nói cả."
"Lẽ ra anh không nên đến tìm em ư?"
"Anh không nên ở lại khi biết rằng em đã hứa gả cho người khác."
"Chẳng lẽ anh không còn điều gì khác muốn nói với em sao?"
"Chẳng còn điều gì mà anh nên nói với vợ của người khác cả."
"Em chưa phải là vợ của ông ta — chưa đâu."
"Rồi em sẽ là vợ ông ấy, anh Gordon. Anh có thể chắc chắn điều đó. Và em nghĩ — em nghĩ mình có thể tự nhận bản thân sẽ là một người vợ chung thủy. Ông ấy đã chọn em; và vì ông ấy đã chọn như vậy, nguyện vọng của ông ấy phải được tôn trọng. Ông ấy đã đề nghị anh ở lại đây như một người bạn, với giả định rằng mọi chuyện là như thế. Nhưng nếu anh không muốn chấp nhận, anh nên rời đi."
"Em muốn anh ở lại để chứng kiến cảnh em trở thành vợ của hắn ta chắc?"
"Em không nói về chuyện đó. Ép buộc theo ý mình vốn không phải việc của em. Em đã bày tỏ một nguyện vọng, và anh đã từ chối. Chẳng có điều gì diễn ra giữa anh và em vào lúc này mà lại không mang lại sự đau khổ cho cả hai."
"Ý em là muốn anh đi — để rồi em sẽ không bao giờ còn nghe tin hay nhìn thấy anh nữa sao?"
"Chắc chắn em sẽ chẳng bao giờ gặp lại anh. Gặp lại thì có ích gì chứ?"
"Và em có thể nhẫn tâm chia tay anh theo cách này sao?"
"Đành phải chịu đựng thôi. Cuộc đời vốn chứa đầy những điều cay đắng, và người ta buộc phải nhẫn nhục chịu đựng chúng. Đâu phải lúc nào mọi thứ cũng xuôi chèo mát mái, dù là cho anh hay cho em. Anh phải gánh chịu số phận của mình — và em cũng vậy."
"Và đó là câu duy nhất anh nhận được sao, sau khi đã phải trầy trật vì em, sau khi bỏ lại tất cả công việc, mọi bận tâm và tài sản của mình, cốt chỉ để về nhà và bắt lấy dù chỉ một ánh mắt của em? Em không thể thốt lên một lời, dù chỉ một lời tử tế, để anh mang theo trên đường trở về hay sao?"
"Một lời cũng không. Nếu suy nghĩ thấu đáo, anh sẽ thấy mình không nên đòi hỏi ở em một lời tử tế nào cả. Một lời tử tế nghĩa là gì chứ — một lời tử tế phát ra từ em dành cho anh? Đã từng có lúc em khao khát một lời tử tế, nhưng em đã chẳng cất lời xin xỏ. Khi ấy, mọi chuyện không cho phép. Và bây giờ cũng thế. Hãy đặt chính mình vào hoàn cảnh của ông Whittlestaff; liệu anh có muốn người con gái mà anh đính ước lại thốt ra những lời ngọt ngào sau lưng mình với một kẻ khác không? Nếu nghe được những lời đó, chẳng lẽ anh không nghĩ nàng là kẻ phản bội? Ông ấy đã chọn tin tưởng em — quả thật là đi ngược lại với lời khuyên của em; nhưng ông ấy đã đặt niềm tin nơi em, và em biết rõ bản thân mình là người đáng tin cậy. Sẽ chẳng có lời ngọt ngào nào được thốt ra đâu."
"Mary," chàng nói, "tất cả chuyện này xảy ra từ khi nào vậy?"
"Chắc là nó đã âm thầm diễn ra từ ngày đầu tiên em bước chân vào ngôi nhà này."
