Ngày xửa ngày xưa, có một bà góa nghèo nàn chỉ có một đứa con trai, và bà thương yêu nó mực thước chẳng ai sánh bằng. Dẫu vậy, bà vẫn buộc phải cho nó lên đường tìm cơ đồ, bởi gia cảnh túng thiếu đến mức nếu nó cứ quẩn quanh ở nhà thì hai mẹ con chẳng mấy chốc sẽ chết đói.
Chàng trai ôm từ biệt mẹ, nhận lấy lời chúc phúc rồi bước đi, đôi chân thong thả tiến về phía trước.
Chàng đi một quãng ngắn lại một quãng dài, rồi tới một khu rừng âm u, lạnh lẽo. Đi chưa được bao lâu, chàng gặp một người đàn ông cao lớn, dáng vẻ cũng u ám và tẻ nhạt hệt như khu rừng ấy. Lão chặn đường chàng và cất lời hỏi: “Ngươi đi tìm việc hay trốn việc thế?”
“Tôi đi tìm việc,” con trai bà góa đáp.
“Thế thì hãy theo ta, ta sẽ cho ngươi việc làm vừa đủ chứ không quá sức,” lão bảo, “và tiền công sẽ xứng đáng.”
Điều đó làm chàng trai ưng ý. Chàng hoàn toàn sẵn lòng làm việc cho vị khách lạ cao lớn. Hai người lên đường, đi mãi, và chẳng mấy chốc tới một ngôi nhà lớn tối tăm nằm trơ trọi giữa chốn rừng thiêng. Lão dẫn chàng vào nhà và dặn dò những việc cần làm. Chàng trai bắt tay vào việc, và mọi điều lão chủ sai bảo, chàng đều làm xuất sắc và nhiệt tình đến mức người chủ vô cùng hài lòng. Sau khi hoàn tất mọi công việc được giao, chủ nhà đãi chàng một bữa tối thịnh soạn và sắp xếp cho một chiếc giường êm ái để nghỉ ngơi.
Hôm sau, mọi chuyện diễn ra y hệt như thế. Người chủ dặn dò, còn chàng trai thì chăm chỉ và làm việc đâu ra đấy. Cứ thế suốt ba ngày liền. Đến ngày cuối cùng, lão bảo: “Bây giờ ta có việc phải đi xa. Trong lúc ta vắng nhà, ngươi cứ tự do làm điều mình thích và làm chủ lấy bản thân. Nhưng có một góc trong nhà mà ngươi chưa từng đặt chân tới, đó là bốn căn hầm ở dưới tầng dưới.
Bằng bất cứ giá nào, ngươi tuyệt đối không được bước chân vào những nơi ấy. Chỉ cần hé mở một trong các cánh cửa thôi, ngươi sẽ phải gánh chịu hậu quả.”
“Tôi việc gì phải mò xuống hầm làm chi?” chàng trai đáp. “Nhà cửa và khoảng sân ngoài này đối với tôi đã quá đủ rồi.”
“Thế thì tốt,” người chủ đáp lại, rồi leo lên lưng một con chiến mã đen tuyền phi đi mất.
Chàng trai ở nhà quét dọn, lau chùi, ăn uống thỏa thích. “Không biết trong những căn hầm ấy có gì mà chủ ta lại không muốn cho mình thấy nhỉ!” chàng thầm nghĩ. “Dù sao ta cũng chẳng định ngó ngàng tới làm gì, nhưng tò mò một chút thì chắc chẳng hại ai.”
Mỗi giờ trôi qua khi thui thủi một mình trong căn nhà, lòng tò mò của chàng về những căn hầm lại càng dâng cao. Cuối cùng, chàng không thể kìm nén được nữa. “Ta chỉ hé mắt nhìn trộm một cái vào trong đó thôi,” chàng tự nhủ. “Chắc chắn chẳng tổn hại đến ai đâu.”
Thế là chàng mở cửa hầm, bước xuống những bậc đá dẫn vào căn hầm thứ nhất. Chàng nhìn ngó khắp nơi, nhưng chẳng có gì ở đó ngoài một chiếc roi mây búp được đặt trên một cái kệ giấu sau cánh cửa. “Cái thứ này chẳng có gì to tát mà sao Chủ nhân lại phải làm ông làm tướng lên thế nhỉ,” chàng trai lẩm bẩm; “bất cứ lúc nào ta cũng có thể thấy những thứ thế này mà chẳng cần phải mò xuống tận hầm;” rồi chàng quay lên lầu và khép cửa lại.
Hôm sau người chủ trở về, và câu hỏi đầu tiên của lão là: “Ngươi có ngó vào căn hầm nào không đấy?”
“Tôi làm thế làm gì cơ chứ?” chàng trai đáp. “Ở trên đây việc của tôi đã ngập đầu rồi, dại gì thò mũi vào những chỗ không phận sự.”
“Để ta tự mình kiểm chứng xem ngươi có tò mò thò mắt vào không nhé,” người chủ nói.
Lão mở một trong những cánh cửa và bước xuống căn hầm đầu tiên. Khi quay trở lại, sắc mặt lão đen sầm lại như dông bão.
“Ngươi đã cãi lời ta và bén mảng xuống hầm rồi,” lão gầm lên. “Bây giờ thì ngươi phải đền tội!” Lão vớ lấy một cây gậy tẩn cho chàng trai một trận nhừ tử đến thâm tím cả mình mẩy. “Ngươi còn may chán vì mới chỉ bén mảng vào căn hầm đầu tiên đấy,” lão nói tiếp. “Bằng không thì ngươi chẳng dễ bề toàn mạng thế này đâu.”
