Gần hai mươi năm sau, Cố Tuấn — người sắp vinh dự nghỉ hưu — lại một lần nữa chú ý đến vụ án Trương Diễm hãm hại và sát hại người khác, việc này đã trở thành một trò cười không nhỏ trong cục. Là một sĩ quan cảnh sát xuất sắc, Cố Tuấn đã phá vô số vụ án lớn trong đời. Mọi người đều không ngờ một cuốn tiểu thuyết trinh thám hoàn toàn là hư cấu lại khiến một cựu cảnh sát già như Cố Tuấn xoay như chong chóng. Cho dù đúng như ông lo lắng, trong vụ án Trương Diễm thực sự có sai sót gì đó, thì trách nhiệm cũng không hoàn toàn thuộc về một mình ông. Có lẽ, Cố Tuấn chỉ muốn thông qua việc này để mọi người một lần nữa coi trọng vai trò mà ông từng đảm nhận. Cũng có lẽ là do ông quá coi trọng danh tiếng của mình, vì vậy mọi người tin rằng bề ngoài Cố Tuấn muốn phủ định bản thân, nhưng thực chất là càng muốn chứng minh năm đó mình không sai. Nhiều năm trôi qua, vụ án từng gây chấn động một thời này từ lâu đã bị người ta lãng quên, động cơ thực sự khiến Cố Tuấn canh cánh trong lòng rốt cuộc là gì?

Điều càng làm mọi người ngạc nhiên hơn là Cố Tuấn đã đưa ra ý tưởng thành lập một tổ xử lý án tồn đọng. Theo ý tưởng của ông, chính là triệu tập vài người từ cơ quan cục thành phố thành lập một tổ, chuyên tiến hành điều tra lại những vụ án tồn đọng và án bế tắc còn sót lại trong quá khứ. Không phải tất cả các vụ án hình sự đều có thể phá được, nhiều vụ án qua năm dài tháng rộng sẽ từ án tồn đọng biến thành án bế tắc. Những vụ án này thường phải chờ sự thúc đẩy của một số vụ án mới thì mới có khả năng được điều tra lại. Hầu hết các vụ án tồn đọng đều khó tránh khỏi số phận biến thành những hồ sơ phủ đầy bụi thỉu. Cố Tuấn đề xuất có thể cân nhắc dùng nhân lực và vật lực thích hợp để làm nên chuyện từ những vụ án tồn đọng và án bế tắc này. Ý tưởng này đã có từ lâu, ông nhân cơ hội mình sắp nghỉ hưu để đề xuất ra.

Là đề xuất do một đồng chí già sắp nghỉ hưu đưa ra, tự nhiên sẽ thu hút sự chú ý của lãnh đạo cấp trên. Đây có lẽ là một cách hay để phát huy nhiệt huyết còn lại của đồng chí già, nhưng Cố Tuấn đã tỏ rõ thái độ rằng ông không có ý định đảm nhận công việc lãnh đạo tổ án tồn đọng. "Dù sao tôi cũng đã đến tuổi nghỉ hưu, tôi cùng lắm chỉ làm cố vấn." Ông đưa ra một đề xuất tiếp theo, đó chính là dùng phương thức tuyển dụng để tìm kiếm nhân tuyển cho vị trí tổ trưởng. Cố Tuấn đã ở cơ quan cục thành phố nhiều năm, ông quá quen thuộc với tình hình trong cơ quan. Không hẳn là thừa người thiếu việc, nhưng chính vì cơ quan lớn nên người bận thì bận chết, người rảnh lại không có công việc phù hợp.