"Nhưng khi nào thì mọi chuyện ngã ngũ? Khi nào ông ta ngỏ lời muốn em làm vợ? Hay đúng hơn là, em đã hứa với ông ta vào lúc nào?" John Gordon thầm nghĩ, kể từ khi đặt chân đến Croker's Hall, chàng đã nghe được những lời nói hoặc nhìn thấy vài dấu hiệu cho thấy cuộc đính ước này chưa diễn ra lâu. Và trong từng lời nàng thốt ra, chàng đều nghe thoang thoảng trong hơi thở của nàng sự khẳng định về một tình yêu trọn vẹn dành cho chính mình. Chàng đã chắc mẩm về tình cảm của nàng khi rời khỏi ngôi nhà ở Norwich — nơi người ta từng bảo chàng đừng lưu lại đó uổng công vô ích; nhưng chưa bao giờ chàng lại cảm thấy chắc chắn như lúc này, khi nàng lạnh lùng ra lệnh cho chàng hãy xéo đi và quay trở lại vùng mỏ kim cương xa xôi. Giờ đây, trong cơn giận hờn giả vờ cùng những lời đầy phẫn uộ, với quyết tâm được khắc họa rõ nét trên vầng trán kia, nàng đối với chàng lại càng đáng yêu và đẹp đẽ hơn bao giờ hết. Liệu có công bằng cho một người đàn ông như chàng khi phải để mất món quà vô giá ấy, chỉ vì một lời ưng thuận lạnh lùng thốt ra với ông già kia, và theo chàng nghĩ, mới chỉ diễn ra gần đây thôi? Lòng tận tụy của chàng dành cho nàng là điều không phải bàn cãi. Không gì kiên định hơn, không gì ít hoài nghi hơn tình yêu của chàng. Và bản thân chàng cũng có chút tự hào vì đã không tìm cách ràng buộc nàng bằng bất kỳ lời hứa hẹn nào cho đến khi lo đủ phương tiện để có thể lo cho cuộc sống của cả hai. Chàng đã ra đi và trở về với những niềm hy vọng thầm lặng — những niềm hy vọng mà chàng linh cảm sẽ phải đối mặt với nỗi thất vọng, bởi chàng vốn là một kẻ kiệm lời, biết kìm chế bản thân; và bởi chàng thừa nhận rằng "thế giới này", như lời nàng từng nói, "chứa đầy những cay đắng mà ta buộc phải chịu đựng."
Nhưng giờ đây, nếu như cuộc đính ước này quả thực chỉ mới diễn ra gần đây như chàng hằng đinh ninh, thì đó là một sự bất công tột cùng, một nỗi cay đắng mà ngay cả chàng cũng khó lòng kiên nhẫn chịu đựng — một sự phũ phàng mà bản thân nàng chắc chắn cũng chẳng thể nào dung tha. Nếu sự thật là vậy, thì người đàn ông kia khó lòng lại nhỏ mọn, nhẫn tâm và tàn độc đến mức ép buộc một cô gái phải giữ lấy lời hứa ấy đến cùng chứ! "Em hứa làm vợ ông ta khi nào?" chàng cất lời, lặp lại câu hỏi. Lúc bấy giờ, trên khuôn mặt Mary thoáng hiện lên một vẻ yếu mềm, trái ngược hoàn toàn với vẻ kiên cường khi nàng bảo chàng đừng nài nỉ một lời tử tế nào từ nàng. Đối với nàng, lời hứa vẫn nguyên vẹn giá trị, vẫn nặng ký như thế, dẫu nó chỉ mới được thốt ra vào buổi sáng nay hay đã qua cả mấy tuần mấy tháng. Nhưng nàng linh cảm rằng, nếu thú nhận nó chỉ vừa mới được đưa ra ngay trong sáng nay, trong mắt chàng, đó sẽ là một biểu hiện yếu đuối của cuộc đính ước. "Chuyện đó xảy ra khi nào vậy, Mary?"
"Chẳng có gì quan trọng cả," nàng đáp.
"Nhưng nó rất quan trọng — đối với anh."
Lúc đó, ý thức về bổn phận mách bảo rằng nàng có trách nhiệm phải nói cho chàng biết sự thật. Dù sớm muộn gì chàng cũng sẽ hay biết, thà rằng để chàng nghe trọn vẹn sự thật từ chính đôi môi này. Nàng không thể chịu đựng nổi cảm giác để chàng ra đi mà vẫn còn mang tâm trạng bị lừa dối dẫu chỉ một chút.