Rồi lão ngồi xuống ăn tối.
Còn chàng trai đành ngồi xoa bóp những vết bầm dập và thầm ước mình chưa từng nghe đến cái thứ gọi là căn hầm.
Chẳng bao lâu sau, người chủ thông báo rằng lão lại phải đi xa chuyến nữa. “Ta sẽ vắng nhà hai tuần,” lão dặn, “và dù có thế nào đi nữa, tuyệt đối đừng hòng tò mò ngó vào mấy căn hầm kia, bằng không ngươi sẽ phải chịu đòn roi.”
“Tôi đã khôn ra rồi,” chàng trai đáp. “Ông sẽ chẳng bao giờ bắt gặp tôi làm chuyện dại dột đó lần nữa đâu.”
Nói đoạn, người chủ phóng ngựa rời đi.
Khi lão đi rồi, chàng trai lại lau chùi, quét dọn, ăn uống no say, và rồi sự tò mò lại trỗi dậy không biết trong căn hầm thứ hai có gì. “Chắc chắn phải có thứ gì đó ghê gớm hơn một chiếc roi gậy chứ,” chàng nghĩ, “nếu không thì chủ ta đã chẳng giữ kẽ đến thế.” Cuối cùng, chàng quyết tâm phải xem cho bằng được thứ giấu trong căn hầm thứ hai, dù phải trả giá đắt thế nào đi nữa. Chàng mở cửa, bước xuống những bậc thềm đá dẫn lối và phóng tầm mắt quan sát, nhưng tất cả những gì chàng thấy chỉ là một cái kệ sau cánh cửa, trên đó đặt một hòn đá và một chai nước.
“Chẳng có gì đáng xem cả, giá như mình đừng xuống thì hơn,” chàng tự nhủ; “mong là chủ ta không phát hiện ra chuyện này;” rồi chàng quay trở lên lầu và đóng sập cửa lại.
Chẳng bao lâu sau, người chủ trở về nhà. Câu hỏi đầu tiên của lão vẫn là: “Ngươi lại bén mảng xuống mấy căn hầm phải không?”
“Sao ông lại nghĩ thế cơ chứ!” chàng trai kêu lên. “Tôi đâu có dại mà ăn thêm trận đòn nhừ tử nữa.”
“Dẫu sao thì ta cứ phải tận mắt kiểm chứng,” người chủ nói, rồi lão bước xuống căn hầm thứ hai. Lúc bấy giờ, thú thật là chàng trai vô cùng sợ hãi.
Khi bước lên, mặt lão đỏ phừng phừng như lửa cháy. “Ngươi lại dám trái lời ta,” lão quát lớn. Đoạn, lão vớ lấy cây gậy nện cho chàng trai một trận thừa sống thiếu chết.
“Chuyện này đáng lẽ phải dạy cho ngươi biết điều vâng lời,” lão mắng, “nhưng ta e rằng cho đến hết đời ngươi cũng chẳng khôn ra được.”
Không lâu sau đó, người chủ lại chuẩn bị cho chuyến đi thứ ba, và lần này thời gian vắng nhà sẽ kéo dài tới ba tuần. “Và nếu ngươi dám nhòm ngó căn hầm thứ ba,” lão đe dọa, “cái mạng nhỏ của ngươi sẽ phải đền tội.” Dứt lời, lão quất ngựa phi thẳng vào chốn rừng sâu khuất bóng.
Quả thật, suốt hai tuần đầu chàng trai không hề bén mảng tới căn hầm thứ ba, nhưng rồi sự tò mò cuối cùng cũng chiến thắng lý trí. Chàng mở cánh cửa thứ ba và bước xuống tầng hầm ấy. Ngay chính giữa căn hầm đặt một cái vạc bằng đồng chôn sâu xuống sàn, chứa đầy một thứ chất lỏng đang sủi bọt lăn tăn. “Không biết thứ gì trong cái vạc kia nhỉ,” chàng thầm nghĩ, rồi thò ngón tay vào khuấy thử. Khi rút ngón tay ra, chàng hoảng hồn thấy nó đã bị phủ một lớp vàng ròng. Chàng liều mạng cọ rửa hồi lâu nhưng lớp vàng vẫn không sao tróc ra được. Lúc bấy giờ, nỗi sợ hãi tột cùng bao trùm lấy chàng. Chàng liền lấy một miếng giẻ quấn quanh ngón tay hòng che đậy, thầm cầu mong chủ nhân sẽ không phát hiện ra. Chàng đóng cửa hầm lại và cố gắng quên đi sự việc ấy.
Vừa bước chân về nhà, điều đầu tiên người chủ cất lời hỏi là: “Ngươi đã bén mảng xuống căn hầm thứ ba phải không?”
“Sao ông lại nghĩ thế cơ chứ?” chàng đáp. “Hai trận đòn nhừ tử vừa rồi là quá đủ cho bất kỳ ai rồi còn gì.”
“Thế sao ngón tay ngươi lại bị thế kia?” lão hỏi vặn.
“À, tôi lỡ vụng về cắt phải khi cắt bánh mì ấy mà.”
Lão chủ giật phăng miếng giẻ băng bó ra, đập vào mắt lão là ngón tay chàng trai đang sáng lấp lánh như thể được đúc hoàn toàn bằng vàng nguyên khối.
