Ánh mắt tôi đã đăm đắm nhìn về Nam Kinh của năm 1937, cố đô xưa ấy, đã nhiều năm nay rồi. Cố đô Nam Kinh giống như một con tàu cũ nát được trang hoàng lộng lẫy, từ lâu đã chìm vào đống giấy vụn lịch sử. Vật đổi sao dời, thời thế thay đổi, Nam Kinh với tư cách là cố đô, tựa như một người đàn bà đã quá thì, không còn khả năng khơi gợi sự ưu ái của mọi người nữa. Sự phồn hoa chớp nhoáng của thành phố cổ kính này trong những năm Dân Quốc, những thăng trầm oanh liệt ấy, định sẵn chỉ có thể nằm trong lịch sử phủ đầy bụi bặm, khiến người ta cảm thán, khiến người ta hoài niệm. Nam Kinh là một hóa thạch sống của nước Trung Hoa Dân Quốc đã mất, điều mà người ta luyến tiếc chỉ có thể là những tiêu bản đã trở thành chuyện cũ. Sức hấp dẫn của Nam Kinh chỉ nằm ở những địa danh cổ kính chứa đựng năng lượng lịch sử to lớn, ví như Đài Thành trong câu thơ "Vô tình nhất thị Đài Thành liễu, y cựu yên lung thập lý đê" (Vô tình nhất là liễu Đài Thành, vẫn như xưa khói bao phủ mười dặm đê), ví như "Ô Y Hạng" trong câu "Vương Tạ đường tiền song phi yến, phi lạc tầm thường bách tính gia" (Trước thềm nhà họ Vương họ Tạ, đôi én bay đi, bay vào nhà thường dân). Nam Kinh dường như chỉ có ý nghĩa trong sự hoài cổ, mới cảm thấy đáng yêu trong sự cảm thương. Sáu mươi mốt năm trước, có một vị nguyên lão Quốc Dân Đảng tên là Diệp Sở Thương đã chủ biên cuốn "Thủ Đô Chí", hai tập lớn đồ sộ, hơn năm mươi vạn chữ, đó là một bộ sách tô điểm rực rỡ cho Nam Kinh. Khi nói về tư tưởng biên tập, Diệp Sở Thương từng nói một cách thẳng thắn rằng:

Đảng quốc định đô Kim Lăng, thấm thoắt đã bảy năm, chưa có chí riêng, thuật lại sự diễn biến và ý (vẻ đẹp) của kiến trúc, người trong và ngoài nước tìm hỏi tới, chỉ có thể lấy sách cũ thời trước ra đối phó, không phải là cách để thiểm (phô trương/rạng rỡ) nghĩa của thủ thiện.

Ý tưởng của Diệp Sở Thương rất đơn giản, với tư cách là Văn quan trưởng của Văn quan xứ Chính phủ Quốc dân và Phó viện trưởng Lập pháp viện, ông cũng như các công thần khai quốc khác, cực kỳ muốn xây dựng Nam Kinh thành một đô thị hiện đại phồn vinh hưng thịnh, sừng sững đứng giữa rừng các dân tộc trên thế giới. Ôn cố tri tân, để mọi người biết về Nam Kinh trong lịch sử, sẽ giúp ích cho việc thiết kế lại một Nam Kinh với hình ảnh mới. Giai đoạn trước sau khi xuất bản "Thủ Đô Chí" là thời thịnh thế của Dân Quốc, là thời đại hoàng kim trong xây dựng đô thị của Nam Kinh ở thế kỷ này, mà năm 1937 tình cờ lại là đỉnh cao và đoạn kết của thời đại đó. Chính phủ Quốc dân chính thức định đô tại Nam Kinh vào tháng 4 năm 1927, bốn năm sau đó, trong sách giáo khoa "Trung học giáo dục chỉ đạo", ở mục "Kỷ niệm cách mạng" viết rõ ràng rằng, trường học hễ gặp ngày kỷ niệm cách mạng, cần tổ chức nghi thức kỷ niệm và diễn thuyết, để biết rõ sự thật kỷ niệm và các điểm tuyên truyền. Văn bản liên quan đến "Ngày kỷ niệm Chính phủ Quốc dân định đô tại Nam Kinh" như sau:

A. Lược sử: Nam Kinh là thủ đô do Tổng lý chỉ định. Cách mạng Tân Hợi, Tổng lý được bầu làm Đại Tổng thống, Chính phủ Trung ương đặt tại đây. Năm thứ 15, bản Đảng thề sư Bắc phạt, thu hồi Vũ Hán, Chính phủ Cách mạng liền dời từ Quảng Đông về Hán Khẩu. Đến tháng 4 năm 16, tuân theo di nguyện của Tổng lý, định đô tại Nam Kinh.