"Chính là sáng nay," nàng nói.
"Ngay trong sáng nay sao?"
"Chính vào sáng nay tôi đã trao lời hứa với ông Whittlestaff và nhận lời làm vợ ông ấy."
"Và nếu anh có mặt ở đây từ hôm qua, thì mọi chuyện vẫn chưa quá muộn phải không?"
Đến đây, nàng ngước nhìn chàng bằng ánh mắt cầu khẩn. Nàng không thể trả lời câu hỏi đó, và bản thân chàng cũng không nên ép buộc nàng phải đáp lời. Và ngay khi những lời ấy vừa thốt ra khỏi khuôn miệng, chàng cũng nhận ra sự bất hợp lý của nó. Chàng không thể trút những lời trách móc kiểu đó lên người nàng. "Sáng nay!" chàng lặp lại — "mới chỉ sáng nay thôi sao!"
Nhưng chàng đâu nào hay biết, và nàng cũng chẳng thể thổ lộ rằng nàng đã từng một mực bày tỏ tình yêu dành cho chàng khi bị ông Whittlestaff ngỏ lời. Nàng không thể kể cho chàng nghe về cuộc gặp gỡ thứ hai ấy — nơi nàng từng khẩn khoản xin ông Whittlestaff hãy buông tha cho mình. Khi ngẫm nghĩ lại, nàng thấy ông Whittlestaff đối xử với mình không tệ, rằng ông có nhã ý muốn đem lại những điều tốt đẹp cho nàng, và đã gạt bỏ người đàn ông kia sang một bên — kẻ mà dường như đã biến mất khỏi quỹ đạo cuộc đời chung của họ, bởi hắn đã trở thành một người không còn được phép khơi gợi bất kỳ tâm tư nào nơi nàng nữa. Nàng đã cố gắng nhìn nhận mọi thứ bằng một sự công tâm lạnh lùng, tự trách bản thân vì những mộng tưởng hão huyền và ghi nhận tấm lòng nhân hậu của ông Whittlestaff. Đó là khoảng thời gian trước khi John Gordon đột ngột xuất hiện; và giờ đây, dẫu có biến cố này xảy ra, nàng vẫn phải oằn mình cố gắng để không đối xử bất công với ông Whittlestaff hơn trước. Nàng hiểu rõ ông đến mức thừa biết rằng không dễ gì bắt ông từ bỏ điều mà ông đã hạ quyết tâm theo đuổi. Tất cả những suy nghĩ ấy thoáng qua trong đầu khi Mary chuẩn bị câu trả lời cho John Gordon. "Chẳng có gì thay đổi được đâu," nàng nói. "Một lời hứa vẫn mãi là lời hứa, dẫu nó chỉ mới được thốt ra cách đây một tiếng đồng hồ."
"Đó là câu trả lời dành cho anh sao?"
"Vâng, đó là câu trả lời của anh. Tự anh suy ngẫm đi, rồi anh sẽ hiểu rằng chẳng còn câu trả lời nào khác mà em có thể đưa ra một cách thật lòng."
"Thế còn con tim thực sự của em thì sao?"
Đó là điểm yếu của nàng, và ngay khi thốt lên, nàng thừa nhận mình đang yếu mềm. "Chẳng có gì quan trọng cả," nàng đáp.
"Chẳng có gì quan trọng ư?" chàng lặp lại lời nàng. "Anh có thể hiểu rằng hạnh phúc của anh chẳng là gì sất. Nếu em và ông ta đều mãn nguyện, thì dĩ nhiên mọi thứ chẳng còn gì để bàn. Nếu em cảm thấy thỏa mãn, mọi chuyện coi như chấm dứt; bởi vì khi niềm vui của em hòa quyện cùng việc làm của ông ta, đương nhiên anh sẽ bị gạt ra bên lề lạnh lẽo. Nhưng sự thực đâu phải thế. Anh dám khẳng định rằng em không hề mãn nguyện."