“Ngươi đã dám mò xuống căn hầm thứ ba,” lão gầm lên, “thì giờ ngươi phải chết,”—vừa nói, sắc mặt lão tái mét như người chết trôi. Lão với tay lấy thanh kiếm treo trên tường, nhưng chàng trai đã quỳ sụp xuống, van xin thảm thiết đến độ cuối cùng lão đành mủi lòng tha mạng. Dẫu vậy, lão vẫn giáng cho chàng một trận đòn nhừ tử khiến chàng chẳng thể gượng dậy nổi khỏi sàn nhà. Chàng nằm đó rên rỉ đau đớn. Bấy giờ, người chủ với lấy chiếc bình thuốc mỡ trên vách tường rồi xức khắp người cho chàng, và kỳ lạ thay, chẳng mấy chốc chàng trai lại khỏe mạnh hoàn toàn như trước.
Lần này người chủ ở nhà một khoảng thời gian khá lâu, nhưng cuối cùng lão lại phải lên đường cho một chuyến đi khác, và lần này thời gian vắng nhà kéo dài trọn vẹn một tháng. “Và nếu ngươi dám tò mò bén mảng tới căn hầm thứ tư khi ta đi vắng, ngươi chắc chắn phải chết,” lão dặn dò. “Đừng hòng mong ta nhân từ tha mạng lần nữa, vì ta sẽ ra tay không chút nương tay đâu.”
Khi lão vừa đi khuất, chàng trai kìm nén được sự hiếu kỳ suốt ba tuần ròng rã. Chàng khao khát đến phát điên lên được để xem rốt cuộc bên trong căn hầm thứ tư có những gì, nhưng vì tiếc cái mạng sống quý giá nên chàng không dám hó hé. Thế nhưng, khi tuần thứ ba vừa khép lại, sự tò mò đã chiến thắng hoàn toàn lý trí. Chàng bật mở cánh cửa thứ tư, rón rén bước xuống những bậc thềm hướng về phía căn hầm, và đập vào mắt chàng là một con chiến mã đen tuyền đẹp lộng lẫy bị xiềng xích vào chiếc máng ăn, mà chiếc máng ấy lại chứa đầy những viên than hồng rực. Ngay sát đuôi ngựa là một giỏ cỏ khô.
“Thật là một hành động tàn nhẫn đối với một con vật,” chàng trai thốt lên xót xa, rồi nhanh chóng tháo xiềng xích cho con tuấn mã và xoay người nó lại để nó có thể ăn cỏ.
Bấy giờ, con chiến mã sắc ô bỗng cất tiếng nói bằng giọng của con người. “Ngươi vừa làm một việc nhân đức,” con ngựa bảo, “và ngươi sẽ không phải gánh chịu tai họa vì nó đâu. Nếu Lão yêu tinh chủ nhà bắt gặp ngươi ở đây khi lão trở về, chắc chắn lão sẽ tước đoạt mạng sống của ngươi, và chúng ta không thể để điều đó xảy ra được. Hãy nhìn sang góc kia kìa, ngươi sẽ tìm thấy một bộ giáp sắt cùng thanh kiếm. Hãy mặc bộ giáp ấy lên người và giắt kiếm theo bên mình.”
Chàng trai bước tới góc phòng, quả nhiên thấy bộ áo giáp và thanh kiếm đang nằm ở đó, nhưng khi toan nhấc lên thì chúng quá nặng đối với chàng. Chàng nhích nổi chúng một chút cũng khó khăn. “Chà, xem ra chẳng còn cách nào khác,” con ngựa nói. “Ngươi buộc phải đắm mình vào chiếc vạc đặt ở căn hầm thứ ba. Chỉ có cách đó mới giúp ngươi đủ sức nhấc và mặc bộ giáp này mà thôi.”
Chàng trai đâm sợ và ngần ngại không muốn làm theo. “Nếu ngươi không làm thế,” con ngựa quả quyết, “cả hai chúng ta đều sẽ mất mạng.”
Không còn cách nào khác, chàng trai đành quay lại căn hầm thứ ba, nhắm nghi mắt lại và bước thẳng vào lòng chiếc vạc; và dẫu làn nước trong vạc đang sôi sùng sục, nó lại lạnh buốt như băng và đắng ngắt như vị tử thần. Chàng tưởng chừng mình sắp chết cóng đến nơi, nhưng chỉ một lát sau, cơ thể chàng bỗng ấm áp trở lại. Khi bước ra khỏi vạc, chàng đã biến thành chàng trai tuấn tú nhất trên đời; làn da trắng hồng rạng rỡ, đôi mắt sáng ngời tựa những vì tinh tú. Chàng quay lại chỗ con ngựa, và giờ đây chàng nhấc bổng bộ giáp lên một cách nhẹ nhàng bởi sức vóc đã tăng lên bội phần. Chàng mặc giáp vào người và thắt lưng gươm cẩn thận.
“Bây giờ chúng ta phải khởi hành ngay thôi,” con ngựa giục giã. “Hãy mang theo chiếc roi mây búp, hòn đá, bình nước và bình thuốc mỡ. Rồi nhảy lên lưng ta phi nước đại nào. Nếu Lão yêu tinh tóm được chúng ta ở đây lúc lão về, cả hai đứa sẽ chẳng kịp trăn trối câu nào đâu.”