B. Nghi thức: Các cơ quan Đảng, Chính, Quân, Cảnh và các đoàn thể, trường học trên cả nước đều treo cờ Đảng quốc để chúc mừng, các Đảng bộ cao cấp ở các nơi triệu tập đại diện các cơ quan, đoàn thể, trường học tổ chức lễ kỷ niệm, không nghỉ học.

C. Điểm tuyên truyền:

(Tý) Quá trình thành lập Chính phủ Quốc dân.

(Sửu) Địa vị của Nam Kinh trên phương diện địa lý, lịch sử và văn hóa Trung Quốc.

(Dần) Việc xây dựng quốc đô và tương lai của Trung Quốc.

Việc Chính phủ Quốc dân chính thức định đô tại Nam Kinh đã mang lại cho thành cổ này một cơ hội ngàn năm có một. Thế nhưng lúc đầu không ai ngờ tới, cơ hội tốt này lại bắt nguồn từ linh hồn của cố Tổng lý Tôn Trung Sơn. Ngay từ năm 1912, ngày 1 tháng 4, năm thứ hai sau Cách mạng Tân Hợi, cũng chính là ngày hôm sau khi từ chức Đại Tổng thống lâm thời dưới sự áp bức của Viên Thế Khải, Tôn Trung Sơn đi săn ở vùng Tử Kim Sơn, chạm cảnh sinh tình, lần đầu tiên bộc lộ ý niệm mong muốn sau khi chết có thể được chôn cất tại nơi này. Đến năm 1925, Tôn Trung Sơn lâm bệnh nặng tại Bắc Kinh, ông càng kiên định bày tỏ rằng sau khi chết muốn được an táng tại Nam Kinh. Tại sao Tôn Trung Sơn lại si mê mảnh đất phong thủy Nam Kinh đến vậy, đã từng có đủ loại suy đoán và diễn giải, tuy nhiên di nguyện của Tôn Trung Sơn, rốt cuộc đã được Quốc Dân Đảng, lực lượng đã hoàn thành đại nghiệp thống nhất, thực hiện một cách trung thành. Đại lễ Phụng an ngày 1 tháng 6 năm 1929 đã trở thành sự kiện náo nhiệt nhất ở Nam Kinh lúc bấy giờ. Để vận chuyển quan tài của Tôn Trung Sơn từ ga tàu hỏa Hạ Quan, xuyên qua khu nội thành đông đúc ồn ào, long trọng trang nghiêm đưa đến lăng mộ Trung Sơn, chính quyền thành phố đã quyết đoán nắm bắt cơ hội cải tạo triệt để giao thông đô thị lần này. Những dãy nhà cũ bị phá bỏ, Đại lộ Trung Sơn dài dằng dặc được thiết kế đặc biệt để nghênh đón linh cữu, công trình đồ sộ khí thế phi phàm, hoàn toàn thay đổi diện mạo của thành cổ. Nam Kinh tức thì có được uy thế của một đại đô thị. Mấy chục năm trôi qua, Đại lộ Trung Sơn vẫn là con đường quan trọng nhất của Nam Kinh.