"Anh không chịu để em tự nói lên tiếng lòng mình sao?"
"Không, không phải trong chuyện này. Em có dám cả gan nói với anh rằng em không yêu anh không?" Nàng đứng lặng thinh trước mặt chàng, để rồi sau đó chàng lại tiếp tục thuyết phục. "Em không hề chối cãi. Anh nghe thấy điều đó qua giọng nói và nhìn thấy nó trên gương mặt em. Khi chúng ta chia tay ở Norwich, chẳng lẽ khi ấy em không yêu anh sao?"
"Em sẽ không trả lời những câu hỏi dạng đó. Một người con gái trước khi có thể yên bề gia thất với người đàn ông này hay người đàn ông khác thường phải thay đổi tâm ý về người mình yêu là chuyện bình thường."
"Em không dám sống thật với lòng mình. Nếu anh có phần thô lỗ với em, thì đó cũng là vì em nhiều như vì chính anh. Chúng ta còn trẻ, và việc hai ta phải lòng nhau là điều hiển nhiên. Rồi em đến đây, đơn độc giữa cõi đời này trong khi anh đã đi xa. Dù giữa chúng ta chưa từng có một lời ước hẹn trăm năm, anh vẫn thầm mong em sẽ nhớ đến anh trong suốt quãng thời gian xa cách. Có lẽ em đã nhớ đến anh. Anh không thể nghĩ rằng mình lại vắng bóng trong trái tim em; nhưng ngặt nỗi anh ở phương trời xa, và em thì chẳng thể thấu hiểu lòng dạ chung thủy của anh đối với hình bóng em. Anh không trách em đâu, Mary. Anh hoàn toàn hiểu rằng khi em ăn bánh trả tiền dưới mái nhà ông ta, em sẽ cảm thấy mình mang ơn ông ấy đủ điều. Em chẳng thể tiếp tục nhận sự bố thí ấy nếu không chịu khuất phục trước mong muốn của ông ta. Em buộc phải rời khỏi đây mà chẳng có lấy một mái nhà để về. Tất cả đều là sự thật. Nhưng thật xót xa làm sao, Mary; thật quá đỗi xót xa!"
"Ông ấy đã đối xử với em tốt nhất có thể rồi."
"Có lẽ vậy; nhưng nếu sự nhượng bộ ấy xuất phát từ lý do đó, thì việc em buông xuôi sẽ càng dễ dàng hơn."
"Không, không, không; em hiểu ông ấy hơn anh. Sẽ chẳng có sự nhượng bộ nào dễ dàng đối với ông ấy đâu. Ông ấy đã quyết tâm theo đuổi điều này, và xét về phần em, ông ấy sẽ đạt được nó."
"Em sẽ bước về phía ông ta với một lời nói dối ngậm đắng nuốt cay trên môi ư?"
"Em không biết nữa. Em chẳng thể nói trước lời nào sẽ thốt ra. Nếu đó là lời dối trá, em vẫn sẽ nói."
"Thế hóa ra em vẫn còn yêu anh sao?"
"Anh có thể đánh cắp tâm trí em, nhưng điều đó chẳng mang lại ích lợi gì đâu. Dù em nói dối hay nói thật, em vẫn sẽ làm tròn bổn phận của một người vợ đối với ông ấy. Sẽ chẳng có sự gian dối nào cả. Bằng tất cả khả năng của mình, em sẽ yêu thương ông ấy và chỉ một mình ông ấy mà thôi. Mọi tâm can của em sẽ dành trọn cho ông ấy. Em đã hạ quyết tâm, và em sẽ tự ép mình phải yêu ông ấy. Con người ông ấy toàn những đức tính tốt đẹp. Chẳng có bất kỳ suy nghĩ nào trong tâm trí ông mà ông phải cảm thấy hổ thẹn cả."
"Kể cả khi ông ta dùng quyền lực để cướp em khỏi vòng tay anh sao?"
