Cố Tuấn quyết định chú ý trở lại vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người hoàn toàn là vì một cuốn tiểu thuyết trinh thám. Dù vụ án này đã vẩn vương trong lòng suốt hai mươi năm, Cố Tuấn không kìm được mà thi thoảng lại nhớ đến Trương Diễm vốn đã đền tội từ lâu, nhưng ông chưa từng nghĩ có ngày mình lại thực sự bước trở lại vào vụ án đã cũ kỹ này. Mười ba năm trước, ông từ một đồn công an cơ sở được điều động về Phòng 7 Công an thành phố làm Trưởng phòng. Là một trinh sát giỏi, Cố Tuấn không ít lần cảm thấy mình chẳng làm nên trò trống gì ở phòng này. So với việc ngồi văn phòng, Cố Tuấn thích làm việc ở cơ sở hơn. Lãnh đạo Công an thành phố đánh giá rất cao công việc của Cố Tuấn, đồng nghiệp cũng cực kỳ tin tưởng ông, họ gọi ông là "kho dữ liệu", bởi vì bộ phận do ông lãnh đạo luôn phối hợp tốt nhất mỗi khi hỗ trợ phá các vụ án hình sự trọng điểm. Cố Tuấn có một trí nhớ kinh người, trước khi máy tính được sử dụng rộng rãi trong lực lượng, Cố Tuấn chính là một chiếc máy tính sống. Ông luôn bất ngờ ghi nhớ rất nhiều chi tiết nhỏ mà người khác hoàn toàn có thể bỏ qua, những chi tiết này thường đóng vai trò then chốt không ai ngờ tới đối với việc phá án.

Khi lần đầu tiên có người gọi Cố Tuấn là Cố lão, Cố Tuấn cũng không để ý. Gọi ai đó là "lão" từ trước đến nay vốn là một cách tôn xưng mang đậm sắc thái Trung Quốc. Trong một thời gian dài, trong sở đồn đại rằng Cố Tuấn sắp được cất nhắc lên Phó Giám đốc, nói có đầu có đũa, như thể quyết định bổ nhiệm sắp sửa được công bố đến nơi. Lãnh đạo cấp trên cũng không chỉ một lần trò chuyện với Cố Tuấn, không chỉ một lần đánh tiếng ngầm, ngay cả bản thân Cố Tuấn cũng tưởng việc thăng chức đã là chuyện chắc như đinh đóng cột, nhưng quyết định bổ nhiệm này hết lần này đến lần khác bị trì hoãn, kéo dài mãi cho đến khi ông sắp nghỉ hưu mới chính thức hạ văn bản. Đây là một văn bản về việc đề bạt nghỉ hưu, nghĩa là cho Cố Tuấn nghỉ hưu và hưởng đãi ngộ cấp Phó Giám đốc.

Việc đề bạt nghỉ hưu như thế này theo thông lệ phải có một cuộc trò chuyện thận trọng với bản thân người đó. Có không ít người hiến kế cho Cố Tuấn, bảo ông hãy nắm lấy cơ hội cuối cùng này để giải quyết tốt một chút vấn đề cá nhân, ví như chuyện nhà cửa, ví như việc phân công công tác cho đứa con trai sắp tốt nghiệp. Đề bạt nghỉ hưu là sự tổng kết lại công việc cả đời của một cán bộ, vào lúc này đề xuất một số yêu cầu thích hợp thì lãnh đạo cấp trên thường sẽ đáp ứng. Cố Tuấn là một chiến sĩ công an lâu năm đầy thành tích, dù là năm đó ở cơ sở hay sau này làm Trưởng phòng ở sở, công việc của ông đều được mọi người khen ngợi. Trong cuốn "Tuyển tập các vụ án hình sự thành phố ta trong ba mươi lăm năm thành lập nước", có bốn vụ án lớn là do Cố Tuấn tham gia phá án, trong quá trình phá các đại án này, Cố Tuấn đóng vai trò chủ chốt tuyệt đối.