Ý tưởng về việc tuyển dụng một tổ trưởng đã nhận được sự coi trọng và chấp thuận của cấp trên. Đây rõ ràng là một hướng đi phù hợp với tư duy đổi mới. Thế là trong một hội nghị toàn thể, cục trưởng đã tuyên bố phương án tuyển dụng. Công việc cụ thể do phòng 1 và phòng 7 phối hợp giải quyết và sắp xếp. Trong vòng một tuần sau khi phương án được tuyên bố, không có bất kỳ ai tự nguyện đứng ra ứng tuyển. Phòng 1 là phòng điều tra hình sự, nhân tuyển phù hợp tự nhiên phải là người của phòng 1. Cố Tuấn đến tìm trưởng phòng 1 để trò chuyện, trưởng phòng điều tra hình sự nói: "Tôi biết ở chỗ tôi có người muốn sang chỗ anh, nhưng anh lại dùng phương thức tuyển dụng, người ta e là sẽ có áp lực. Nếu không thực sự có năng lực, ai dám ứng tuyển?"

Cố Tuấn nói: "Người tôi cần chính là người thực sự có năng lực."

Trưởng phòng điều tra hình sự cười lên: "Tôi biết ngay là anh muốn sang chỗ tôi đào người mà. Tôi nói cho anh biết, nhân lực chỗ tôi đã không đủ rồi."

Cố Tuấn cũng cười theo. Trưởng phòng điều tra hình sự tiếp tục đưa ra ý kiến phản đối việc Cố Tuấn áp dụng phương thức tuyển dụng, ông ta nói với Cố Tuấn rằng trên thực tế mọi người không thể quen với sự đổi mới trong phương pháp đề bạt cán bộ này. "Chúng ta đã quen với việc bổ nhiệm rồi, nhiều đồng chí có kinh nghiệm công tác thực tế, tận tụy làm việc cả đời, rất thụ động chờ đợi cơ hội được đề bạt. Không ai muốn bộc lộ ra là mình muốn làm quan đâu — À đúng rồi, tôi có thể giới thiệu cho anh một người," Trưởng phòng điều tra hình sự chợt nhớ ra nói, "Cậu này tên là Mã Thiên Lý, là một đồng chí có năng lực nghiệp vụ rất mạnh. Tôi thấy cậu ấy rất phù hợp."

Cố Tuấn không đưa ra phản ứng gì, đã là tuyển dụng thì ông không muốn nhận người được giới thiệu.

Trưởng phòng điều tra hình sự nói: "Tôi biết cậu ấy muốn ứng tuyển, vì tôi đã hỏi cậu ấy rồi. Tôi nói cho anh biết, khuyết điểm của cậu này là tính tình hơi nóng nảy, cũng có thể nói là hơi cẩu thả vội vàng. Vì cái tính xấu chết dẫm đó mà đã bị tôi kỷ luật hai lần rồi. Không giấu gì anh, hình phạt kỷ luật của cậu ấy vừa mới kết thúc xong. Anh biết đấy, trong một lần thẩm vấn cách đây không lâu, cậu ấy đấm một phát làm gãy luôn ba cái răng của một nghi phạm, mà oái ăm thay lần đó chúng ta lại bắt lầm người, anh xem chuyện này tồi tệ đến mức nào."

Cố Tuấn tiện miệng hỏi: "Cấp hàm cảnh sát hiện tại của cậu ta là gì?"

"Cảnh đốc cấp ba."

Cố Tuấn biết mình nên cáo từ rồi, ông cảm thấy một niềm thất vọng không thể nói thành lời.

2

Cuối cùng, người thực sự đến ứng tuyển làm tổ trưởng chỉ có một mình Mã Thiên Lý. Cố Tuấn gặp mặt anh ta trong một phòng làm việc mới được mở ra. Đây là một gã cao lớn lực lưỡng, lưng hùm vai gấu, thảo nào một đấm có thể đánh gãy ba cái răng của người ta. Mã Thiên Lý là một cảnh sát già đã có hai mươi năm tuổi nghề, anh ta không nghi ngờ gì chính là trinh sát xuất sắc nhất của phòng điều tra hình sự. Nhược điểm của anh ta đúng như trưởng phòng điều tra hình sự đã giới thiệu với Cố Tuấn: năng lực nghiệp vụ mạnh, chỉ là tính tình hơi nóng nảy, cẩu thả vội vàng.

"Cậu có suy nghĩ cụ thể gì về công việc sắp tới không?" Cố Tuấn thẳng thắn hỏi vị tổ trưởng mới nhậm chức này. Công việc của tổ án tồn đọng sau này sẽ do người này lãnh đạo, với tư cách là cố vấn, Cố Tuấn không biết sự hợp tác ban đầu của họ có vui vẻ hay không.