"Không, thưa anh; vì em không phải là món tài sản thuộc về anh. Anh nói về việc đối xử với em cứ như thể em nghiễm nhiên phải thuộc về anh nếu không thuộc về ông ấy. Mọi chuyện không phải như vậy đâu."
"Ôi, Mary!"
"Không phải thế đâu. Mọi chuyện sẽ ra sao thì em không dám đoán trước — hay mọi chuyện lẽ ra đã có thể thế nào. Ngày hôm qua em vẫn là một người tự do, và tâm trí em hoàn toàn thuộc về chính em. Ngày hôm nay, em đã bị ràng buộc vào ông ấy, và dẫu đó là niềm vui hay nỗi buồn, em vẫn sẽ chung thủy với ông ấy. Giờ thì, thưa anh Gordon, em phải để anh lại một mình."
"Xin hãy dừng lại nửa phút," chàng nói, đứng chặn giữa lối đi và cánh cửa. "Mọi chuyện giữa chúng ta không thể kết thúc theo cách này được. Anh sẽ tìm gặp ông ta và nói cho ông ấy biết sự thật theo suy nghĩ của anh."
"Em không thể ngăn cản anh; nhưng em sẽ nói với ông ấy rằng những điều anh thốt ra đều là giả dối."
"Chính em thừa nhận đó là sự thật cơ mà."
"Em sẽ nói với ông ấy rằng đó là lời bị đặt."
"Em nhẫn tâm thốt ra một lời dối trá trơ trẽn như thế sao?"
"Em có thể thốt ra bất cứ điều gì có lợi nhất cho ông ấy, và phù hợp nhất với mong muốn của ông ấy." Nhưng ngay khi thốt lên câu này, bản thân nàng chợt nhận ra rằng mới sáng nay thôi, nàng vừa mới thú nhận với ông Whittlestaff rằng trái tim nàng đã trao trọn cho John Gordon, và nàng chẳng tài nào ngăn nổi tâm tư mình cứ hướng về anh. Nàng từng khẩn khoản xin ông hãy để mình được tự do, để ký ức về tình yêu ấy được yên thân. Thế nhưng, khi người thanh niên đó vẫn còn biệt tích, khi chẳng có lấy một giấc mơ về việc anh sẽ tái xuất trước mặt nàng, để rồi hệ quả là nàng buộc phải dấn thân vào đời và tự kiếm lấy những đồng tiền đắng cay bằng chính sức mình — chính tại thời điểm đó, nàng biết rằng mình vẫn một lòng chung thủy với ký ức về anh. Vậy mà điều gì đã xảy ra kể từ lúc đó để khiến tâm ý nàng xoay chuyển chóng mặt đến thế? Phải chăng là sự hiện diện của người đàn ông nàng thực lòng yêu dấu, cùng bản năng thiếu nữ đã ngăn cản nàng bày tỏ niềm đam mê trước mặt anh? Hay đơn giản chỉ vì niềm tin chắc nịch rằng lời hứa với ông Whittlestaff đã được lặp lại đến hai lần và giờ đây không tài nào rút lại được nữa? Dù nàng có một mực phủ nhận, trong thâm tâm nàng hẳn vẫn nhen nhóm cảm giác rằng nếu ông Whittlestaff chịu nhượng bộ lời cầu xin của John Gordon, mọi khoảng cách chia lìa giữa nàng và hạnh phúc viên mãn sẽ được san lấp. Kimberley ư? Vâng, đúng thế; hay bất cứ chốn nào khác trên rộng lớn cuộc đời này. Khi bước chân ra khỏi căn phòng, lúc này nàng thầm nhủ rằng bất chấp mọi lời đã nói, nàng vẫn có thể cùng anh tung hoành khắp thế gian trong niềm hạnh phúc tột cùng. Anh mới khéo léo làm sao khi tự biện hộ cho chính mình và cho tình yêu của anh! Trông anh mới nam tính làm sao khi cất lời hỏi nàng câu đó: "Em có dám cả gan nói với anh rằng em không yêu anh không?" Nàng đã không dám; dẫu cho ngay khoảnh khắc ấy, nàng khao khát đến cháy lòng việc để lại trong anh ấn tượng rằng mọi chuyện đúng là như thế. Nàng từng bảo với anh rằng nàng sẽ dối gạt ông Whittlestaff — nói dối vì lợi ích chính đáng của ông ấy. Nhưng một lời nói dối kiểu đó, nàng đời nào thốt ra được với John Gordon. Anh đã nghe thấu qua giọng nói và nhìn thấy rõ mồn một trên nét mặt nàng. Nàng thừa biết điều đó, và hiểu rằng sự thật chẳng thể khác đi.