Thế nhưng khi bộ phận cấp trên cử người đến trò chuyện với Cố Tuấn, Cố Tuấn lại không đưa ra bất kỳ yêu cầu xin tổ chức chiếu cố nào cho cuộc sống cá nhân. Yêu cầu duy nhất của ông là cho ông làm lại nghề cũ, tiến hành khảo sát lại một vụ án cũ đã được kết án từ lâu. Yêu cầu này của ông đưa ra khiến người đồng chí đến trò chuyện cảm thấy khó xử, bởi vì yêu cầu này cũng có thể hiểu là Cố Tuấn không muốn nghỉ hưu.

"Cố lão, đồng chí nên nghĩ thế này, là một cán bộ hưởng đãi ngộ cấp cục, làm sao đồng chí có thể lại xuống cơ sở để khảo sát vụ án cũ mà đồng chí nói được?" Cuộc trò chuyện diễn ra trong văn phòng của Cố Tuấn, người đồng chí chịu trách nhiệm đến trò chuyện là Trưởng phòng Nhân sự, anh ta không biết làm sao mới có thể khuyên Cố Tuấn từ bỏ ý định, "Chuyện này có lẽ khá phức tạp, đối với việc nghỉ hưu, tinh thần của cấp trên rất rõ ràng, đó là cào bằng về mặt tuổi tác, nói cách khác, bất kể đồng chí có muốn hay không, đến tuổi hưu thì nhất định phải nghỉ."

Cố Tuấn nghĩ đối phương nhất định đã hiểu lầm ý của mình. Ông cảm thấy đã cho ông đưa ra yêu cầu thì ông hoàn toàn có quyền đưa ra như vậy. Cố Tuấn không hề luyến tiếc chiếc ghế Trưởng phòng, ông đã không chỉ một lần đề xuất nên tuyển chọn những thanh niên có triển vọng hơn để tiếp quản vị trí của mình. Sự hiểu lầm trong cuộc trò chuyện đã chạm đến tự tôn của Cố Tuấn, ông đột nhiên cảm thấy mình chẳng còn gì để nói, im lặng một lúc, ông mở ngăn kéo lấy ra một cuốn tiểu thuyết rồi ném cho Trưởng phòng Nhân sự đang ngồi đối diện. "Nói sao nhỉ, có lẽ tôi nên khuyên đồng chí đọc thử cuốn tiểu thuyết này."

Trưởng phòng Nhân sự có phần lúng túng, anh ta là một cán bộ trẻ vừa được cất nhắc không lâu, trong một cuộc trò chuyện chính thức như thế này mà Cố Tuấn lại bảo anh ta đọc tiểu thuyết, nhất thời không biết nên làm sao cho phải. Vì lịch sự, anh ta nhận lấy cuốn tiểu thuyết, tiện tay lật lật rồi lập tức gấp lại. "Không ngờ Cố lão lại thích đọc loại tiểu thuyết này," Trưởng phòng Nhân sự nhìn phần bìa hoa mỹ, nói lấy lệ, "Đây là tiểu thuyết trinh thám Trung Quốc hay là nước ngoài vậy? Hồi tôi đi học cũng rất thích đọc 'Sherlock Holmes phá án' — Ồ, đây là người Trung Quốc viết à, nói thật nhé, tiểu thuyết trinh thám do người Trung Quốc viết tôi không thích lắm."

Cố Tuấn nói: "Ý của tôi là muốn đồng chí chú ý một chút, trong này có viết về một vụ án, vụ án này viết chính là một vụ án cưỡng dâm sát nhân nghiêm trọng từng xảy ra ở thành phố chúng ta. Đồng chí có thể so sánh một chút, đây chính là vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người mà tôi từng thụ lý. Vụ án này năm đó từng gây chấn động một thời, đúng rồi, rất nhiều sách bàn về vụ án đều tuyển chọn nó, tôi nhớ trên giáo trình của trường Công an cũng dùng vụ án này."