Mã Thiên Lý trả lời rất dứt khoát, anh ta nói mình chẳng có suy nghĩ gì cả. Câu trả lời này không thể không khiến Cố Tuấn cảm thấy thất vọng. Đã tự thấy mình không có suy nghĩ gì, sao anh ta còn ứng tuyển làm gì, lẽ nào chỉ vì muốn đến làm cái chức tổ trưởng bé tẹo như hạt đỗ này? Mã Thiên Lý dường như nhận ra sự thất vọng trên mặt ông, nhưng không cảm thấy bản thân nói có chỗ nào không thỏa đáng. "Ở đâu thì cũng là làm việc, tôi nghĩ đến đây cũng thế thôi, dù sao cũng là làm việc, bác nói có đúng không?" Mã Thiên Lý nhún vai, anh ta là một người thực thà, nói câu này hoàn toàn không có ý trêu đùa. Cố Tuấn là sĩ quan cảnh sát xuất sắc được công nhận trong cục thành phố, Mã Thiên Lý đã nghe nhiều câu chuyện về ông. Anh ta rất muốn làm việc cùng ông, nhưng không muốn nói những lời nịnh hót vào lúc này. Anh ta ghét nhất là kiểu nịnh bợ lấy lòng phát tởm đó.

"Công việc của chúng ta nên bắt đầu như thế nào đây?" Cố Tuấn trưng cầu ý kiến của anh ta.

"Chẳng phải đã bắt đầu rồi sao."

"Đã bắt đầu rồi?"

"Tôi đã đọc cuốn tiểu thuyết trinh thám đó rồi," Mã Thiên Lý nhận ra mình đã làm Cố Tuấn kinh ngạc, "Bác Cố, cũng giống như bác, tôi cũng có hứng thú với câu chuyện được nhắc đến trong cuốn tiểu thuyết đó. Có lẽ chúng ta nên bắt đầu từ vụ án này. Tất nhiên, tôi làm vậy không phải để lấy lòng bác, nói thật lòng thì tôi có nguyên nhân của riêng mình, cũng có suy nghĩ của riêng mình." Mã Thiên Lý nói đến đây liền dừng lại, Cố Tuấn đang nghe ngóng, không biết tại sao anh ta lại ngưng. Tiểu thuyết trinh thám vốn là chủ đề mà Cố Tuấn muốn nhắc tới, ông không ngờ Mã Thiên Lý lại là người nói ra trước.

"Sao cậu cũng nghĩ đến việc đọc cuốn tiểu thuyết này?" Cố Tuấn hỏi.

"Cả cục ai cũng đang đọc cuốn tiểu thuyết trinh thám này, lẽ nào bác Cố không chú ý thấy báo Buổi Tối đã đăng tải nhiều kỳ được hơn một tuần rồi sao." Mã Thiên Lý nhìn vào mắt Cố Tuấn, đây là thói quen của anh ta, khi muốn nghiên cứu xem trong lòng người khác đang nghĩ gì thì anh ta sẽ nhìn chằm chằm vào mắt đối phương, "Tôi nghĩ nếu bác không phản đối thì chúng ta sẽ lấy vụ án Trương Diễm này làm việc đầu tiên để mở màn cho tổ chúng ta."

Cố Tuấn nói: "Tôi cũng đang mong như vậy."