Chàng trai làm đúng như lời con ngựa dặn; chàng cầm theo roi mây, hòn đá, bình nước cùng bình thuốc mỡ, rồi leo lên lưng chiến mã ô; con tuấn mã liền tung vó đưa chàng vượt qua những bậc thềm, lao vút ra khỏi ngôi nhà rồi phóng như bay qua khu rừng và những đồng bằng trải dài tít tắp phía sau.
Đi được một quãng, con ngựa đen bỗng cất tiếng: “Ta nghe có tiếng động phía sau. Hãy quay lại nhìn xem có ai đang bám theo không.”
Chàng trai quay đầu nhìn lại. “Có chứ, đúng là lão chủ rồi,” chàng đáp, “và đi cùng lão là một đám đông nhốn nháo.”
“Đó là lũ bạn bè thân thích của lão kéo đến để vây bắt chúng ta,” con tuấn mã nói. “Nếu để chúng tóm được thì tình hình sẽ vô cùng nguy ngập. Hãy ném chiếc roi gai ra phía sau, nhưng phải nhớ ném cho thật gọn gàng, đừng để nó chạm vào dù chỉ là một sợi lông ở chóp đuôi ta.”
Chàng trai liền vung tay ném chiếc roi ra sau, và ngay tức khắc, một khu rừng gai góc rậm rạp mọc lên sừng sững ngay nơi chiếc roi rơi xuống. Sẽ chẳng có ai có thể mở lối đi xuyên qua nổi. Lão chủ cùng đám tòng phạm đành phải quay về lấy rìu với dao rựa để phát quang mở đường.
Trong lúc đó, con ngựa đen đã phi đi được một đoạn đường dài. Nó lại cất lời: “Hãy ngoái nhìn đằng sau xem nào, ta nghe tiếng động lớn lắm; có ai đang đuổi theo không hỡi cậu chủ?”
Chàng trai ngoái cổ nhìn qua vai. “Đúng rồi, lại là lão chủ,” chàng đáp, “và theo sau lão là một đám đông la liệt—đông nghìn nghịt như giáo dân đi lễ nhà thờ vậy.”
“Lại thêm bè lũ của lão kéo đến tiếp viện để tóm cổ chúng ta đây,” con ngựa bảo. “Hãy ném hòn đá ra phía sau, nhưng phải hết sức cẩn thận để nó không chạm vào người ta đấy.”
Chàng trai vội ném hòn đá về phía sau, và lập tức một ngọn núi đá khổng lồ sừng sững mọc lên chắn ngang lối. Lão chủ và đám đông bằng hữu chẳng tài nào vượt qua nổi. Chúng lại buộc phải quay về tìm dụng cụ khoan đục để mở đường, và chúng đã làm thế.
Nhưng lúc này thì con ngựa đã phi được một chặng đường rất, rất dài. Nó lại dặn chàng trai: “Hãy quay lại ngó xem có thấy ai không, vì ta nghe có tiếng động rầm rộ phía sau lưng rồi đấy.”
Chàng trai ngoái nhìn ra sau. “Ta thấy lão chủ đang tiến đến,” chàng nói, “cùng một đám đông vô kể, đông đúc tựa như một đạo quân hùng hậu.”
“Phải rồi, đúng thế,” con ngựa bảo. “Giờ thì tất cả bạn bè của lão đã tụ họp đủ cả rồi. Khốn khổ cho chúng ta nếu để chúng bắt kịp. Hãy hắt nước trong bình ra phía sau lưng chúng ta, nhưng nhớ cẩn thận chớ để giọt nước nào văng trúng người ta đấy.”
Chàng trai rướn người ra sau và hắt lượng nước trong bình đổ xuống, nhưng vì quá vội vàng nên ba giọt nước đã vô tình văng trúng mạn sườn con ngựa. Ngay lập tức, một hồ nước mênh mông bỗng xuất hiện bao vây xung quanh họ, và bởi vì ba giọt nước đã rớt trúng người ngựa, hồ nước ấy không chỉ nằm ở phía sau mà còn tràn ngập khắp bốn bề; con tuấn mã buộc phải bơi lội vất vả mới vượt qua được.
Bọn Yêu tinh kéo đến tận mép hồ, và vì không có cách nào qua bờ bên kia, chúng liền nằm bò rạp cả xuống bờ nước và hì hục uống cạn. Chúng uống hết hơi này đến hơi khác cho đến khi tất cả lăn ra vỡ bụng mà chết.
Trong khi đó, con tuấn mã đã vượt qua khỏi vùng nước và đặt chân lên mảnh đất khô ráo. Nó cứ thế phi thẳng cho tới khi tới một khu rừng thì dừng lại. “Giờ thì hãy tụt xuống đi,” nó bảo chàng trai, “rồi cởi bỏ áo giáp của ngươi cũng như yên cương của ta đem cất giấu vào trong cái thân cây sồi rỗng đằng kia kìa. Ngay phía bên kia, cách đây không xa lắm, có một tòa lâu đài, ngươi hãy đến đó và xin làm công ở đó. Nhưng trước tiên, hãy tự làm cho mình một bộ tóc giả bằng đám rêu xám rủ rượi rồi đội lên đầu đã.”
Chàng trai làm theo đúng lời con ngựa chỉ bảo. Chàng tháo yên cương cùng bộ áo giáp cất giấu vào trong họng cây, rồi tự làm cho mình một bộ tóc giả bằng rêu; khi đội nó lên đầu, vẻ khôi ngô tuấn tú trên khuôn mặt chàng biến mất hoàn toàn, thay vào đó là diện mạo nhợt nhạt, thảm hại đến mức chẳng ai buồn liếc mắt nhìn.