Trưởng phòng Nhân sự gật gật đầu, sở dĩ anh ta gật đầu là vì Cố Tuấn đang nhìn anh ta. Cuộc trò chuyện như thế này xem ra đã đi quá xa chủ đề, cân nhắc đến việc nên tôn trọng đồng chí lão thành, anh ta đành phải tỏ ra rất có hứng thú. Rất nhiều nhà văn đều dựa vào các vụ án để viết tiểu thuyết, dưới góc nhìn của nhân viên công an, những cuốn tiểu thuyết trinh thám được nghệ thuật hóa này, bao gồm cả những bộ phim truyền hình trinh thám dài tập chiếu mãi không xong trên tivi, chỉ có thể coi là sản phẩm giải trí do kẻ ngoài ngành tạo ra, cùng lắm chúng cũng chỉ để cho người ta tiêu khiển. Trưởng phòng Nhân sự không hiểu tại sao vào lúc này Cố Tuấn lại định cùng anh ta nghiên cứu tiểu thuyết trinh thám một cách nghiêm túc như vậy. "Có phải Cố lão cũng muốn viết một cuốn tiểu thuyết như thế này không," Trưởng phòng Nhân sự không dám nói tiếp nữa, anh ta chú ý thấy trên mặt Cố Tuấn đã lộ ra vẻ không vui rõ rệt, "Tôi chỉ đùa một chút thôi, tôi không biết cuốn tiểu thuyết này rốt cuộc viết những gì?"

2

Thực ra, trước khi Trưởng phòng Nhân sự tìm Cố Tuấn trò chuyện, ông đã bắt đầu lặng lẽ tiến hành điều tra lại vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người. Vụ án này bao nhiêu năm qua vẫn luôn quấy rầy suy nghĩ của Cố Tuấn. Trương Diễm cuối cùng đã bị xử bắn, Cố Tuấn không thể quên được thần thái của hắn trước khi chết, không phải sợ hãi, cũng không phải tức giận, mà là một sự tuyệt vọng to lớn. Loại tuyệt vọng này rất khó dùng ngôn từ để mô tả, hắn bất lực, trái lòng đã chết. Rất nhiều tên tội phạm giết người khi bị hành quyết bắn bỏ đều sẽ tự nhiên lưu lộ ra sự sợ hãi. Cũng có kẻ không sợ chết, những tên tù nhân như vậy dường như đã chuẩn bị đầy đủ cho cái chết. Trương Diễm trước khi chết chỉ cảm thấy một niềm thất vọng mơ hồ. Trên lưng hắn cắm một chiếc bảng giấy, trên đó có viết tên hắn đã bị gạch chéo bằng mực đỏ, cùng bị giải đến pháp trường bắn bỏ với hắn còn có chín tên tử tù khác, lần lượt được chở trên mấy chiếc xe tải mui trần, diễu hành qua các con phố chính của thành phố để răn đe công chúng. Rất nhiều người đứng trên phố xem, Quốc khánh sắp đến rồi, đây là thông lệ của thời đại đặc thù đó, trước thềm các ngày lễ lớn đều sẽ bắn bỏ một đợt tội phạm.

Đại hội xét xử công khai được tổ chức ở sân vận động. Cố Tuấn nhớ rõ ngày này là ngày 27 tháng 9 năm 1975, là một ngày chủ nhật, trời âm u muốn mưa. Trước khi khai mạc đại hội, gió lớn nổi lên đùng đùng, ai nấy đều tưởng mưa sắp rơi xuống, thế nhưng cuối cùng lại không mưa. Các đồn công an đều cử người phối hợp với hành động của Công an thành phố, nhiệm vụ của Cố Tuấn là duy trì an ninh và trật tự cho sân vận động. Đơn vị thi hành án phạt bắn là bộ đội địa phương đóng quân tại đây, đây cũng là một kiểu quân cảnh phối hợp mang đậm sắc thái thời đại. Hễ gặp phải những ngày bắn bỏ tội phạm như thế này, bộ đội địa phương sẽ rút ra một tiểu đội chiến sĩ đóng vai đội hành hình. Kỹ năng bắn của những chiến sĩ này đều đặc biệt chính xác, nghe nói vào buổi tối trước ngày thi hành án, những chiến sĩ này mới được thông báo ngày mai họ sẽ làm gì. Đối với một nhiệm vụ vinh quang như vậy, người làm lính không thể tìm được lý do để từ chối.