Mã Thiên Lý nói với Cố Tuấn, sở dĩ anh ta có hứng thú với vụ án này, trong đó có một bí mật nhỏ là: năm đó khi Trương Diễm bị thi hành án tử hình, anh ta đang nhận lệnh làm nhiệm vụ phong tỏa tại pháp trường. Trương Diễm cùng chín phạm nhân khác là lần đầu tiên Mã Thiên Lý tận mắt chứng kiến việc thi hành án tử hình bằng súng. Năm đó, anh ta vừa mới tốt nghiệp trường cảnh sát, trong nhiều ngày sau đó, buổi tối trước khi đi ngủ, chỉ cần nhắm mắt lại là gương mặt của tên tội phạm lại hiện ra trước mắt. Anh ta đã không còn nhớ rõ Trương Diễm trông như thế nào, chỉ biết trong mười người thì người đầu tiên bị áp giải đến pháp trường chính là Trương Diễm. Trương Diễm bị các chiến sĩ Giải phóng quân trang bị tận răng áp giải xuống từ một chiếc xe tải mui trần, hắn bị đưa đến địa điểm thi hành án tử hình, nơi này rất gần với vị trí của Mã Thiên Lý. Những tử tù khác cũng bị áp giải xuống, quang cảnh vô cùng bình tĩnh, người đầu tiên bị áp giải xuống xe là Trương Diễm thực chất lại là người cuối cùng bị thi hành án. Tiếng súng vang lên, những tội phạm quỳ ở đó từng người một gục về phía trước, một quân y mặc áo blouse trắng tay cầm một chiếc que sắt nhỏ tiến lên nghiệm xác.

Cố Tuấn nghĩ, hai mươi năm sau để Mã Thiên Lý đến ôn lại câu chuyện của Trương Diễm, đây dường như là một sự trùng hợp rất thú vị. Đây dường như là ý trời. Mã Thiên Lý cùng tuổi với Trương Diễm, có lẽ họ thực sự có duyên.

3

Công tác chiêu mộ nhân sự của tổ án tồn đọng, trong quá trình nhìn lại vụ án Trương Diễm hãm hại và sát hại người khác, đã bước đầu khép lại. Mang tính kịch tính nhất chính là ngoài tổ trưởng Mã Thiên Lý ra, còn có hai người họ Mã khác trúng tuyển. Một người là Mã Đắc Phú, bốn mươi sáu tuổi, cảnh đốc cấp hai, nổi tiếng là người tính tình chậm chạp, nhìn thoáng qua đã thấy vẻ rất đần độn. Mã Thiên Lý từng tiếp xúc với ông ta, anh ta biết tính mình quá nóng nảy, có một người tính tình chậm chạp làm cộng sự là một điều tốt. Còn một người nữa là nữ giới tên là Mã Lợi Lợi, là người Hồi, trẻ trung lại xinh đẹp, vừa tốt nghiệp học viện cảnh sát hình sự, làm việc rất xuất sắc ở phòng điều tra hình sự, tính tình nhiệt tình sảng khoái, mồm năm miệng mười, hễ một tí là muốn gây sự với người ta. Cô là kỹ thuật viên của tổ án tồn đọng, biết máy tính lại biết tiếng Anh, tổ án tồn đọng từ khi có cô liền trở nên nhộn nhịp hẳn lên.

Để phân biệt ba người họ Mã, Mã Thiên Lý cao lớn lực lưỡng được ấn định tên gọi chính thức là Đại Mã; Mã Đắc Phú vì lớn tuổi nên gọi là Lão Mã; còn Mã Lợi Lợi tự nhiên là Tiểu Mã. Cố Tuấn cười nói, không ngờ lại trùng hợp thế này, ba con ngựa tụ lại một chỗ, tổ án tồn đọng gần như biến thành chuồng ngựa rồi.

Tổ án tồn đọng cuối cùng cũng có cơ hội ngồi lại với nhau họp hành. Đại Mã là người triệu tập, anh ta bảo Lão Mã nói trước vài câu, Lão Mã ngẩn người ra không lên tiếng, hồi lâu sau mới ấp úng muốn Cố Tuấn với tư cách là cố vấn nói trước. Cố Tuấn cười nói: "Tôi cũng chẳng có gì để nói, tổ án tồn đọng đã thành lập rồi, sau này sẽ có nhiều việc phải làm. Tôi chỉ hy vọng sau này mọi người có thể làm tốt."

Tiểu Mã vội vã chen vào: "Bác Cố, đừng nói chuyện sau này vội, bây giờ chúng ta làm gì?" "Làm gì," Đại Mã cười nói, "Chẳng phải là vụ Trương Diễm đó sao."