"Thật quá đỗi xót xa," tự thẳm đáy lòng, nàng cũng thì thầm với chính mình; "thật quá đỗi xót xa!" Giá như anh chịu quay về sớm hơn dù chỉ một tuần — hay thậm chí chỉ sớm hơn một ngày, trước khi ông Whittlestaff thổ lộ tâm can — thì câu chuyện tình yêu của họ đã chẳng gặp trắc trở nào. Trong trường hợp đó, nàng sẽ đồng ý lời cầu hôn của John Gordon mà chẳng mảy nghĩ suy. Khi anh kể về vùng đất xa xôi nơi xứ người, về cuộc sống gian khó, về những thăng trầm và rủi ro mà sự nghiệp của anh phải đối mặt, nàng sẽ tràn ngập niềm vui mà trấn an anh rằng nàng nguyện chấp nhận tất cả và xem số phận của mình là một hạnh phúc vẹn tròn chẳng có gì phải phàn nàn. Khi ấy, ông Whittlestaff hẳn đã tường tận tâm can nàng trước khi chính ông kịp thốt lên một lời nào. Và vì mọi rắc rối vẫn luôn nằm yên trong lòng người đàn ông ấy, nên suy cho cùng, sẽ chẳng có chút rắc rối nào xảy ra cả. Nỗi buồn của một người đàn ông mang tâm sự dạng ấy thường chưa bao giờ bắt đầu, hoặc ít ra cũng không bị cảm nhận một cách buốt giá, chừng nào mọi ngọn nguồn của niềm đau ấy vẫn còn được chôn giấu kín đáo trong chính cõi lòng họ.
Thế nhưng, ngồi thừ người ra đó sau khi John Gordon đã rời đi, nàng tự nhủ rằng trong hoàn cảnh hiện tại, gánh chịu những cay đắng đang bủa vây chính là bổn phận của nàng. Tội nghiệp John Gordon! Anh cũng buộc phải gánh vác ít nhiều đau thương nếu sự việc thực sự mang lại cho anh niềm tiếc nuối. Sẽ là những mất mát về tiền tài lẫn thời gian, tự thân chúng cũng đủ khiến anh đau khổ. Tội nghiệp John Gordon! Nàng không hề trách cứ việc anh từng bỏ đi mà chẳng thốt nổi một lời để gạn lấy từ nàng sự cam đoan về tình yêu đôi lứa. Đó vốn là bản tính của anh, một bản tính vốn dĩ tốt đẹp và cao thượng. Nhưng ngặt nỗi trong trường hợp này, mọi chuyện lại thành ra trớ trêu. Mang trong tim một tình yêu cháy bỏng nhường ấy, vậy mà anh lại liều lĩnh vượt nửa vòng trái đất đến vùng mỏ kim cương mà không thèm để lại một lời hứa hẹn nào để hai người có thể xem nhau là gắn kết. Thật quá đỗi xót xa!
Nhưng dẫu hoàn cảnh có xoay vần ra sao, danh dự và thậm chí cả sự lương thiện cũng đòi hỏi rằng ông Whittlestaff không được phép chịu tổn thương. Ít ra thì ông ấy cũng đã sống thẳng thắn với dự định của mình, và lên tiếng ngỏ lời ngay khi cõi lòng đã tường tận tâm tư. Dù thế nào đi nữa, ông Whittlestaff cũng xứng đáng nhận được phần thưởng thuộc về mình.