Cố Tuấn nhớ rõ, trong phòng nghỉ thô sơ của sân vận động, nét mặt của một chiến sĩ thậm chí còn tái nhợt khó coi hơn cả tử tù bị thi hành án. Cố Tuấn biết chiến sĩ này là một thành viên đội hành hình, cây súng thép đang siết chặt trong tay anh ta sẽ kết liễu tính mạng của một tên tội phạm. Anh ta rõ ràng là lần đầu tiên làm việc này, thiếu mất sự chuẩn bị tâm lý tối thiểu. Đại hội xét xử công khai vẫn chưa bắt đầu, mọi thứ đều đang trong quá trình chuẩn bị. Lãnh đạo thành phố đã đến nơi, nhiệm vụ của ông là tuyên bố kết quả xét xử công khai tại đại hội. Cố Tuấn biết vị lãnh đạo này, ông ấy là Phó Bí thư phụ trách chính pháp của thành phố, để phá vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người, ông ấy đã không chỉ một lần tranh thủ thời gian từ trong trăm công nghìn việc để tiếp đón các cán bộ công an tham gia công tác phá án. Chỉ thị ông ấy đưa ra là: "Nghiêm trị, xử lý nhanh, xử lý nặng vụ án này, kiên quyết đánh lui khí thế hung hăng của kẻ thù giai cấp." Vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người từng có lúc được xếp vào hàng trọng án của thành phố, để nhanh chóng phá án, dưới sự quan tâm trực tiếp của vị Phó Bí thư chính pháp này, một cuộc chiến tranh nhân dân nhằm phá vụ án này đã bùng nổ.

Mùa hè năm 1975, người dân Mai Thành hầu như không ai là không biết đến vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người. Chưa từng có một vụ án nào đi sâu vào lòng người đến thế, để rà soát hung thủ, khắp các con phố, khắp các khu dân cư đều tiến hành điều tra rộng khắp. Đó là một cuộc rà soát kiểu trải thảm, tất cả những người từng có tiền án tiền sự trong thành phố này đều bị tập trung lại để thẩm vấn gắt gao, từng người từng người đều phải thành thật khai báo nhất cử nhất động của họ vào buổi tối xảy ra vụ án. Người ta sau bữa cơm trà dư tửu hậu đều bàn tán về chuyện này, đủ loại suy đoán đều có, tin đồn nhảm nhí lan truyền khắp nơi. Ảnh hưởng của vụ án này quá lớn, lớn đến mức dường như nếu vụ án này không phá được thì cơ quan công an không thể an tâm làm thêm bất kỳ việc gì khác.

Đột phá của vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người vào năm đó quả thực mang một ý nghĩa không hề bình thường. Chính vì ảnh hưởng quá lớn mới khiến cho đại hội xét xử công khai tổ chức vào thềm Quốc khánh năm đó, dù là về quy mô hay số lượng người tự phát tham gia đại hội, đều là tiền vô cổ nhân hậu vô lai giả. Sân vận động đông nghịt người, các con đường ra vào sân vận động trước khi đại hội diễn ra một tiếng đồng hồ đã bị tắc nghẽn một cách khó tin. Kết quả là khi bọn tội phạm sắp bị giải vào sân vận động thì mới phát hiện ra không có đường để đi, đành phải tạm thời điều động cán bộ chiến sĩ công an đến khơi thông giao thông. Mọi người chen chúc xô đẩy nhau, mục đích đều là để có thể đi đến gần hơn một chút, có thể nhìn thấy rõ ràng Trương Diễm rốt cuộc trông như thế nào. Người ta chỉ trỏ vào hắn, bàn tán xôn xao, cảnh tượng đó chẳng khác nào ngày lễ đi xem kịch.