“Nếu có lúc nào cần đến ta,” con ngựa dặn, “hãy quay lại khu rừng này, lấy chiếc dây cương ra và lắc mạnh, ta sẽ có mặt ngay lập tức.” Dứt lời, nó phi gallop vào sâu trong khu rừng.
Chàng trai với bộ tóc rêu trên đầu cứ thế đi mãi cho tới khi tới tòa lâu đài. Chàng tiến ra phía cửa nhà bếp gõ cửa, rụt rè hỏi xem ở đây có tuyển người làm công không.
Mụ đầu bếp nhìn chàng rồi bĩu môi chê bai hệt như vừa nếm phải thứ gì chua chát. “Bỏ cái bộ tóc giả rợn người ấy ra cho ta xem mặt mũi ngươi thế nào cái đã,” mụ ta cằn nhổn. “Đội cái thứ đó lên đầu trông ngươi gớm ghiếc chẳng ai thèm ngó ngàng tới.”
“Tôi không thể tháo tóc giả ra được,” chàng trai đáp, “vì tôi đã được dặn là không được phép làm thế.”
“Thế thì ngươi đi chỗ khác mà xin việc, chứ ta trông cái mặt ngươi là hết muốn nhìn rồi,” mụ đầu bếp hắt hủi, rồi sập cửa cái rầm vào mặt chàng.
Không nản chí, chàng trai tìm đến chỗ người làm vườn và ngỏ ý muốn xin phụ giúp việc cào cuốc, trồng trọt ngoài vườn.
Bác làm vườn nhìn chàng chằm chằm bằng ánh mắt dò xét. “Trông ngươi chẳng lấy gì làm đẹp đẽ cho cam,” bác ta bảo, “nhưng làm việc ở góc vườn thế này thì chẳng mấy ai dòm ngó tới đâu, hơn nữa ta cũng đang cần người phụ việc, vậy ngươi cứ ở lại đây đi.”
Thế là chàng trai trở thành kẻ phụ việc cho bác làm vườn, ngày ngày cần mẫn cuốc đất nhổ cỏ ngoài khu vườn hoàng gia.
Lúc bấy giờ, Nhà vua và Hoàng hậu của vương quốc ấy có một cô công chúa xinh đẹp tuyệt trần, dung mạo tươi tắn tựa như đóa hồng nở muộn.
Một hôm, bác làm vườn sai chàng trai đến xới đất ngay dưới khung cửa sổ phòng Công chúa. Nàng hé cửa nhìn xuống và bắt gặp ngay hình dáng chàng. “Hừm! Trông mới gớm ghiếc làm sao,” nàng thốt lên. Thế nhưng chẳng hiểu sao đôi mắt nàng cứ dán chặt vào chàng không rời.
Làm việc một lúc, người chàng bắt đầu đẫm mồ hôi vì oi bức. Ngó quanh quẩn chẳng thấy bóng ai, chàng liền giật phăng bộ tóc giả ra để lau trán, và ngay lúc ấy, vẻ đẹp khôi ngô tuấn tú lòa mắt bỗng hiện ra rạng rỡ, khiến trái tim nàng Công chúa như lỡ mất một nhịp khi vừa trông thấy. Đoạn, chàng vội đội lại tóc giả để trở về vẻ ngoài xấu xí như cũ và tiếp tục cặm cụi xới đất, nhưng giờ đây Công chúa đã khắc ghi diện mạo thật sự của chàng trong tâm trí.
Hôm sau, chàng trai lại có mặt làm việc ngay dưới khung cửa sổ của nàng, nhưng vì vẫn đội tóc giả nên trông chàng vẫn nhếch nhác y như trước. Công chúa liền gọi người hầu gái lại và dặn: “Ngươi hãy xuống chỗ tên làm vườn tập sự đang làm việc kìa, rón rén tiến ra sau lưng rồi giật phăng bộ tóc giả của hắn ra cho ta.”
Cô hầu gái lon ton chạy xuống khu vườn, rón rén tiến lại phía sau chàng trai và bất ngờ chồm tới giật mạnh bộ tóc giả. Nhưng chàng trai nhanh trí hơn mụ tưởng. Nghe tiếng bước chân thoăn thoắt phía sau, chàng đã kịp lấy tay giữ chặt bộ tóc trên đôi tai. Mặc dù vậy, Công chúa cũng đã một lần tận mắt thấy dung nhan không tóc giả của chàng, và nàng tự hứa với lòng rằng nếu không thể lấy được chàng trai làm vườn ấy làm chồng, nàng sẽ thề chẳng nguyện gả cho bất kỳ ai trên đời nữa.
Chẳng bao lâu sau, đất nước bỗng lâm vào cảnh chiến tranh loạn lạc khốc liệt. Kẻ thù của Nhà vua nổi dậy đem đại quân tràn sang hòng cướp đoạt giang sơn. Nhà vua cùng các triều thần và binh lính vũ trang đầy đủ liền ngự giá thân chinh ra chiến tuyến để nghênh chiến và đẩy lùi giặc dữ. Chàng trai rất muốn được tòng chinh sát cánh cùng họ để lập công chiến trận, nhưng bác làm vườn nhất quyết không cho phép. Dẫu vậy, vào đúng ngày Nhà vua và đoàn quân xuất phát, chàng đã lén trốn ra khu chuồng ngựa và nài nỉ những tên lính canh cho mượn một con ngựa để đi theo.