Đến năm 1937, Nam Kinh với tư cách là thủ đô của Trung Hoa Dân Quốc đã tròn mười năm. Mười năm này, Chính phủ Quốc dân nỗ lực trị quốc, cố gắng thoát khỏi những thói hư tật xấu mà lịch sử để lại cho người Trung Quốc. Đối với Nam Kinh, cố đô của sáu triều đại, sự thay đổi trong mười năm này có thể nói là tiến triển thần tốc, thành quả huy hoàng. Nam Kinh trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa thực thụ. Sau "Sự biến Lư Câu Kiều", tướng Bạch Sùng Hy từ Quảng Tây vội vã đến thủ đô Nam Kinh, hỗ trợ Tưởng Ủy viên trưởng chỉ huy tác chiến chống Nhật. Ông vừa xuống máy bay, dạo một vòng trong nội thành Nam Kinh, nói với giới truyền thông rằng, điều ông cảm nhận sâu sắc nhất chính là những thay đổi to lớn của thủ đô những năm gần đây. Người có cùng quan điểm còn có lãnh đạo kỳ cựu của Đảng Thanh niên Trung Quốc là Tả Thuấn Sinh, ông là một người thích tranh luận, luôn giữ thái độ phê bình đối với Quốc Dân Đảng, nhưng khi ông rời Nam Kinh vài năm sau đó quay trở lại thành phố này, đành phải thừa nhận những thay đổi và cải thiện nhanh chóng của thủ đô dưới sự lãnh đạo của Chính phủ Quốc dân đã mang lại cho ông ấn tượng tốt đẹp. Chính phủ Quốc dân rõ ràng đã từng thực hiện một số nỗ lực, những nỗ lực này quả thực cũng có mặt không hề dễ dàng.

Trong mười năm, nội chiến không ngừng, Bắc phạt tuy đã thành công, các tập đoàn thế lực tham gia Bắc phạt như chơi trò chơi, hết lần này đến lần khác sát phạt lẫn nhau, tất cả các tân quân phiệt nắm trong tay trọng binh đều cố gắng thách thức quyền lực của Tưởng Giới Thạch, Đảng Cộng sản từ đồng minh thời kỳ đầu Bắc phạt trở thành kẻ thù sống chết, tiễu cộng và phản vây tiễu trở thành những mâu thuẫn nhân quả của nhau. Khiến người ta càng không được yên ổn là họa ngoại xâm ngày càng cấp bách, Sự biến 18 tháng 9 làm mất bốn tỉnh Đông Bắc, kháng chiến Tùng Hộ ngày 28 tháng 1 kết thúc trong thất bại, quân Nhật gặm nhấm Hoa Bắc, ngang nhiên tiến hành diễn tập quân sự không hồi kết trên lãnh thổ Trung Quốc, những lãng nhân Nhật Bản ở các tô giới khắp nơi bao gồm cả những lãng nhân Hàn Quốc đã mất nước mình hễ động một tí là gây hấn. Nam Kinh năm 1937, tựa như một chiến hạm bị rò rỉ đang lênh đênh trong mưa gió, nó cố gắng hướng tới sự hiện đại hóa phồn vinh giàu mạnh, nhưng cùng lắm chỉ có thể chao đảo dập dềnh trong biển lớn lịch sử, cuối cùng bi thảm chôn thây dưới đáy biển.

Khi tôi chú mục vào Nam Kinh năm 1937, một tâm trạng cực kỳ phức tạp trào dâng. Tôi không có tham vọng tái hiện lại sự phồn hoa năm nào, hơn nữa cái gọi là thịnh thế Dân Quốc năm 1937, bản thân nó đã có rất nhiều điều hư ảo. Năm 1937 chỉ là thoáng qua như mây khói. Ánh mắt tôi lảng vảng trong thời đại đặc định đã qua này, với tư cách là tiểu thuyết gia, tôi không nhìn rõ lắm cái được các nhà sử học gọi là lịch sử của lịch sử. Những gì tôi thấy chỉ là vài mảnh vụn rời rạc, vài câu chuyện nhỏ nhặt cảm thương, chẳng làm nên trò trống gì trong thời đại lớn. Người Nam Kinh năm 1937 vẫn chưa thể lường trước được bi kịch lịch sử sắp xảy ra, họ sống trong thời đại đó, và không biết sau này sẽ ra sao. Đối với thành phố Nam Kinh mà nói, việc lớn nhất của năm 1937 là người Nhật đã đến, thực sự đã giết vào, chủ đề mà mọi người không ngớt lời bàn tán, chính là vụ thảm sát Nam Kinh xảy ra vào cuối năm. So với những sự kiện kinh thiên động địa như vậy, những việc khác đều trở nên không đáng kể.