Đại hội xét xử công khai bị chậm mất mười mấy phút mới bắt đầu, cán bộ chiến sĩ công an dựa theo danh sách người dẫn chương trình đọc, giải từng tên tội phạm một lên trước đài chủ tịch, sau đó là đọc bản án. Vị Phó Bí thư chính pháp đó là người Sơn Đông, giọng địa phương Sơn Đông của ông vang lên trong tai người dân Mai Thành nghe vô cùng đanh thép hùng hồn. Mỗi một tội phạm bị tuyên án tử hình, mấy câu cuối cùng trong bản án đều giống hệt nhau, đều là "tội đại ác cực, không giết không đủ để nguôi giận trong dân, tuyên phạt kẻ nào đó án tử hình, thi hành ngay lập tức." Trong một khoảng thời gian sau đại hội xét xử công khai, đám trẻ con ở Mai Thành đều bắt chước giọng Sơn Đông của vị Phó Bí thư chính pháp đó, dồn sức hét lớn tuyên bố tử hình bạn chơi cùng của mình.

3

Lần đầu tiên Cố Tuấn đọc được thần thái trước lúc thụ hình của Trương Hỏa được miêu tả trong tiểu thuyết, ông đã cảm thấy chấn động to lớn. Trong cuốn tiểu thuyết trinh thám này, tên của Trương Diễm được đổi thành Trương Hỏa, điều làm Cố Tuấn chấn động là tiểu thuyết đã miêu tả lại khung cảnh lúc đó một cách vô cùng chân thực. Quá thực tế, chính vì sự miêu tả sinh động như thật này mới khiến Cố Tuấn quyết định đọc kỹ cuốn tiểu thuyết này từ đầu đến cuối.

Là con trai một người bạn già của Cố Tuấn đã giới thiệu cuốn tiểu thuyết trinh thám này cho ông đọc. Con trai người bạn già làm việc tại một tòa báo trong thành phố, anh ta vô tình đọc được cuốn tiểu thuyết này, cảm thấy cuốn sách này thực chất là một sự phỉ báng trực tiếp đối với Cố Tuấn. Mặc dù trên trang lót của tiểu thuyết có viết một cách trang trọng: "Cuốn sách này hoàn toàn là hư cấu." Nhưng bất kỳ ai lớn lên ở thành phố này, chỉ cần từng nghe nói đến vụ án Trương Diễm cưỡng dâm giết người thì đều sẽ tin tưởng chắc chắn rằng những gì viết trong sách chính là vụ án này. Trên thực tế, trước khi cuốn sách này ra đời, đã có nhà văn dựa vào vụ án này để viết tiểu thuyết. Vấn đề nằm ở chỗ, cuốn sách này hoàn toàn được viết theo phương pháp phủ định. Cố Tuấn trong cuốn sách này đã trở thành một sĩ quan cảnh sát ngu muội phạm phải sai lầm trong nhận định, chính vì sự ngu muội và sai sót của ông mà một người vô tội đã bị tuyên án tử hình.

Một đài truyền hình đã chấm cuốn tiểu thuyết này, có ý định chuyển thể nó thành phim truyền hình dài tập. Vì đây là tiểu thuyết do tác giả địa phương viết nên tòa báo đã vội vã đưa tin này. Trong phim truyền hình Trung Quốc, cảnh sát nhân dân từ trước đến nay luôn là hình tượng tích cực, thế nhưng bối cảnh lịch sử của cuốn tiểu thuyết này là trong Đại cách mạng văn hóa, do đó có thể hiểu là một sự tố cáo đối với đường lối cực tả của Băng nhóm bốn người, nhờ vậy mà dễ dàng qua kiểm duyệt. Mục đích con trai người bạn già giới thiệu cuốn sách này cho Cố Tuấn là hy vọng ông có thể đứng ra lên tiếng, nếu cơ quan công an đưa ra kháng nghị đối với cuốn sách này thì đài truyền hình sẽ không quay bộ phim truyền hình như vậy nữa. Ảnh hưởng của phim truyền hình quá lớn, hầu như tất cả người dân mỗi tối đều xem phim truyền hình, một khi bộ phim truyền hình này thực sự được quay ra thì danh tiếng cả đời của Cố Tuấn e là sẽ bị tổn hại.