Bọn lính thấy trò này có vẻ vui tai nên đồng ý ngay. Trông chàng thảm hại y như một hình nộm đuổi chim ruộng bắp nên chúng bèn ban cho chàng một con tuấn mã thảm hại hệt chủ nhân nó. Đó là một con ngựa già mù một bên mắt, què ba chân và lê lết cái chân thứ tư phía sau. Chàng trai trèo lên lưng nó rồi hòa vào dòng người xuất phát, và khi đám triều thần trông thấy bộ dạng của chàng, họ được một trận cười ngả cười nghiêng đến đau cả màng sườn.
Đoàn quân đi chưa được bao xa thì phải vượt qua một vùng đầm lầy, và đến giữa đoạn đường thì con ngựa già của chàng lún sâu kẹt cứng lại đó. Chàng trai cứ ngồi ngốc trên lưng ngựa, vừa quất roi vừa gí mồm hò hét: “Hí! Hí! Mày có chịu đi không hả? Hí! Hí! Mày có chịu cất bước không nào?” Mọi người qua kẻ ngang người dọc phóng qua, ai nấy nhìn thấy đều chỉ trỏ cười cợt và chế giễu mỉa mai.
Đợi tất cả đoàn quân đã đi khuất dạng, chàng trai mới tụt khỏi lưng con ngựa què rồi cắm cổ chạy thục mạng vào khu rừng. Chàng giật phăng mái tóc giả vứt đi, lấy bộ giáp sắt trong họng cây sồi ra mặc và lắc chiếc dây cương. Lập tức con chiến mã đen tuyền phi nước đại xuất hiện. Chàng nhảy lên lưng ngựa đuổi theo đoàn quân phía trước. Bộ giáp sắt chói lọi dưới ánh mặt trời, dáng vẻ chàng vừa tuấn tú vừa hiên ngang đến mức bất kỳ ai nhìn thấy cũng sẽ lầm tưởng chàng ít nhất là một bậc vương tôn công tử nào đó.
Khi tiến đến chiến trường, chàng nhận thấy Nhà vua đang lâm vào thế vô cùng khốn đốn, chàng bèn lao mã xông thẳng vào hàng ngũ quân địch với khí thế hừng hực khiến chúng buộc phải lùi bước, và phe của Nhà vua đã giành lấy chiến thắng vẻ vang. Đoạn, chàng phóng ngựa rời đi thật nhanh trước khi bất cứ ai kịp nhận ra tung tích. Nhà vua vô cùng tiếc nuối vì ngài rất muốn ngỏ lời cảm tạ vị anh hùng dũng cảm đã xả thân chiến đấu vì mình.
Trong khi đó, chàng trai phi ngựa quay ngược lại khu rừng, tháo bộ giáp cất vào họng cây rồi thả cho con tuấn mã đen tự do tung tăng. Sau đó, chàng đội lại bộ tóc giả rêu, chạy thục mạng quay trở lại vũng lầy và leo lên lưng con ngựa còm cõi vẫn đang mắc kẹt ở chỗ cũ.
Lúc Nhà vua và các quan trong triều khải hoàn trở về, đập vào mắt họ vẫn là hình ảnh tên làm vườn nghèo túng bọc trong những bộ rách rưới cùng mái tóc rêu xám, đang hì hục quất roi vào con ngựa và gào thét: “Hí! Hí! Mày có chịu đi không hả?”
Bọn triều thần được trận cười phá lên còn hả hê hơn trước, thậm chí có kẻ còn tiện tay ném một cục đất khô vào người chàng.
Hôm sau, Nhà vua lại cùng đại quân xuất trận. Bọn họ lại nhìn thấy chàng trai vẫn ngồi trơ trơ trên con ngựa còm giữa vũng lầy. “Đúng là một tên ngốc hết thuốc chữa,” chúng cười nhạo. “Chắc hẳn hắn ta đã ngồi lì ở cái xó này suốt cả đêm qua rồi.” Nói rồi chúng giục ngựa phóng đi, mặc kệ chàng ở lại.
Nhưng chàng trai nhanh như cắt chạy thốc vào khu rừng, lấy bộ giáp sắt từ trong thân cây ra mặc lên người. Chàng lắc dây cương, con chiến mã đen phi rầm rập tới rước. Chàng nhảy lên lưng ngựa phóng thẳng ra chiến trường. Quân của Nhà vua lúc này đang lâm trận thế thua và phải rút lui, nhưng chàng trai vừa xuất hiện đã lao vào đánh giặc mãnh liệt đến mức bẻ gãy thế trận của quân địch, khiến chúng hoảng hốt tháo chạy toán loạn. Ai nấy đều tò mò không hiểu vị anh hùng cứu tinh ấy là ai, nhưng hễ trận chiến vừa dứt là chàng lại phi ngựa đi thật nhanh chẳng chừa cho ai cơ hội nào để dò la hay phỏng vấn, và chẳng một ai biết tung tích chàng đi về đâu. “Giá mà ta tìm được chàng,” Nhà vua thở dài, “ta nhất định sẽ ban ơn tral cho chàng xứng đáng chưa từng có trong đời, vì xưa nay chưa từng thấy vị anh hùng nào kiệt xuất đến thế.”
Song chàng trai đã vội vã giục ngựa về rừng; chàng cởi bỏ giáp sắt, thả con tuấn mã đen đi. Rồi chàng lại đội tóc giả lên đầu, cắm cổ chạy thục mạng về vũng lầy để leo lên lưng con ngựa khốn khổ.