Cố Tuấn lại không hề bận tâm danh tiếng của mình sẽ chịu ảnh hưởng gì. Làm gì có ai cả đời đều đúng đắn. Dĩ nhiên, tư tưởng của ông cũng từng đấu tranh, với tư cách là một trong những người trong cuộc, sau khi đọc xong cuốn tiểu thuyết trinh thám này, tuy rằng trong sách tồn tại lượng lớn những lời vô căn cứ, tồn tại những dấu vết thêu dệt nhìn một cái là nhận ra ngay, tồn tại những lỗ hổng và mâu thuẫn rõ rệt, thế nhưng có một số chi tiết lại khiến Cố Tuấn quá đỗi chấn động. Có những chi tiết là hư cấu, nhưng những chi tiết hư cấu này lại là sự thật. Đây là một sự thật trùng hợp.

Tiểu thuyết sau khi miêu tả đại hội xét xử công khai lại tiếp tục miêu tả vị sĩ quan cảnh sát chịu trách nhiệm công tác phá án cảm thấy trong lòng vô cùng không yên tâm như thế nào, hình như ông đã nhận ra có điểm gì đó không ổn, mặc dù ông nhận được sự khen thưởng và biểu dương của cấp trên nhưng ông lại không hề vui vẻ. Ông bắt đầu nghi ngờ bản thân có phải đã xảy ra sai sót gì hay không, nếu đúng là như vậy thì hối hận cũng không kịp nữa rồi.

Tối hôm đó, ông một mình uống ba lạng rượu trắng, kết quả là nôn mửa đầy ra sàn. Ông là người có tửu lượng, bình thường chừng này rượu chẳng là gì cả, nhưng tâm trạng ông không tốt. Ông say rồi, say rất khướt. Trước mắt ông cứ liên tục xuất hiện hình ảnh của tên tội phạm vừa bị xử quyết trong ngày hôm nay. Trương Diễm đã trở thành hồn ma oan khuất, đôi mắt to đùng đó đang chằm chằm nhìn ông, đôi mắt này sẽ khiến ông cả đời không có được sự bình yên.

Cố Tuấn không thể quên được tối hôm đó bản thân quả thực đã uống say. Đúng như tiểu thuyết đã viết, ông không hề uống nhiều rượu. Sau khi rời khỏi sân vận động, ông đạp xe đạp trở về đồn công an, cất cây súng ngắn đeo ở thắt lưng vào trong két sắt. Cây súng ngắn này hoàn toàn chỉ là đồ làm cảnh, bởi vì đồn công an ngay cả một viên đạn cũng không có. Những năm đó việc quản lý súng đạn đối với nhân viên công an cực kỳ nghiêm ngặt, tất cả súng đạn đều không được trang bị đạn, những cây súng không đạn đó chỉ có thể dùng để hù dọa người ta khi đi làm nhiệm vụ. Khi Cố Tuấn trở về đồn công an thì trời đã tối hẳn, lão Trần ở nhà bếp bảo đừng về nhà ăn cơm tối nữa, cứ ở lại nhà ăn, ông ấy sẽ xào cho hai món ngon. Cố Tuấn nói ông vẫn trở về ăn, thức ăn có thể xào rồi bỏ vào cặp lồng mang về. Vẻ mặt như mất mát điều gì của ông làm lão Trần tưởng lại xảy ra chuyện gì nữa rồi. Cố Tuấn ở trong văn phòng đến tận chín giờ mới rời đi, lúc này, món gan heo xào trong cặp lồng đã nguội ngắt từ lâu, ông khóa cửa văn phòng lại rồi lặng lẽ rời khỏi đồn công an. Trên đường về nhà, ông gõ cửa một cửa hàng nhỏ đã đóng cửa, mua một chai rượu trắng từ người nhân viên bán hàng đang ngủ trực bên trong.