Lúc đại quân của Nhà vua khải hoàn hồi cung, hình ảnh đập vào mắt họ vẫn là tên làm vườn xấu xí đang gí roi quất mỏi mòn con ngựa còm và gào thét “Hí! Hí! Mày có chịu đi không hả?”
Các quan trong triều nhìn chàng bằng ánh mắt khinh miệt tột cùng. “Sao hắn không mau cút về nhà mà lo làm lụng tử tế nhỉ?” chúng xì xầm chế giễu. “Bộ dạng rách rưới gớm ghiếc thế này đúng là một sự sỉ nhục cho bất cứ ai nhìn thấy.” Có kẻ tiểu nhân trong triều vốn tính tình cay nghiệt hơn cả, liền giương cung bắn một mũi tên về phía chàng, găm thẳng vào chân khiến máu tuôn xối xả. Chàng trai kêu lên những tiếng đau đớn nghe vô cùng thảm thương. Nhà vua thoáng động lòng trắc ẩn dù trông chàng vô cùng chướng mắt, ngài bèn rút chiếc khăn tay hoàng gia của chính mình ra rồi ném về phía chàng.
“Này anh chàng kia! Hãy lấy chiếc khăn đó mà băng bó vết thương lại!” ngài phán.
Chàng trai nhặt lấy chiếc khăn tay và quấn chặt vào bắp chân, nhờ thế mà dòng máu đã cầm lại được.
Hôm sau, khi đoàn triều thần phóng ngựa đi qua, chàng trai vẫn ngồi lì trên con mệt mỏi rệu rã, miệng hò hét giục giã con vật tiến lên, và chân chàng lúc này đang băng bó bằng chiếc khăn dính đầy máu, trên góc khăn vẫn thêu rõ những chữ cái viết tắt hoàng gia của Nhà vua bằng chỉ vàng óng ánh.
Lần này thì đám triều thần không dám hó hé hay cười nhạo chàng nửa lời, bởi họ biết Nhà vua đã tỏ lòng nhân từ với hắn, thế là họ đành ngoảnh mặt đi chỗ khác để khỏi phải trông thấy bộ dạng chướng mắt ấy.
Ngừa vừa khuất bóng, chàng trai đã tung người nhảy xuống, cắm cổ chạy vụt vào rừng mặc chiếc áo giáp sắt vào người rồi lắc mạnh dây cương gọi con tuấn mã đen, nhưng vì quá vội vã nên chàng đã quên mất chiếc khăn tay dùng để băng bó vết thương lúc trước, thế nên khi phi ngựa dũng mãnh ra chiến trường, chiếc khăn ấy vẫn buộc chặt trên chân chàng.
Hôm ấy, chàng trai xung trận với sự dũng mãnh cuồng nhiệt hơn bất cứ lần nào trước đó, và thật may là chàng đã làm thế, bằng không quân đội của Nhà vua chắc chắn đã chuốc lấy thảm bại hoàn toàn. Ngay khi chàng xông pha ra trận, quân ta đang trong thế tháo chạy thục mạng. Nhưng vừa thoáng thấy bóng dáng chàng, họ như được tiếp thêm dũng khí, thế là chàng dũng mãnh tiên phong dẫn đầu xông pha chẳng chút chần chừ cho đến tận vị trí của tướng giặc cầm đầu, và chỉ bằng một nhát gươm chớp nhoáng, chàng đã chém đứt phăng đầu y.
Lúc bấy giờ, toàn bộ binh lực quân địch hoảng loạn tháo chạy tán loạn, quân của Nhà vua rượt đuổi theo tiêu diệt phần lớn, số còn lại may mắn tháo thân trốn về được biên giới nước chúng.
Sau trận chiến ấy, chàng trai toan phi ngựa chuồn đi như mọi lần trước, nhưng lần này Nhà vua nhất quyết không cho phép. Ngài cất tiếng gọi và thúc ngựa phi thẳng đến chỗ chàng, và khi tận mắt nhìn thấy chiếc dải khăn dính máu buộc quanh chân vị tráng sĩ lạ mặt, ngài lập tức nhận ra đây chính là kẻ mà ngài từng bắt gặp đang ngồi ngây ngốc trên con ngựa còm ở vũng lầy dạo nọ.
Sự việc rành rành trước mắt, chàng trai chẳng thể chối cãi được nữa, và khi được Nhà vua gặng hỏi, chàng đành khai thật mọi đầu đuôi câu chuyện.
Lúc bấy giờ, Nhà vua liền phán rằng: “Dù ngươi có mang thân phận kẻ làm vườn đi chăng nữa, ngươi vẫn là một vị anh hùng cái thế vô song, và bàn tay của Công chúa sẽ thuộc về ngươi. Ngươi sẽ được kết duyên cùng nàng, và sau khi trẫm băng hà, ngươi sẽ thay thế trẫm cai quản giang sơn vương quốc này.”
Đoán xem chàng trai có từ chối vinh dự ấy không nào, chắc chắn là không rồi, bởi từ lâu khi tình cờ trông thấy Công chúa ngồi bên khung cửa sổ, chỉ qua khoảnh khắc ngắm nhìn từ xa thôi, chàng đã đem lòng yêu tha thiết nàng bằng toàn bộ tâm can.
Thế là Nhà vua cùng các vị triều thần rước chàng trai trở về hoàng cung trong sự hộ tống hoành tráng, và khi Công chúa hay tin nàng sắp được gả cho chàng, lòng nàng ngập tràn hạnh phúc khôn tả, bởi nàng nhận ra ngay đây chính là chàng trai làm vườn từng cặm cụi làm việc dưới cửa sổ phòng nàng ngày trước.
Khắp chốn ngập tràn hân hoan và hạnh phúc. Một bữa tiệc linh đình được sửa soạn, và lễ cưới xa hoa bậc nhất đã diễn ra giữa chàng trai và nàng Công chúa. Nhưng trước tiên, chàng trai đã xức chút thuốc mỡ lên vết thương ở chân và nó liền lặn biến đi hoàn toàn không tì vết; bởi lẽ chàng không thể để bộ dạng tập tễnh bước vào lễ đường thành hôn của chính mình được.
Ngay sau khi cử hành hôn lễ, chàng lập tức chạy ra khu chuồng ngựa để thông báo tin vui với người bạn đường trung thành là con chiến mã đen. Nhưng ngạc nhiên thay, chàng tìm thấy nó trong bộ dạng ủ rũ, buồn rầu khôn tả. Nó cúi gằm đầu đứng lầm lũi và chẳng thèm cất tiếng hay nhấc đầu lên khi chàng vừa bước vào ô chuồng.
Chàng trai cảm thấy vô cùng lo lắng. “Hỡi con chiến mã của ta, điều gì đang dằn vặt ngươi thế, sao ngươi lại đứng đây ủ rũ rầu rĩ trong lúc khắp nơi đang hân hoan mừng vui thế này?” chàng cất tiếng hỏi.
“Ta đang đau đớn khôn nguôi trong tâm can,” con tuấn mã đáp lời, “và chỉ có một mình ngươi mới có thể chữa lành căn bệnh này cho ta mà thôi.”
“Làm sao mà chữa được hả ngươi?” chàng hỏi.
“Hãy hứa với ta là ngươi sẽ làm bất cứ điều gì ta yêu cầu, rồi ta sẽ nói cho ngươi biết.”
“Ta xin hứa,” chàng trai đáp ngay, “vì chẳng có việc gì trên đời này mà ta không dám làm vì ngươi cả.”
“Vậy thì hãy rút gươm ra và chém đứt đầu ta đi,” con ngựa điềm tĩnh bảo.
Nghe đến đây, chàng trai hoảng hốt đến tột độ. “Ngươi đang đòi hỏi cái quái gì thế này?” chàng kêu lên kinh hãi. “Mọi thứ ta có được ngày hôm nay đều nhờ ơn ngươi ban tặng, chẳng lẽ giờ đây ta lại nhẫn tâm báo đáp ngươi bằng cách tàn nhẫn ấy sao?”
Nhưng con ngựa đen kiên quyết nhắc nhở chàng về lời hứa danh dự vừa thốt ra. “Nếu ngươi không chịu làm theo điều ta xin, ta sẽ hiểu rằng ngươi chỉ là một kẻ hèn nhát không dám giữ lời hứa của mình mà thôi.”
Đến lúc này thì chàng trai không còn lý do gì để từ chối nữa. Chàng buộc phải tuân theo mệnh lệnh của con ngựa, dẫu hai hàng lệ nhòe ướt đôi mắt khiến chàng chẳng thể nhìn rõ đường đi. Chàng rút gươm ra và vung lên chém đứt đầu con ngựa. Kỳ lạ thay, ngay khoảnh khắc đó, thay vì xác một con chiến mã đen tuyền, một vị vương tử khôi ngô tuấn tú đột ngột xuất hiện đứng sững trước mặt chàng. Chàng trai dụi mắt ngỡ ngàng chẳng dám tin vào cảnh tượng trước mắt. Chàng ngó quanh quẩn tìm kiếm tung tích con ngựa.
“Chẳng cần phải cất công tìm kiếm con chiến mã đen làm gì đâu hỡi người anh em,” vị vương tử xa lạ cất giọng, “bởi ta chính là nó đây.” Ngài liền kể cho chàng nghe đầu đuôi sự tình rằng ngài thực chất là hoàng tử kế vị vương quốc láng giềng. Kẻ thù đã nổi dậy sát hại tiên vương phụ hoàng ngài, rồi trao nộp vị vương tử cho gã phù thủy độc ác để biến thành một con ngựa đem giam giữ trong tòa lâu đài. “Chính ngươi đã giải thoát ta khỏi lời nguyền định mệnh, và giờ đây ta đã hoàn toàn tự do để đòi lại giang sơn bờ cõi của mình,” vị vương tử khẳng định. Ngài còn cho chàng biết thêm rằng vị quốc vương kẻ thù mà chàng vừa chém đầu trong trận chiến gần đây chính là kẻ đã cướp đoạt ngai vàng của vương quốc ngài.
Sau đó, vị vương tử cùng chàng trai quay trở lại hoàng cung, ra mắt Nhà vua, Công chúa và toàn thể triều đình.
Chẳng bao lâu sau, chàng trai cùng người vợ mới cưới và vị vương tử đã dẫn theo một đoàn tùy tùng rầm rộ khởi hành trở về vương quốc của vị vương tử; tại đó, thần dân đã hoan hỉ đón chào ngài trở về trong niềm vui vô bờ bến, và vị vương tử cùng chàng trai đã gắn bó bên nhau trong tình bằng hữu keo sơn, thắm thiết suốt phần đời còn lại.